VI SA/WA 1795/20

VI SA/Wa 1795/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska
Dorota Pawłowska
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II GSK 386/22 - Wyrok NSA z 2025-03-26
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 58, art. 59, art. 113 par. 3, art. 180 par. 1, art. 134, art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2015 poz 121
art. 38, ar. 83b ar. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Dorota Pawłowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi spółki J. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r., znak sprawy: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz J. Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes, Prezes ZUS) postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., znak sprawy: [...], na podstawie art. 59 § 1 oraz art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm; dalej: "k.p.a.") po rozpatrzeniu wniosku J. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka, Skarżąca) z 24 lipca 2018r. o przywrócenie terminu na złożenie zażalenia na postanowienie z [...] marca 2018r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji z [...] lipca 2016r. nr [...], odmówił przywrócenia terminu na złożenie ww. zażalenia.
Do wydania ww. postanowienia doszło w oparciu o następujące ustalenia:
Wnioskiem z 24 lipca 2018 r. (data wpływu 26 lipca 2018 r.) Spółka wniosła o przywrócenie terminu na złożenie zażalenia na postanowienie z [...] marca 2018 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w ww. decyzji z [...] lipca 2016r. Podniosła, że postanowienie to zawierało błędne pouczenie, że nie przysługuje od niego zażalenie. Jednocześnie uważała, że bieg siedmiodniowego terminu określonego w art. 58 § 2 k.p.a. powinno się liczyć od 18 lipca 2018 r., tj. od dnia, "w którym o wydaniu takich postanowień w tej i podobnych sprawach, ich treści oraz zawarciu w nich błędnych pouczeń, informację powziął pełnomocnik Skarżącej w ramach postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Okręgowym w K. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z odwołania od decyzji będącej również przedmiotem postanowienia o sprostowaniu ([...])". W myśl zaś art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.
Prezes ZUS, nie oceniając prawidłowości pouczenia udzielonego w postanowieniu z [...] marca 2018 r., wyjaśnił, że art. 112 k.p.a. daje jedynie podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Przepis ten nie stanowi samoistnej podstawy do rozpoznania złożonego zażalenia. Błędna informacja (w tym brak w ogóle pouczenia) co do prawa, trybu i terminu złożenia przysługujących środków prawnych nie może wprawdzie powodować dla strony negatywnych konsekwencji, ale też nie może dawać stronie żadnych specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Mylne informacje organu co do przysługujących stronie środków prawnych nie wpływają na bieg terminu do wniesienia takich środków i tym samym nie oznaczają, że termin do złożenia stosownych środków zaskarżenia nie rozpoczyna w ogóle biegu. Jeżeli organ błędnie objaśnił stronie, że nie przysługuje jej odwołanie, skarga lub powództwo, a strona dowiedziała się o rzeczywistym stanie prawnym już po upływie ustawowego terminu do dokonania takich czynności procesowych, wówczas okoliczność błędnego pouczenia może jedynie stanowić podstawę do przywrócenia terminu wskutek złożenia wniosku w trybie art. 58 § 2 k.p.a. (należy go złożyć w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu czyli w tej sytuacji od dnia, w którym strona dowiedziała się o wadliwości udzielonego jej pouczenia).
Zdaniem Prezesa wniosek Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej. podlegał rozpoznaniu według zasad k.p.a. - uregulowań art. 58 § 1 (musi nastąpić uchybienie terminu, a przywrócenie terminu następuje na prośbę zainteresowanego, który ma uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy) i § 2 k.p.a.
Po analizie okoliczności sprawy organ uznał, że nie wystąpiły przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Spółka bowiem nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminu w złożeniu zażalenia nastąpiło bez jej winy. Do oceny braku winy powinno się przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Nie można mówić o braku winy, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i jeśli przeszkoda ta powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Zdarzenia te muszą mieć charakter obiektywny. Uprawdopodobnienie zaś braku winy w uchybieniu terminu wymagane przez art. 58 § 1 k.p.a., nie oznacza, że może w każdej sytuacji opierać się tylko na samych twierdzeniach strony.
Nieuprawdopodobnienie przez Spółkę braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia, wynikało stąd, że jako spółka prawa handlowego jest w obrocie prawnym profesjonalnym podmiotem, od którego wymaga się co najmniej należytej staranności w dbałości o własne interesy. Spółka zaś wykazała się całkowitym brakiem zaangażowania w ochronę własnych interesów, co spowodowane jest znacznym niedbalstwem. Z uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu wynika bowiem, że Spółka po otrzymaniu postanowienia o sprostowaniu decyzji nie podjęła żadnych działań, nie przedstawiła przedmiotowego postanowienia o sprostowaniu decyzji swojemu pełnomocnikowi i nie skorzystała z pomocy prawnej ani swojego pełnomocnika, ani też żadnego innego prawnika. Spółka podnosi też, że pełnomocnik (rzekomo) dowiedział się o postanowieniu z akt sądowych, po upływie kilku miesięcy od doręczenia jej postanowienia. W ocenie organu takie zachowanie Spółki skutkuje przypisaniem jej znacznego stopnia zawinienia z powodu niepodjęcia żadnych czynności i starań w celu ochrony własnych interesów. Brak jest podstaw do uznania, że Spółka podjęła jakikolwiek wysiłek w celu dokonania czynności w postaci złożenia zażalenia na postanowienie, z którym się nie zgadzała.
W kontekście powyższego samo błędne pouczenie zawarte w postanowieniu nie powoduje zwolnienia Spółki z dbałości o własne interesy i nie skutkuje automatycznym przywróceniem terminu do dokonania czynności.
Ponadto organ podniósł, że Spółka nie wykazała, aby dochowała siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Nawet nie uprawdopodobniła, aby o błędnym pouczeniu dowiedziała się dopiero 18 lipca 2018r. Postanowienie z [...] marca 2018 r. Spółka otrzymała 26 marca 2018 r. i od tego dnia biegł jej termin na złożenie zażalenia. Niezwłocznie postanowienie to zostało również złożone do Sądu Okręgowego w toczącej się sprawie z odwołania Spółki. Już w tym czasie Spółkę zastępował profesjonalny pełnomocnik, który w sprawie został ustanowiony znacznie wcześniej, aniżeli 18 lipca 2018 r. Stąd też organ wywodził, że pełnomocnik miał możliwość uzyskania informacji o postanowieniu znacznie wcześniej w wyniku kontaktów z klientem, miał również możliwość zapoznania się z materiałami sprawy przed podawanym terminem. Okoliczności te wskazują, że bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia upłynął przed terminem złożenia niniejszego wniosku.
Spółka, nie zgadzając się z ww. postanowieniem Prezesa ZUS na podstawie art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżyła je w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniu temu zarzuciła:
I. naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu, a w konsekwencji stwierdzenie, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że w okolicznościach niniejszej sprawy, iż złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia po upływie siedmiu dni od doręczenia decyzji nastąpiło bez jej winy;
II. naruszenie art. 58 § 2 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu, a w konsekwencji przyjęcie, że Skarżąca nie zachowała siedmiodniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia terminu, przewidzianego dla złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej;
III. naruszenie art. 112 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji obarczenie Skarżącej negatywnymi skutkami niedochowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia, do którego doszło w wyniku błędnego pouczenia Skarżącej, że w okolicznościach niniejszej sprawy środek zaskarżenia jej nie przysługuje;
IV. naruszenie art. 9 k.p.a. w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a oraz art. 123 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zamieszczenie w treści pouczenia informacji o konieczności uiszczenia opłaty za wpis od niniejszej skargi w sytuacji, gdy Skarżąca korzysta ze zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.
W oparciu o wskazane wyżej zarzuty wnosiła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i wnosił o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny skargi, zdaniem Sądu zasługuje na uwzględnienie, ale z przyczyn innych, niż wskazane w jej zarzutach. Okazały się przedwczesne.
Natomiast trzeba wyjaśnić, że na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zdaniem Sądu uczestnikiem postępowania administracyjnego powinno było być T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. jako pracodawca osób wykonujących umowy zlecenia na jego rzecz, u Spółki (jako płatnika składek). Wynika to z wyroku Sądu Okręgowego w K. VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2019 r., sygn. akt [...] i jego uzasadnienia, gdzie uznano T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. za zainteresowanego. Istnieje bowiem spór, który podmiot: Skarżąca czy T. powinien być płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne w ww. sprawie (por. art. 38 u.s.u.s.).
Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że płatnik ma własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (por. wyroki NSA z: 20 listopada 2011 r. sygn. akt. II GSK 1045/10; 31 stycznia 2012r sygn. akt II GSK 1459/10, II GSK 1420/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl)., a w konsekwencji i w postępowaniu o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Wobec tego, także T. sp. z o.o. powinno było być stroną postępowania zakończonego kontrolowanym obecnie postanowieniem, a co nie miało miejsca.
Dlatego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. zaskarżone postanowienie należało uchylić.
Równocześnie, uznając, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, Sąd, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., przeprowadził z urzędu dowód uzupełniający z dokumentów, m.in.: odpisu wyroku Sądu Okręgowego w K. VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] z uzasadnieniem. Z odpisu wyroku z uzasadnieniem jednoznacznie wynikało, że postanowienie ZUS Oddział w K. z [...] marca 2018 r., które próbowała zaskarżyć Spółka w trybie art. 113 § 3 k.p.a., a także składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, zostało wydane w toku postępowania przez Sądem Okręgowym i podlegało ocenie przez ten Sąd w sprawie [...].
W tej sytuacji, należało uwzględnić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 11 czerwca 2013r. sygn. akt I OPS 1/13 (opubl.: orzeczena.nsa.gov.pl), że weryfikacja decyzji podjętych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w k.p.c., a sądy powszechne w postępowaniu odwoławczym rozstrzygają o prawidłowości decyzji organów rentowych rozstrzygających sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, zarówno w sposób merytoryczny, jak i formalny. Zatem postanowienie o sprostowaniu skarżonej decyzji, wydane przez organ rentowy w trakcie postępowania sądowego, powinno podlegać ocenie przez sąd powszechny przy rozpatrywaniu odwołania od prostowanej decyzji (por. art. 83b u.s.u.s.). Oczywiście, organ rentowy winien powiadomić sąd powszechny o wydaniu postanowienia prostującego zaskarżoną decyzję, aby ten mógł ocenić prawidłowość takiego sprostowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...], Lex nr [...]).
Opisana sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Wydanie więc zaskarżonego postanowienia było przedwczesne, zwłaszcza, że rozstrzygnięcia zawarte w wyroku w sprawie [...] zostały zaskarżone. Zatem organ powinien wstrzymać się z zajęciem stanowiska co do omawianego wniosku o przywrócenie terminu na złożenie zażalenia do momentu rozstrzygnięcia środka odwoławczego od wyroku w sprawie [...] przez Sąd Apelacyjny.
Niezależnie od powyższego wątpliwości budzi forma zaskarżonego i ocenianego obecnie rozstrzygnięcia. Nie było kwestionowane, że zapadło ono w postępowaniu dotyczącym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W myśl art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Podobnie stanowi art. 123 u.s.u.s. (Dz. U. z 2020 r. poz. 226 z późn. zm.) w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że przepisy k.p.a. mają zastosowanie zarówno w kwestiach procesowych nieuregulowanych w ustawach szczególnych, jak i tych, które unormowano w sposób niepełny. Taką odmienność reguluje art. 83b ust. 1 u.s.u.s., stanowiący, że jeżeli przepisy k.p.a. przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Charakter postanowień kończących w sprawie mają: postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, czy wydane na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.: stwierdzające niedopuszczalność odwołania, czy uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zatem w takich przypadkach, zamiast postanowienia, powinna być wydana decyzja, zgodnie z brzmieniem art. 83b ust. 1 u.s.u.s. (por. Wróbel A. w: Jaśkowska M, Wilbrandt-Gotowicz Wróbel A., Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz aktualizowany, LEX el/2020, komentarz do art. 180, teza 3; Wegner J. w:Chróścielewski W. (red.)., Kmieciak Z (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019, komentarz do art. 180; Brzezicki T. w: Wantoch-Rekowski J., Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, LEX 2015, komentarz do art. 83b; Gajewski S., Charakter prawny odmowy wydania zaświadczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i jej sądowa kontrola, PPP 2018/9/58-69).
Z powyższego względu również na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie.
Organ ponownie oceniając wniosek Spółki weźmie pod uwagę przedstawione stanowisko i zalecenia tutejszego Sądu.
O kosztach orzeczono na mocy art. 200 w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. i art. 205 § 2 wz. z art. 206 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Zasądzono zwrot kosztów postępowania obejmujący jedynie opłatę za czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w wysokości połowy stawki minimalnej, gdyż na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. Spółka nie miała obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wzięto też pod uwagę, że zostało wywiedzionych kilkanaście skarg i występuje reprezentowanie Spółki w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną. Sytuacja ta uzasadnia miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy.