VI SA/Wa 1663/22

VI SA/Wa 1663/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska /przewodniczący/
Dorota Pawłowska
Grażyna Śliwińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 3, art. 200 w zw. z art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Dzięcioł po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz P. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
R.R., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, (dalej: "skarżący") wniósł skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ") z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja"), wydaną w sprawie ustalenia ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu na rzecz płatnika składek P. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: "płatnik składek") w okresie od 28 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r.
Jako podstawę prawną organ wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 oraz art. 102 ust. 7 w związku z art. 65 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1285 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.).
Decyzję wydano w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. pismem z [...] września 2021 r. na podstawie art. 109 ustawy wystąpił z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym skarżącego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu na rzecz płatnika składek w okresie od 28 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r.
Pismem z 15 grudnia 2021 r. skarżący oraz płatnik składek zostali poinformowani o wszczęciu postępowania administracyjnego i na podstawie art. 10 oraz 73 § 1 k.p.a. strony zostały powiadomione o możliwości wypowiedzenia się i wglądu do zebranej w ww. sprawie dokumentacji.
Strony nie zajęły stanowiska w powyższej sprawie.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ustalił, że skarżący w okresie od 28 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r. nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu.
Uchwałą Rady Nadzorczej nr [...] z [...] stycznia 2019 r. skarżący został powołany do pełnienia funkcji Prezesa Zarządu płatnika składek. Uchwała weszła w życie z dniem jej podjęcia. Przewodniczący Rady Nadzorczej płatnika składek, w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu, zawarł z nim umowę o świadczenie usług zarządzania - w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Poza pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu, skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą "R. (...)", której przedmiotem działalności jest pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania.
Organ powołał się na stanowisko ZUS zajmowane w trakcie kontroli, że zawarta ze skarżącym umowa o świadczenie usług zarządzania była świadczona w ramach umowy zlecenia, a przychód z tego tytułu winien stanowić podstawę do naliczenia składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem ZUS, do umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania, zawartej ze skarżącym, stosuje się przepisy o zleceniu i jest traktowana jako odrębny tytuł do ubezpieczenia, a nie jako umowa wykonywana w ramach jego działalności gospodarczej. W konsekwencji oznacza to, że skarżący z tytułu jej zawarcia ww. umowy podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Prezes NFZ, uwzględniając wyjaśnienia skarżącego, że prowadził również działalność gospodarczą w innym zakresie niż zarządzanie na rzecz innych klientów niż płatnik składek uznał, że mimo zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych wynikającego z art. 9 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 z późn. zm., dalej: "ustawa o systemie"), zbieg tytułów dotyczy wyłącznie ubezpieczeń społecznych, a nie ubezpieczenia zdrowotnego.
Prezes NFZ, zaskarżoną decyzją uznał, że skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania, do której stosuje się przepisy o zleceniu w okresie od 28 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r.
Powołał się m.in. na wyrok Sądu Najwyższego z 12 listopada 2014r. (sygn. akt I UK 126/14), w którym stwierdził, że każda czynność zarządu jest wykonywana w imieniu zarządzanej spółki, więc występujący w roli przedsiębiorcy – menedżera członek zarządu jako piastun osoby prawnej może działać tylko jako jej organ (...), a więc w jej imieniu i na jej rachunek. Wynika z tego (...), że członek zarządu spółki kapitałowej związany z nią kontraktem menedżerskim nie jest samodzielnym przedsiębiorcą bezpośrednio uprawnionym lub zobowiązanym działaniami we własnym imieniu (...)". Zdaniem Prezesa NFZ, chociaż kontrakt menedżerski został zawarty w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez członka zarządu spółki kapitałowej, zarządzanie spółką na podstawie takiego kontraktu nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej, stanowiącym tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Uznał, że prowadzenie działalności gospodarczej przez członka zarządu powiązanego ze spółką prawa handlowego kontraktem menedżerskim nie ma wpływu na istniejący obowiązek spółki, jako płatnika składek, w zakresie zgłoszenia menedżera do ubezpieczeń.
Powyższa decyzja została w całości zaskarżona przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i e ustawy o świadczeniach, przez błędną jego wykładnię zasadzającą się na uznaniu, iż w przypadku, gdy w ramach prowadzonej przez daną osobę działalności gospodarczej zawarty zostanie tzw. kontrakt menedżerski, celem zlecenia pełnienia funkcji członka zarządu w spółce kapitałowej - wówczas zarządzanie taką spółką nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej, stanowiącym tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, kiedy to zważywszy, że:
- obowiązujące przepisy o działalności gospodarczej nie zawierają żadnych zakazów co do prowadzenia działalności usługowej, polegającej na świadczeniu usług zarządzania;
- zawarcie kontraktu menedżerskiego powoduje przeniesienie na menedżera uprawnień do podejmowania czynności faktycznych i prawnych z zakresu zarządzenia przedsiębiorstwem, konstytuujących jego samodzielność i gwarantujących mu swobodę działania;
- bez względu na wykonywanie działalności gospodarczej w imieniu innego podmiotu - z perspektywy relacji z podmiotem, w imieniu którego menedżer działa, świadczy on nadal usługę we własnym imieniu;
- niezależnie od wykonywania kontraktu na ryzyko "zatrudniającego" - okoliczność ta nie znosi ryzyka prowadzącego tego typu działalność usługową;
przyjąć należy, iż w pełni dopuszczalne jest zawarcie kontraktu menedżerskiego w ramach prowadzonej przez członka zarządu spółki kapitałowej działalności gospodarczej, a w konsekwencji - w takim układzie za wyłączny tytuł do podlegania przez menedżera ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu winno się kwalifikować prowadzenie przez menedżera działalności pozarolniczej.
Mając na względzie ww. zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od Prezesa NFZ na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi rozwinął i szczegółowo uzasadnił podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga ma uzasadnione podstawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd administracyjny nie ocenia natomiast decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022, poz. 329 t.j.) - dalej także p.p.s.a.
W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo materialne, a mianowicie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i e ustawy o świadczeniach, w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie.
Nie budzą wątpliwości powołane wyżej ustalenia poczynione przez Prezesa NFZ, co do zawarcia umowy o świadczenie usług zarządzania z przedsiębiorcą w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Poza sporem jest fakt, że poza pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu, skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą R., której przedmiotem jest pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania.
W zaskarżonej decyzji organ uznał, że z przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że osoba świadcząca pracę na podstawie umowy zlecenia albo umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny ("k.c.") stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych - spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z obydwu ww. tytułów. Czyli zarówno z tytułu świadczenia pracy na podstawie umowy zlecenia albo umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, jak i z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Skoro osoba spełnia warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym z obydwu ww. tytułów, to w konsekwencji podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z każdego ze wskazanych powyżej tytułów.
Tymczasem skarżący stał na stanowisku, że prowadzenie pozarolniczej działalności, jako tytuł ubezpieczenia, winno konsumować pochodną względem niej umowę menedżerską, która stanowi zwykła umowę gospodarczą, zatem finansowanie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne powinno następować na ogólnych zasadach ubezpieczenia wynikającego z prowadzenia działalności gospodarczej. Oznacza to, że w ustalonym w zaskarżonej decyzji Skarżący nie podlegał z tytułu ww. kontraktu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, ponieważ właściwy tytuł ubezpieczeniowy wynika z art. 66 ust. 1 pkt 1c), a mianowicie z prowadzonej działalności pozarolniczej
Zdaniem Sądu, na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy organ nie pochylił się wystarczająco wnikliwie nad stanem faktycznym sprawy, czyli nad zawartą umową o świadczenie usług w zakresie zarządzania (k. 19-9 akt adm. i aneks k. 8-7 akt adm.) – celem dokonania jej prawidłowej subsumpcji na obowiązujące przepisy prawa materialnego, upatrując źródła prawa w powołanych w zaskarżonej decyzji wyrokach.
W rezultacie jednak nie wiadomo, jaka jest podstawa prawna zakazująca, czy uniemożliwiająca Skarżącemu jako przedsiębiorcy prowadzenie zarządzania Spółką – zgodnie z umową o świadczeniu usług zarządzania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Prezes NFZ, w zaskarżonej decyzji doszedł do odmiennego wniosku, że zbieg tytułów podlegania z obydwu działalności ubezpieczeniom społecznym oznacza - w przypadku obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego - objęcie Skarżącego dwoma odrębnymi tytułami z obu działalności.
Jest poza sporem, że przedmiotowa umowa o świadczenie usług w zakresie zarządzania, na podstawie której Prezes NFZ stwierdził objęcie skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od 28 stycznia 2019r. do 31 maja 2021r., została zawarta 29 stycznia 2019r. Stronami jej byli: skarżący, prowadzący działalność gospodarczą pod firmą R., zwany w umowie zarządzającym oraz P. spółka z o.o. w P., reprezentowane przez Przewodniczącego Rady Nadzorczej tej Spółki. Jak wynika z ww. umowy (k.19-9 akt adm.) zarządzający został powołany do pełnienia funkcji Prezesa jej Zarządu uchwałą Rady Nadzorczej Spółki nr [...] z [...] stycznia 2019r. (pkt 1 preambuły-k.18 akt adm.). Odwołując się warunków umowy należy zaznaczyć, że §1 ust. 2 stanowił, że zarządzający będzie wykonywał umowę osobiście - w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. W §1 ust. 3 i 4 zarządzający gwarantował posiadanie niezbędnych kompetencji do wykonywania umowy, wykorzystania swoich umiejętności oraz doświadczenia dla spraw i interesów spółki. § 1 ust. 6 stanowił, że zarządzający rozpocznie wykonywanie umowy od dnia powzięcia uchwały o powołaniu go do pełnienia funkcji Prezesa Zarządu. Z kolei § 2 umowy szczegółowo regulował w ust. 2-3 prawa i obowiązki zarządzającego, zaś w § 3 regulował sposób wykonywania przez niego umowy. Co więcej, § 5 ust. 1 umowy stanowił o zakazie pełnienia funkcji w organach innych podmiotów, chyba że uzyska zgodę Rady Nadzorczej, ale zastrzeżenie to nie dotyczyło aktywności zarządzającego podejmowanych na podstawie umów zawieranych przed dniem jego powołania do pełnienia funkcji w zarządzie spółki. Niedopełnienie tego warunku było zastrzeżone w ust. 3 karą umowną.
Należy dodać, że w praktyce świadczenie usług w ramach tzw. kontraktu menadżerskiego następuje w ramach umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Ich teść obejmuje obowiązek starannego działania, jednak w kształcie niepokrywającym się z definicją żadnej umowy regulowanej w kodeksie cywilnym, jak też w innych ustawach, zatem jako nienazwane umowy prawa cywilnego ujmowane są jako zawierane między samodzielnym podmiotem – zarządcą a przedsiębiorcą zlecającym zarządzanie, mając za przedmiot zarządzanie cudzym przedsiębiorstwem w imieniu przedsiębiorcy (rzadziej w imieniu własnym), na rzecz i w interesie przedsiębiorcy zlecającego oraz na jego rachunek i ryzyko.
Analizowaną umowę o zarządzanie wyróżnia głównie to, że jej zawarcie powoduje przeniesienie przez właścicieli przedsiębiorstwa na osobę zarządzającą (menadżera) uprawnień do samodzielnego podejmowania czynności faktycznych i prawnych dotyczących zarządzania przedsiębiorstwem, a to oznacza samodzielność w zakresie kierowania, swobodę w wyborze sposobu zarządzania, możliwość wykorzystania dotychczasowych kontaktów handlowych, doświadczenia zawodowego, umiejętności organizacyjnych, reputacji oraz własnego wizerunku (vide: Sąd Najwyższy w wyroku z 12 listopada 2014 r., sygn. akt I UK 126/14, za wyrokiem Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt I PKN 776/00 (OSNP 2004 nr 6, poz. 94).
Z kolei definiując osobę prowadzącą działalność pozarolniczą, należy odwołać się do treści art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach, który odsyła do art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z pkt 1 tego przepisu wynika, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Natomiast w świetle art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162 z późn. zm., dalej: "u.p.p.") działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.
Jest także poza sporem, że działalność gospodarcza Skarżącego jest zarejestrowana w CEIDG jako pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania przedsiębiorstwem.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 c) i e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są:
- osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 424 i 1086) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników(e),
- osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi (e).
Z logiki wykładni tych dwóch norm – na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika zasada wnioskowania: z większego na mniejsze (a maiore ad minus), czyli: jeżeli wolno więcej, to tym bardziej wolno mniej. Jeżeli przedsiębiorca jest uprawniony do czynienia czegoś większego (np. prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie zarzadzania przedsiębiorstwami i doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej), to tym bardziej jest uprawniony do czynienia czegoś mniejszego (zawarcia jako przedsiębiorca indywidualnej umowy dotyczącej zarządzania innym przedsiębiorstwem).
Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest zatem prawidłowość oceny organu, czy w przypadku gdy osoba prowadzi działalność pozarolniczą w zakresie zarządzania i jednocześnie wykonuje umowę o świadczenie usług w zakresie zarządzania, zawartą w ramach tej działalności, podlega ona obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zarówno z tytułu wykonywania obowiązków menedżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania, jak i z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.
Zdaniem Sądu, na gruncie niniejszej sprawy, świadczenie usług w zakresie zarządzania Spółką w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (pozostałe doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania) mieści się w definicji działalności gospodarczej, o której mowa w art. 3 u.p.p.
W świetle definicji w art. 5 ust. 21 ustawy o świadczeniach, osoba prowadząca działalność pozarolniczą – to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 8 ust. 6 ust. 1 ustawy o systemie stanowi, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a.
Skoro w świetle tych norm Skarżący jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, to w ramach tej działalności zawierają się usługi zarządzania Spółką wykonywane na podstawie umowy z 29 stycznia 2019r.
Z tego powodu objęcie Skarżącego odrębnym obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy o świadczenie usług zarzadzania - na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, stanowi naruszenie prawa materialnego.
Ponadto, wbrew stanowisku Prezesa NFZ, żadne przepisy u.p.p., ustawy o świadczeniach, ani ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wykluczają możliwości wykonywania usług w zakresie zarządzania na podstawie "kontraktu menadżerskiego" (umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania ) - w ramach działalności gospodarczej.
Należy przy tym podkreślić, że działalność gospodarcza Skarżącego z uwagi na kontrakt menedżerski ze Spółką komunalną podlega ograniczeniom (jako osoby zarządzającej i członka organów zarządzających gminnymi osobami prawnymi)
W tym miejscu przypomnieć należy, że ze zdania pierwszego art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach wynika, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Jak wynika natomiast z art. 6 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osobami z nimi współpracującymi; osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
Sąd oczywiście zauważa, że w przypadku świadczenia usług w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej o tożsamym zakresie - przedmiotowa kwestia na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest jednoznaczna. Część orzecznictwa Sądu Najwyższego wskazuje, że osoba świadcząca usługi w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, podlega ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Gdy umowa jest zawierana między przedsiębiorcami i w związku z tym czynności związane z zarządzaniem realizowane są w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, nic nie stoi na przeszkodzie, by osoba prowadząca taką działalność podlegała ubezpieczeniu społecznemu jako przedsiębiorca (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o sus). Prowadzenie działalności gospodarczej, jako tytuł ubezpieczenia w takich wypadkach, wyprzedza i pochłania wykonywanie umowy menedżerskiej, stąd przedsiębiorca zawierający w ramach prowadzonej działalności umowę o świadczenie usług (umowę gospodarczą) z własnych środków finansuje składki na ubezpieczenie społeczne, emerytalne i rentowe na ogólnych zasadach ubezpieczenia wynikającego z prowadzenia działalności gospodarczej.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się zatem do kwestii rozstrzygnięcia, czy Skarżący prowadzący działalność pozarolniczą i jednocześnie wykonujący umowę o świadczenie usług w zakresie zarządzania Spółką komunalną - zawartą w ramach tej pozarolniczej działalności, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z dwóch tytułów, jak twierdzi organ: zarówno z tytułu wykonywania obowiązków menadżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania zawartej w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, jak i z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, w ramach której osoba ta wykonuje obowiązki menadżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania.
Należy zauważyć, że co do zasady prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej i wykonywanie pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, stanowią odrębne tytuły objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, co wynika z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c i lit. e ustawy o świadczeniach, wcześniej cytowanych.
Jednakże w ocenie Sądu, na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy, mamy do czynienia ze zbiegiem tytułów do objęcia Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, o którym stanowi art. 82 ust. 1 i 2 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i e ustawy o świadczeniach. Przytoczone bowiem przepisy normują sytuację zbiegu dwóch lub większej liczby tytułów do objęcia danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, określając w jaki sposób opłacana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku takiego zbiegu. Stanowią, że zbieg dwóch lub większej liczby tytułów do objęcia danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym występuje wtedy, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego lub z tytułów tego samego rodzaju uzyskuje więcej niż jeden przychód – tylko wówczas składka na ubezpieczenie zdrowotne może być opłacana z kilku tytułów odrębnie.
W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny przedstawia się inaczej. Kontrakt menedżerski zawarty został z Prezesem Zarządu Spółki w ramach prowadzonej przez niego własnej działalności gospodarczej o tym samym profilu. Umowa o świadczenie usług w zakresie zarządzania z 29 stycznia 2019 r. w § 1 ust. 2 przewidywała, że Skarżący będzie wykonywał świadczenie usług w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, którą umowa względem Spółki uszczegóławia i tym samym uzyska przychód wyłącznie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a nie umowy. Zgodnie z art. 82 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie, w przypadku natomiast, gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie. Przytoczone przepisy normują sytuację zbiegu dwóch lub większej liczby tytułów do objęcia danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, określając w jaki sposób opłacana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku takiego zbiegu. Z przepisów tych jednak wynika, że zbieg dwóch lub większej liczby tytułów do objęcia danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym występuje wówczas, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego lub z tytułów tego samego rodzaju uzyskuje więcej niż jeden przychód. Tylko wówczas składka na ubezpieczenie zdrowotne może być opłacana z kilku tytułów odrębnie.
Przychodem Skarżącego tylko zatem jeden przychód z obu tytułów objęcia danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i lit. e ustawy o świadczeniach, ponieważ świadczenie usług w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem jest realizowane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący nie ma innej możliwości świadczenia działalności, a przedmiot umowy menadżerskiej musi pokrywać się z przedmiotem prowadzonej działalności.
Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika bowiem z opisu stanu faktycznego, Skarżący uzyskuje tylko jeden przychód z obu tytułów do objęcia danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i lit. e ustawy o świadczeniach, świadcząc usługę w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej o tym samym profilu działania. Nie mają w tym przypadku zastosowania przepisy art. 82 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że nie ma podstaw prawnych do przyjęcia, że wnioskodawca uzyskując jeden przychód podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i opłaca składki, zarówno z tytułu wykonywania obowiązków menedżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania zawartej w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, jak z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w ramach której wykonuje obowiązki menedżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania.
W tożsamym stanie faktycznym, na gruncie wydania indywidualnej interpretacji, podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lipca 2017r. II GSK 2758/15). Stwierdził bowiem, że co do zasady zbieg dwóch lub większej liczby tytułów do objęcia danej osoby ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 82 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm. - dalej: ustawa o świadczeniach) występuje wówczas, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego lub z tytułów tego samego rodzaju uzyskuje więcej niż jeden przychód. Tylko wówczas składka na ubezpieczenie zdrowotne może być opłacana z kilku tytułów odrębnie.
Natomiast w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca uzyskuje przychód wyłącznie z tytułu umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania, tj. z kontraktu menadżerskiego zawartego z (...). Zatem wnioskodawca uzyskuje tylko jeden przychód z obu tytułów do objęcia danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i lit. e ustawy o świadczeniach, świadcząc usługę w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Oznacza to, że nie mają w tym przypadku zastosowania przepisy art. 82 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach. (https://cbois.nsa.gov.pl/doc/E23ECC4359).
Należy zatem podkreślić, że ww. sprawie wnioskodawca uzyskał tylko jeden przychód z obu tytułów do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i lit. e ustawy o świadczeniach, świadcząc usługę w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W konsekwencji nie było podstaw prawnych do przyjęcia, że uzyskując jeden przychód podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i opłaca składki, zarówno z tytułu wykonywania obowiązków menedżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania zawartej w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, jak z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w ramach której wykonuje obowiązki menedżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania.
Mimo że menedżer będący członkiem zarządu, jako piastun osoby prawnej może działać jedynie jako jej organ, nie oznacza to jednak, że immanentnie traci w związku z tym przymiot samodzielnego, działającego we własnym imieniu i ryzyko przedsiębiorcy. Istota kontraktu menedżerskiego (nazywanego też umową o zarządzanie przedsiębiorstwem bądź umową zarządu) polega na tym, że menedżer zobowiązuje się do prowadzenia za wynagrodzeniem przedsiębiorstwa drugiej strony, na jej rachunek i ryzyko, prowadzi to przedsiębiorstwo bądź we własnym, bądź w cudzym imieniu. Charakterystyczną cechą takiego kontraktu menadżerskiego jest samodzielność zarządcy oraz cel umowy, którym jest przeniesienie prowadzenia przedsiębiorstwa na menadżera z przyznaniem mu samodzielności w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. I UK 126/14).
Zdaniem Sądu, zawarta na gruncie niniejszej sprawy umowa menedżerska o świadczenie usług w zakresie zarządzania stanowi pochodną działalności gospodarczej podjętej przez Skarżącego. Ukierunkowana jest na zarobkowy cel, a świadczenie na jej podstawie usługi zarządzania cechuje się zawodowym charakterem, zgodnym z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym uwydatnia się odrębność i samodzielność usługodawcy od usługobiorcy. Z kolei piastowanie przez skarżącego jednocześnie funkcji Prezesa Zarządu płatnika składek nie zmienia faktu, iż w relacji do spółki wciąż świadczy on usługę we własnym imieniu.
Pogląd ten znajduje także potwierdzenie w doktrynie, gdzie wyrażono pogląd, iż ubezpieczeniu zdrowotnemu nie podlegają umowy zlecenia zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności, gdy ich przedmiot pokrywa się w całości z przedmiotem prowadzonej działalności. (por. A. Sikorko: Komentarz do art.66 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Stan prawny 2015.02.01 Lex).
Przeciwnie w stanie faktycznym sprawy objętej wyrokiem z 7 czerwca 2016r. Naczelnego Sądu Administracyjnego – także na gruncie interpretacji w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, gdzie sytuacja była odmienna, bowiem menedżer zarządzający spółką nie prowadził tożsamej działalności gospodarczej, bowiem jego działalność gospodarcza stanowiło doradztwo ekonomiczno-finansowe. ( II GSK 194/15 (https://cbois.nsa.gov.pl/doc/5F9EE3F212).
W takim stanie faktycznym NSA zaakceptował jako prawidłową wykładnię wskazanych wyżej przepisów, dokonaną przez organy, że osoba świadcząca pracę na podstawie umowy zlecenia albo umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z obu tych tytułów, czyli zarówno z tytułu świadczenia pracy na podstawie umowy zlecenia albo umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, jak i z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W takiej sytuacji osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i jednocześnie świadcząca pracę na podstawie kontraktu menedżerskiego podlega także z tytułu tego kontraktu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Z kolei Sądy uważały za nieuprawnione w sprawie odwołanie się do regulacji prawnej zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 5a pkt 6, art. 10 ust. 1 pkt 2 i art. 13 pkt 9). Uznały bowiem, że zarówno ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i ustawa o świadczeniach zawiera całościową regulację i nie zawiera odwołań do systemu podatkowego. Brak było podstaw dla zastosowania pomocniczo analogii do regulacji podatkowej.
Mając na uwadze poczyniony wyżej wywód, w stanie faktycznym niniejszej sprawy należy wskazać, iż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza wyprzedziła i pochłonęła kontrakt menadżerski, w szczególności dlatego, że został on zawarty w ramach wykonywanej działalności gospodarczej.
Rację ma zatem skarżący, że dokonana przez organ wykładnia prawa materialnego jest błędna. Organy obu instancji rozstrzygając przedmiotową sprawę naruszyły w istocie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i lit. e, w związku z art. 82 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach, jak również art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 u.s.u.s. w zw. z art. 2 u.s.d.g. poprzez ich błędną wykładnię. Przyjęły bowiem, że w przypadku, gdy dana osoba prowadząca działalność pozarolniczą i jednocześnie wykonująca umowę o świadczenie usług w zakresie zarządzania, zawartą w ramach tej pozarolniczej działalności, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zarówno z tytułu wykonywania obowiązków menedżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania zawartej w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, jak i z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, w ramach której osoba ta wykonuje obowiązki menedżera na podstawie umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania.
Z tych przyczyn zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a postępowanie administracyjne należało umorzyć na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. W wypadku gdy sąd w wyroku umorzył postępowanie administracyjne na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a., organ administracji respektuje to rozstrzygnięcie, nie podejmując już żadnych czynności procesowych. Należy podkreślić, że realizacja treści wyroków sądowoadministracyjnych jest konieczna w granicach podmiotowych i przedmiotowych prawomocnego rozstrzygnięcia. Tym samym dopóki nie dojdzie do zmian prawnych lub faktycznych, które doprowadzą w istocie do modyfikacji (a w efekcie do powstania nowej) sprawy, postępowanie umorzone nie może zostać ponownie wszczęte.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w kwocie 480 złotych, na które składa się koszt zastępstwa prawnego adwokata na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Kosztów wpisu sądowego nie było w związku ze zwolnieniem z mocy ustawy od uiszczenia kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1e p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.