VI SA/WA 1765/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając ją za wydaną z naruszeniem zakazu reformationis in peius.
Sprawa dotyczyła zmiany decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego i ustalenia opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji, uznając postępowanie za bezprzedmiotowe w związku z nowelizacją przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO, stwierdzając naruszenie zakazu reformationis in peius, gdyż decyzja SKO pogorszyła sytuację prawną skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Województwa [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji i umorzyła postępowanie w sprawie zmiany decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego. SKO uznało, że nowo wprowadzony przepis art. 40 ust. 6d ustawy o drogach publicznych uniemożliwia zmianę takiej decyzji w trybie art. 155 K.p.a. Sąd administracyjny uchylił jednak decyzję SKO, stwierdzając naruszenie art. 139 K.p.a. (zakaz reformationis in peius). Sąd uznał, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, która przyznała skarżącemu korzyść w postaci niższej opłaty, pogorszyło jego sytuację prawną, co jest niedopuszczalne, chyba że występują wyjątkowe przesłanki rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego, których w tej sprawie nie stwierdzono. Sąd wskazał, że organ odwoławczy musi uwzględniać zmiany prawne, ale z poszanowaniem gwarancji procesowych strony, w tym zakazu reformationis in peius. Ponownie rozpoznając sprawę, SKO ma uwzględnić tę ocenę i odnieść się do zarzutów dotyczących kwestii nadpłat.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się (zasada reformationis in peius), chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Uchylenie decyzji przyznającej stronie korzyść i umorzenie postępowania stanowi pogorszenie sytuacji prawnej strony.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że uchylenie przez SKO decyzji organu pierwszej instancji, która przyznała skarżącemu korzyść w postaci niższej opłaty za zajęcie pasa drogowego, stanowiło naruszenie zasady reformationis in peius (art. 139 K.p.a.). Nawet jeśli po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji weszły w życie nowe przepisy, organ odwoławczy nie mógł ich zastosować w sposób prowadzący do pogorszenia sytuacji prawnej strony, chyba że wystąpiłyby wyjątkowe przesłanki rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
k.p.a. art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zasada ta ma zastosowanie również przy uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania.
p.p.s.a. art. 145 § ust.1 pkt.1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając decyzję umarza postępowanie pierwszej instancji w całości lub w części.
k.p.a. art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej może zmienić ostateczną decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, za zgodą strony, chyba że przepisy szczególne ograniczają taką możliwość.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej umorzy postępowanie, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku uwzględnienia skargi sąd zasądza od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § ust.2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd zasądza od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
u.d.p. art. 40 § ust. 6d
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Do decyzji administracyjnej dotyczącej zajęcia pasa drogowego w zakresie ustanowionej w tej decyzji wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego, jeżeli decyzja dotyczy obiektów i urządzeń infrastruktury telekomunikacyjnej, przepisu art. 155 K.p.a. nie stosuje się.
u.d.p. art. 40 § ust. 8 in fine
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Ustawowe ograniczenie kwotowe opłaty za zajęcie pasa drogowego.
O.p. art. 76 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zaliczenie nadpłat na poczet przyszłych zobowiązań lub zwrot nadpłat.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez SKO zakazu reformationis in peius (art. 139 K.p.a.) poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, co pogorszyło sytuację prawną skarżącego.
Odrzucone argumenty
Argumenty SKO o bezprzedmiotowości postępowania w związku z wejściem w życie art. 40 ust. 6d u.d.p. Argumenty skarżącego dotyczące poddania kontroli przez SKO niezaskarżonej części decyzji organu pierwszej instancji (choć sąd częściowo się z nimi nie zgodził co do ich zasadności w tej konkretnej sprawie, uznał je za nieistotne wobec naruszenia art. 139 K.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się uchylenie decyzji organu I instancji przyznającej stronie uprawnienie i umorzenie postępowania przed organem I instancji, to takie rozstrzygnięcie niewątpliwie pogarsza sytuację strony niekorzyść, o której mowa w art. 139 K.p.a., to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy
Skład orzekający
Agnieszka Łąpieś-Rosińska
przewodniczący
Barbara Kołodziejczak-Osetek
członek
Sławomir Kozik
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie zasady reformationis in peius (art. 139 K.p.a.) w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w kontekście zmian stanu prawnego po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji oraz w przypadku uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z zajęciem pasa drogowego i zmianą przepisów, ale zasada reformationis in peius ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady procesowej (reformationis in peius) w kontekście zmian legislacyjnych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego. Pokazuje, jak sąd chroni stronę przed pogorszeniem jej sytuacji prawnej.
“Sąd administracyjny chroni stronę przed zmianami prawa: kluczowa zasada reformationis in peius w praktyce.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyVI SA/Wa 1765/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-12-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-06-24 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Agnieszka Łąpieś-Rosińska /przewodniczący/ Barbara Kołodziejczak-Osetek Sławomir Kozik /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane) Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 139, art. 138 ust.1 pkt.2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 2022 poz 329 art. 145 ust.1 pkt.1 lit.c , art. 200 i art. 205 ust.2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Województwa [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej zezwalającej na zajęcie pasa drogowego oraz ustalenia opłaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego Województwa [...] w [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Decyzją Nr [...] z 15 marca 2016 r. Dyrektor Zarządu Dróg Powiatowych w P. działający z upoważnienia Zarządu Powiatu (dalej: "organ I instancji") po rozpatrzeniu wniosku Województwa Mazowieckiego (dalej: "Skarżący", "Strona") w pkt I zezwolił Stronie na zajęcie do końca 2036 r. pasa drogowego dróg powiatowych nr [...], przebiegającej na działkach o nr ew. [...] w obrębie ewidencyjnym gmina [..], nr ew. [...] w obrębie ewidencyjnym [...] jednostka ewidencyjna gmina [...] i [...][...] przebiegającej na działce nr ew. [...] w obrębie ewidencyjnym [...], jednostka ewidencyjna gmina [..] w celu umieszczenia urządzenia infrastruktury technicznej niezwiązanej z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego - telekomunikacyjnej linii kablowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą, zaś w pkt. II ustalił wysokość opłaty rocznej. Pismem z 30 listopada 2021 r. Strona na podstawie art. 155 w zw. z art. 154 § 2 ustawy z 14 września 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a."), zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o zmianę ww. decyzji, zezwalającej na umieszczenie urządzeń infrastruktury technicznej nie związanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego w pasie drogowym, w zakresie wysokości stawki opłaty za zajęcie pasa drogowego w wysokości odpowiadającej ustawowemu ograniczeniu kwotowemu, wyrażonemu w art. 40 ust. 8 in fine ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1376, dalej: "u.d.p.") oraz zaliczeniu nadpłat dokonanych przez Stronę od 25 października 2019 r. do chwili złożenia tego wniosku na poczet przyszłych należności z tytułu opłat za zajęcie pasa drogowego, ewentualnie o zwrot nadpłat dokonanych przez stronę za ww. okres na podstawie art. 76 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p."). Decyzją Nr [...] z 13 stycznia 2022 r. wydaną na podstawie art. 155 K.p.a., art. 40 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ust. 3, ust. 4-8 u.d.p. organ I instancji zmienił w trybie art. 155 K.p.a. punkt III własnej ostatecznej decyzji Nr [..] z 15 marca 2016 r. w zakresie wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego - zobowiązał wnioskodawcę do wnoszenia opłaty rocznej za umieszczenie infrastruktury technicznej niezwiązanej z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego w pasie drogowym dróg powiatowych nr [...] w wysokości 3 143,80 zł. Pozostałe warunki zawarte w przedmiotowej decyzji pozostały bez zmian. Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji. Decyzją z 4 kwietnia 2022r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 1 ust. 1, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570) w zw. z art. 40 ust. 6d u.d.p. oraz art. 3 i art. 5 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 o zmianie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, ustawy o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych oraz ustawy o drogach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 32) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy", "SKO") uchyliło w całości decyzję Zarządu Dróg Powiatowych w P.Nr [...] z 13 stycznia 2022 r. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. Kolegium stwierdziło, że organ odwoławczy obowiązany jest uwzględniać zmiany stanu prawnego i faktycznego, jakie zaszły w sprawie po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji. Zatem jeśli przepisy prawa materialnego ulegną zmianie w czasie między wydaniem decyzji pierwszej instancji a rozpatrzeniem odwołania, organ odwoławczy – zachowując tożsamość sprawy – obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego. Mając to na uwadze Kolegium uznało, że obowiązane jest uwzględnić zmiany u.d.p. wynikające z art. 3 i art. 5 ww. ustawy zmieniającej z 2 grudnia 2021 r., które obowiązują od 18 stycznia 2022 r. (zgodnie z art. 6 ustawy zmieniającej z 2 grudnia 2021 r.). Kolegium wskazało, że na mocy art. 3 ustawy zmieniającej z 2 grudnia 2021 r. dodano art. 40 ust. 6d ustawy o drogach publicznych w brzmieniu: "Do decyzji administracyjnej wydanej na podstawie ust. 1, dotyczącej zajęcia pasa drogowego w przypadkach, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, w zakresie ustanowionej w tej decyzji wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego, jeżeli decyzja dotyczy obiektów i urządzeń infrastruktury telekomunikacyjnej, przepisu art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 roku, poz. 735, 1491 i 2052) nie stosuje się". Zdaniem Kolegium, skoro po wydaniu na podstawie art. 155 K.p.a. decyzji organu pierwszej instancji a przed rozpatrzeniem odwołania od niej zaczął obowiązywać art. 40 ust. 6d u.d.p., to odpadła podstawa działania organu I instancji i organ odwoławczy nie jest już uprawniony do dokonania oceny zasadności decyzji wydanej przez organ I instancji i tym samym rozpatrzenia zarzutów podniesionych w odwołaniu. SKO stanęło na stanowisku, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji z 15 marca 2016 r. na podstawie art. 155 K.p.a., jest niedopuszczalne, a zatem bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed wszczęciem postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego, przy czym z tą drugą sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Zdaniem Kolegium, w obu przypadkach powinno być umorzone całe postępowanie administracyjne, a nie tylko ta jego część, która toczyła się po utracie przez sprawę w toku postępowania charakteru sprawy administracyjnej. Uchylenie zaskarżonej odwołaniem decyzji sprawia, że postępowanie przed organem pierwszej instancji nie jest zakończone, a skoro stało się bezprzedmiotowe, to dopuszczalne jest jego umorzenie przez organ odwoławczy. Pismem z dnia 20 maja 2022 r. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Kolegium z 4 kwietnia 2022 r. nr [...] . Decyzji tej zarzucono naruszenie: I. przepisów stanowiących podstawę stwierdzenia nieważności decyzji, a mianowicie: 1) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 1 i w zw. z art. 127 § 1 K.p.a. przez poddanie kontroli niezaskarżonej odwołaniem części decyzji organu pierwszej instancji, która stała się wraz z upływem terminu na wniesienie odwołania ostateczna i rozstrzygnięcie o uchyleniu jej w całości i umorzeniu postępowania pierwszej instancji w całości, a co za tym idzie, naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznych oraz zasady skargowości postępowania odwoławczego, co skutkuje tym, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydana z rażącym naruszeniem prawa, 2) art. 139 K.p.a., przez rozstrzygnięcie sprawy i wydanie przez SKO decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, pomimo generalnego zakazu wydawania takich decyzji przez organ odwoławczy i przy jednoczesnym braku zaistnienia przesłanek negatywnych, przesądzających o możliwości zastosowania wyjątku od tego zakazu, co skutkuje, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydana z rażącym naruszeniem prawa, II. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 40 ust 6d u.d.p. w związku z art. 3 i art. 5 ustawy zmieniającej tę ustawę z 2 grudnia 2021 r. przez ich bezpodstawne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy i rozstrzygnięcie, że z uwagi na jego wejście w życie po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji, decyzja ta podlega uchyleniu w całości, a postępowanie w I instancji podlega w całości umorzeniu jako bezprzedmiotowe, pomimo że kwestia dotycząca bezpośrednio zmiany decyzji w przedmiocie wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego - z uwagi na tylko częściowy zakres zaskarżenia decyzji organu I instancji, ograniczający się do rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu bądź zaliczenia nadpłaty na poczet przyszłych należności z tytułu zajęcia pasa drogowego - nie była przedmiotem kontroli w postępowaniu odwoławczym i w tym zakresie była ostateczna, a postępowanie zakończone, III. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art 107 § 3 K.p.a., przez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji zasadności rozpatrywania sprawy przez SKO w odniesieniu do niezaskarżonej części decyzji, jak również wyjaśnienia ewentualnego zaistnienia którejś z przesłanek odstąpienia od zakazu orzekania przez organ odwoławczy na niekorzyść Strony, 2) art 138 § 1 pkt 2 w związku z art 105 § 1 K.p.a., przez uchylenie decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania I instancji jako bezprzedmiotowego, pomimo że w chwili jej wydawania żaden przepis prawa nie wyłączał możliwości zastosowania art. 155 K.p.a., do decyzji w przedmiocie opłat za zajęcie pasa drogowego, a zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym nie obejmował bezpośrednio kwestii zmiany decyzji organu I instancji w trybie art. 155 K.p.a., gdyż w tym zakresie decyzja ta nie została zaskarżona i była ostateczna, a w konsekwencji niemożliwe było rozstrzyganie przez SKO w przedmiocie zmiany ww. decyzji w powyższym trybie i tym samym rozstrzygnięcie o bezprzedmiotowości postępowania pierwszej instancji. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko oraz argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu ze względu na mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez SKO art. 139 K.p.a., czyli zakazu reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 139 K.p.a., organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Sąd podziela pogląd prezentowany w doktrynie prawa administracyjnego, że rozpoznając odwołanie, organ stosownie do art. 139 K.p.a. "nie może pogarszać – określonej decyzją organu pierwszej instancji – sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia." (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, komentarz do art. 139, pkt 1). W ocenie Sądu, instytucja z art. 139 K.p.a. ma zastosowanie również w przypadku decyzji organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a., to jest uchylającej decyzję I instancji i umarzającej postępowanie I instancji. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zakaz reformationis in peius wiąże organ odwoławczy przy rozstrzygnięciu sprawy zarówno merytorycznie, jak i kasacyjnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., bowiem w sytuacji, gdy organ odwoławczy uchyla decyzję organu I instancji przyznającej stronie uprawnienie i umarza postępowanie przed organem I instancji, to takie rozstrzygnięcie niewątpliwie pogarsza sytuację strony, gdyż traci ona uprawnienie, którym dysponowała do czasu wydania decyzji organu odwoławczego (zob. wyrok z 23 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II OSK 1385/13, a także wskazany w skardze wyrok z 13 października 2021 r. o sygn. akt III OSK 4111/21; treść tych, jak i dalej powołanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W piśmiennictwie trafnie wskazano, że "niekorzyść", o której mowa w art. 139 K.p.a., to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy, zaś o tym, czy pogorszenie takie nastąpi, przesądza zestawienie osnowy decyzji organu I instancji z projektowanym rozstrzygnięciem organu odwoławczego (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, komentarz do art. 139, pkt 6). W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja SKO wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a., która uchyliła decyzję organu I instancji i umorzyła postępowanie I instancji. Z osnowy decyzji organu I instancji wynika m.in., że Skarżący uzyskał uprawnienie (korzyść) w postaci zmiany decyzji ostatecznej w zakresie opłaty za zajmowanie pasa drogowego, dzięki czemu ma ponosić niższe opłaty niż ustalone w zmienianej decyzji ostatecznej. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja SKO pozbawiła Skarżącego tej korzyści, skoro SKO nie tylko uchyliło w całości decyzję organu I instancji, ale też zakończyło postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji ostatecznej przez jego umorzenie. Z tego względu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja SKO została wydana z naruszeniem art. 139 K.p.a. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby SKO uwzględniło przy orzekaniu zakaz reformationis in peius, to nie mogłoby uchylić decyzji organu I instancji w zakresie, w którym decyzja ta była dla Skarżącego korzystna. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 139 K.p.a., zakaz reformationis in peius nie obowiązuje tylko wówczas, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Odstąpienie przez organ odwoławczy od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej odwołującej się strony winno ograniczać się do absolutnie wyjątkowych sytuacji, przy czym rozstrzygając sprawę na niekorzyść odwołującego się, organ odwoławczy zobowiązany jest wskazać w uzasadnieniu swej decyzji, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 in fine K.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 1994 r. o sygn. akt V SA 194/94). Posługiwanie się w praktyce wyjątkami od zakazu reformationis in peius powinno być ograniczone do sytuacji absolutnie wyjątkowych z punktu widzenia praworządności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 1993 r., sygn. akt III ARN 33/93; publ. LEX nr 10913). Zdaniem Sądu, wskazane w zaskarżonej decyzji SKO powody uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania administracyjnego nie świadczą o wystąpieniu w tej sprawie wyjątków od zakazu reformationis in peius określonych w art. 139 in fine K.p.a. Wydanie przez organ I instancji decyzji bez uwzględnienia treści art. 3 i art. 5 ustawy zmieniającej z 2 grudnia 2021 r. oraz art. 40 ust. 6d u.d.p. nie tylko nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, ale w ogóle prawa nie naruszało, skoro przepisy te jeszcze nie obowiązywały w dacie wydania wskazanej decyzji organu I instancji. Odstępując od zakazu reformationis in peius, SKO nie wykazało też, że decyzja organu I instancji naruszyła w stopniu rażącym poważny i skonkretyzowany interes. W ocenie Sądu, okoliczności uzasadniającej odstąpienie od zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się nie stanowi to, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać zmiany stanu faktycznego i prawnego, jakie zaszły w sprawie po wydaniu zaskarżonej decyzji organu I instancji. Obowiązek orzekania przez organ odwoławczy na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji przez ten organ musi być bowiem realizowany z uwzględnieniem gwarancyjnego charakteru art. 139 K.p.a. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że wskutek wskazanej przez SKO nowelizacji ustawy o drogach publicznych, polegającej na dodaniu art. 40 ust. 6d u.d.p., od 18 stycznia 2022 r. nie jest prawnie dopuszczalne wydanie decyzji o zmianie decyzji zezwalającej na zajęcia pasa drogowego (pod umieszczenie w nim obiektów i urządzeń infrastruktury telekomunikacyjnej) w zakresie ustalonej w tej decyzji wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego. Niemniej jednak w okolicznościach tej sprawy należało uwzględnić, że decyzja organu I instancji została wydana 13 stycznia 2022 r. (przed wejściem w życie nowelizacji) i przyznała Skarżącemu korzyść, a art. 139 K.p.a. gwarantuje wnoszącemu odwołanie, że nie zostanie pozbawiony tej korzyści przez organ odwoławczy, niezależnie od tego, do jakich wniosków organ dojdzie po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wejście w życie art. 40 ust. 6d u.d.p. po wydaniu decyzji organu I instancji nie mogło prowadzić – z uwagi na art. 139 K.p.a. – do uchylenia decyzji organu I instancji w zakresie, w jakim decyzja ta przyznawała Skarżącemu korzyść. W ocenie Sądu, niezasadne są natomiast postawione w skardze zarzuty wskazujące na poddanie kontroli przez SKO niezaskarżonej odwołaniem części decyzji organu I instancji. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stoi wprawdzie na stanowisku, że dopuszczalne jest wniesienie odwołania od części decyzji organu I instancji, ale tylko w sytuacji, gdy decyzja taka zawiera wyodrębnione, samodzielne rozstrzygnięcia i jeżeli zaskarżana część nie wpływa na treść pozostałych rozstrzygnięć nią objętych mogących samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Tylko w takiej sytuacji zaskarżenie wyodrębnionej części decyzji I instancji zakreśla granice kompetencji organu odwoławczego i wyłącza możliwość poddania przez ten organ kontroli niezaskarżonej części decyzji, bowiem oznaczałoby to jego działanie z urzędu (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1198/06; z 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 556/06; z 12 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 27/10; z 16 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 872/13; z 10 maja 2018 r., sygn. akt I FSK 339/18; z 11 października 2018 r., sygn. akt I OSK 221/18; z 4 października 2019 r., sygn. akt I GSK 1715/19; z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3015/19). Jednakże w tej sprawie nie można przyjąć, że odwołanie wniesiono od wyodrębnionej części decyzji organu I instancji. Wprawdzie Skarżący swoje niezadowolenie z tej decyzji ukierunkował w odwołaniu na "odmowę zaliczenia dokonanych nadpłat na poczet należności z tytułu opłat za zajęcie pasa drogowego lub ewentualnego zwrotu nadpłat od 25 października 2019 roku", jednak w decyzji organu I instancji nie wyodrębniono rozstrzygnięcia w takim zakresie, ani nie wskazano podstawy prawnej (to jest stosownych przepisów ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 305 ze zm., a także właściwych przepisów ustawy Ordynacja podatkowa), która mogłaby wskazywać na objęcie decyzją rozstrzygnięcia w zakresie stwierdzenia nadpłaty z tytułu opłat za zajęcie pasa drogowego, żądania zaliczenia nadpłat na poczet przyszłych należności lub zwrotu nadpłat. Wbrew twierdzeniom skargi, rozstrzygnięcie w tym zakresie nie było objęte punktem 2 sentencji decyzji organu I instancji z 13 stycznia 2022 r. Ten punkt sentencji określa jedynie, że pozostałe warunki zawarte w decyzji ostatecznej zezwalającej na zajęcie pasa drogowego (a te warunki w żaden sposób nie odnosiły się do kwestii ewentualnych nadpłat z tytułu opłat za zajęcie pasa drogowego) pozostają bez zmian. W takiej sytuacji nie było możliwe przyjęcie, że odwołanie wniesiono od części decyzji. Nie zmienia to jednak wyrażonej wcześniej oceny Sądu, że nawet rozpoznając odwołanie od całości decyzji organu I instancji, SKO miało obowiązek uwzględnić gwarancyjny dla Skarżącego charakter art. 139 K.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę, SKO będzie miało obowiązek uwzględnienia powyższej oceny Sądu. SKO odniesie się także (czego dotychczas nie uczynił) do podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji co do kwestii żądania zaliczenia nadpłaty lub zwrotu nadpłaty. W tym zakresie SKO rozważy, czy i ewentualnie w jakim trybie i postępowaniu kwestia ta może być rozstrzygnięta. Ze wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł, jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), zasądzając od SKO na rzecz Skarżącego kwotę 680 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość wpisu sądowego od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem (480 zł).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI