VI SA/WA 498/07

VI SA/Wa 498/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Ewa Frąckiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Pamela Kuraś-Dębecka
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2007 r. sprawy ze skargi P. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2007 r. ([...]) w przedmiocie odmowy wpisania na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz P. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] października 2006 r. Pan P. B. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wpisanie go na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze.
Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, iż Pan P. B. odbył 5-letnie studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w [...] na kierunku Prawo z wynikiem plus dobrym i w dniu [...] czerwca 2003 r. uzyskał tytuł magistra prawa. Następnie odbył aplikację sądową pozaetatową w okręgu Sądu Okręgowego w [...] i w dniach [...],[...] i [...] września 2006 r. złożył egzamin sędziowski z wynikiem łącznym dobrym.
Studiując a następnie odbywając aplikację wnioskodawca pracował od 2001 r. – nadal w "C." w M. w hurtowni [...] jako prawnik, od 2002 r. nadal w "A." S.A. K. – producent [...] na stanowisku prawnika, w latach 2002-2004 w "A." Sp. z o.o. w K., w [...] jako prawnik.
Okręgowa Rada Adwokacka w [...] rozpatrując na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2006 r. wniosek pana P. B. podjęła uchwałą o odmowie wpisania go na listę adwokatów Izby [...].
W uzasadnieniu uchwały Rada podała, że art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) został w całości uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, który został opublikowany w dniu 4 maja 2006 r. w Dzienniku Ustaw Nr 75, poz. 529.
Do chwil obecnej organy ustawodawcze Rzeczypospolitej Polskiej nie przyjęły ustawy zmieniającej omawiany przepis w kierunku zgodnym z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy w chwili obecnej o wpis na listę adwokatów mogą ubiegać się jedynie osoby, które odbyły aplikację adwokacką i zdały egzamin adwokacki.
Od powyższej uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2006 r. Pan P. B. złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w zw. z pkt I 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt K 6/06 poprzez przyjęcie, że ww. przepis utracił w całości moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. i nie może stanowić po tym dniu podstawy wpisu na listę adwokatów dla osób, które złożyły egzamin sędziowski oraz wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Podnosząc powyższy zarzut Pan P. B. wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez wpisanie go na listę adwokatów Izby [...] z siedzibą zawodową w [...].
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu w dniu [...] stycznia 2007 r. odwołanie Pana P. B. od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2006 r. postanowiło jednogłośnie w głosowaniu tajnym zaskarżoną uchwałę utrzymać w mocy, podzielając w całości argumentację ORA zawartą w jej uzasadnieniu.
Organ II instancji podzielił podgląd wyrażony przez Ministra Sprawiedliwości w wydanej w dniu [...] czerwca 2006 r. decyzji, sprzeciwiającej się wpisowi kandydata na listę adwokatów w oparciu o art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.a., iż w obecnym stanie prawnym przed podjęciem rozstrzygnięć ustawowych, przepis ten nie może w ogóle stanowić podstawy uzyskania wpisu na listę adwokatów.
Od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2007 r. Pan P. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w związku z pkt I 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt K 6/06 poprzez przyjęcie, że ww. przepis utracił w całości moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. i nie może stanowić po tym dniu podstawy wpisu na listę adwokatów dla osób, które złożyły egzamin sędziowski oraz wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym;
2) art. 87 ust. 1 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez powołanie się na interpretację cyt. wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości.
Podnosząc powyższe zarzuty Pan P. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i wskazanie Naczelnej Radzie Adwokackiej obowiązku wpisania jego osoby na listę adwokatów Izby [...] z siedzibą zawodową w [...]. Wniósł również o zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości czy też słuszności zaskarżonego aktu.
Ponadto, co wymaga podkreślenia Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).
Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy wskazać, że powoływany przez organa wpisowe wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. K 6/06 OTK – A 2006/4/45, który opublikowany został w Dzienniku Ustaw Nr 75, poz. 529 z dnia 4 maja 2006 r. w pkt 5 stwierdził, że art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wobec treści rozstrzygnięcia i jego odmiennej interpretacji przez strony niniejszego postępowania w pierwszej kolejności należało określić, w jakim zakresie nastąpiła utrata mocy obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze.
Przedmiotem regulacji zawartej w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Najistotniejszy element orzeczenia został w art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy określony jako "rozstrzygnięcie Trybunału". Mówiąc najogólniej, chodzi tu o wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli.
Przepis art. 69 ww. ustawy stanowi, że "orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów". Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowania wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów.
Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowane jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania. W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ..." po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm , która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego, z tym, że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym określonym w wyroku, zakresie, a w ten sposób, nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79).
Biorąc powyższe pod uwagę punkt I 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem - wbrew stanowisku wyrażonemu przez Prezydium - z dniem publikacji tegoż orzeczenia art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Art. 66 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.
Może on zatem stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny.
Zgodnie natomiast z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego orzeczenia w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.
W tym miejscu wskazać należy, że już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r. (sygn. akt II SA 860/93) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż na rękojmię wpływają dwa elementy: 1) cechy charakteru i 2) dotychczasowe zachowane osoby pragnącej zostać adwokatem. Przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość. Druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego rozstrzygnięcia wskazał, że powyższe kwestie winny zostać rozstrzygnięte przez ustawodawcę, który powinien dokonać nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brak stosownej modyfikacji przepisu, która przyjmując skrajną sytuację, albowiem działanie ustawodawcy nie jest konieczne, a jedynie pożądane, może nie nastąpić, nie pozbawia art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze mocy obowiązującej. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że Trybunał Konstytucyjny brak jednoznacznego określenia przesłanek oceny rękojmi, uznał za mankament ustawy, nie stwierdził natomiast w tym zakresie niekonstytucyjności normy prawnej, formułując jednocześnie zalecenia dla ustawodawcy.
W rozpoznawanej sprawie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie nie tylko błędnie zinterpretowało (za Ministrem Sprawiedliwości), w jakim zakresie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji, przez co przy wydawaniu uchwały naruszyło prawo materialne, co skutecznie wykazał skarżący, ale również dopuścił się do naruszenia szeregu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Te same uwagi dotyczą również uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2006 r.
Organy obu instancji nie oceniły całego materiału dowodowego w sprawie (tj. złożonych opinii z miejsca pracy) dla poczynienia ustaleń odnośnie spełniania przez skarżącego tzw. "przesłanki rękojmiowej" przez co naruszyły art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a.
Z tych względów Sąd uwzględniając skargę uchylił uchwały organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. stwierdzając, że nie podlegają wykonaniu na mocy art. 152 p.p.s.a.
O kosztach Sąd orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.