VI SA/Wa 1853/09

VI SA/Wa 1853/09 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2010-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Frąckiewicz /sprawozdawca/
Pamela Kuraś-Dębecka
Urszula Wilk /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
II GSK 929/10 - Wyrok NSA z 2011-09-22
II GZ 289/09 - Postanowienie NSA z 2009-12-30
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
art., 66 ust 1, art. 69 ust. , art. 87 ust. 4, art. 93 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej M. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia po rozpatrzeniu odwołania M. L. w decyzji [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2009 r., znak: [...] w sprawie stwierdzenia podlegania przez E. N. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w dniach od 1 kwietnia 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 2 maja 2003 r. do 30 maja 2003 r., od 2 czerwca 2003 r. do 30 czerwca 2003 r. z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy zlecenia nazwanej "umową o dzieło", powołując się na art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej określany jako ZUS) przeprowadził kontrolę u M. L. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "D.". W wyniku tej kontroli ZUS uznał, że umowa cywilnoprawna M. L. z E. N. nie jest umową o dzieło tylko umową zlecenia, zatem uzasadnia objęcie E. N. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 164 z 2008 r. poz. 1027, dalej zwana "ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej"). ZUS wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie, na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, decyzji dotyczącej objęcia E. N. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od dnia 1 kwietnia 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 2 maja 2003 r. do 30 maja 2003 r., od 2 czerwca 2003 r. do 30 czerwca 2003 r.
Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wszczął postępowanie w sprawie wydania wyżej wskazanej decyzji i o fakcie tym powiadomił jako stronę E. N., ZUS oraz M. L. wskazując w zawiadomieniu, że chodzi o objęcie E. N. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umowy cywilnoprawnej z M. L. i pouczając o prawie do podejmowania czynności w każdym stadium postępowania.
Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że E. N. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia 1 kwietnia 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 2 maja 2003 r. do 30 maja 2003 r., od 2 czerwca 2003 r. do 30 czerwca 2003 r. z tytułu umowy cywilnoprawnej o charakterze zlecenia zawartej z M. L. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że umowa, zwana przez strony umową o dzieło, była w istocie umową zlecenia, zatem E. N. jako zleceniobiorca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Decyzja ta została doręczona E. N., ZUS oraz M. L. i zawierała pouczenie o możliwości i terminie wniesienia odwołania.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła w terminie tylko M. L. W odwołaniu polemizowała z dokonaną przez organ oceną umowy łączącej ją z E. N. i wskazywała argumenty na okoliczność, że była to umowa o dzieło.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż stronami postępowania, w wyniku którego wydano decyzję dotyczącą stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, był właściwy miejscowo ZUS oraz E. N. Odwołująca się – M. L. jest płatnikiem składek a wydana decyzja nie nakłada na nią obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne E. N., zatem M. L. nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu tej decyzji i nie jest stroną postępowania. W postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r. poz. 74 z późn. zmianami, dalej zwana ustawą o s.u.s.), zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o s.u.s., decyzje o objęciu ubezpieczeniem społecznym doręczane są ubezpieczonemu i płatnikowi składek. W postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym płatnik składek nie jest stroną postępowania, zatem postępowanie odwoławcze wywołane jego wnioskiem zostaje umorzone jako bezprzedmiotowe.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. L., zwana dalej skarżącą, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniosła m.in., iż w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym E. N. była traktowana jak strona. Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej dotyczy jej interesu prawnego i obowiązku jako płatnika składek. Po uprawomocnieniu się skarżonej decyzji Prezesa NFZ, ZUS naliczy składkę na ubezpieczenie zdrowotne E. N. i zażąda jej zapłaty od skarżącej M. L., jako płatnika, zatem ma ona interes prawny w zaskarżeniu decyzji Prezesa NFZ. W postępowaniu przed Prezesem NFZ badaniu podlega umowa cywilnoprawna łącząca skarżącą z E. N., zatem obie strony tej umowy powinny uczestniczyć w tym postępowaniu. Skarżąca była informowana, iż jest stroną postępowania, zatem wniosła odwołanie. Ze środka tego nie skorzystała natomiast druga strona umowy cywilnoprawnej tj. E. N. licząc na wniesienie odwołania przez M. L. Skarżone rozstrzygnięcie uniemożliwia stronom umowy skorzystanie ze środka odwoławczego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji.
Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując w ten sposób zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził naruszenie prawa, skarga jest więc uzasadniona.
Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahentki E. N. W ocenie organu skarżąca nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego. Stanowisko to jest błędne.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącej.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego.
Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem.
Oceniając interes prawny skarżącej do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym E. N. należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca w sprawie dotyczącej ubezpieczenia zdrowotnego E. N.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych tj. przepisach ustawy o s.u.s.
Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opiekli zdrowotnej za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający.
Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.
Zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu.
Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawy o s.u.s.). Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy o s.u.s. wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.
Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.
Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy, i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna.
Z omawianych względów Sąd uznał, że organ z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahentki E. N. Zatem błędne jest rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna merytorycznie odwołanie skarżącej.
Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a i zasądził kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.