II GSK 1420/10

Naczelny Sąd Administracyjny2012-01-31
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ubezpieczenie zdrowotneumowa zleceniepłatnik składekstrona postępowaniaprawo do czynnego udziałuNFZNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ, potwierdzając, że zleceniodawca ma status strony w postępowaniu dotyczącym podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez zleceniobiorcę.

Sprawa dotyczyła podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umów zlecenia. WSA uchylił decyzje NFZ, wskazując na naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, ponieważ nie wezwano zleceniodawcy (A. Sp. z o.o.) do udziału, mimo że jako płatnik składek miał w tym interes prawny. NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ, podzielając stanowisko WSA, że zleceniodawca jest stroną postępowania, ponieważ ustalenie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez zleceniobiorcę bezpośrednio wpływa na jego obowiązki jako płatnika składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia dotyczące podlegania przez I. B. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umów zlecenia. Sąd uznał, że doszło do naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, ponieważ nie wezwano do udziału A. Sp. z o.o., która zawarła z I. B. umowy zlecenia. WSA argumentował, że zleceniodawca, jako przyszły płatnik składek, ma interes prawny w postępowaniu dotyczącym ustalenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez zleceniobiorcę. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ, podzielając stanowisko WSA. NSA podkreślił, że zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Ustalenie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez zleceniobiorcę bezpośrednio wpływa na status prawnomaterialny zleceniodawcy jako płatnika składek, co uzasadnia jego udział w postępowaniu. NSA odwołał się do utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z którym decyzja rozstrzygająca o prawach i obowiązkach jednego podmiotu może wpływać na prawa i obowiązki innego podmiotu, czyniąc go stroną postępowania. Sąd uznał, że zarzuty kasacyjne dotyczące nieuwzględnienia przepisów materialnych i naruszenia przepisów postępowania nie są zasadne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, zleceniodawca ma status strony w takim postępowaniu.

Uzasadnienie

Ustalenie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez zleceniobiorcę bezpośrednio wpływa na obowiązki zleceniodawcy jako płatnika składek, co nadaje mu interes prawny do czynnego udziału w postępowaniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.ś.o.z. art. 69 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przepis ten, w zw. z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 i ust. 3, określa obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne przez płatnika.

u.ś.o.z. art. 109 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Określa właściwość organów Funduszu w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, w tym ustalenia prawa do świadczeń.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego, w tym pojęcie interesu prawnego.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

Pomocnicze

u.ś.o.z. art. 110

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.s.u.s. art. 24 § ust. 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Określa zasady ściągania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

u.s.u.s. art. 38 § ust. 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Dotyczy wydawania decyzji przez ZUS w sprawach spornych dotyczących obowiązku ubezpieczeń społecznych.

u.s.u.s. art. 68 § ust. 1 pkt. 1 lit. c

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Dotyczy wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne przez ZUS.

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozstrzygnięcie organu odwoławczego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

k.c. art. 734

Kodeks cywilny

Umowa zlecenia.

k.c. art. 627

Kodeks cywilny

Umowa o dzieło.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zleceniodawca (płatnik składek) ma interes prawny do uczestniczenia w postępowaniu dotyczącym ustalenia podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, ponieważ decyzja w tej sprawie wpływa na jego status prawnomaterialny. Naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym poprzez nieuczestniczenie zleceniodawcy w postępowaniu.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Prezesa NFZ, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, a kwestia składek należy do ZUS, co wyklucza status strony dla płatnika w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem. Argumentacja, że płatnik wykonuje jedynie czynności techniczne w zakresie obliczania i odprowadzania składek.

Godne uwagi sformułowania

Płatnik ma więc własny i aktualny interes prawny do uczestniczenia w tym postępowaniu, gdyż decyzja stwierdzająca o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na jego status prawnomaterialny. Skoro bowiem płatnik jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy), a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 93 ust. 1 ustawy), to nie można uznać, iż płatnika obciążają jedynie "czynności techniczne".

Skład orzekający

Gabriela Jyż

sprawozdawca

Janusz Trzciński

przewodniczący

Zofia Borowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie statusu strony płatnika składek w postępowaniach dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego zleceniobiorców."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umów zlecenia, gdzie płatnikiem jest zleceniodawca.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia procesowego w kontekście ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, które ma bezpośrednie przełożenie na obowiązki pracodawców/zleceniodawców.

Czy zleceniodawca musi brać udział w sporze o ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy? NSA wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1420/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-12-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /sprawozdawca/
Janusz Trzciński /przewodniczący/
Zofia Borowicz
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 994/10 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-08-12
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
art. 69 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
art. art. 24 ust. 2, art. 68 ust. 1 pkt. 1 lit. c
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Trzciński Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Protokolant Monika Tutak-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 994/10 w sprawie ze skargi I. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 8 marca 2010 r. nr 101/2010/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu realizacji umów zlecenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz I. B. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając skargę I. B. wyrokiem z 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 994/10, uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) oraz Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2010 r. oraz stwierdził, iż uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] stycznia 2010 r. wydał decyzję stwierdzającą podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez I. B. z tytułu wykonywania przez nią umów zlecenia zawartych z A. Sp. z o. o. z siedzibą w B. w okresach od 16 stycznia 2006 r. do 30 listopada 2007 r. Organ I instancji wskazał, że z treści umów zawartych przez skarżącą z A. Spółka z o.o. wynika jednoznacznie, iż są to umowy zlecenia, a nie jak wskazały strony tych umów - umowy o dzieło. Decyzję organ doręczył I. B., nie doręczył natomiast A. Sp. z o.o.
Od powyższej decyzji I. B. wniosła odwołanie kwestionując uznanie zawartych przez nią umów za umowy zlecenia.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] marca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż umowy zawarte między skarżącą a płatnikiem składek są umowami zlecenia, których cechą charakterystyczną nie jest określenie konkretnego rezultatu, ale starannego działania. Decyzji także nie doręczono płatnikowi składek, tj. A. Sp. z o.o.
Na powyższą decyzję skargę do WSA złożyła I. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę uznał, iż jest zasadna z innych powodów niż podniesione w skardze, bowiem w postępowaniu w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie brała udziału A. Sp. z o.o., z którą skarżąca zawarła umowy. Doszło tym samym do naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. A. Sp. z o.o. ma w ocenie Sądu I instancji status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, ponieważ po ustaleniu, iż skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie ona płatnikiem składek z tego tytułu.
WSA wskazał, iż ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.
Okoliczność wysokości zaległości zostanie określona w okresie późniejszym, odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia to jednak zdaniem WSA faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Ponadto wskazano, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Wobec czego brak jest jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna.
W ocenie Sądu I instancji A. Sp. z o. o. ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżąca wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest ona płatnikiem składek z tego tytułu.
Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracji nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu, lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne jednostki. A. Sp. z o. o. wbrew przepisom art. 10 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.), nie brała udziału w charakterze strony, jak również nie zostały jej doręczone decyzje organów I i II instancji.
Reasumując powyższe WSA odstąpił od merytorycznego rozpoznania zarzutów zawartych w skardze, albowiem na skutek uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji przedmiotowa sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Sąd I instancji wskazał, iż przy ponownym prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji zawiadomi i dopuści do udziału w postępowaniu płatnika składek A. Sp. z o.o. oraz zapewni jej czynny udział w postępowaniu.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA z dnia 12 sierpnia 2010 r. w imieniu Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia złożył pełnomocnik wnosząc o uchylenie w całości i oddalenie skargi I. B. oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Kasator na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) orzeczeniu zarzucił naruszenie:
- przepisów prawa materialnego tj. art. 109 ust. 1 i 5 i art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., dalej ustawa o świadczeniach) poprzez ich nieuwzględnienie, a z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a) i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie:
1) pominięcia przez organ przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. "e", 69 ust. 1, 85 ust. 4, 87 ust. 1 i 4 pkt 1 i 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, ze zm.,) skutkujących naruszeniem art. 28 k.p.a. i błędnym przyjęciu że płatnik – zleceniodawca A. Sp. z o.o. miał interes prawny do występowania w charakterze strony w toczącym się przed Prezesem Narodowego Funduszu Zdrowia postępowaniem dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zleceniobiorcy I. B.,
2) naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i błędne przyjęcie, że rozstrzygnięcie organu o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2010 roku było nieuprawnione, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik I. B. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do tego, że Sąd I instancji pominął treść przepisów art. 109 ust. 1 i ust. 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach, z których wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, a kwestia składek na to ubezpieczenie należy do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1993 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i w konsekwencji wadliwie przyjął, że płatnik tych składek ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu dotyczącym kwestii objęcia I. B. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.
Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela. W analogicznej sprawie Naczelny Sad Administracyjny wypowiedział się już w wyroku z dnia 31 stycznia 2012 r. o sygn. akt II GSK 1459/10. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela w pełni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II GSK 1459/10, co usprawiedliwia posłużenie się argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu wskazanego wyroku.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis art. 28 k.p.a. status strony wiąże z pojęciem interesu prawnego. Nie budzi już wątpliwości pogląd, że interes prawny strony postępowania administracyjnego może mieć swoje źródło nie tylko w przepisach prawa administracyjnego materialnego, ale również w innych normach należących do prawa materialnego, w szczególności prawa cywilnego (por. R. Kędziora: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 105-106). Nie jest też sporne stanowisko, że "związek normatywny między interesem prawnym lub obowiązkiem danego podmiotu a postępowaniem administracyjnym wyraża się w tym, że postępowanie "dotyczy" interesu prawnego lub obowiązku tego podmiotu. Postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku konkretnego podmiotu w tym sensie, że w wyniku takiego postępowania wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach lub obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki innego podmiotu. W pierwszym przypadku postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku danego podmiotu w sposób bezpośredni w tym znaczeniu, że decyzja administracyjna rozstrzyga o jego prawach i obowiązkach, w drugim - postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku innego podmiotu w sposób pośredni, bowiem decyzja nie rozstrzyga wprost o jego prawach i obowiązkach lecz jedynie oddziaływa na jego prawa i obowiązki wskutek powiązania sytuacji prawnej adresata decyzji z tym podmiotem" (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Kraków Zakamycze 2005, s. 258-259; por. też H. Knysiak-Molczyk : Glosa do wyroku NSA z dnia 6 czerwca 2006 r., sygn. akt II GSK 59/06 opubl. OSP 2007/4/42). W literaturze przedmiotu podkreśla się, że "sytuacja, w której postępowanie "dotyczy" interesu prawnego określonego podmiotu oznacza, że podmiot ten może być stroną postępowania w ścisłym tego słowa znaczeniu i to do niego będzie skierowana decyzja rozstrzygająca o jego prawach i obowiązkach, jak i to, że może on mieć interes pośredni, decyzja ta wpłynie bowiem pośrednio na jego status prawnomaterialny. Oba te podmioty niezależnie od tego, czy postępowanie jest wszczęte z urzędu, czy też na wniosek, są stronami i muszą zostać powiadomione o jego związaniu przez właściwy w sprawie organ, oczywiście poza stroną, na wniosek której postępowanie zostało wszczęte (A. Matan: Ochrona praw refleksowych w postępowaniu ogólnym administracyjnym. CASUS 2005/1/9). Powyższe stanowisko co do rozumienia interesu prawnego na gruncie art. 28 k.p.a. nie budzi także wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, w którym podkreśla się, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby (por. wyrok SN z dnia 1 grudnia 1994 r., sygn. akt III ARN 64/94, opubl. OSNP 1995/10/118; wyrok SN z dnia 13 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 128/02, opubl. M. Praw. 2003/1/4 oraz zbiór lex nr 74588; wyrok 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2003 r., sygn. akt OSA 4/03, opubl. ONSA 2004/1/3; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05; wyrok NSA z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06).
W przedmiotowej sprawie ustalenie przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r., iż I. B. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, że A. Spółka z o.o. w B. jako płatnik tych składek będzie zobowiązana - na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach - bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne. Przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
W świetle powyższych regulacji należy więc podzielić pogląd Sądu I instancji, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym na wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny i aktualny interes prawny do uczestniczenia w tym postępowaniu, gdyż decyzja stwierdzająca o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na jego status prawnomaterialny. Okoliczność, że podmiotem finansującym składki jest sam ubezpieczony nie ma tutaj decydującego znaczenia, gdyż wykonawcą obowiązku nałożonego na mocy art. 69 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach jest właśnie płatnik. W świetle treści art. 1a pkt 20 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954) w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych to płatnik jest zobowiązanym do zapłacenia składki m.in. na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - nie podzielił stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, że "z faktu, iż jak wynika z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych płatnik "oblicza" składki na ubezpieczenie zdrowotne, "odprowadza je", wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie interesu faktycznego (...)". Skoro bowiem płatnik jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy), a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 93 ust. 1 ustawy), to nie można uznać, iż płatnika obciążają jedynie "czynności techniczne".
Statusu płatnika jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzje, o których stanowi art. 38 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy, wydawane są przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i jak wynika z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy dotyczą one wymierzania, pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne i powadzenia rozliczeń z płatnikami składek. Decyzje te mogą być zaskarżane zgodnie z art. 83 ust. 2 tej ustawy tylko w zakresie wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Do kompetencji ZUS nie należą natomiast sprawy dotyczące samego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym zakresie właściwym jest - zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach - dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu.
Jak podkreślił Sąd Apelacyjny w K. w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2008 r. "skoro istotą sporu pomiędzy stornami dotyczącego obowiązku odprowadzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne pozostawała kwestia występowania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego ubezpieczonej, to przed wydaniem zaskarżonej decyzji wymiarowej koniecznym było uzyskanie przez organ rentowy prawomocnej decyzji dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego Funduszu rozstrzygającej o tej kwestii" (por. wyrok SA w K. z dnia 24.06.2008 r., sygn. akt III SAKa 1880/07, opubl. Biul. SAKa 2009/2/34; Lex nr 504167).
W świetle powyższych rozważań należy uznać, że Sąd I instancji trafnie zauważył, iż "(...) w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona".
W związku z powyższym, skoro stroną tej umowy jest zleceniodawca, czy też zamawiający dzieło, to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma on interesu prawnego w uczestniczeniu w postępowaniu dotyczącym ustalenia treści tej umowy, skoro ustalenia w tym zakresie dotyczą również jego interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowa zlecenie - art. 734 i nast. k.c., czy też umowie o dzieło - art. 627 i nast. k.c.).
W tej sytuacji Sąd I instancji trafnie uznał, że A. Spółka z o.o. ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżąca wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest ona płatnikiem składek z tego tytułu. Skoro A. Spółka z o.o. nie brała udziału w charakterze strony, jak również nie zostały jej doręczone decyzje organów I i II instancji, to Sąd I instancji w oparciu o powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisy zasadnie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą
Z tych zatem przyczyn brak było podstaw do uznania zarzutów skargi kasacyjnej za uzasadnione. Należy przy tym zauważyć, że podstawą prawną wydanego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia był przepis z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., a nie jak wadliwie wskazano w petitum skargi kasacyjnej przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI