VI SA/WA 1857/21

VI SA/Wa 1857/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-12-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Dziedzic-Chojnacka /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Nowecki
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II GSK 1060/22 - Wyrok NSA z 2025-11-13
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1398
art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4, art. 82 ust. 1, art. 69 ust. 1, art. 109 ust. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 627, art. 750, art. 628, art. 734, art. 629, art. 632, art. 734 par. 1, art. 355 par. 1, art. 471, art. 556 par. 1-2, art. 353 in. 1, art. 65 par. 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12, art. 15, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1-2, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant ref. Agata Rosiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ" lub "Organ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. z 2020 r., poz. 1493), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "K.p.a.") w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego 30 czerwca 2017 r., przez płatnika składek: Przedsiębiorstwo Usługowo - Produkcyjno-Handlowe "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "Płatnik", "Strona" lub "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ("Dyrektor [...]OW NFZ") z [...] maja 2017 r. w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego J. K. (dalej: "Zainteresowany" lub "Uczestnik") z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm., dalej: "K.c."), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz Płatnika w okresach: od 3 stycznia 2012 r. do 30 stycznia 2012 r., od 2 czerwca 2012 r. do 27 czerwca 2012 r., od 1 lipca 2012 r. do 28 lipca 2012 r., od 1 września 2012 r. do 28 września 2012 r., od 27 września 2012 r. do 29 października 2012 r., od 1 listopada 2012 r. do 30 listopada 2012 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] ("ZUS") wnioskiem z 2 grudnia 2016 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz Płatnika w ww. okresach.
Prezes NFZ dokładnie opisał przebieg postępowania w obu instancjach. Wyjaśnił, że ZUS poinformował, że Zainteresowany w ww. okresach posiadał inny tytuł do ubezpieczeń społecznych. Nie jest zatem prowadzone postępowanie o objęcie ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, stąd powinien być objęty wyłącznie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Rozpatrując odwołanie od decyzji Dyrektora [...]OW NFZ, Prezes NFZ, po przytoczeniu mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów prawa, wskazał, że:
Z załączonej umowy wykonywanej w okresie od 3 stycznia 2012 r. do 30 stycznia 2012 r. wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do: "Montażu przegrody z blachy nierdzewnej w komorze kontaktowej [...]".
Z załączonej umowy wykonywanej w okresie od 2 czerwca 2012 r. do 27 czerwca 2012 r. wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do: "Wykonania instalacji interkomorowej do dźwigu – [...]".
Z załączonej umowy wykonywanej w okresie od 1 lipca 2012 r. do 28 lipca 2012 r. wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do: "Montażu rurociągu tłoczonego wody nadosadowej [...]".
Z załączonej umowy wykonywanej w okresie od 1 września 2012 r. do 28 września 2012 r. wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do: "Graficznego opracowania dokumentacji techniczno-ruchowej; instrukcja obsługi i konserwacji 2 kpl. Dźwigów – [...]".
Z załączonej umowy wykonywanej w okresie od 27 września 2012 r. do 29 października 2012 r. wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do: "Montażu pomp w zbiorniku uśredniającym [...]".
Z załączonej umowy wykonywanej w okresie od 1 listopada 2012 r. do 30 listopada 2012 r. wynika, iż Zainteresowany zobowiązał się do: "Wykonania zabezpieczenia antykorozyjnego szybu stalowego – [...]".
Z umów wynika ponadto, iż ustalono termin wykonania dzieła oraz wynagrodzenie w określonej kwocie (ponadto z "protokołów odbioru dzieła" wynika, kiedy faktycznie zakończono wykonywanie umowy); określono karę umowną w przypadku nieterminowego wykonania przedmiotu umowy w wysokości 1% wartości wynagrodzenia oraz w wysokości 20% w przypadku niewykonania przedmiotu umowy, wykonawca zobowiązał się usunąć wszelkie wady i usterki w przedmiocie umowy, a w razie ich nieusunięcia zamawiający mógł odstąpić od umowy, umowa miała być wykonana przy użyciu własnych narzędzi i drobnych materiałów, wykonawca oświadczył, że posiada wiedzę oraz kwalifikacje do prawidłowego wykonania dzieła, zmiana warunków umowy wymagała formy pisemnej.
Zgodnie z załączonymi rachunkami oraz "protokołami odbioru dzieła" zostało Zainteresowanemu wypłacone wynagrodzenie.
Organ podkreślił, że żadne inne postanowienia dotyczące choćby sposobu wykonania domniemanego "dzieła" nie zostały w umowach wskazane
Prezes NFZ zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora [...]OW NFZ, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, czynności wykonywane przez Zainteresowanego w ramach wykonania spornych umów nie mogą zostać zakwalifikowane jako wykonywane w ramach umowy o dzieło w myśl. K.c., gdyż wykonywane były w sposób powtarzalny w określonym w umowie przedziale czasowym (powtarzalna sekwencja czynności) oraz prace te polegały na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Prezes NFZ zgodził się z Dyrektorem [...]OW NFZ, iż umowy te były nakierowane na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności faktycznych. Natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona, co do tożsamości, powstała, jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego).
Zdaniem Prezesa NFZ, czynności wykonywane przez Zainteresowanego w ramach przedmiotowych umów w żaden sposób nie zmierzają do powstania bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. W niniejszym przypadku, przedmiot umowy został określony w sposób ogólny, abstrakcyjny i bez specyfikacji pozwalających na wskazanie parametrów, którymi miałby się charakteryzować rezultat umowy. Ponadto przedmiot w paragrafie 1 umów, został określony w postaci czynności do wykonania, a nie sprecyzowanego rezultatu w myśl K.c. Nie było to zatem, zdaniem organu, wytworzenie jakiegoś wcześniej nie istniejącego dzieła w myśl K.c. Nie było to również w żadnym względzie realizowanie umowy o roboty budowlane. Sam charakter świadczonej pracy wskazuje na to, jak wskazał organ, że było to świadczenie usługi a nie jednorazowe realizowanie dzieła w myśl K.c. Wykonanie ww. prac wymagało zaangażowania wielu powtarzalnych czynności, które gdyby nie zostały przeprowadzone i udokumentowane choćby za pomocą protokołu odbioru, wstrzymany zostałby np. etap prowadzonych większych prac, przedsięwzięcia. Wprawdzie czynności wykonywane przez Zainteresowanego prowadziły do powstania określonego skutku, ponieważ z reguły działanie prowadzi do skutku, jednak, zdaniem Prezesa NFZ, te skutki pracy były uzależnione wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy.
Organ wskazał, że czynności wykonywane przez Zainteresowanego nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagają od wykonawcy posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Praca ta, zasadniczo mogła zostać wykonana przez każdą osobę, która nabędzie odpowiednie przygotowanie zawodowe, praktyczne. Zatem wkład w postaci wykorzystanych umiejętności praktycznych wykonawcy, wynikających z jego doświadczenia zawodowego w zakresie wykonywanej pracy, jest elementem obowiązku starannego działania. Prezes NFZ również podkreślił, że nie kwestionuje posiadania przez Zainteresowanego wiedzy praktycznej i wyuczonych umiejętności w zakresie wykonywanych w oparciu o zawarte umowy prac. Nie zgadza się jednak, że w oparciu o przedmiotowe umowy oraz czynności w nich wskazane do wykonania, miało powstać dzieło w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w K.c.
Organ dodał, że czynności oraz ich skutki były wykonywane w ramach procesu większych robót stąd nie mogą być wymaganym i samoistnym rezultatem - dziełem. Zatem Zainteresowany nie wykonywał żadnego dzieła, a jedynie uczestniczył bądź współuczestniczył w jednym z etapów procesu wykonywanych robót zgodnych z profilem działalności spółki. W przeciwnym razie można byłoby się zastanawiać, czy w okresie wykonywania poszczególnych umów, Zainteresowany każdego dnia nie wytwarzał dzieła w myśl K.c., co byłoby wręcz absurdalne. Brak rezultatu w myśl K.c., wykonywanych czynności w przedmiotowych umowach decyduje, iż winny być one zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług, do których znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 K.c.
Organ podkreślił również, że nie można wskazać, czy i w jakim zakresie, Zainteresowany ponosił ryzyko związane z wykonywaniem umów, oraz że ponosił odpowiedzialność za uzyskany rezultat w sposób odmienny, niż każdy inny pracownik, który odpowiada za sprawowane przez siebie obowiązki. Każda osoba wykonująca dowolną pracę odpowiada w jakimś stopniu za jej efekty. W przedmiotowej w umowie nie określono w sposób charakterystyczny dla umowy o dzieło zakresu odpowiedzialności Zainteresowanego. Wskazano jedynie, że "Za zobowiązania wykonawcy wszyscy członkowie zespołu Wykonawców odpowiadają solidarnie" (§ 7 przedmiotowej umowy). W związku z powyższym, zdaniem organu, należy wnioskować, że to Płatnik, a nie Zainteresowany ponosił pełną odpowiedzialność w stosunku do osób trzecich, a w szczególności do inwestora. Natomiast Zainteresowany zobowiązany był wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy.
Organ wyjaśnił, że co do zasady, zawarte umowy nie nabywają atrybutów umów o dzieło, wbrew wykonywanych w ich ramach czynnościom, poprzez to, że "taki był zgodny zamiar stron i cel umowy". Nazwanie umowy umową o dzieło nie przesądza o jej charakterze. Przyjęcie, iż strony łączyła umowa o dzieło podczas gdy z jej treści i sposobu wykonania wynikają przeważające cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji prawnej danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy przedmiotowo istotne.
Mając powyższe na uwadze, Prezes NFZ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia bądź zmiany decyzji Dyrektora [...]OW NFZ.
Na powyższą decyzję Prezesa NFZ z [...] kwietnia 2021 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz decyzji Dyrektora [...]OW NFZ, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 7 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszystkich czynności, niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym zwłaszcza niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka D. C. na okoliczność dokładanego sprecyzowania przedmiotu umów oraz tego, jak przebiegało ich wykonanie, a także zastąpienie dowodu z zeznań świadka protokołem z jego wyjaśnień złożonych przed organem rentowym,
2) art. 8 K.p.a. poprzez błędną i dowolną ocenę dowodów, poprzez poczynienie a priori założenia, że umowy łączące Skarżącego z Zainteresowanym były umowami o świadczenie usług, mimo że nie wskazywał na to żaden z przeprowadzonych dowodów, poprzez niewyjaśnienie wszystkich przesłanek, którymi kierowano się przy rozpoznaniu sprawy oraz poprzez niedostateczne odniesienie się do zarzutów odwołania,
3) art. 9 i art. 11 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek, w oparciu o które ustalono, że Skarżącego z Zainteresowanym łączyły umowy o świadczenie usług,
4) art. 15 K.p.a. poprzez brak odniesienia do argumentacji i zarzutów Skarżącego (począwszy od zarzutów stawianych protokołowi kontroli ZUS),
5) art. 75 § 1 K.p.a. poprzez nieuprawnioną gradację mocy dowodów i ich podział na mocniejsze i słabsze,
6) art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego,
7) art. 78 § 1 i § 2 K.p.a. poprzez uznanie za prawidłowe działania Dyrektora [...]OW NFZ, który odmówił dopuszczenia dowodu z zeznań świadka D. C., mimo że dowód ten zawnioskowany został na okoliczność faktów niewynikających z innych dowodów a istotnych dla sprawy,
8) art. 80 K.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez poczynienie ustaleń które nie miały oparcia w żadnym z przeprowadzonych dowodów,
9) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie decyzji,
10) art. 109 ust. 3a ustawy o świadczeniach, poprzez błędne założenie, że złożenie przez ZUS wniosku z załącznikami zwalnia organ I instancji z obowiązku przeprowadzania własnego postępowania dowodowego,
11) art. 734 § 1 i art. 750 K.c., poprzez zastosowanie wskazanych przepisów do umów łączących Skarżącego z Zainteresowanym i ustalenie, że umowy te były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia,
12) art. 627 K.c., poprzez ustalenie, że przepis ten nie ma zastosowania do umów łączących Skarżącego z Zainteresowanym oraz ustalenie, że umowy te nie były umowami o dzieło,
13) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach poprzez zastosowanie wskazanego przepisu do umów łączących Skarżącego z Zainteresowanym i ustalenie, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów, zawartych przez niego ze Skarżącym,
14) art. 3531 i art. 65 § 2 K.c. poprzez niezastosowanie wskazanych przepisów i dokonanie wykładni umów w oderwaniu od ich celu oraz zamiaru i woli stron,
15) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi Skarżący obszernie rozwinął i uargumentował podniesione zarzuty. Skarżący podniósł, że Prezes NFZ nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu, w szczególności, że organ I instancji nie poczynił własnych ustaleń, oparł się wyłącznie na protokole pokontrolnym ZUS z załącznikami i nie przesłuchał osoby, która zeznawała przed ZUS. Skarżący podniósł, że żaden z organów nie odniósł się do zastrzeżeń do ustaleń protokołu kontroli, sporządzonych przez Skarżącego, a w protokole kontroli pominięto istotne, przedstawione organowi rentowemu dowody, w tym protokoły odbioru dzieła.
Skarżący zarzucił, że ani Prezes NFZ, ani Dyrektor [...]OW NFZ nie przeprowadziły własnego postępowania dowodowego, opierając się wyłącznie na wniosku ZUS. Żaden z organów administracji nie dokonał analizy materiału dowodowego pod kątem jego wiarygodności, ze wskazaniem które fragmenty dokumentów, dopuszczonych w charakterze dowodów uznane zostały za wiarygodne a którym fragmentom dokumentów odmówiono wiarygodności i z jakich przyczyn.
Zdaniem Skarżącego organy nie przeprowadziły żadnego dowodu, który potwierdzałby ustalenia Dyrektora [...]OW NFZ, że Zainteresowany dokonywał szeregu powtarzalnych i standardowych czynności, które nie miały innowacyjnego charakteru, były czynnościami faktycznymi o charakterze standardowym i powtarzalnym, i że działania Zainteresowanego miały charakter długookresowy, a realizacja umów polegała na wykonywaniu powtarzalnych czynności faktycznych. Zdaniem Skarżącego, wszystkie wymienione przez Prezesa NFZ ustalenia wskazują, że badane umowy były umowami o dzieło.
Skarżący podkreślił, że wprawdzie badane umowy są lakoniczne, jednak przedmiot każdej z umów został konkretnie określony, a w oparciu o dowody ze źródeł osobowych można odtworzyć sposób wykonywania każdej z umów i skonkretyzować cechy rezultatu.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji nie naruszają przepisów prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, charakter prawny umów zawartych przez Skarżącego z Uczestnikiem. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami K.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tych umów.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z K.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów, należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).
Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił czy nie.
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 K.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 K.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 K.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".
Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej analizy oraz oceny spornych w niniejszej sprawie umów, poprzez dokonanie odpowiednich i wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz prawidłowe zastosowanie obowiązujących przepisów prawa, co doprowadziło do prawidłowych wniosków, iż zakwestionowane umowy zawarte przez Skarżącego z Zainteresowanym były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umowami o dzieło.
Z zaskarżonej decyzji wynika, że Zainteresowany zawarł z Płatnikiem sześć umów, których przedmiotem było:
1. "Montaż przegrody z blachy nierdzewnej w komorze kontaktowej [...]";
2. "Wykonanie instalacji interkomorowej do dźwigu – [...]";
3. "Montaż rurociągu tłoczonego wody nadosadowej [...]";
4. "Graficzne opracowanie dokumentacji techniczno-ruchowej; instrukcja obsługi i konserwacji 2 kpl. Dźwigów – [...]";
5. "Montaż pomp w zbiorniku uśredniającym [...]";
6. "Wykonanie zabezpieczenia antykorozyjnego szybu stalowego – [...]".
Z przedstawionej powyżej analizy orzecznictwa i piśmiennictwa wynika, że istotnym elementem umowy o dzieło jako umowy rezultatu, o której mowa w art. 627 K.c., jest skonkretyzowanie dzieła podlegającego wykonaniu. Jest to istotny element umowy o dzieło ze względu na późniejszy odbiór dzieła będącego wynikiem nie samego faktu wykonania przedmiotu zamówienia, lecz wykonania go w określony sposób.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 403/21 istotnym kryterium umożliwiającym odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy oświadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co stanowi jednocześnie charakterystyczny i dystynktywny element umowy o dzieło. Co przy tym nie mniej istotne w kontekście konsekwencji wynikających z doniosłości prawnej omawianego kryterium oraz doniosłości prawnej przywołanego odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o rękojmi, nie chodzi o to, aby ocena odnośnie do istnienia wad dokonywana była z punktu widzenia zgodności rezultatu umowy z jej treścią, bo ta zawsze przecież jest dokonywana w odniesieniu do wszystkich umów obligacyjnych w aspekcie odnoszącym się do ewentualnej odpowiedzialności stron za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 K.c.), lecz o to, aby w ogóle była możliwa ocena uzgodnionego przez strony rezultatu według odpowiednio stosowanych przepisów o rękojmi (art. 638 w związku z art. 556 § 1 i § 2 K.c.), a więc innymi słowy również o to, aby w ogóle było możliwe odpowiednie zastosowanie przepisów o odpowiedzialności za wady. Jak ujął to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 września 2021 r., sygn. akt II GSK 924/21, sprawdzian na istnienie wad jest niemożliwy do przeprowadzenia, gdy strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło. Wówczas brak kryteriów określających wynik (wytwór) umowy pożądany przez zamawiającego prowadzi do wniosku, że przedmiotem zamówienia jest wykonanie jedynie określonych czynności, a nie ich efekt (rezultat).
W przedmiotowych umowach strony nie określiły cech i parametrów indywidualizujących poszczególne "dzieła", zatem sprawdzian na istnienie wad jest niemożliwy w tej sytuacji do przeprowadzenia.
Umowa o dzieło zakłada nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy. W niniejszej sprawie nie miało to miejsca. Zainteresowany i Płatnik zawarli umowy, w których w ogólny sposób określili ich przedmiot bez sprecyzowania jakichkolwiek parametrów jego wykonania .
W tej sytuacji nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy następcze ustalenie przez organy, w jaki sposób zostały wykonane sporne umowy, skoro nie ma możliwości zweryfikowania, czy zostały one wykonane zgodnie ze z góry zaplanowanym i sprecyzowanym rezultatem. Taki sposób określenia przedmiotu umowy, w którym nie została dokonana indywidualizacja dzieła wskazuje raczej na świadczenie przez wykonawcę umów określonych usług na rzecz zamawiającego niż na wykonanie dzieła. W przedmiotowej sprawie argumentem przemawiającym za taką oceną spornych umów jest również okoliczność, iż umowy te zostały zawarte w krótkim odstępie czasu we wskazanych wyżej okresach. W ocenie Sądu, okoliczności powyższe wskazują raczej, że Skarżący świadczył na rzecz Płatnika określone usługi techniczne, polegające na montażu przegrody z blachy nierdzewnej w komorze kontaktowej [...], wykonaniu instalacji interkomorowej do dźwigu – [...], montażu rurociągu tłoczonego wody nadosadowej [...] , graficznym opracowaniu dokumentacji techniczno-ruchowej; instrukcja obsługi i konserwacji 2 kpl. Dźwigów – [...], montażu pomp w zbiorniku uśredniającym [...] i wykonaniu zabezpieczenia antykorozyjnego szybu stalowego – [...]. Ponadto podzielić należy ustalenia organów o wykonywaniu przez Zainteresowanego w ramach wykonania spornych umów powtarzalnych, standardowych czynności technicznych, które nie miały innowacyjnego charakteru. Wykonywane one były w sposób powtarzalny w określonym w umowie przedziale czasowym (powtarzalna sekwencja czynności) oraz prace te polegały na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Trafnie wskazał Organ, że czynności stanowiące przedmiot spornych umów oraz ich skutki były wykonywane w ramach procesu większych robót, stąd nie mogą być wymaganym i samoistnym rezultatem - dziełem. Zainteresowany nie wykonywał dzieła, a jedynie uczestniczył bądź współuczestniczył w jednym z etapów procesu wykonywanych robót zgodnych z profilem działalności spółki - Płatnika.
W tym kontekście warto wskazać, że za umowę o świadczenie usług uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 12/20 umowę, której przedmiotem była wymiana urządzeń pomiarowych. Również umowa dotycząca konserwacji urządzenia technicznego nie została uznana za umowę o dzieło (wyrok WSA w Warszawie z 28 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2160/19). Sąd zauważył, że czynność konserwacji bramy wjazdowej w kompleksie mieszkalnym, co do zasady, nie odrywa się od osoby ją wykonującej i nie pozostawia ucieleśnionego, jak również nieucieleśnionego ale postrzegalnego, pozwalającego na zindywidualizowanie, rezultatu.
Biorąc pod uwagę powyższe orzecznictwo sądów administracyjnych, ponownie należy podkreślić, że zdaniem Sądu przedmiotowe umowy dotyczące w istocie wykonywania czynności o charakterze technicznym, są umowami o świadczenie usług.
Nie jest również przekonującym argumentem, podnoszonym przez Stronę, że umowa dawała możliwość kwestionowania jakości wykonanej usługi, co warunkowało wypłatę wynagrodzenia. Tego rodzaju postanowienia umowne nie mogą być przesądzające w sprawie bowiem, odpowiedzialność za należyte wykonanie umowy dotyczy wszystkich umów cywilnoprawnych w tym umów starannego działania.
Na podstawie materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy organy obu instancji dokonały powyższych ustaleń, które stanowiły podstawę faktyczną rozstrzygnięcia sprawy. Materiał dowodowy był wystarczający i z wyżej wskazanych przyczyn organy nie były zobligowane do przeprowadzenia dodatkowych dowodów w tym przesłuchania wnioskowanego przez Skarżącego świadka, na okoliczność ustalenia sposobu faktycznego wykonania spornych umów. Ilość zawartych w krótkim odstępie czasu umów wyklucza nietrwałość i jednorazowość stosunku prawnego łączącego Płatnika i Zainteresowanego, brak natomiast skonkretyzowania dzieła podlegającego wykonaniu uniemożliwia uznanie, że strony tych umów zawarły umowy o dzieło. Nie stanowi skonkretyzowania dzieła ogólne przedstawienie przedmiotu umów, przy braku wskazania w choćby ogólny sposób parametrów oczekiwanego przez zamawiającego rezultatu.
Wskazane powyżej cechy umów o dzieło, a więc skonkretyzowanie dzieła oraz nietrwałość stosunku prawnego łączącego strony zawartych umów, wyróżniają umowy o dzieło od umów zlecenia oraz od umów, o których mowa w art. 750 K.c., a których charakter określony jest przez staranne działanie. Sporne umowy nie spełniają tych cech, a tak ukształtowane zobowiązanie nie cechuje się elementami konstytutywnymi umowy o dzieło.
Z tych względów Sąd stwierdza, że Prezes NFZ, prawidłowo uznając sporne umowy za umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 w związku z art. 734 i nast. K.c., a w konsekwencji prawidłowo uznając, że Zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania tych umów, w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji, nie naruszył art. 734 § 1 i art. 750 K.c. poprzez ich zastosowanie, art. 627 K.c. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach poprzez jego zastosowanie.
W konsekwencji, organy nie naruszyły również art. 3531 i art. 65 § 2 K.c. uznając, w świetle powyższej argumentacji, że przyjęcie, iż sporne umowy stanowią umowy o dzieło, sprzeciwiałoby się właściwości tego stosunku prawnego.
Sąd stwierdza także, że niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Prezesa NFZ przepisów postępowania tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i § 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., w związku z art. 109 ust. 3a ustawy o świadczeniach. W ocenie Sądu organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej. Organy oparły swoje rozstrzygnięcia na prawidłowo zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym, dokonując przy tym jego wszechstronnej, pełnej oceny, w szczególności prawidłowej analizy postanowień spornych umów. W związku z czym organy nie były zobligowane do przeprowadzenia dodatkowych dowodów, co Sąd wyjaśnił powyżej. Prezes NFZ prawidłowo ocenił, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający i pozwalał na przyjęcie, że sporne w niniejszej sprawie umowy były umowami o świadczenie usług. Ponadto Sąd stwierdza, że stanowisko wyrażone w spornych decyzjach zostało przedstawione w sposób jasny, szczegółowy i wyczerpujący – odpowiadający przy tym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Z tych względów nie można również uznać, że Prezes NFZ uchybił wynikającym z art. 8 § 1, art. 9 i art. 11, art. 15 K.p.a. zasadom zaufania do władzy publicznej, informowania stron, przekonywania oraz dwuinstancyjności postępowania. Nierozpoznanie natomiast odwołania od decyzji I instancji w ustawowym terminie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Sąd stwierdza, że w następstwie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, a także analizy argumentacji podniesionej przez Skarżącego, zarówno Prezes NFZ, jak i Dyrektor [...]OW NFZ, wydając obie decyzje administracyjne, prawidłowo zastosowali przepisy prawa materialnego. Organy nie dopuściły się także naruszeń procedury administracyjnej, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W świetle powyższego, Prezes NFZ nie naruszył art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymując w mocy decyzję I instancji.
Skarga zatem jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.