VI SA/WA 370/24

VI SA/Wa 370/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska /przewodniczący/
Barbara Kołodziejczak-Osetek
Maciej Borychowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 134 ust.1, art. 145 ust.1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Mostowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze A. H. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej również: "WSA") w Warszawie jest decyzja Ministra Sprawiedliwości (dalej również: "Minister", "Organ") z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania A. H. (dalej: "Skarżący", "Strona", "Wnioskodawca") od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej również: "Prezydium", "NRA") z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej (dalej również: "Rada", "ORA") w K. z dnia [...] kwietnia 2023 r., w sprawie odmowy wpisu Strony na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K., utrzymał w mocy uchwałę Prezydium z dnia [...] sierpnia 2023 r. (dalej: "zaskarżona decyzja").
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 ze zm., dalej: "P.o.a."),
Zaskarżona decyzja została wydana w ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący w dniu [...] listopada 2009 r. złożył do ORA w K. wniosek wraz z załącznikami o wpis na listę adwokatów. Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia [...] maja 2010 r. odmówiła Stronie wpisu na listę adwokatów uznając, że nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.
Prezydium, po rozpoznaniu odwołania Strony, uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r., uchyliło uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] maja 2020 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Ponownie rozpatrując sprawę Okręgowa Rada Adwokacka w K. powzięła informację o prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową [...] w K. postępowaniu przygotowawczym w sprawie dotyczącej Strony, co skutkowało zawieszeniem, na podstawie uchwały z dnia [...] stycznia 2011 r., postępowania w sprawie wpisu Wnioskodawcy na listę adwokatów. Uchwała o zawieszeniu została utrzymana w mocy przez NRA.
W dniu [...] sierpnia 2016 r. do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. wpłynął wniosek Strony o podjęcie zawieszonego postępowania wraz z odpisem informacji z Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] lipca 2016 r., wskazującym, że Wnioskodawca nie figuruje w kartotece karnej rejestru.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. ORA w K. podjęła postępowanie o wpis Strony na listę adwokatów.
Uchwałą z dnia [...] grudnia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w K. ponownie zawiesiła postępowanie w sprawie wpisu Strony na listę adwokatów - w związku z wniesieniem przez Niego odwołań od uchwał z dnia [...] października i dnia [...] listopada 2016 r.
Postępowanie w sprawie wpisu Strony na listę adwokatów ponownie zostało podjęte postanowieniem ORA w K. z dnia [...] kwietnia 2019 r.
Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia [...] kwietnia 2019 r. odmówiła Wnioskodawcy wpisu na listę adwokatów, podnosząc, że ocena zachowania Wnioskodawcy nie może być pozytywna w sytuacji, gdy był skazany za popełnienie przestępstw umyślnych, Kolegium Sądu Okręgowego w K. nie poparło jego kandydatury na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w S. z uwagi na negatywną opinię o jego pracy wydaną przez wizytatorów, a Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą z dnia [...] maja 2009 r. odmówiła przedstawienia jego kandydatury Prezydentowi RP do powołania na urząd sędziego. Okręgowa Rada Adwokacka w K. wskazała również na negatywną postawę Strony przy współdziałaniu z władzami adwokatury na etapie rozpatrywania wniosku o wpis na listę członków samorządu adwokackiego. Konkludując, iż Wnioskodawca nie spełnia wymogu rękojmi prawidłowego wykonywania w przyszłości zawodu adwokata, o której mowa w art. 65 pkt 1 P.o.a.
Od powyższej uchwały Strona wniosła odwołanie do Prezydium.
Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2019 r. Prezydium uchyliło zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K.. NRA wskazała na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez dołączenie do akt odpisu wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt II K [...] oraz odpisu wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt XXIII Ka [...]. Od uchwały Prezydium Wnioskodawca złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, który decyzją z dnia [...] października 2019 r. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium z dnia [...] sierpnia 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 89/20, po rozpoznaniu skargi Wnioskodawcy na decyzje Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2019 r., oddalił skargę.
Wpisu Strony na listę adwokatów ORA w K. ponownie odmówiła uchwała z dnia [...] października 2019 r. W uzasadnieniu Okręgowa Rada Adwokacka w K. wskazała, że Wnioskodawca nie spełnia wymogu rękojmi prawidłowego wykonywania w przyszłości zawodu adwokata, o której mowa w art. 65 pkt 1 P.o.a., wobec skazania go w postępowaniu karnym za przestępstwa umyślne.
NRA uchwałą z dnia [...] lutego 2021 r. uchyliła zaskarżoną uchwałę ORA w K. z dnia [...] października 2019 r. Uchwała Prezydium z dnia [...] lutego 2021 r., po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2021 r. została utrzymana w mocy przez Ministra Sprawiedliwości. Natomiast WSA w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Wnioskodawcy na ww. decyzję Ministra Sprawiedliwości, wyrokiem z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2244/21, oddalił skargę.
Rozpoznając ponownie sprawę, Okręgowa Rada Adwokacka w K., realizując wytyczne zawarte w uchwale Prezydium z dnia [...] lutego 2021 r. oraz w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2021 r., do akt sprawy dołączyła wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt II K [...] – wraz z uzasadnieniem oraz wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt XXII Ka [...]– wraz z uzasadnieniem.
Postanowieniem Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] kwietnia 2021 r. rozpoznano wniosek Strony o wyłączenie adwokata P. K. od udziału w rozpoznaniu sprawy, zaś postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. rozpoznano wniosek o wyłączenie adwokata M. F. od udziału w rozpoznaniu sprawy. Ponadto Wnioskodawca, w wykonaniu wezwania Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] listopada 2022 r. przedłożył: kwestionariusz osobowy (wypełniony poza formularzem przesłanym przez Radę), oświadczenie o korzystaniu w pełni z praw publicznych oraz posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, aktualną informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego, świadectwo pracy potwierdzające zatrudnienie na stanowisku asesora w Sądzie Rejonowym w S..
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Strony, ORA w K. uchwałą z dnia [...] kwietnia 2023 r. odmówiła wpisu na listę adwokatów podnosząc, że kandydat nie spełnia przesłanki z art. 65 pkt 1 P.o.a. ORA w K. wskazała przede wszystkim, że ustalenia faktyczne dokonane na podstawie wskazanych wyroków sądów powszechnych, są decydujące dla negatywnej oceny tej przesłanki i wykluczają możliwość wykonywania zawodu adwokata. ORA w K. poddała nadto ocenie całokształt informacji zgromadzonych w aktach sprawy, z których wynika negatywna ocena dotychczasowego dorobku zawodowego dokonana przez Kolegium Sądu Okręgowego w K. oraz Krajową Radę Sądownictwa, a także okoliczność, że od niemal 12 lat Wnioskodawca pozostaje bezrobotny, jak również jego postawa w toku niniejszego postępowania, w tym treści prezentowane w składanych pismach wyrażające jednoznacznie negatywny stosunek do samorządu adwokackiego (jak i innych organów).
Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2023 r., po rozpoznaniu odwołania Strony, Prezydium utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, podzielając ustalenia oraz stanowisko zaprezentowane przez ORA w K., co do braku po stronie Wnioskodawcy przesłanki nieskazitelności charakteru, wymaganej zgodnie z art. 65 pkt 1 P.o.a.
Uchwałę Prezydium z dnia [...] sierpnia 2023 r., decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy.
W uzasadnieniu zaskarżanej decyzji Minister przywołał ustalony stan faktyczny oraz mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Organ wskazał, że odwołanie Strony co do zasady sprowadzało się do polemiki z ustaleniami NRA. Minister podkreślił, że organy samorządu adwokackiego, rozstrzygając sprawę wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów, oceniają na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy ubiegający się o wpis kandydat do zawodu adwokata spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 P.o.a. Jak wskazał Organ, z akt postępowania administracyjnego wynika, że Wnioskodawca ukończył studia na kierunku prawo na Uniwersytecie [...] w K., uzyskując tytuł magistra. W 2007 r. zdał egzamin sędziowski po odbyciu aplikacji sądowej w okręgu Sądu Okręgowego w K.. W okresie od dnia [...] maja 2005 r. do dnia [...] października 2007 r. zajmował stanowisko asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w T., a od dnia [...] października 2007 r. do [...] marca 2010 r. stanowisko asesora sądowego w Sądzie Rejonowym w S.. Strona korzysta w pełni z praw publicznych, a z informacji z Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] października 2009 r., [...] lipca 2016 r. oraz [...] grudnia 2022 r. wynika, że nie figuruje w kartotece karnej. Minister podkreślił, że Istotne przy rozpatrzeniu wniosku o wpis, było ustalenie czy Wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, tj. czy spełnia przesłankę określoną w art. 65 pkt 1 P.o.a.
Rozpatrując odwołanie Strony Minister Sprawiedliwości podzielił ustalenia organów adwokatury, że Wnioskodawca nie spełnia warunku rękojmi niezbędnej do wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, w okolicznościach niniejszej sprawy, czynnikiem dyskwalifikującym jest ocena dotychczasowej postawy Strony, w szczególności uwikłanie się w postępowanie karne, w wyniku którego Sąd Rejonowy w C., sygn. akt II K [...], uznał, że od sierpnia 2009 r. do [...] sierpnia 2010 r. w M. i innych miejscowościach, znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją żoną K. H. w ten sposób, że wszczynał awantury domowe, wyzywał ją wulgarnymi słowami, zakłócał jej spoczynek nocny i wielokrotnie zarzucał jej nieprzyzwoite prowadzenie się, a nadto naruszył jej nietykalność cielesną, przy czym [...] kwietnia 2010 r. uderzył pokrzywdzoną drzwiami w rękę, w wyniku czego spowodował u niej zasinienia nad łokciem prawym z obrzękiem oraz bolesna ruchomość, a [...] czerwca 2010 r. chwycił ją za lewy obojczyk, w wyniku czego spowodował u niej zaczerwienienia w dole nadobojczykowym w kierunku klatki piersiowej oraz podłużny, zaczerwieniony ślad, połączone linijnym zaczerwienieniem z otarciem naskórka, częściowo pokryte strupem oraz obrzęk podskórny w całości okolicy nadobojczykowej, które to obrażenia stanowiły naruszenie czynności narządów ciała pokrzywdzonej na okres nieprzekraczający 7 dni, oraz że [...] sierpnia 2010 r., w M., uderzył K. H. drzwiami w rękę, w wyniku czego spowodował u niej stłuczenie prawego stawu łokciowego, siniec barwy bladoniebieskiej, linijne, powierzchowne otarcie naskórka, obrzęk tkanki podskórnej średniego stopnia oraz bólowe osłabienie siły mięśniowej po stronie prawej, które to obrażenia stanowiły naruszenie czynności narządów ciała pokrzywdzonej na okres nieprzekraczający 7 dni. Skazanie za powyższe zachowanie uległo zatarciu. Organ jednocześnie podkreślił, że zatarcie skazania w rozumieniu prawnokarnym na gruncie postępowania administracyjnego nie oznacza, że zachowanie takie nie miało miejsca. Zachowanie to nadal istnieje jako fakt społeczny i winno być przedmiotem oceny, szczególnie przy badaniu przesłanki spełniania rękojmi należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Organ na uzasadnienie swojego stanowiska powołał wyroki sadów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego.
Minister Sprawiedliwości podzielając opinię organów samorządu adwokackiego, że ujawnione w toku rozpoznania sprawy zachowania Strony podważają jego odpowiedzialność, wiarygodność oraz nieskazitelny charakter, uznał że Strona nie spełnia przesłanki z art. 65 pkt 1 P.o.a., tj. rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.
Z rozstrzygnięciem Ministra Sprawiedliwości nie zgodził się Skarżący i pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] listopada 2023 r., zarzucając zaskarżonej uchwale zarzucił rażące naruszenie prawa. Wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i procedowanie – dla odmiany – zgodnie z prawem. Skarżący wniósł o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego wobec zastępcy sekretarza Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej J. S.. Wniósł także o zasądzenie kosztów według norm przepisanych.
Uzasadniając skargę Skarżący podniósł, iż Prezydium rażąco naruszyło przepisy postępowania pod postacią art. 10 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi Skarżący ponadto zawarł krytyczne uwagi wobec urzędników Ministerstwa Sprawiedliwości, adwokatury oraz sędziów.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. Skarżący poparł skargę. Natomiast pełnomocnik Organu oraz pełnomocnik Prezydium wnieśli o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "P.p.s.a.").
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.
Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.
Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy uchwały organów samorządu adwokackiego (Prezydium i ORA w K.) o odmowie wpisu A. H. na listę adwokatów wobec braku spełnienia przez niego przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 P.o.a. Zgodnie z tym przepisem, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. A contrario, bark spełnienia przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest podstawą do odmowy dokonania wpisu na listę członków samorządu adwokackiego.
W tym miejscu podkreślić należy, że jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 25 marca 2013 r., sygn. akt II GPS 1/13, organ nadzoru, badając legalność uchwały samorządu adwokackiego i stwierdzając naruszenie prawa, może jedynie działać kasacyjnie. Takie rozwiązanie nie przeczy ustalonym w doktrynie zasadom dokonywania wykładni. Za wyłączeniem możliwości wydawania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji reformatoryjnych przemawiają wartości konstytucyjne, które legły u podstaw wyodrębnienia samorządów reprezentujących osoby zaufania publicznego i określania istoty i zasad sprawowanego nad nimi nadzoru. Wykładnia taka pozwala zarówno na zagwarantowanie wpływu ministra na decyzje podejmowane przez samorząd, jak i stanowi przejaw zachowania prawnie gwarantowanej niezależności samorządu w ramach powierzonych mu zadań.
W orzecznictwie wskazuje się na brak podstaw prawnych do przejęcia przez Ministra Sprawiedliwości, w ramach nadzoru kompetencji, decydowania o wpisie na listę adwokatów lub radców prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że z istoty samorządu, w tym samorządu zawodowego wynika, że nie jest dopuszczalna jakakolwiek ingerencja w sferę jego niezależności w oparciu o wyinterpretowany a contrario brak prawnego zakazu takiej ingerencji, albo też w oparciu o przepis formułujący jedynie ogólną zasadę nadzoru. W relacjach państwo - samorząd obowiązuje reguła wprost przeciwna: każda ingerencja państwa wymaga wyraźnego prawnego przyzwolenia. Z przepisu art. 68 ust. 6a ustawy z 1982 r. - Prawo o adwokaturze wcale wprost i wyraźnie nie wynika, że organ odwoławczy - w istocie organ nadzoru nad działalnością samorządnej korporacji zawodowej, ma w stosunku do niej takie same kompetencje, jak organ wyższego stopnia w stosunku do podporządkowanego mu instancyjnie organu pierwszej instancji w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Nie ulega bowiem kwestii, że w rozpatrywanym przypadku nie mamy do czynienia z typowym dwuinstancyjnym postępowaniem administracyjnym, lecz z postępowaniem nadzorczym, którym tylko w bardzo ograniczonym zakresie rządzą reguły dotyczące postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 264/13).
Powodem odmowy wpisu Skarżącego na listę adwokatów było ustalenie przez organy samorządu adwokackiego, że nie spełnia on przesłanki nieskazitelnego charakteru i dawania swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, o której mowa w art. 65 pkt 1 P.o.a.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przez zwrot nieskazitelności charakteru rozumie się całokształt cech indywidualnych, zdarzeń i okoliczności składających się na wizerunek notariusza jako osoby zaufania publicznego (podobnie sędziego, prokuratora, radcy prawnego, adwokata). [...] Nie bez znaczenia dla ukazania tego wizerunku są fakty i zdarzenia ze sfery życia pozazawodowego, które podważałyby pozytywną ocenę postawy moralno-etycznej, naganne z punktu widzenia opinii publicznej, zasługujące na powszechne potępienie, uznane jako uchybienie godności nie zawsze skutkujące odpowiedzialnością dyscyplinarną, przy czym koniecznym jest przeprowadzenie linii demarkacyjnej pomiędzy sferą życia prywatnego i rodzinnego z życiem osobistym podlegającej ochronie, zgodnie z art. 47 Konstytucji RP, a niewłaściwym zachowaniem i postawą względem innych osób świadczących o lekceważeniu norm moralnych i społecznych oraz zasad współżycia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r., o sygn. akt II SA 1131/99). Z kolei Sąd Najwyższy wyraził, zasługujący na aprobatę pogląd, że przez osoby nieskazitelnego charakteru rozumieć należy osoby nie tylko nie karane za czyny hańbiące lub antyspołeczne, lecz posiadające ponadto kwalifikacje etyczne nieprzeciętne, bo nie dopuszczające skazy, nawet takiej, którą ogół zwykł traktować pobłażliwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 1933 r., o sygn. akt II K. Adw. 7/32, opubl. w "Czasopiśmie adwokatów polskich dla województw zachodnich" 1933, nr 3-4.).
Przedmiotową przesłankę, warunkującą wpis na listę adwokatów, ale występującą we wszystkich zawodach prawniczych, jak i w wielu innych profesjach zaufania publicznego, formułują nieostre określenia wymagające wykładni, co znalazło swój wyraz w bogatym i ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem". Na rękojmię natomiast, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie. Jednocześnie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, termin dotychczasowe zachowanie oznacza: "zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę (...) - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu (...)". Przyjmuje się zatem powszechnie w orzecznictwie, że pod pojęciem nieskazitelnego charakteru rozumieć należy całokształt cech i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, który - poza wiedzą zweryfikowaną w przewidziany ustawą sposób - składa się na etyczno-moralny wizerunek osoby zamierzającej wykonywać zawód zaufania publicznego (tak: wyrok NSA z 11 marca 2014 r. sygn. II GSK 2052/12, wyrok NSA z 8 stycznia 2015 r. sygn. II GSK 2074/13, wyrok NSA z 11 marca 2014 r. sygn. II GSK 2052/12, wyrok NSA z 17 listopada 2017 r. sygn. II GSK 447/16).
U podstaw negatywnej oceny ww. przesłanki legły dokonane przez samorząd adwokacki ustalenia, że Skarżący był skazany za popełnienie przestępstw umyślnych. Ponadto Kolegium Sądu Okręgowego w K. nie poparło kandydatury Strony na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w S. z uwagi na negatywną opinię o jego pracy wydaną przez wizytatorów, a Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą z dnia [...] maja 2009 r. odmówiła przedstawienia jego kandydatury Prezydentowi RP. Rozwijając wątek skazania Strony za popełnienie umyślnego przestępstwa, co wynika z treści zaskarżonej decyzji, Minister za ustaleniami dokonanymi przez organy adwokatury wskazał, że Skarżący wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt II K [...], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt XXII Ka [...] został skazany, za to że od sierpnia 2009 r. do [...] sierpnia 2010 r. w M. i innych miejscowościach, znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoja żoną K. H. (s. 10 zaskarżonej decyzji). Zatem fakt uwikłania się Skarżącego w postępowanie karne i jego prawomocne skazanie niewątpliwie potwierdza, że dotychczasowe zachowanie Skarżącego (do czasu rozpoznania jego wniosku o wpis) uzasadnia odmowę wpisu na listę adwokatów, a to z uwagi na brak rękojmi po Jego stronie. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie, o posiadaniu tych przymiotów może świadczyć postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej, również w dłuższym okresie czasu. Niewątpliwie ocena ta dokonuje się na przestrzeni czasowej dotychczasowego życia kandydata aż do dnia złożenia przez niego wniosku o wpis (np. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 324/09).
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że dokonana przez organy samorządu adwokackiego ocena dotychczasowego zachowania Skarżącego, następnie skontrolowana przez Ministra jest prawidłowa. Za takim stanowiskiem przemawia negatywna ocena pracy Skarżącego jako asesora. Ponadto, co jest szczególnie istotne, Skarżący w przeszłości był skazany za popełnienie umyślnego przestępstwa. Bez znaczenia w tym zakresie jest podnoszona w toku rozpatrywania jego wniosku o wpis na listę adwokatów okoliczność, że popełnione przez Niego przestępstwo uległo zatarciu. Wskazać bowiem należy, że z zaskarżonej decyzji wprost wynika (s. 8 zaskarżonej decyzji), że Skarżący spełnia przesłanki formalne uzyskania wpisu na listę adwokatów, w tym jest osobą niekaraną – zgodnie z wymienionymi informacjami z Krajowego Rejestru Karnego. Niemniej jednak, odmowa dokonania wpisu warunkowana była jego dotychczasowym zachowaniem, tj. ustaleniami, które mimo zatarcia skazania stosownie do regulacji procedury karnej, pozostają w pamięci i które mają wpływ na ocenę dotychczasowego zachowania kandydata. W niniejszej sprawie taką okolicznością było popełnienie przez Skarżącego umyślnych przestępstwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1686/16 odnosząc się do okoliczności zatarcia skazania wskazał, że "Minister Sprawiedliwości badając czy kandydat spełnia przesłankę z art. 65 pkt 1 ustawy z 1982 r. Prawo o adwokaturze, czyli czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zwodu adwokata, powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane mu zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, mimo iż skazanie uległo zatarciu. Zachowania te, jako fakty społeczne nadal istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata.".
Taka kontrola została właśnie przeprowadzona w niniejszej sprawie przez organy samorządu adwokackiego, potwierdzona przez Organ. W kontekście badania przesłanki z art. 65 pkt 1 P.o.a. decydujące znaczenie ma nie okoliczność zatarcia skazania lecz fakt czy kandydujący do zawodu adwokat wszedł w przeszłości w konflikt z prawem i czy stawiane mu zarzuty znalazły wyraz w wyroku skazującym. W rozpatrywanej sprawie skazanie w przeszłości Skarżącego za popełnienie przestępstw umyślnych nie budzi wątpliwości. Zdaniem Sądu, dodatkowo należy zaakcentować, iż czyny zabronione jakich dopuścił się Skarżący trwały w okresie roku, tj. od sierpnia 2009 r. do [...] sierpnia 2010 r.
Sąd zauważa, że zawód adwokata wiąże się ze szczególną rolą jaką pełnią osoby wykonujące zawody zaufania publicznego. Ustrojowym źródłem funkcjonowania tego szczególnego kręgu zawodów stanowi art. 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym zawód zaufania publicznego jest instytucją konstytucyjną. A tytuł zawodowy atrybutem jego wykonywania. Wykonywanie zawodu zaufania publicznego związane jest z przynależnością do odpowiedniego samorządu zawodowego, któremu powierzone zostały szczególne uprawnienia wobec swoich członków. Mają one charakter zarówno organizacyjny, jak również gwarancyjny. Nie wdając się w tym miejscu w rozważania dotyczące rozumienia pojęć funkcji organizacyjnej i funkcji gwarancyjnej samorządu zawodowego należy stwierdzić, iż pomimo braku legalnej definicji pojęcia zawodu zaufania publicznego, jego wykonywanie wiąże się zarówno z katalogiem uprawnień, jak również z szeregiem obowiązków wynikających z przepisów samorządowych i powszechnie obowiązujących.
Wszechstronnie badając, czy kandydat jest nieskazitelnego charakteru i dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, zarówno organ samorządu zawodowego, jak i Minister Sprawiedliwości, powinien zatem brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc wszystkie znane im zdarzenia, które mogą wpłynąć na ocenę, przy tym, może zaistnieć sytuacja, w której jednostkowe zdarzenie rzutować będzie na ocenę rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu w sposób decydujący.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16 zgodził się z poglądem wyrażanym orzecznictwie NSA (por. wyrok NSA z 15 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GSK 458/10), że nawet jednorazowe zachowanie może podważyć wiarygodność oraz nieskazitelny charakter kandydata do wykonywania zawodu zaufania publicznego. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2021 r., sygn. akt II GSK 603/19 wskazał, że "Jednorazowe zdarzenie może rzutować w sposób kluczowy i przesądzający na ocenę nieskazitelności charakteru i rękojmi, jednak nawet w takich sytuacjach organ nie jest zwolniony z obowiązku wszechstronnej analizy całokształtu okoliczności. Stanowisko to - wobec niespornego rozumienia "rękojmi" "nieskazitelnego charakteru" i "dotychczasowego zachowania" i w związku z tym złożonego charakteru oceny zasadności wpisu na listę adwokatów - znajduje uzasadnienie w treści art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze.".
Z uzasadnienia zaskarżonej do Sądu decyzji w sposób dostateczny wynika, dlaczego Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwały organów samorządu adwokackiego odmawiające Skarżącemu wpisu na listę adwokatów. Podejmując rozstrzygnięcie, organ nadzoru prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i procesowego. Przed ostatecznym załatwieniem sprawy ORA w K. wyłączyła od załatwienia sprawy adwokatów, co do których krytyczne uwagi formułował Skarżący. Nie można też, wbrew twierdzeniem Skarżącego, zarzucić organom adwokatury, jak też Ministrowi Sprawiedliwości nierespektowania wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Sprawę rozstrzygnięto bowiem po zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, którego ocena nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów (art. 77 i art. 80 k.p.a.). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona przez organ nadzoru argumentacja jest wystarczająca. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 k.p.a., w szczególności decyzja zawiera uzasadnienie prawne i faktyczne skonstruowane zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. Sąd w tym kontekście zauważa, że sprawa dotycząca rozpoznania wniosku Strony o wpis na listę adwokatów została zainicjowana Jego wnioskiem z dnia [...] listopada 2009 r. Istotne jest przy tym, że zasadniczo okoliczności, które zaważyły o odmowie wpisu cały czas były niezmienne, tj. negatywna ocena pracy Wnioskodawcy w wymiarze sprawiedliwości oraz skazanie za popełnienie przestępstwa z art. 207 § 1 Kodeksu karnego i art. 157 § 2 Kodeksu karnego. W związku z tym, nawet jeżeli w aktach sprawy znajdowały się pisma osób trzecich (w tym byłej żony Skarżącego), to potwierdzały jedynie informacje o Wnioskodawcy zgromadzone przez organy samorządu adwokackiego. Tym samym Minister Sprawiedliwości nie miał powodów, aby dokonać odmiennej oceny.
W ocenie Sądu nie znajduje również uznania formułowany w treści uzasadnienia skargi zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w tezie wyroku z 15 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 287/23, sam fakt pozbawienia strony czynnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego nie oznacza, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego będzie musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych, mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. A contrario, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa. W tak przedstawionej sytuacji uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych.
Skarżący takiej okoliczności nie wykazał stawiając zarzut naruszenia jego prawa do czynnego udziału w postępowaniu, przed wydaniem przez Prezydium uchwały z dnia [...] sierpnia 2023 r. Skarżący czynnie uczestniczył przez cały okres rozpoznawania jego wniosku o wpis na listę adwokatów, korzystając z przysługujących mu środków procesowych. Przed wydaniem uchwały z dnia [...] sierpnia 2023 r. Prezydium nie włączyło nowego, a przede wszystkim istotnego dowodu, który miałby decydujący wpływ na zapadłe rozstrzygnięcie. Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 28 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 2488/22, że "Strona skarżąca, powołując się na zaniedbania organu w zakresie wykonywania obowiązków informacyjnych w toku postępowania, powinna wykazać, jakiej konkretnie czynności z tego powodu nie dokonała, jakich argumentów nie podniosła i jak wpłynęło to na wynik sprawy.".
Takich okoliczności Skarżący zarówno w odwołaniu od uchwały Prezydium z dnia [...] sierpnia 2023 r., jak też w wywiedzionej do WSA w Warszawie skardze nie wykazał. Tym samym podnoszony zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie może odnieść zamierzonego skutku. Konieczne jest bowiem sformułowanie konkretnych czynności, których strona (tu: Skarżący) nie dopełnił i jednocześnie wykazanie, że zaniechanie w tym zakresie wynikało wyłącznie z winy organów, które uniemożliwiły czynny udział w postępowaniu.
Fakt, że Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Organu, nie przesądza o tym, iż w sprawie doszło do naruszenia obowiązujących przepisów.
Wobec powyższego zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw. Sąd nie stwierdził również innych uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które ma obowiązek badać z urzędu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl .