VI SA/Wa 1691/21
Podsumowanie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa NFZ stwierdzającą podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy o dzieło, uznając ją za umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu.
Sprawa dotyczyła ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy o dzieło zawartej na sporządzenie recenzji dorobku naukowego. Prezes NFZ uznał umowę za umowę zlecenia, od której należało odprowadzać składki. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. Sąd administracyjny uchylił decyzję Prezesa NFZ, uznając, że sporna umowa miała charakter umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia, co skutkowało brakiem obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, która stwierdzała, że W. M. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 20 kwietnia 2016 r. do 20 września 2016 r. z tytułu wykonywania umowy o dzieło, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. Organ administracji uznał, że przedmiotem umowy była ocena dorobku naukowego w postępowaniu o nadanie tytułu profesora, jednakże czynności te miały charakter usług dydaktycznych, a nie wytworzenia konkretnego rezultatu. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, w tym niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, brak weryfikacji dokumentów oraz nieumożliwienie czynnego udziału w postępowaniu. Podniósł również zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego, wskazując, że umowa miała charakter umowy o dzieło. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że sporna umowa, której przedmiotem było sporządzenie recenzji dorobku naukowego, posiadała cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że umowa o dzieło jest umową rezultatu, podczas gdy umowa zlecenia jest umową starannego działania. Sąd podkreślił, że sporna umowa zakładała osiągnięcie konkretnego, samoistnego rezultatu w postaci recenzji, a wynagrodzenie było uzależnione od jego wykonania i odbioru. W związku z tym, uznał, że uczestnik nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu tej umowy. Sąd umorzył postępowanie administracyjne i zasądził od Prezesa NFZ na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Umowa o dzieło, której przedmiotem jest sporządzenie recenzji dorobku naukowego, posiada cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowa o dzieło jest umową rezultatu, wymagającą osiągnięcia konkretnego, samoistnego dzieła, podczas gdy umowa zlecenia jest umową starannego działania. Sporna umowa zakładała stworzenie konkretnego rezultatu w postaci recenzji, a wynagrodzenie było uzależnione od jej wykonania i odbioru, co jest charakterystyczne dla umowy o dzieło.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (46)
Główne
ustawa o świadczeniach art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. e)
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
k.c. art. 627
Kodeks cywilny
k.c. art. 734
Kodeks cywilny
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Pomocnicze
ustawa o świadczeniach art. 65 § pkt 1
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
ustawa o świadczeniach art. 109 § ust. 1, 3, 4 i 6
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
ustawa systemowa art. 13 § pkt 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 6 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa o świadczeniach art. 85 § ust. 4
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
ustawa o świadczeniach art. 82 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
ustawa o świadczeniach art. 69 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
ustawa systemowa art. 13 § pkt 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
k.c. art. 355 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 628
Kodeks cywilny
k.c. art. 629
Kodeks cywilny
k.c. art. 632 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 645
Kodeks cywilny
k.c. art. 637 § § 1
Kodeks cywilny
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) - c)
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust.1 pkt 1 lit. c)
p.p.s.a. art. 239 § § 1 pkt 1 lit. e)
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa o stopniach naukowych art. 26 § ust. 1
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
ustawa o stopniach naukowych art. 27 § ust. 4, 5
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
ustawa o stopniach naukowych art. 27 § ust. 6
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
ustawa o stopniach naukowych art. 2
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 79a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.a. art. 10
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 76a § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 76a § § 2b
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa o dzieło, której przedmiotem jest sporządzenie recenzji dorobku naukowego, posiada cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Błędna kwalifikacja umowy przez organ administracji jako umowy zlecenia skutkowała naruszeniem prawa materialnego. Naruszenie przepisów postępowania przez organ administracji, w tym niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego i brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego.
Odrzucone argumenty
Organ administracji prawidłowo zakwalifikował umowę jako umowę zlecenia, od której należało odprowadzać składki na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący nie wykazał naruszeń przepisów postępowania, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Umowa o dzieło jest umową o 'rezultat usługi'. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Zleceniobiorca nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania. Recenzja o dorobku naukowym kandydata na profesora posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż stanowi efekt badań nad dorobkiem kandydata, przy czym nie jest możliwe skonstruowanie recenzji przy pomocy innych źródeł naukowych, co przesądza o jej oryginalnym charakterze.
Skład orzekający
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
przewodniczący sprawozdawca
Magdalena Maliszewska
członek
Tomasz Sałek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie charakteru prawnego umowy o dzieło w kontekście sporządzania opinii naukowych i jego wpływu na obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umowy (recenzja naukowa) i może wymagać adaptacji do innych umów o dzieło.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia, co ma bezpośrednie przełożenie na obowiązki podatkowe i składkowe. Interpretacja sądu dotycząca recenzji naukowej jako dzieła jest interesująca.
“Czy recenzja naukowa to umowa o dzieło? WSA rozstrzyga spór o składki ZUS.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
VI SA/Wa 1691/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Maliszewska
Tomasz Sałek
Symbol z opisem
652 Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Sygn. powiązane
II GSK 441/22 - Wyrok NSA z 2022-12-08
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi U. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej U. w O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ") decyzją nr [...] z [...] marca 2021 r., na podstawie art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1 oraz art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1398 z późn. zm. dalej: "ustawa o świadczeniach") w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.; dalej: "ustawa systemowa"), art. 627 oraz art. 734 i 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks Cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm.; dalej: "k.c."), po rozpatrzeniu wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") stwierdził, że W. M. (dalej: "uczestnik", "wykonawca") z tytułu wykonywania zawartej z [...] w O. (dalej: płatnik, skarżący) umowy nazwanej umową o dzieło, co do której stosuje się przepisy k.c. o umowie zlecenia, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie 20 kwietnia 2016 r. do 20 września 2016 r. (umowa o dzieło nr [...]).
Powyższa decyzja zapadła w oparciu o następujące ustalenia:
ZUS Oddział w O. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania, z tytułu wykonywania pracy na rzecz płatnika na podstawie opisanej wyżej umowy, co do której stosuje się przepisy k.c. o umowie zlecenia.
Do wniosku ZUS załączył: kserokopię zawartej umowy o dzieło wraz z załącznikami, kserokopię fragmentu protokołu kontroli wraz z aneksem do protokołu kontroli, kserokopię zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] kwietnia 2020 r. wraz z załącznikami, kserokopię informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] maja 2020 r., kserokopię zastrzeżeń do aneksu do protokołu kontroli z [...] czerwca 2020 r. wraz z załącznikami.
Przedmiotem powołanej umowy wykonywanej w okresie od 20 kwietnia 2016r. do 20 września 2016 r. była: ocena dorobku naukowego w postępowaniu o nadanie dr hab. R. J. tytułu naukowego profesora.
Z treści tej umowy wynikało m.in., że dzieło objęte umową jest przedmiotem prawa autorskiego zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (§ 1 ust. 2 umowy), wykonawca oświadcza, że posiada wiedzę, umiejętności, możliwości techniczne oraz uprawnienia konieczne do wykonania dzieła (§ 1 ust. 3 umowy), wykonawca zobowiązuje się wykonać dzieło z dołożeniem należytej staranności i w sposób zgodny z umową (§ 1 ust. 4 umowy), odbiór dzieła nastąpi w formie protokołu odbioru (§ 5 ust. 1 umowy), wykonawcy za wykonanie dzieła zgodnie z umową przysługuje od zamawiającego wynagrodzenie w kwocie 2695 zł brutto (§ 6 ust. 1 umowy). Z protokołu odbioru dzieła wynikało zaś, że wykonawca przedstawił dzieło w formie pisemnej recenzji, dzieło zostało wykonane zgodnie z umową.
Prezes NFZ zwrócił się pismem z 9 listopada 2020 r. do płatnika, w którym zawiadomił go o wszczętym postępowaniu oraz poprosił o udzielenie odpowiedzi, czy uczestnik wykonywał umowę będącą przedmiotem postępowania, a także czy podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w zastrzeżeniach do protokołu kontroli. Ponadto płatnika poproszono o przesłanie dokumentów wskazanych w protokole odbioru dzieła oraz innych dokumentów, które wykonawca sporządził w ramach zawartej umowy (np. pisemna opinia), jeżeli jest w ich posiadaniu. Płatnik został również pouczony o możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu.
Organ nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania, o co wnioskował płatnik, gdyż uznał, że nie zachodzą przesłanki z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wykonawca w trakcie obowiązywania umowy mógł, ze względu na posiadanie wyłączeń z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, być objęty tylko obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Prezes NFZ włączył do akt sprawy dokumenty nadesłane przez płatnika przy piśmie z 26 lutego 2021 r., wskazując, że zarówno ZUS oraz płatnik dostarczyli obszerny materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia dotyczącego spornej umowy, tym bardziej, że przedstawiono także przedmiot umowy.
Odnosząc się ww. dowodów w uzasadnieniu decyzji organ uznał wniosek płatnika o umorzenie postępowania za bezzasadny, bowiem do dnia wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ZUS, na żądanie którego postępowanie zostało wszczęte, nie wycofał wniosku o wydanie decyzji, ani nie zaistniały okoliczności mogące wskazywać na bezprzedmiotowość postępowania.
Co do powołanego w piśmie opracowania Najwyższej Izby Kontroli "Rozwój Kadr Naukowych" (str. 29-30), stwierdził, że ustalenia NIK nie odnosiły się do rodzaju zawieranych umów, a jedynie do zapisów w nich zawartych (nieprawidłowości w zakresie egzekwowania zapisów umów z recenzentami). Zdaniem Prezesa NFZ nie pozwala to natomiast na wysunięcie wniosku, że gdyby w przedmiotowej sprawie niezgodne z prawem było zawarcie umowy o dzieło zamiast umowy zlecenie, to NIK z pewnością odniósłby się do tej kwestii w raporcie pokontrolnym.
Z kolei w odniesieniu do opinii prof. [..], dr hab. M. W. zaznaczył, że organ zobowiązany jest przeprowadzić własną ocenę konkretnej umowy, a w swoim rozstrzygnięciu musi działać i kierować się przepisami prawa, a nie działać na zasadzie słuszności. W związku z powyższym nie mógł kierować się w swoich działaniach np. interpretacją czy opinią wydaną przez inną osobę lub też inny organ. Ponadto na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz przytaczanego orzecznictwa nie podzielił przedstawionego w ww. opinii poglądu.
Prezes NFZ, przy ocenie zawartej umowy, kierując się prowadzoną działalnością edukacyjną przez [...] w O. obejmującą: "Szkoły wyższe" (kod PKD [...]) oraz uwzględniając fakt, iż przedmiot zawartej umowy obejmował ocenę dorobku naukowego w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego profesora dr hab. R. J., wskazał, że celem zawartej umowy było świadczenie usług w zakresie oferowanym przez ww. płatnika składek.
Zdaniem organu, czynności ujęte w analizowanej umowie są typowe dla usług dydaktycznych i były one częścią procesu edukacyjnego, a nie przedstawieniem konkretnego rezultatu w postaci wyodrębnionego dzieła (obiektywnie weryfikowalnego). Dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci w jakiej dotychczas nie istniało. W przypadku sporządzenia opinii nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłączne staranne działanie wykonawcy umowy. Prezes NFZ zauważył przy tym, że z treści zawartej umowy, wynika m.in., że: "Wykonawca zobowiązuje się wykonać dzieło z dołożeniem należytej staranności i w sposób zgodny z umową (§ 1 ust. 4 umowy). Także ze sposobu realizacji przedmiotowej umowy wynika, iż wykonywane czynności przez Stronę uzależnione były od działań osoby, wobec których to działań sporządzono opinię (w niniejszej sprawie dr hab. R. J.). Bez jego działań zadanie nie zostałoby wykonane. Organ zwrócił uwagę, że również wysokość wynagrodzenia przysługującego w ramach zawartej umowy, została określona w sposób "sztywny", tj. zostało ustalone w kwocie 2695 zł brutto (§ 6 umowy) i nie zostało uzależnione od osiągnięcia efektów, będących przedmiotem umowy.
Co do kwestii odpowiedzialności za wady, cechy konstytutywnej umowy o dzieło, według Prezesa NFZ w przypadku ocenianej umowy brak jest możliwości przeprowadzenia badania na istnienie wad fizycznych dzieła. Strony bowiem nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło.
Wobec powyższego, w ocenie Prezesa NFZ, należało uznać, że wolą stron było w tym przypadku świadczenie usług na zlecenie [...] w O., a nie wykonanie dzieła, gdyż to nie wynik, a określone działania były istotne dla realizacji umowy.
Tym samym uczestnik, ze względu na art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, powinien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania od 20 kwietnia 2016 r. do 20 września 2016 r. umowy cywilnoprawnej zawartej z płatnikiem.
Skarżący nie zgadzając się ze stanowiskiem Prezesa NFZ, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i okoliczności jej towarzyszących oraz niewszechstronną ocenę materiału dowodowego, przejawiające się:
a) prowadzeniem postępowania jedynie w oparciu o treść kserokopii akt sprawy przekazanych przez inny organ administracji publicznej, podczas gdy kserokopie mogą stanowić dowód, wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach;
b) brakiem zweryfikowania, czy kserokopie przekazane przez inny organ stanowią wierne odwzorowanie oryginalnych dokumentów (brak zapoznania się z oryginałami dokumentów);
c) brakiem ustalenia, jaki był rzeczywisty zakres postępowania toczącego się przed ZUS Oddział w O. i jakie jest ostateczne stanowisko ww. organu, co do zasadności prowadzenia postępowania;
d) zaniechaniem zapoznania się treścią dzieła stanowiącego przedmiot umowy;
e) brakiem ustalenia zgodnego zamiaru stron umowy, co do jej charakteru prawnego;
f) nieumożliwieniem skarżącemu wyrażenia stanowiska w przedmiocie toczącego się postępowania na żadnym jego etapie, mimo próśb skarżącego w tym zakresie (zebranie jedynie częściowego materiału dowodowego);
g) brakiem zapoznania się z treścią raportu NIK oraz brakiem ustalenia rekomendacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego tj. nieprzeprowadzeniem wszelkich dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy;
- co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta między stronami umowa miała charakter umowy zlecenia (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne);
2. art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów państwa przejawiający się:
a) wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia bez zapoznania się przez organ z oryginałami dokumentów dotyczących sprawy i bez zebrania całokształtu materiału dowodowego;
b) nieumożliwieniem skarżącemu zapoznania się z aktami sprawy, przedłożenia dodatkowych wniosków dowodowych oraz wyrażenia swojego stanowiska;
c) nieuwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy (prowadzenie postępowania pod z góry założoną tezę);
d) dokonaniem oceny zawartej między stronami umowy bez zapoznania się z wykonanym dziełem, co stanowi szczególnie istotny dowód w zakresie umowy o dzieło;
e) pominięciem stanowiska NIK oraz stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz nieuwzględnienia utrwalonej praktyki w zakresie zawierania umów o dzieło, których przedmiotem jest sporządzenie opinii dorobku doktora habilitowanego;
f) nadmiernym dążeniem do szybkiego zakończenia postępowania,
z pominięciem obowiązku organu co do wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania sprawy (nieuwzględnienie prymatu zasady prawdy materialnej);
- co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta między stronami umowa miała charakter umowy zlecenia (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne);
3. art. 79a k.p.a. polegające na niepoinformowaniu skarżącego co do tego, jakie dokumenty winien przedłożyć i jakich informacji udzielić, których brak w konsekwencji mógł doprowadzić do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony;
4. art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez nienależyte sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji przejawiające się:
a) brakiem wskazania, jakie cechy przesądzają o charakterze umowy zawartej między stronami;
b) brakiem wskazania, z jakich przyczyn zawarta między stronami umowa nie może mieć charakteru umowy o dzieło, w szczególności brak odniesienia się do samego rezultatu umowy jaki stanowi opinia dorobku w postępowaniu o nadanie tytułu profesora;
c) brakiem odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do konkretnych okoliczności sprawy i konkretnych postanowień umownych (lakoniczność, ogólnikowość uzasadnienia);
5. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 734 § 1 oraz art. 627 k.c. w zw. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że zawarta między stronami umowa ma charakter umowy, do której stosujemy przepisy dotyczące umowy zlecenia, podczas gdy umowa ta stanowi umowę o dzieło (nieobjętą obowiązkową składką na ubezpieczenie zdrowotne).
W oparciu o przedstawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz
o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. Dlatego, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny należy stwierdzić, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, polegającym na błędnej wykładni przepisów kodeksu cywilnego w szczególności art. 734 § 1 w zw. z art.750 oraz art. 627 k.c., które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.
Przechodząc do istoty sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umowy zawartej [...] kwietnia 2016 r. przez skarżącego z uczestnikiem, wykonywanej w okresie od 20 kwietnia 2016r. do 20 września 2016r., której przedmiotem była: Ocena dorobku naukowego w postępowaniu o nadanie dr hab. R. J. tytułu naukowego profesora.
Istota sprawy sprowadza się więc do oceny stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi, czy była to umowa o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa systemowa stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
Według art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie do art. 13 pkt 2 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie, że ww. umowa nie była umową o dzieło (art. 627 i nast. k.c.), lecz umową świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu ubezpieczonego oraz jej odprowadzenia, na mocy art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornej umowy należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).
Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, z mocy art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, że subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por.: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (por.: K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Zatem odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). (...) W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".
Podsumowując, należy stwierdzić, że cechami szczególnymi umowy o dzieło jest konkretny, z góry określony rezultat, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiada. Ponadto wynagrodzenie z tytułu tej umowy przysługuje za jej wykonanie w sposób wskazany w umowie, a nie za samo staranne działanie podjęte w celu osiągnięcia określonego rezultatu.
Analizując treść spornej umowy, Sąd doszedł do wniosku, że organy nieprawidłowo zakwalifikowały ją jako umowę o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia.
Przede wszystkim należy stwierdzić, że sporna umowa zakłada osiągnięcie przez uczestnika konkretnego rezultatu, w wyniku przeprowadzenia analizy dorobku naukowego kandydata do tytułu naukowego profesora i dokonania jego oceny w formie sporządzonej recenzji, która to procedura (nadawania stopnia naukowego) była w czasie zawarcia i wykonania omawianej umowy określona w Rozdziale 3 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2016 r. poz. 882 z późn. zm.; dalej: ustawy o stopniach naukowych) oraz wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 31 ww. aktu- rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 30 października 2015 r. w sprawie w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. poz. 1842), zastąpionego od 1 października 2016 r. przez rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym i uczelniom, w których zgodnie z ich statutami nie wyodrębniono podstawowych jednostek organizacyjnych (Dz. U. poz. 2154), a które utraciło moc z dniem 1 października 2018r., na podstawie art. 169 pkt 4 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 oraz z 2019 r. poz. 39). Aktualnie kwestie te reguluje rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej (Dz. U. poz. 392).
Z uwagi na charakter stosunku, kształtowany przez dyspozycję przepisów ustawy o stopniach naukowych oraz rozporządzenia wykonawczego z 2015 r. zauważyć należy, że przeprowadzenie właściwej analizy dorobku osoby ubiegającej się o tytuł profesora, według wytycznych z art. 26 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki o szkolnictwie (Tytuł profesora może być nadany osobie, która uzyskała stopień doktora habilitowanego lub osobie, która nabyła uprawnienia równoważne z uprawnieniami doktora habilitowanego na podstawie art. 21a, oraz: posiada osiągnięcia naukowe znacznie przekraczające wymagania stawiane w postępowaniu habilitacyjnym (pkt 1); posiada doświadczenie w kierowaniu zespołami badawczymi realizującymi projekty finansowane w drodze konkursów krajowych lub zagranicznych lub odbyła staże naukowe w instytucjach naukowych, w tym zagranicznych, lub prowadziła prace naukowe w instytucjach naukowych, w tym zagranicznych (pkt 2); posiada osiągnięcia w opiece naukowej - uczestniczyła co najmniej: raz w charakterze promotora w przewodzie doktorskim zakończonym nadaniem stopnia oraz raz w charakterze promotora pomocniczego w przewodzie doktorskim zakończonym nadaniem stopnia lub uczestniczy w charakterze promotora w otwartym przewodzie doktorskim, oraz dwa razy w charakterze recenzenta w przewodzie doktorskim lub w przewodzie habilitacyjnym lub w postępowaniu habilitacyjnym (pkt 3 lit. a,b,c) w postaci recenzji, wymagało nie tylko posiadania przez uczestnika niezbędnej wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim znacznej samodzielności i poważnego z jej strony wkładu intelektualnego w ocenie indywidualnych osiągnięć naukowych osoby ubiegającej się o tytuł profesora.
Podkreślić także trzeba, że ocena działalności naukowej kandydata do tytułu profesora, dokonana w formie recenzji wraz z wnioskami, ma cechy dokumentu urzędowego (art. 27 ust. 6 zw. z art. 21 ustawy o stopniach naukowych), gsyż stanowi jeden z istotnych elementów procedury nadawania tytułu naukowego (art. 2 omawianej ustawy). Zakłada więc z góry osiągnięcie określonego rezultatu, który - co należy podkreślić - pozostaje uzależniony od stanowiska wykonawcy (recenzja negatywna lub pozytywna).
Powyższe prowadzi do wniosku, że przedmiot spornych umów wskazuje na wolę stron zawarcia umów o dzieło, w rozumieniu w art. 627 k.c. Nie można bowiem uznać, że istotą umów pozostawało jedynie staranne dążenie wykonawcy do osiągnięcia pewnego rezultatu. Gdyby bowiem uczestnik nie sporządził dokumentu końcowego z przeprowadzonej analizy naukowej dorobku kandydata na profesora, w formie określonej w umowie, to nie wykonałby tej umowy, choćby dokonał oceny z najwyższą starannością. Wobec tego należy uznać, że to określony rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowił przedmiot umowy stron, zawartej i ukształtowanych w granicach zakreślonych przez prawo i naturę (właściwość) danego stosunku prawnego.
Wskazać ponadto trzeba, że z art. 645 k.c. wynika, że w przypadku umowy o dzieło istotne są często osobiste przymioty wykonawcy. Tymczasem bezpośrednio z przepisów ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki o szkolnictwie (art. 27 ust. 4, 5) wynika, jakie przymioty musi posiadać osoba, której można zlecić przygotowanie recenzji w postepowaniu o nadanie tytułu profesora. Oznacza to w praktyce, że oczekiwany i sprawdzalny rezultat pracy (dzieła) ma wykonywać osobiście starannie wybrana i wyselekcjonowana osoba, posiadająca tytuł profesora w zakresie danej lub pokrewnej dziedziny nauki lub sztuki lub osoba posiadająca stopień doktora zatrudniona przez co najmniej pięć lat w zagranicznej szkole wyższej lub instytucji naukowej na stanowisku profesora, która przez okres co najmniej pięciu lat kierowała samodzielnie zespołem badawczym, była promotorem co najmniej dwóch osób, które uzyskały stopień doktora oraz posiada znaczny dorobek naukowy (ww. art. 27 ust. 5 cyt. ustawy).
W odróżnieniu od umowy o dzieło, w przypadku umowy zlecenia cechy osobowe zleceniobiorcy nie są już tak istotne.
Kolejną cechą charakterystyczną umowy o dzieło, która występuje w umowach dotyczących opinii naukowych, jest sposób zapłaty, o jakim jest mowa w art. 632 § 1 k.c. Z postanowień spornych umów wynika, że wynagrodzenie przysługiwało wykonawcy jedynie za wykonanie dzieła (§ 6) i – co wymaga podkreślenia - było wypłacone dopiero po odbiorze dzieła (§ 6 ust. 4 umowy). Wynagrodzenie to było określane kwotowo (§ 1). Wynika z tego, że wynagrodzenie przysługiwało wykonawcy nie za samo podejmowanie określonych czynności, ale za wytworzenie jednoznacznie określonego rezultatu, w postaci recenzji. Istotnym jest w ocenie Sądu, również i ta okoliczność iż w umowach termin wypłaty wynagrodzenia został uzależniony od odbioru dzieła, co stanowi rozwiązanie typowe dla umowy o dzieło, w ramach której zamawiający nie płaci wynagrodzenia za jej wykonanie, dopóki nie otrzyma rezultatu zgodnego z umową. Postanowienia tego rodzaju nie występują zazwyczaj przy umowie zlecenia.
Podkreślić należy, że samo podjęcie przez uczestnika działań zmierzających do opracowania omawianej recenzji, ale bez ich wykonania lub skończenia, tj. niewytworzenia określonego w umowie dokumentu, niezależnie od przyczyn niewykonania dzieła, nie było podstawą do wypłacenia wynagrodzenia (§ 6 i 8 umowy). Wykonawca ponosił więc całkowite i wyłączne ryzyko wykonania dzieła. Tymczasem przy umowie zlecenia zleceniobiorca takiego ryzyka nie ponosi, a wynagrodzenie należy mu się już za samo podejmowanie czynności zmierzających do wytworzenia określonych dokumentów, niezależnie od tego, czy sam wynik prac prowadziłby do powstania oczekiwanego rezultatu. Zleceniobiorcy należy się zwykle wynagrodzenie nawet wówczas, gdy żaden rezultat jego pracy nie został osiągnięty, o ile działał dostatecznie starannie.
Jeszcze innym elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy (art. 637 § 1 k.c.). Zleceniobiorca nie odpowiada bowiem za wady określonego rezultatu, ale jedynie za należyte staranie przy wykonywaniu czynności. Natomiast w przypadku zamawiającego jako strony umów o dzieło istotne jest nie tyle, czy wykonawca należycie się starał, ale to czy dzieło w ogóle powstało oraz czy jest prawidłowe. Tym samym przeprowadzenie oceny, czy uczestnik należycie wykonał umowę, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jego pracy. Zdaniem Sądu, wszelkie ewentualnie mogące powstać wątpliwości w tej mierze niweluje protokół odbioru dzieła, stanowiący załącznik do zawartej umowy, w których odbiór pracy stanowiącej dzieło w postaci jednego egzemplarza recenzji w formie pisemnej potwierdza osoba wyznaczona do odbioru dzieła: Dziekan Wydziału {...} (tutaj: dr. hab. A. S.).
Powyższe argumenty prowadzą do wniosku, że recenzja o dorobku naukowym kandydata na profesora posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż stanowi efekt badań nad dorobkiem kandydata, przy czym nie jest możliwe skonstruowanie recenzji przy pomocy innych źródeł naukowych, co przesądza o jej oryginalnym charakterze. Przedmiotowa recenzja, z chwilą jej powstania, istnieje ponadto w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić ją od innych recenzji lub przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, gdyż rezultat ten jest konkretny i widoczny, bo publikowany w toku postępowania o przyznanie tytułu profesora. Sporządzenie recenzji polega przy tym na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma charakteru pracy ciągłej, ani nie jest usługą edukacyjną, gdyż recenzja taka stanowi dzieło samoistne, niezależne i oryginalne, od którego w znacznej mierze zależy uznanie (lub nie uznanie) dorobku ubiegającego się o tytuł profesora za zadowalający. Z tego też powodu sporządzanie recenzji w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego profesora należy niewątpliwie zaliczyć do zakresu twórczości naukowej.
Co do podniesionych w skardze naruszeń przepisów postępowania to wskazać należy, iż organ nie popełnił takich uchybień, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. W ocenie Sądu akta sprawy zawierają wystarczający materiał dowodowy pozwalający na prawidłową ocenę charakteru prawnego spornej umowy cywilnoprawnej.
Za bezzasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 79a § 1 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącego, jakie dokumenty winien przedłożyć i jakich informacji udzielić, których brak w konsekwencji mógł doprowadzić do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zaznaczyć należy, iż powołany powyżej przepis odnosi się do postępowań administracyjnych, wszczętych na żądanie strony. W niniejszej sprawie, postępowanie zostało wszczęte z urzędu. ZUS skierował do [...]OW NFZ wniosek o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika, lecz jako podmiot uprawniony do zgłoszenia powyższego wniosku. ZUS nie jest stroną postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia, zgodnie z regulacją zawartą w art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach. Zaskarżona decyzja spełnia również wszystkie wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a, a to że organ wydał decyzję niezgodną ze stanowiskiem strony, nie czyni zarzutów naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP zasadnymi. Wbrew zarzutom skargi jak wynika z pisma Prezesa NFZ z 21 stycznia 2021 r. Organ umożliwił stronie zapoznanie się z aktami sprawy i nie naruszył art.10 k.p.a. poprzez odmowę przesłania akt w formie elektronicznej, bowiem nie miał takiego obowiązku, co trafnie i szczegółowo wyjaśniono Stronie w powołanym wyżej piśmie.
Ponadto co do braku oryginału dokumentów w aktach sprawy, stanowiących podstawę orzekania w niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko organu, iż wprowadzone i obowiązujące przepisy k.p.a. pozwalają na wykorzystanie w toku postępowania administracyjnego odpisów dokumentów, pozwalając tym samym na uniknięcie wykorzystywania oryginałów tych dokumentów. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 maja 2016 r. I OSK 2842/15 przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, nie wprowadzają legalnej definicji odpisu dokumentu ani wyciągu z dokumentu, a zatem należy przyjąć definicje ogólnie przyjęte. Za słownikiem języka polskiego "odpis" to tekst odpisany od oryginalnego dokumentu, stanowiący kopie tego dokumentu. Forma wykonania odpisu dokumentu może być dowolna, może to być odpis sporządzony ręcznie czyli po prostu przepisanie dokumentu, lub poprzez użycie dostępnych urządzeń technicznych np. kserokopia, skan itd. W uzasadnieniu uchwały z dnia 29 marca 1994 r., w sprawie o sygn. akt III CZP37/94, Sąd Najwyższy trafnie stwierdził, że skoro tak odpis, jak kserokopia, stanowią odwzorowanie oryginału, tyle tylko, że pierwszy metodą tradycyjną, a druga metodą nowoczesną, to istnieje podstawa do objęcia pojęciem odpisu także kserokopii. Podobnie zatem, jako odpis należy uznać kserokopię za dokument stanowiący dowód istnienia oryginału i dlatego podlegający stosownej ocenie (podobnie NSA w wyroku z dnia 9 sierpnia 2006 r., I OSK 1112/05, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważenia również wymaga, iż art. 76a § 2 k.p.a. stanowi, iż upoważniony pracownik organu prowadzącego postępowanie, któremu został okazany oryginał dokumentu wraz z odpisem, na żądanie strony, poświadcza zgodność odpisu dokumentu z oryginałem. Poświadczenie obejmuje podpis pracownika, datę i oznaczenie miejsca sporządzenia poświadczenia, a na żądanie strony, również godzinę sporządzenia poświadczenia. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia), należy stwierdzić to w poświadczeniu. Tak poświadczony przez pracownika organu odpis stanowi dokumentację dowodową w sprawie. Przepis § 2b wprost stanowi, iż potwierdzenia odpisu oryginalnego dokumentu za zgodność może dokonać upoważniony pracownik organu prowadzącego postępowanie.
Nie ma wątpliwości, iż niepoświadczone urzędowo kserokopie dokumentów w zdecydowanej większości nie mogą stanowić dowodu na to, co jest w nich zapisane (Komentarz do art. 76a.k.p.a., C. Martysz, tom I, Lex 2010, wydanie II). Jednakże jak trafnie wskazał Organ w odpowiedzi na skargę, w orzecznictwie sądów administracyjnych niejednokrotnie wyrażony został pogląd, że kserokopia dokumentu urzędowego może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Nie ulega wątpliwości, że nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie może korzystać z mocy dowodowej oryginału dokumentu. Różnica ich mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że dokument taki musi być oceniony w świetle całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2012 r., II GSK 1016/11, wyrok WSA z dnia 6 października 2010 r., II OSK 1508/09, wyrok WSA z dnia 31 stycznia 2014 r., I SA/Kr 1821/13, wyrok WSA z dnia 11 marca 2009 r., IV SA/Wa 1936/08, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż znajdujące się w aktach sprawy dostarczone przez ZUS kopie dokumentacji w szczególności umowy o dzieło, oświadczenia wykonawcy dla celów podatkowych i ubezpieczeniowych, protokołów odbioru dzieła oraz rachunków, stanowiące podstawę prowadzonego postępowania zostały potwierdzone za zgodność z oryginałem przez Radców prawnych i pracowników [...]OW NFZ. Ponadto zarzuty skargi w tym zakresie, nie dotyczą spornej w sprawie umowy znajdującej się w aktach sprawy, istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, iż nie odpowiada oryginałom, znajdującym się w posiadaniu strony.
Reasumując za zasadne Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łączące strony umowy o dzieło były umowami o świadczenie usług, a nie umowami o dzieło w myśl art. 627 k.c., pomimo że specyfika umów zawartych z uczestnikiem wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, polegające na uznaniu, że wykonawca podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornych umów.
Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Jako że prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego byłoby w przedmiotowej sprawie zbędne, Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) zasądzając na rzecz skarżącego zwrot wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika-radcy prawnego w kwocie 480 zł . Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę