VI SA/WA 1657/20

VI SA/Wa 1657/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grażyna Śliwińska
Tomasz Sałek
Zdzisław Romanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 601/21 - Wyrok NSA z 2023-04-26
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2291
art. 79 pkt 1, art. 1 par. 1, art. 2 par. 2, art. 80, art. 74 par. 3, art. 74e par. 2 i 4, art. 74f par. 1, art. 73 par. 2 i par. 3, art. 110 par. 1, art. 92 par. 1 pkt 4-5
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3, art. 7a par. 1, art. 81a, art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 134 par. 1 i 2, art. 57a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15zzs(4) ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi K. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 4-6 września 2019 r. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną w tej sprawie do Sądu uchwałą z dnia [...] czerwca 2020 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 4-6 września 2019 r., po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez K. R. (dalej skarżący, zdający), utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] stwierdzającą, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.
Wydając zaskarżoną uchwałę organ działał na podstawie przepisów art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r., poz. 2291 ze zm.) w zw. z art. z 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.).
Do wydania uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Przedmiotem zadania egzaminacyjnego w pierwszym dniu egzaminu było sporządzenie projektu aktu notarialnego - umowy sprzedaży w oparciu o opisany według kazusu stan faktyczny.
T. H. i S. K. zamierzają kupić - w udziałach po ½ części - za cenę w kwocie 200 000 zł - w stanie wolnym od wszelkich obciążeń -spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nr 1, usytuowanego na drugiej kondygnacji budynku posadowionego w [...] przy ulicy [...], składającego się z dwóch pokoi, kuchni, przedpokoju, łazienki z wc, o powierzchni 45 m2, znajdującego się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w [...].
T. H. i S. K. nie pozostają w związkach małżeńskich. T. H. jest obywatelką ukraińską i nie posiada obywatelstwa innego państwa.
Powyższe spółdzielcze własnościowe prawo przydzielone zostało A.M.w dniu 3 kwietnia 2001 r., w dwa tygodnie po zawarciu przez niego związku małżeńskiego z E. M., jako spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. W dacie przydziału żadne z małżonków nie miało tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. Małżonkowie M. nie zawierali umów majątkowych małżeńskich. Żadne z małżonków M. nie prowadzi działalności gospodarczej; wykonują zawody w ramach stosunku pracy i nadal pozostają w związku małżeńskim. Dla prawa tego nie ma założonej księgi wieczystej, ani nie składano wniosku o jej założenie. Działka gruntu, na której posadowiony jest budynek, na dzień przydziału była własnością Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w [...].
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. ogłoszona została przez Sąd Rejonowy w [...][...] Wydział Gospodarczy upadłość E. M. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. W postanowieniu o ogłoszeniu upadłości wyznaczono na sędziego-komisarza J. M., zaś na syndyka A. W.W postępowaniu tym nie powołano rady wierzycieli. W dniu 21 czerwca 2019 r. uprawomocniło się postanowienie sędziego-komisarza o zatwierdzeniu wyboru oferentów T. H.i S. K. jako nabywców opisanego wyżej prawa w udziałach po 1/2 części, za cenę w kwocie 200 000 zł, która to cena winna być zapłacona przed zawarciem umowy sprzedaży.
T. H. i S. K. zawarli z nieprowadzącym działalności gospodarczej S. J. umowy pożyczki: z dnia 20 sierpnia 2019 r. kwoty 50 000 zł oraz z dnia 30 sierpnia 2019 r. kwoty 10 000 zł. Pożyczki te udzielone zostały na remont opisanego wyżej lokalu, do którego ma przysługiwać T. H. i S. K. spółdzielcze własnościowe prawo. Na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu tych umów ma zostać na przedmiotowym prawie ustanowiona jedna hipoteka umowna do kwoty 60 000 zł.
Strony umowy nie są podatnikami podatku VAT.
Zdający miał uzupełnić brakujące elementy stanu faktycznego według własnego uznania i sporządzić projekt aktu notarialnego (bez konieczności zamieszczania podpisów), obejmującego umowę sprzedaży i ustanowienie hipoteki, zgodnie ze wskazanym wyżej zamiarem stron. Strony nie są reprezentowane przez pełnomocników. Jeżeli przy nazwiskach osób stawających obywatelstwo nie zostało oznaczone, należy przyjąć, że osoba ta jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto w projekcie aktu notarialnego należało zamieścić żądanie stron złożenia stosownego wniosku w postępowaniu wieczystoksięgowym wraz ze wskazaniem dokumentów stanowiących podstawę wpisu w księdze wieczystej, do przekazania których zobowiązany jest notariusz. Należało też przyjąć, że akt sporządzany jest przez notariusza J. K., prowadzącego Kancelarię Notarialną w [...] przy ulicy [...]; w projekcie aktu zdający winien określić wysokość należnego wynagrodzenia notariusza (w maksymalnej wysokości) oraz pobranych podatków i opłat sądowych, jeżeli są należne, do których pobrania zobowiązany jest notariusz.
Zdający zobowiązany był do wskazania dokumentów, stanowiących podstawę
należytego zabezpieczenia interesów stron oraz niezbędnych do dokonania czynności i opisania ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Na potrzeby egzaminu nie musiał w projekcie aktu zamieszczać informacji i oświadczeń wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz z regulacji w sprawie ochrony i przetwarzania danych osobowych.
W wykonaniu tak określonego zadania skarżący sporządził projekt aktu notarialnego – umowę sprzedaży (spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego) i oświadczenie o ustanowieniu hipoteki (por. ten projekt w całości w aktach administracyjnych sprawy), który podlegał ocenie egzaminacyjnej.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2019 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] po
przeprowadzeniu w dniach 4 - 6 września 2019 r. egzaminu notarialnego stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Po dokonaniu oceny każdego z zadań egzaminu notarialnego Komisja ustaliła, że zdający otrzymał ostateczne oceny: z pierwszego projektu aktu notarialnego (rozwiązanie ww. zadania egzaminacyjnego) ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną oraz za projekt odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dostateczną. Ocena niedostateczna z pierwszego projektu aktu notarialnego (według opisanego wyżej kazusu) była wynikiem ocen cząstkowych wystawionych przez dwóch egzaminatorów, przy czym każdy z nich wystawił pracy ocenę niedostateczną.
Oceniający pracę dr hab. J. Z. wskazał, że na ocenę niedostateczną złożyły się następujące zarzuty:
- nie przedłożono notariuszowi przydziału;
- nie wskazano dokumentów, które będą podstawą wpisu wieczystoksięgowego (a taki był wymóg wynikający z treści zadania);
- w opłacie sądowej wskazano opłatę za wpis prawa, wprawdzie rachunkowo kwota się zgadza, ale w tym przypadku chodzi o dwa wpisy udziałów;
- nie ma imion rodziców i miejsca zamieszkania rodziców;
- w § 1 (umowy) nie określono daty zaświadczenia, a poza tym z zaświadczenia ma wynikać, że prawo przysługuje małżonkom na warunkach ustawowej wspólności;
- na stronie 3 wskazano cenę nabycia całego prawa, jednak nie sprecyzowano cen za nabycie udziałów, można się jedynie domyślać, że ceny są równe;
- w pracy nie zidentyfikowano tego jak powstać ma hipoteka, w § 6 pojawiają się oświadczenia dłużników, ale nie wiadomo czy wspomniana tam hipoteka jest składnikiem umowy pożyczek, czy też zawarto jakieś odrębne porozumienie z S. J. o ustanowieniu hipoteki, czy też może jest to wyłącznie oświadczenie dłużników, treść tego fragmentu projektu ogranicza się praktycznie do powielenia treści zadania, ale bez refleksji prawnej jak taka czynność ma i może być dokonana;
- podobny zarzut jak w przypadku hipoteki podnieść można w stosunku do rozważań
dotyczących zbycia prawa spółdzielczego, praktycznie powielono w projekcie informacje wynikające z zadania, w żaden sposób nie wyjaśniając jak prawo nabyte na podstawie przydziału przez męża jest obecnie sprzedawane przez syndyka masy upadłości żony, brak tej refleksji prawnej uniemożliwia ocenę tego czy sporządzający wiedział, dlaczego taka czynność jest dopuszczalna, czy jedynie powielił opis z zadania;
- rozwiązania merytoryczne wynikają z brzmienia zadania i w tym sensie są poprawne, ale nie zostały w żaden sposób wyjaśnione, co uniemożliwia stwierdzenie czy osoba sporządzająca orientuje się w kwestiach prawnych będących podstawą zadania;
- wniosek wieczystoksięgowy może dotyczyć hipoteki nieistniejącej.
Zarzuty członka komisji sprawdzającego pracę - notariusza M. P. obejmowały:
- art. 92 § 1 ustawy Prawo o notariacie (elementy aktu notarialnego) w pracy stwierdzono następujące nieprawidłowości:
- nie podano imion rodziców syndyka masy upadłości oraz jej miejsca zamieszkania;
- nie został okazany przydział lokalu;
- a przede wszystkim brak w nim oświadczenia syndyka, komu pierwotnie przysługiwało oraz komu obecnie i w jaki sposób przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo - przytoczono w tym zakresie jedynie - bezosobowo - treść zaświadczenia (bez podania daty wydania - co nie pozwala na jego identyfikację oraz ustalenie aktualności) - stanowi to zasadniczą wadliwość tego projektu;
- art. 110 § 1 (zastrzeżenie do wydawania wypisów) - w projekcie nie zastrzeżono wydania wypisu również dla wierzyciela hipotecznego;
- art. 215 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze - w pracy nie wyjaśniono, czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu zostało przydzielone A. M. dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, a jedynie powołano zaświadczenie, z którego treści wynikało, że przysługuje ono małżonkom M. "na warunkach ustawowej wspólności", nie pozwala to stwierdzić znajomości tej regulacji przez zdającego, a przede wszystkim prawidłowości przyjętego ustalenia;
- art. 124 ust. 1 zd. 1 ustawy Prawo upadłościowe - w zw. z art. 53 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w pracy nie odniesiono się w ogóle do tej regulacji i zawarto niezgodne ze stanem prawnym stwierdzenie, że prawo "przysługuje A. i E. M. na warunkach ustawowej wspólności" - świadczy to o nieznajomości tych przepisów, na podstawie których z chwilą ogłoszenia upadłości powstaje przymusowa rozdzielność majątkowa;
- art. 125 i 126 ustawy Prawo upadłościowe - w pracy nie odniesiono się do tej regulacji, a ma ona wpływ na toczące się postępowanie;
- w zakresie prawa upadłościowego art. 124 ust. 1 zd. 2 Prawo upadłościowe - w pracy nie wskazano wyraźnie co wchodzi do masy upadłości.
W odwołaniu od powyższej uchwały z 6 października 2019 r. zdający zakwestionował ocenę z pierwszego projektu aktu notarialnego. Podniósł, że oceniający nie wskazali na nieważność czy nieskuteczność sporządzonego projektu aktu notarialnego; tym samym spełniał on wymogi, o których mowa w art. 74 § 2 ustawy Prawo o notariacie. Zdający odniósł się do poszczególnych zarzutów oceniających:
- zarzut nieokazania przydziału do lokalu - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. (§ 107 pkt 1 założenia księgi wieczystej dla
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu dokonuje się na wniosek zawierający m. in. powołanie tytułu nabycia tego prawa w opisanym zadaniu egzaminacyjnym podstawą założenia księgi wieczystej będzie zaświadczenie wydane przez spółdzielnię mieszkaniową oraz sporządzona umowa sprzedaży, a zatem powołanie przydziału spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu nie jest niezbędne dla ważności sporządzonego aktu notarialnego i podobnie dla możliwości założenia dla opisanego prawa księgi wieczystej, zgodnie z wiedzą zdającego utrwalona praktyka działania notariuszy jest taka, że notariusze nie wymagają przedstawienia takiego przydziału;
- zarzut naruszenia art. 110 § 1 ustawy Prawo o notariacie - zgodnie z brzmieniem tego przepisu "Wypisy aktu notarialnego wydaje się stronom aktu lub osobom, dla których zastrzeżono w akcie prawo otrzymania wypisu, a także ich następcom prawnym", wierzyciel hipoteczny nie był podmiotem, który mieściłby się w zakresie podmiotowym normy tego przepisu, nie był bowiem stroną czynności prawnej dokonywanej w formie aktu notarialnego czy też osobą, dla której w treści aktu zastrzeżono prawo otrzymania wypisu tego aktu;
- zarzut naruszenia art. 215 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze oraz zarzut naruszenia art. 124 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe w zw. z art. 53 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – powołane zaświadczenie spółdzielni mieszkaniowej wskazuje, że przed ogłoszeniem upadłości spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przysługiwało małżonkom na warunkach ustawowej wspólności (wskazana spółdzielnia mieszkaniowa nie musiała posiadać wiedzy o ogłoszeniu upadłości i wydała zaświadczenie na podstawie ostatnio posiadanych dokumentów), a dopiero z przedłożonego postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości notariusz dowiaduje się o tym fakcie i na tej podstawie ustala właściwy stan prawny spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, o skutkach ogłoszenia upadłości dla powstania między małżonkami rozdzielności majątkowej, lecz przede wszystkim o tym, że ich majątek wspólny wchodzi do masy upadłości stanowi wprost przepis art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego (co zostało dostrzeżone, czego potwierdzeniem jest to, że stawający zostali właściwie wskazani), wejście spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w skład masy upadłości wynika z postanowienia o ogłoszeniu upadłości, a na takie w sporządzonym akcie notarialnym zdający się powołał;
- treść aktu notarialnego nie służy komentowaniu przepisów prawa ale ich stosowaniu, a przepisy zastosowane zostały w sposób właściwy;
- zarzut naruszenia art. 125 i 126 ustawy Prawo upadłościowe - skoro w omawianym przypadku małżonkowie nie zawierali umów majątkowych małżeńskich, zastosowanie mógł mieć jedynie wyżej przepis art. 124 ust.1 Prawa upadłościowego, który określa skutki ogłoszenia upadłości jednego z małżonków dla określenia co wchodzi w skład masy upadłości, zdający zwrócił także uwagę na treść art. 215 § ust. 2 Prawa spółdzielczego oraz pierwszorzędne znaczenie art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego jako regulacji szczególnej (lex specialis);
- zarzut naruszenia art. 124 ust. 1 zd. 2 ustawy Prawo upadłościowe poprzez niewskazanie co wchodzi w skład masy upadłości - przedmiotem projektu aktu notarialnego miała być sprzedaż spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a fakt iż przedmiot ten wchodził w skład masy upadłości jednoznacznie wynikał z treści powołanego przez zdającego prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o ogłoszeniu upadłości E. M. oraz powołanego odpisu prawomocnego postanowienia sędziego komisarza, w którym wyrażona została zgoda na sprzedaż (na określonych warunkach) przedmiotowego spółdzielczego własnościowego prawa, nie istnieje przepis prawa, który obligowałby notariusza do tego, aby ustalać czy też opisywać cały skład masy upadłości;
- zarzut napisania pracy w "formie skrótowej" – ustawa Prawo o notariacie nie precyzuje niezbędnej objętości aktu notarialnego, stawiając jedynie w art. 80 § 1 wymogi jego zrozumiałości i przejrzystości;
- zarzut "nie wskazania w treści aktu dokumentów, które zostaną przekazane," co według sprawdzającego stanowi nie wykonanie zadania - nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że niewykonanie jednego z poleceń zawartych w zadaniu definitywnie przesądza o tym, że całe zadanie egzaminacyjne nie zostało rozwiązane, w praktyce notarialnej dokumenty stanowiące podstawę wpisu do księgi wieczystej szczegółowo wskazuje się dopiero na etapie składania przez notariusza elektronicznego wniosku wieczystoksięgowego, a nie wymienia się je w treści aktu, ewentualne niewymienienie takich dokumentów w żadnym wypadku nie wpływa na ważność i skuteczność aktu notarialnego.
Zdający odniósł się również do zarzutów podniesionych przez sprawdzającego
pracę dr hab. J. Z.:
- kwestia ustanowienia hipoteki - opisana hipoteka powstała na mocy oświadczenia stron (pożyczkobiorców), przy czym wyraźnie wskazano szczegóły dotyczące udzielonych pożyczek, a także zawarto sformułowanie obejmujące "oświadczenia stawających do aktu (pożyczkobiorców) o ustanowieniu hipoteki umownej", zarzut sprawdzającego odnośnie wadliwości sposobu ustanawianej hipoteki jest więc niezrozumiały;
- zarzut niewyjaśnienia rozwiązań merytorycznych, co w konsekwencji uniemożliwia stwierdzenie, czy zdający orientował się w kwestiach prawnych będących podstawą zadania – zdający zarzut ten uznał za chybiony, tym bardziej iż sprawdzający jednocześnie zauważa, że "rozwiązania merytoryczne wynikają z brzmienia zadania i w tym sensie są poprawne", tym samym sprawdzający wskazał, że spełniony jest wymóg z art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, obowiązkiem notariusza sporządzającego akt notarialny jest praktyczne stosowanie przepisów prawa, a nie ich komentowanie.
Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie podzieliła zarzutów odwołania. Uzasadniając zaskarżoną do Sądu ww. uchwałę o utrzymaniu w mocy uchwały organu I instancji o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego uznała, że praca zdającego nie zasługuje na ocenę pozytywną, zgodziła się z większością krytycznych uwag egzaminatorów oraz odniosła się do poszczególnych zarzutów zdającego:
1. nieprzywołanie w projekcie przydziału – Komisja wyjaśniła, że powołanie przydziału miało służyć udokumentowaniu podstawy nabycia prawa przez małżonków M., jednak zgodziła się ze zdającym, że praktyka przesyłania tego dokumentu do Sądu przez notariuszy jest różna, nie można także wyinterpretować tego obowiązku z przepisu, iż właśnie ten dokument stanowi podstawę założenia księgi wieczystej;
2. naruszenie art. 110 § 1 ustawy Prawo o notariacie - skoro jak słusznie zauważył zdający wierzyciel hipoteczny nie był stroną czynności prawnej dokonywanej w formie aktu notarialnego, czy też osobą dla której w treści aktu zastrzeżono prawo otrzymania wypisu tego aktu, to właśnie dlatego należało takie zastrzeżenie zamieścić w treści aktu, nie zastrzegając takiego prawa dla S. J., uniemożliwia się mu uzyskanie dokumentu, który dotyczy zabezpieczenia jego prawa;
3. naruszenie art. 215 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze oraz zarzut naruszenia art.
124 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe w zw. z art. 53 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - zdający w żaden sposób nie wykazał, iż znana jest mu regulacja art. 215 § 2 ustawy prawo spółdzielcze, w projekcie aktu należało wskazać, iż przydział nastąpił na rzecz A. M., w trakcie trwania związku małżeńskiego, powołać odpis aktu małżeństwa wykazując, iż A. M. w dacie przydziału pozostawał w związku małżeńskim z E. M., nadto powinno być zawarte oświadczenie, iż przydział ten nastąpił na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych małżonków M., w projekcie brakuje oświadczenia o wpływie ogłoszenia upadłości na stosunki majątkowe małżeńskie małżonków M., widnieje jedynie informacja o przedłożonym notariuszowi zaświadczeniu spółdzielni bez daty, więc ciężko ustalić termin jego wydania, z treści którego wynika, iż małżonkom M. przysługuje na zasadach wspólności ustawowej prawo do opisanego lokalu, brakuje jakiejkolwiek informacji, czy były zawierane umowy majątkowe małżeńskie, chociaż ich brak można pośrednio wywnioskować z opisu zaświadczenia spółdzielni mieszkaniowej, gdzie stwierdzono, iż prawo to przysługiwało małżonkom M. na zasadach wspólności ustawowej, w akcie brakuje jakichkolwiek oświadczeń syndyka co do statusu prawnego zbywanego prawa, prawidłowo sporządzony akt notarialny, zgodnie z treścią art. 92 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o notariacie, powinien zawierać oświadczenia stron wraz z powołaniem się na odpowiednie dokumenty, praktyka sporządzania aktu notarialnego jest taka, iż strony składają w akcie istotne dla danej sprawy oświadczenia, przedkładając na poparcie tych oświadczeń stosowne dokumenty, które są albo okazywane albo załączane do aktu, w projekcie aktu w § 1 i 2 są tylko opisane dokumenty, natomiast nie są zawarte żadne oświadczenia, z wyjątkiem mniej istotnego, bo powołanego już wcześniej w zaświadczeniu wydanym przez spółdzielnię, opisu lokalu, drugie oświadczenie syndyka dotyczy braku osób zameldowanych w lokalu, co poparte jest przedłożeniem stosownego zaświadczenia, z projektu aktu notarialnego trudno więc wywnioskować, jakie są losy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu przydzielonego A. M. w związku z ogłoszeniem upadłości E. M., aczkolwiek rację ma zdający, iż prawidłowo zakwalifikował, że przedmiotem postępowania upadłościowego będzie całe prawo, które weszło w skład masy upadłości;
4. w projekcie zabrakło wielu oświadczeń - sposób nabycia prawa przez A. M., udokumentowanie jego przynależności do majątku wspólnego małżonków, oświadczenie o braku ograniczeń w rozporządzaniu tym prawem i praw ciążących na prawie (oświadczeń niezbędnych do założenia księgi wieczystej - § 107 rozporządzenia w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym);
5. zarzut "nie wskazania w treści aktu dokumentów, które zostaną przekazane" - zadanie egzaminacyjne wprost nakazywało wskazanie tych dokumentów, celem miało być wykazanie, iż zdający wie jakie dokumenty stanowią podstawę założenia księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i dokonania w niej stosownych wpisów, w tym zakresie zadanie to nie zostało wykonane, brak wskazania numeru REGON należy uznać za błędy mniejszej wagi, który jednakże w pracy wystąpił;
6. kwestia ustanowienia hipoteki – z treści projektu nie wynika, że z umów pożyczek, czy też z jakiegokolwiek późniejszego porozumienia wynikał sposób zabezpieczenia spłaty pożyczek - zgodnie z projektem wszystkie informacje dotyczące pożyczek, ich wysokości, oprocentowania, sposobu zabezpieczenia wynikają z oświadczenia S. K. i T. H. zawartego w § 6 projektu, wprawdzie w § 6 w osobnym zdaniu jest napisane, iż przy akcie okazano umowy pożyczek, ale z tego zapisu nie można wywnioskować, czy zawarte są tam dane wskazujące na zawarte porozumienie między wierzycielem a dłużnikami co do sposobu zabezpieczenia spłaty pożyczek i w tym zakresie jest niewystarczające o tyle, że w przypadku gdyby nie było takiego porozumienia między wierzycielem a dłużnikami i żadnego oświadczenia woli S. J. złożonego w tym zakresie, hipoteka w ogóle nie powstałaby, wystarczyłoby napisać, że na dowód tych oświadczeń stawający okazują notariuszowi wskazane umowy pożyczek, a byłoby już powiązanie pomiędzy treścią dokumentu, a złożonymi przez dłużników oświadczeniami;
7. zarzut nie wyjaśnienia rozwiązań merytorycznych, co w konsekwencji uniemożliwia stwierdzenie, czy zdający orientował się w kwestiach prawnych będących podstawą zadania – w ocenie Komisji II Stopnia projekt wydaje się być w poważnej części przepisanymi założeniami egzaminacyjnymi, bez ich rozwinięcia, zdający nie wykazuje w pracy, że treść odpowiednich przepisów prawa spółdzielczego i prawa upadłościowego jest mu znana;
8. brak miejsca zamieszkania i imion rodziców syndyka jest poważnym błędem -naruszeniem art. 92 § 1 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie, nie jest prawdą, iż osoby stawające do aktu miały być indywidualizowane jedynie numerami PESEL, ich indywidualizacja musi nastąpić zgodnie z przepisami ustawy Prawo o notariacie;
9. poważnym błędem jest brak określenia cen udziałów jakie nabywają S. K. i T. H. - podana jest jedynie cena łączna (200.000,00 zł.) i wskazane udziały, jakie nabywają kupujący, z żadnego zaś przepisu nie wynika domniemanie równości cen i te w projekcie powinny być wskazane.
Komisja II Stopnia odniosła się także do opinii dr hab. P. W. i wskazała, że fakt finalnego rozstrzygnięcia problemu w sposób prawidłowy, nie wystarcza do uzyskania oceny pozytywnej, z projektu aktu nie da się bowiem wywnioskować, czy zdający miał świadomość istnienia konkretnych regulacji. W ocenie Komisji ilość błędów i uchybień jaka pojawiła się w pracy nie uzasadnia podwyższenia oceny z egzaminu do oceny dostatecznej. Zdający nie wykazał, iż jest należycie przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Na egzaminie zdający ma wykazać się znajomością przepisów, co powinno znaleźć odbicie w treści sporządzonego projektu aktu. Wiąże się to z podwyższonymi wymogami, jakie nałożone są na notariusza sporządzającego dokument urzędowy, który ma zabezpieczać prawa i interesy stron.
W skardze do Sądu skarżący ww. uchwałom zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. naruszenie przepisu z art. 74e § 2 w zw. z art. 74e § 4 i w zw. z art. 74h ustawy Prawo o notariacie poprzez wystawienie skarżącemu oceny negatywnej z pracy pisemnej w postaci pierwszego projektu aktu notarialnego, pomimo że skarżący zachował wymogi formalne pracy, zastosował właściwe przepisy prawa, wykazał się umiejętnością ich interpretacji, i zaproponowany przez skarżący sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny;
2. naruszenie przepisu z art. 74f § 1 ustawy Prawo o notariacie poprzez brak zastosowania tego przepisu, tj. w istocie poprzez brak wystawienia skarżącemu oceny pozytywnej z egzaminu notarialnego, pomimo że skarżący zachował wymogi formalne pracy, zastosował właściwe przepisy prawa, wykazał się umiejętnością ich interpretacji, i zaproponowany przez skarżącego sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny, a tym samym pomimo że skarżący powinien był otrzymać ocenę pozytywną z pracy pisemnej w postaci I projektu aktu notarialnego;
- naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
3. naruszenie przepisu z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], a następnie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 4-6 września 2019 r. stanu faktycznego sprawy, tj. poprzez nieprawidłowe przyjęcie tego, że skarżący nie wykazał przygotowania prawniczego do samodzielnego wykonywania zawodu notariusza;
4. naruszenie przepisów z art. 7a § 1 w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez przyjmowanie licznych domniemań na niekorzyść skarżącego;
5. naruszenie przepisu z art. 15 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego prawa do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości uchwał, rozpoznanie sprawy na rozprawie, zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący w obszernym uzasadnieniu skargi, powołując się też na szereg cytowanych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych wskazywał, że praca egzaminacyjna zdającego spełniała wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie - spełniała podstawowe wymogi formalne, skarżący zastosował zasadniczo właściwie przepisy prawa i poprawnie je zinterpretował, a zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu był prawidłowy. Za znaczące uchybienie skarżący uznał brak odniesienia się przez Komisje i oceniających do ewentualnego wpływu zidentyfikowanych niedoskonałości w pracy na potencjalne obniżenie oceny, którą skarżący otrzyma za projekt. W świetle konstytucyjnej zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) ocena cząstkowa negatywna powinna być zarezerwowana dla najpoważniejszych błędów w pracy egzaminacyjnej, tzn. takich błędów, które świadczyłyby o braku przygotowania skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, a zatem błędów, które prowadziłyby do braku spełnienia warunków z art. 74d § 2 ustawy Prawo o notariacie. Natomiast dla uchybień i błędów mniej poważnych (np. tych których dopatrzyli się oceniający i Komisja II Stopnia) zastrzeżone są pozytywne oceny w skali od 3 do 6. W świetle postulatów płynących z konstytucyjnej zasady proporcjonalności nie do przyjęcia jest stanowisko zgodnie, z którym w przypadku wystąpienia w pracy egzaminacyjnej mało istotnych błędów i uchybień, jak miało to miejsce w przypadku pracy skarżącego (co zostało potwierdzone przez Komisję II Stopnia), oceniający uprawniony był do wystawienia oceny negatywnej z pierwszej części aktu notarialnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu, gdyż Sąd nie dopatrzył w zaskarżonej uchwale naruszenia prawa – procesowego ani materialnego, które zgodnie z przepisami art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) obligowałoby do uchylenia tego aktu. Nie zachodzą także w kontrolowanym postępowaniu wady kwalifikowane, uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały, ani podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Zaskarżona uchwała jest zgodna z prawem. Zarzuty skargi są bezpodstawne, przedstawiona w skardze argumentacja ma wyłącznie polemiczny względem zaskarżonej uchwały charakter i nie podważa jej zasadności. Dokonana przez komisje egzaminacyjne I i II instancji ocena pracy skarżącego nie jest dowolna, tylko poparta uzasadnionymi przesłankami tej oceny, wyczerpująco przedstawionymi tak w ocenach cząstkowych egzaminatorów, jak i w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały - wyżej obszernie cytowanymi.
Istotne znaczenie dla oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego miały rodzaj i skala uchybień wskazanych w sporządzonym, na potrzeby egzaminu, ww. projekcie aktu notarialnego. Zwrócono również uwagę na sposób zredagowania aktu. Sporządzenie aktu notarialnego jest czynnością notarialną - w myśl art. 79 pkt 1 ustawy Prawo o notariacie, przy czym jedynie notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych); w zakresie swoich uprawnień notariusz działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1 i art. 2 § 2 ustawy Prawo o notariacie). W art. 80 ustawy Prawa o notariacie wskazano granice staranności zawodowej przy dokonywaniu czynności notarialnej:
- akty i dokumenty powinny być sporządzone przez notariusza w sposób zrozumiały i przejrzysty (§ 1);
- przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (§ 2);
- notariusz jest obowiązany udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej (§ 3).
Granice te należy mieć na uwadze oceniając pracę egzaminacyjną kandydata na notariusza (zdającego egzamin), tak żeby na tej podstawie móc odpowiedzieć na pytanie, czy jego poziom umiejętności prawniczych wynikający z tej pracy gwarantuje, że wykonując zawód notariusza sprosta on wymogom z art. 80 ustawy Prawa o notariacie.
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 22 maja 2014 r. II GSK 293/13, liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji. Jedną z tych ustaw jest Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia, potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji, nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. Wszystkie przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może zatem cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.
Wymogi stawiane kandydatom na notariusza są zatem wysokie, a egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy Prawo o notariacie. Stosownie do treści przepisu art. 74 § 3 ustawy Prawo o notariacie egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.
Zgodnie z art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie oceny rozwiązania każdego
z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Wystawiają oni oceny cząstkowe z pisemnym uzasadnieniem.
Uchwała w sprawie wyniku egzaminu notarialnego – bazująca na tych ocenach - nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne (I i II instancji), nie mają żadnego luzu decyzyjnego, co oznacza, że jeśli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 ustawy prawo o notariacie (pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną), wynik egzaminu musi być pozytywny. Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach luzu decyzyjnego. Jednakże specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia/weryfikacji tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów (art. 74e § 2 i § 3 ustawy Prawo o notariacie), a ostateczną ocenę stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:
1) oceny pozytywne to:
a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,
b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,
c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,
d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;
2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50 (art. 74e § 4 ustawy Prawo o notariacie).
Wynik egzaminu notarialnego, na który składają się wystawione na zasadzie określonej w art. 74e § 4 ustawy Prawo o notariacie oceny ze wszystkich części egzaminu, stanowi rozstrzygnięcie określonej, indywidualnej sprawy. Jednak przyjęty tą ustawą model postępowania prowadzący do ostatecznej oceny, nakazuje przyjmować, że w przypadku złożenia odwołania od wyniku egzaminu notarialnego, granice sprawy zakreśla wynik rozwiązania zadania z określonej części egzaminu, którego dotyczy kwestionowana ocena decydująca o negatywnym wyniku całego egzaminu. Oznacza to, że komisja odwoławcza (II stopnia) działa jedynie w obszarze, którego dotyczą zarzuty odwołania i nie może zajmować się tą częścią egzaminu notarialnego, której odwołanie nie dotyczy. Podkreślenia wymaga jednak, że kontrola wyniku egzaminu z określonej jego części i kwestionowanej oceny cząstkowej nie może ograniczać się do zarzutów odwołującego się, lecz obejmuje całość wniosków kształtujących ocenę z tej części egzaminu (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2019 r. II GSK 2297/17).
W zaskarżonej uchwale Komisja Egzaminacyjna II Stopnia (odwoławcza) wywiązała się z tak zakreślonych kryteriów/sposobu oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego z pierwszego projektu aktu notarialnego. Jednocześnie, wobec zarzutów i argumentacji skargi podkreślenia wymaga, że z ww. przepisów ustawy Prawo o notariacie nie wynika, że ocenę negatywną otrzymują tylko te prace, które zawierały rozwiązanie skutkujące nieważnością/bezskutecznością czynności objętych sporządzonym aktem. Oceny pozytywnej nie uzyskają także prace zawierające wiele z osobna mniejszych wad, albowiem finalne rozstrzygnięcie problemu w sposób prawidłowy w pracy egzaminacyjnej nie równoważy innych błędów merytorycznych, jeżeli są one istotne a ich nagromadzenie powoduje, że ocena pracy nie mieści się w skali ocen pozytywnych, gdyż wskazuje na nieodpowiedni poziom przygotowania prawniczego zdającego do wykonywania zawodu notariusza. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje, że rozwiązanie zadania, prawidłowe pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającego, niepozwalających na uznanie, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza (por. wyroki NSA z 9 maja 2017 r. II GSK 2527/15, z 28 lutego 2019 r. II GSK 5545/16, z 9 kwietnia 2019 r. II GSK 570/17, z 9 maja 2017 r. II GSK 2527/15, z 9 września 2020 r. II GSK 146/18). Egzamin służy sprawdzeniu wiedzy i umiejętności zdającego pod kątem wykonywania zawodu, do którego zdający aspiruje; zatem przy ocenie egzaminacyjnej zadania nie chodzi tylko w samą poprawność formalną podjętej w jego wykonaniu czynności (tu sporządzonego przez skarżącego projektu aktu notarialnego umowy sprzedaży w oparciu o opisany według kazusu stan faktyczny), ale o sprawdzenie przygotowania zawodowego zdającego, które musi wynikać z pracy egzaminacyjnej i dowodzić, że co najmniej w stopniu zadawalającym porusza się on w obszarze zagadnienia, które rozwiązuje w ramach egzaminu, a tym samym jest przygotowany do samodzielnego wykonywania zawodu notariusza.
Zaskarżona uchwała prawidłowo ustala istotne dla tej oceny mankamenty/nieprawidłowości pracy skarżącego i wyjaśnia przesłanki prawne zajętego stanowiska, które jest zgodne z przepisami regulującymi materialnoprawną płaszczyznę problematyki objętej zadaniem, którą skarżący winien znać i należycie (w kontekście stanu faktycznego zadania) interpretować, żeby to zadanie rozwiązać, stosownie do jego założeń.
W niniejszej sprawie projekt sporządzonego przez skarżącego aktu notarialnego nie zawierał zastrzeżenia prawa otrzymania wypisu aktu dla Szymona Juki. Brak takiego zastrzeżenia (art. 110 § 1 ustawy Prawo o notariacie), jak słusznie wskazał organ, uniemożliwiał uzyskanie wierzycielowi hipotecznemu dokumentu, który zabezpieczał jego prawa. S. J. nie był stroną aktu, natomiast na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu umów pożyczek miała zostać ustanowiona hipoteka umowna. Tym samym w sporządzonym projekcie aktu notarialnego nie zabezpieczono praw i interesów Szymona Juki (art. 80 § 2 ustawy Prawo o notariacie), który w celu uzyskania wypisu aktu notarialnego dokumentującego ustanowienie zabezpieczenia wierzytelności musiałby przejść procedurę określoną w art. 110 § 2 ustawy Prawo o notariacie, tj. uzyskać zgodę sądu. Bez wątpienia wiązałoby się to z dodatkowymi kosztami, złożeniem wniosku do sądu oraz utratą czasu, jaki byłby potrzebny na przejście tej procedury.
Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 215 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze oraz zarzut naruszenia art. 124 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe w zw. z art. 53 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ze sporządzonego projektu aktu notarialnego nie wynikało bowiem, że skarżącemu znana jest regulacja dawnego art. 215 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze, a w konsekwencji w jaki sposób spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przydzielone A. M. należy wspólnie do obojga małżonków oraz jaki wpływ miało ogłoszenie upadłości E. M. na stosunki majątkowe małżeńskie (art. 124 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe). Sporządzony projekt aktu notarialnego nie zawierał jakichkolwiek oświadczeń syndyka co do statusu prawego zbywanego prawa (w § 1 projektu aktu notarialnego skarżący powołując się na zaświadczenie wydane przez Spółdzielnię Mieszkaniową Słoneczko (bez daty) wskazał, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przysługuje A. i E. M. na warunkach ustawowej wspólności, zaś w § 2 zawarł oświadczenie dotyczące opisu lokalu). Tymczasem w art. 92 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o notariacie jednoznacznie wskazuje się, że akt notarialny powinien zawierać oświadczenia stron, z powołaniem się w razie potrzeby na okazane przy akcie dokumenty. Poza brakiem oświadczenia, że przydział ww. prawa do lokalu nastąpił na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych małżonków, nie było informacji czy umowy majątkowe małżeńskie były zawierane, zabrakło również oświadczenia o braku ograniczeń w rozporządzaniu tym prawem i praw ciążących na prawie (§ 107 rozporządzenia w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym).
Ponadto zadanie egzaminacyjne w zakresie wskazania dokumentów stanowiących podstawę wpisu w księdze wieczystej, do przekazania których notariusz jest zobowiązany, nie zostało wykonane. W zadaniu egzaminacyjnym zaznaczono wprost, że należy wskazać dokumenty stanowiące podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz niezbędne do dokonania czynności i opisać je w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów (por. treść zadania egzaminacyjnego). Skarżący podczas egzaminu miał wykonać zadanie zgodnie z jego założeniami, wykazując się przy tym znajomością stosowania odpowiednich przepisów prawa; zatem tłumaczenie, że dokumenty te są wykazywane dopiero na etapie składania wniosku wieczystoksięgowego, przy zrozumiale sformułowanym poleceniu w zadaniu egzaminacyjnym, nie znajduje uzasadnienia.
Błędem pracy egzaminacyjnej była też kwestia ustanowienia hipoteki umownej – do ustanowienia hipoteki umownej jako ograniczonego prawa rzeczowego dochodzi poprzez umowę pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem (art. 245 Kodeksu cywilnego). Jest to dwustronna czynność prawna, mimo że wymóg formy aktu notarialnego dotyczy wyłącznie oświadczenia dłużnika. Hipoteka nie mogła zatem powstać na podstawie samego jednostronnego oświadczenia dłużników o ustanowieniu hipoteki, ani z samego faktu ustalenia przez notariusza istnienia stosunku prawnego w postaci umów pożyczki - samo zawarcie umowy pożyczki nie powoduje bowiem obowiązku ustanowienia hipoteki. Obowiązkiem zdającego było więc wykazanie, że notariusz zidentyfikował oświadczenie wierzyciela o zgodzie na ustanowienie hipoteki - jako sposobu zabezpieczenia wierzytelności o zwrot pożyczki z umów pożyczki. Oświadczenie to mogło wynikać z opisu umowy pożyczki, natomiast ze sporządzonego przez skarżącego projektu aktu notarialnego nie wynika oświadczenie wierzyciela o zgodzie na ustanowienie hipoteki.
Poważnym błędem pracy egzaminacyjnej był brak wskazania miejsca zamieszkania i imion rodziców syndyka (naruszenie art. 92 §1 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie zgodnie, z którym akt notarialny powinien zawierać imiona, nazwiska, imiona rodziców i miejsce zamieszkania osób fizycznych, nazwę i siedzibę osób prawnych lub innych podmiotów biorących udział w akcie, imiona, nazwiska i miejsce zamieszkania osób działających w imieniu osób prawnych, ich przedstawicieli lub pełnomocników, a także innych osób obecnych przy sporządzaniu aktu). Prawidłowo organ wskazał, że indywidualizacja osób stawających do aktu ma nastąpić zgodnie z przepisami, a nie tylko na podstawie numeru Pesel (tym bardziej że skarżący imiona rodziców oraz miejsce zamieszkania pozostałych osób podawał).
Zasadnie też za poważny błąd pracy zdającego uznano brak określenia cen udziałów, w objętym sprzedażą ww. spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, jakie nabywają S. K. i T. H.; w § 3 sporządzonego projektu aktu notarialnego skarżący wskazał jedynie udziały i cenę łączną w kwocie 200 000 zł, w sytuacji gdy z przepisów nie wynika domniemanie równości cen, co powoduje konieczność wskazania ich w akcie notarialnym.
Brak wskazania numeru REGON spółdzielni mieszkaniowej został uznany za błąd mniejszej wagi, ale jednak występujący w pracy. Odnośnie natomiast zarzutu nieprzywołania w projekcie aktu przydziału spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu organ przyznał rację skarżącemu, że praktyka przesyłania tego dokumentu przez notariuszy do sądu jest różna i nie można wyinterpretować tego obowiązku z przepisu, iż właśnie ten dokument stanowi podstawę założenia księgi wieczystej.
Wobec powyższych mankamentów/nieprawidłowości w pracy egzaminacyjnej skarżącego, zasadnie komisja odwoławcza wskazała w zaskarżonej uchwale na niewyjaśnienie rozwiązań merytorycznych i sporządzenie projektu aktu notarialnego w taki sposób, że wydaje się być w poważnej części przepisanymi założeniami egzaminacyjnymi.
W ocenie Sądu analiza pracy skarżącego została przeprowadzona w prawidłowy sposób, w zaskarżonej uchwale organ dokładnie i w sposób wyczerpujący wyjaśnił swoje stanowisko, uzasadniając uzyskanie przez skarżącego oceny negatywnej z egzaminu notarialnego (czyniąc zadość przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a). Treść zarzutów i argumentacja skargi wskazuje, że skarżący stara się pomniejszać błędy swojej pracy zauważone przez egzaminatorów, a następnie poparte przez Komisję II Stopnia, niezasadnie zarzucając organowi naruszenie art. 7a § 1 w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez przyjmowanie licznych domniemań na niekorzyść skarżącego. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego komisje obu instancji przyjęły w sprawie, że z powodu uchybień, których dopuścił się skarżący na etapie sporządzania projektu pierwszego aktu notarialnego nie może on uzyskać oceny pozytywnej – sporządzony projekt aktu notarialnego zasługiwał na ocenę negatywną. Egzaminatorzy wytknęli szereg uchybień (wyżej szczegółowo przytoczonych), niezależnie od siebie ocenili pracę na ocenę niedostateczną. Komisja II Stopnia po rozpoznaniu odwołania wykazała, że istnienie tych wad w ww. projekcie pierwszego aktu notarialnego nie daje podstaw do podwyższenia oceny – art. 15 k.p.a. nie został naruszony.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu w sprawie tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść podjętego w niej rozstrzygnięcia, a które sąd ma obowiązek badać z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) oddalił skargę.
Skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI z 14 października 2020 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). W świetle przepisów art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a), czyli z urzędu rozpoznaje sprawę w jej całokształcie. Taki sposób procedowania przez sąd administracyjny gwarantuje, że mimo rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie zostaje naruszony żaden słuszny interes i prawa stron/uczestników postępowania przed tym sądem.