VI SA/WA 1655/21

VI SA/Wa 1655/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Dziedzic-Chojnacka
Grzegorz Nowecki /sprawozdawca/
Zdzisław Romanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Hasła tematyczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Sygn. powiązane
II GSK 636/22 - Wyrok NSA z 2025-09-25
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 15 poz 133
par.12 ust.1 pkt4, par.6 ust.1 pkt 2 i par.6
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych
Dz.U. 2020 poz 256
art.138,28,31
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art.145,200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic Chojnacka Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant ref. Agata Rosiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2021 r. sprawy ze skargi S. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego S. z siedzibą w [...] kwotę 697zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 13 kwietnia 2021 r. nr DZP-VI.733.10.2021 (dalej: "zaskarżona decyzja") Minister Sprawiedliwości (dalej: "Organ", "Minister"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 31 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "Kpa") po rozpatrzeniu odwołania [...] z siedzibą w L. (dalej: "[...]", "Skarżący, Strona") od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w K. (dalej: "Prezes Sądu", "Organ I instancji") z dnia [...]marca 2021 r., [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia [...]z funkcji biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w K., umorzył postępowanie odwoławcze.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Wnioskiem z 4 kwietnia 2020 r. [...] zwróciło się do Prezesa Sądu Okręgowego w K. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia [...] z funkcji biegłego sądowego.
W uzasadnieniu wskazano, że celem statutowym [...] jest m.in. działalność naukowa, wydawnicza, prasowa, szkoleniowa, monitorowanie procesów stosowania prawa przez organy władzy publicznej, udział w postępowaniach cywilnych, karnych, administracyjnych, sądowo - administracyjnych - w interesie społecznym oraz w uzasadnionym interesie stron, pomoc prawna i techniczna na rzecz uczestników ruchu drogowego. Powyższe cele realizowane są m.in. poprzez monitorowanie działalności biegłych i rzeczoznawców w postępowaniach sądowych i administracyjnych.
W ocenie wnioskodawcy, żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia [...] z funkcji biegłego sądowego jest powiązane z celami statutowymi [...]. Za udziałem [...] w tym postępowaniu przemawia również interes społeczny. Biegły wydaje bowiem opinie w bliżej nieokreślonej liczbie spraw, a na ich podstawie sądy ustalają odpowiedzialność kierujących za wykroczenie z art. 92a Kodeksu wykroczeń, tj. za przekroczenie prędkości. Działania biegłego godzą jednocześnie w podstawowe prawo do sądu, ponieważ po otrzymaniu zlecenia wykonania opinii przeprowadza on eksperyment procesowy oraz oględziny urządzenia pomiarowego na miejscu zdarzenia bez stosowanego postanowienia, bez udziału obwinionego w przeprowadzanych czynnościach i bez sporządzenia stosownego protokołu z tych czynności. Stanowi to nie tylko naruszenie gwarancji konstytucyjnych i konwencyjnych, ale również naruszenie przepisów postępowania. We wniosku podniesiono, że przykładem mogą być czynności podjęte przez biegłego w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w G. pod sygn. akt [...], w której biegły - w tajemnicy przed obwinionym i jego obrońcą - udał się z policjantami na miejsce zdarzenia, by przeprowadzić eksperyment procesowy, mający stanowić podstawę opinii.
[...] wyjaśniło, że nadzorowało wiele postępowań sądowych, w których opiniował [...], zaś jego członkowie niejednokrotnie byli świadkami takiego zachowania biegłego, które godzi w możliwość dalszego pełnienia przez niego tej funkcji. [...] posiada zatem zarówno wiedzę o działalności biegłego, jak i znajomość przepisów i orzecznictwa w zakresie postępowań administracyjnych i sądowo-administracyjnych, stąd jego udział w postępowaniu może przyczynić się do prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Ponadto, postępowanie biegłego stanowi oczywiste naruszenie praw obywatelskich, w szczególności prawa do sądu i sprawiedliwej procedury procesu karnego.
[...] podniosło także wobec [...] zarzuty dotyczące:
- dopuszczenia się przez biegłego występku polegającego na pomówieniu pełnomocnika Strony oraz o wskazało na zajmowanie stanowiska prokuratora stanu wojennego, w związku z czym toczyło się postępowanie karne warunkowo umorzone wyrokiem Sądu Rejonowego w T. w sprawie o sygn. akt [...];
- nieetycznego zachowania biegłego jako harcmistrza Związku Harcerstwa Polskiego;
- niezarejestrowania przez biegłego prowadzonej działalności gospodarczej, polegającej na sporządzaniu znacznej liczby opinii na zlecenie organów procesowych;
- niewłaściwego zachowania biegłego w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. sygn. akt [...], w której biegły, już po wydaniu opinii uzupełniającej, komentował treść pism procesowych pełnomocnika jednej ze stron, polemizował z Sądem i kwestionował opinię innego biegłego.
Wymienione zachowania - w ocenie [...] - świadczą o niespełnianiu przez [...] przesłanki rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, określonej w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133; dalej: "rozporządzenie").
Ustosunkowując się do wniosku [...], [...] w piśmie z dnia 9 maja 2020 r. stwierdził między innymi, że treść publikacji zamieszczanych na stronie [...] zwłaszcza sposób formułowania wypowiedzi o przedstawicielach organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, budzi wątpliwości, czy celem organizacji rzeczywiście jest działanie w interesie społecznym. [...] na łamach strony prowadzi - w ocenie biegłego – kampanię dezinformacyjną na temat urządzeń służących do pomiaru prędkości pojazdów, co jest działaniem stojącym w sprzeczności z interesem publicznym. [...] podniósł ponadto, że jest jedynym biegłym z zakresu pomiaru prędkości posiadającym kierunkowe wykształcenie wyższe oraz doktorat nauk technicznych, a także trzydziestoletnie doświadczenie rzeczoznawcy metrologii. Jest też nauczycielem akademickim oraz pełni funkcję eksperta w wielu organizacjach.
Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2020 r. Prezes Sądu wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie zwolnienia [...] z funkcji biegłego sądowego przy wskazanym wyżej Sądzie. Postępowanie to zostało zakończone wydaniem w dniu 24 sierpnia 2020 r. decyzji zwalniającej [...]z funkcji biegłego sądowego.
Po rozpatrzeniu odwołania wymienionego biegłego, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 26 października 2020 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie Prezesa Sądu Okręgowego w K. w całości i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano między innymi, że organ I instancji nie określił statusu [...] w niniejszym postępowaniu. Tymczasem statusu procesowego organizacji społecznej - z uwagi na szereg uprawnień procesowych mogących jej przysługiwać - nie należy domniemywać i wyprowadzać z samego tylko faktu uwzględnienia przez organ zgłoszonego przez organizację żądania wszczęcia postępowania. Organ I instancji winien zatem wyraźnie rozstrzygnąć o wniosku [...], wydając postanowienie o dopuszczeniu [...] do udziału w sprawie bądź o odmowie dopuszczenia [...] do udziału w sprawie. Nadto Minister Sprawiedliwości sformułował w uzasadnieniu swojej decyzji szereg wytycznych dotyczących uzupełnienia materiału dowodowego i jego analizy.
Ponownie rozpatrując sprawę, postanowieniem wydanym w dniu 29 grudnia 2020 r. organ I instancji dopuścił [...] do udziału w sprawie na prawach strony.
Decyzją z dnia 3 marca 2021 r. Prezes Sądu Okręgowego w K. odmówił zwolnienia [...] z funkcji biegłego sądowego przy tym Sądzie. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że szeroko zakrojone postępowanie dowodowe nie wykazało, by zachodziły przesłanki uzasadniające zwolnienie [...] z funkcji biegłego sądowego, wymienione w § 6 ust. 1 pkt 2 i § 6 ust. 2 rozporządzenia. W szczególności zaś praca biegłego została pozytywnie zaopiniowana przez organy procesowe, zarówno pod względem terminowości, jak i wartości merytorycznej opinii. Nikt też nie podważał kwalifikacji zawodowych biegłego.
W dniu 6 marca 2021 r. do Sądu Okręgowego w K. wpłynęło odwołanie [...], w którym zaskarżyło ono decyzję z dnia 3 marca 2021 r. w całości podnosząc, że nie jest zadowolone z jej treści.
Decyzją z 13 kwietnia 2021 r. Minister Sprawiedliwości umorzył postępowanie odwoławcze.
W uzasadnieniu wskazał, że w jego ocenie, organ I instancji niezasadnie uznał, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające udział [...] w tej sprawie.
W jego ocenie, dla uwzględnienia wniosku organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie innej osoby niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek: wniosek musi mieć uzasadnienie w celach statutowych organizacji oraz za jej udziałem w postępowaniu musi przemawiać interes społeczny, przy czym to na organizacji społecznej ciąży obowiązek wykazania obu tych przesłanek. Dopuszczenie organizacji do udziału w postępowaniu nie może następować "automatycznie" i w każdym przypadku złożenia wniosku w trybie art. 31 § 1 Kpa organ administracji zobowiązany jest przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do spełnienia wymienionych przesłanek w realiach konkretnej sprawy.
Dalej Organ zaznaczył, że żądanie wszczęcia przez organizację społeczną postępowania administracyjnego jest uzasadnione jej celami statutowymi, jeżeli istnieje merytoryczne powiązanie przedmiotu postępowania administracyjnego z jej celami i zakresem działania. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ustalaniu spełnienia przesłanek dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Treść konkretnych postanowień statutu musi zatem być tłumaczona wąsko, skoro udział organizacji społecznej na prawach strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym innej osoby stanowi wyjątek od zasady, że mogą w nim uczestniczyć wyłącznie podmioty mające interes prawny, a przyznanie uprawnień strony dodatkowemu podmiotowi ma istotny wpływ na zakres praw i obowiązków faktycznych stron postępowania, zmieniając układ ich praw procesowych.
Organ wskazał, że środkami realizacji celów statutowych [...] są m.in. monitorowanie działalności biegłych i rzeczoznawców w postępowaniach sądowych i administracyjnych. Konkretyzacja statutowych celów [...] w odniesieniu do biegłych pozwala przyjąć, że pozostają one w związku z przedmiotem postępowania w sprawie zwolnienia [...] z funkcji biegłego sądowego wydającego opinie w sprawach dotyczących ruchu drogowego.
Zdaniem Ministra, w niniejszej sprawie nie została spełniona druga z przesłanek wymienionych w art. 31 § 1 Kpa, a więc za udziałem [...] nie przemawia interes społeczny.
Według Organu aby organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w postępowaniu na prawach strony, winna wskazać fakty świadczące o tym, że jej udział w tym postępowaniu jest zasadny, ponieważ zachodzą wątpliwości co do pewnego rodzaju okoliczności i jej udział może dodatkowo zagwarantować, że okoliczności te zostaną prawidłowo wyjaśnione. Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym musi zostać poprzedzone oceną organu administracji publicznej, czy poszerzenie kręgu uczestników postępowania administracyjnego jest korzystne dla gromadzenia materiału dowodowego i dla wyjaśnienia istotnych faktów bądź aspektów sprawy. Udział takiej organizacji w postępowaniu musi zatem odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidulanych i działaniem w nim organów administracyjnych. Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej lub interesom jej członków, a ponadto musi mieć niższą rangę niż interes strony.
Jak zaznaczył Organ, we wniosku o wszczęcie postępowania podniesiono, że [...] nadzorowało wiele postępowań sądowych, w których opiniował [...], zaś jego członkowie niejednokrotnie byli świadkami takiego zachowania biegłego, które godzi w możliwość dalszego pełnienia przez niego tej funkcji. Biegły wydaje wiele opinii, na podstawie których wiele osób uznano za winnych popełnienia wykroczenia, tymczasem postępowanie biegłego w toku czynności związanych ze sporządzeniem opinii w sposób oczywisty stanowi naruszenie praw obywatelskich, w szczególności prawa do sądu.
W ocenie Ministra, przytoczone okoliczności nie uzasadniają stwierdzenia, że za udziałem [...] w postępowaniu administracyjnym w sprawie zwolnienia [...] przemawia interes społeczny. Stwierdzić bowiem należy, że ocena prawidłowości czynności biegłego, w tym również w kontekście ewentualnego naruszenia przez niego podstawowych praw obywatelskich, podlega kontroli niezależnego sądu. Wszelkie zarzuty w tym zakresie mogą być zgłaszane przez strony, także [...] - choćby przez udzielanie profesjonalnej pomocy prawnej stronom takich postępowań, co jest jednym z jego celów statutowych - ma możliwość wskazywania nieprawidłowości w działaniach biegłego i ich eliminacji na etapie procesu sądowego. Ostateczna ocena rzetelności opinii biegłego i zgodności z prawem podejmowanych przez niego czynności przygotowawczych (np. oględzin) zawsze należy do sądu zlecającego wydanie opinii lub sądu wyższej instancji. [...] nie poparło zaś swoich zarzutów dotyczących podejmowanych przez [...] czynności procesowych (oględzin, eksperymentu procesowego) orzeczeniami sądów, kwestionującymi ich prawidłowość. Ponieważ zaś prezesi sądów okręgowych oraz Minister sprawują jedynie administracyjny nadzór nad działalnością sądów, nie są władni dokonywać własnej, niezależnej od sądowej oceny dowodów w sprawie. W tej sytuacji trudno dopatrywać się istnienia interesu społecznego w prowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia [...]z funkcji biegłego sądowego.
Występując z żądaniem wszczęcia postępowania, [...] wskazało także okoliczności nie dotyczące merytorycznej weryfikacji czynności biegłego, ale mogące rzutować na ocenę jego osoby w kontekście przesłanki ustanowienia biegłym sądowym, określonej w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Także jednak w tym zakresie nie sposób zdaniem organu uznać, aby udział [...] miał przyczynić się do sprawniejszego przeprowadzenia postępowania administracyjnego czy dokładniejszego wyjaśnienia istotnych faktów. Okoliczności podane we wniosku zostały dokładnie udokumentowane, a Prezes Sądu dokonał ich oceny na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego.
Organ podkreślił ponadto, że - jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - praca [...] , pomimo zarzutów zgłaszanych przez Stronę, jest pozytywnie oceniana przez organy procesowe. Nasuwa się zatem wątpliwość, czy rzeczywiście działania [...], zmierzające do wyeliminowania biegłego z działalności opiniodawczej na rzecz tych organów, podejmowane są w trosce o interes społeczny, a nie wyłącznie w celu wywarcia presji psychicznej na biegłym oraz nacisku na organy wymiaru sprawiedliwości i administracji publicznej. Wątpliwości te pogłębia treść publikacji zamieszczonych na stronie internetowej [...], silnie emocjonalnych, pełnych ostrych sformułowań ocennych.
Odnosząc się do argumentu podniesionego przez Skarżącego we wniosku o wszczęcie postępowania Organ wskazał, że fakt znajomości przez jego członków przepisów rozporządzenia, jak i orzecznictwa sądowo-administracyjnego w tym zakresie, nie uzasadnia przyjęcia, że za jego udziałem w postępowaniu przemawia interes społeczny. Celem partycypacji organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie jest bowiem objaśnianie organom administracji publicznej przepisów powszechnie obowiązującego prawa, których wykładnia w praktyce nie budzi większych wątpliwości.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję [...] zarzuciło naruszenie:
1. przepisów postępowania - art. 31 § 1 pkt 1 Kpa, poprzez błędne przyjęcie, że za żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek organizacji społecznej, nie przemawia interes złożony, a tym samym aby [...] uczestniczyło w tym postępowaniu na prawach strony,
2. naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 Kpa, poprzez zaniechanie wyważenia interesu prywatnego strony - biegłego sądowego - a interesu społecznego przy zastosowaniu zasady proporcjonalności oraz niewyjaśnienie tej okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinął poszczególne jej zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podzielając dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 cytowanego przepisu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób opisany poniżej, a skarga z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu wyroku była zasadna.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, organ odwoławczy wydaje decyzję w trybie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. wówczas, gdy postępowanie przed organem pierwszej instancji było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji, jak i wtedy, gdy bezprzedmiotowość postępowania nastąpiła już po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji, np. w przypadku utraty mocy obowiązującej przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną jej wydania (w razie braku odmiennych przepisów przejściowych). Natomiast przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. jest bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego. W zasadzie są to dwie sytuacje: skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nadto, organ odwoławczy umarza postępowanie odwoławcze, jeżeli w toku postępowania na skutek zmiany przepisów określających właściwość instancyjną organ ten przestał być właściwy do rozpoznania odwołania od zaskarżonej decyzji" (wyrok z 18 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2968/17, CBOSA).
Należy ponadto wyjaśnić, że stwierdzenie przez organ II instancji podmiotowej bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego może doprowadzić albo do orzeczenia o niedopuszczalności odwołania lub zażalenia, albo o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa. To pierwsze rozstrzygnięcie może nastąpić jedynie wtedy, gdy ze złożonego odwołania (zażalenia) wynika w sposób oczywisty, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że wnoszący nie jest stroną postępowania. Organ odwoławczy prowadzi jednak postępowanie administracyjne tak, jakby był organem I instancji (art. 15 Kpa), co oznacza, że ustalając interes prawny podmiotu wnoszącego środek zaskarżenia, powinien podjąć czynności dowodowe w postępowaniu wyjaśniającym, z zapewnieniem udziału jednostki powołującej się na własny interes prawny. W takim przypadku organ odwoławczy obowiązany jest podjąć postępowanie drugoinstancyjne, a dopiero w razie gdy ustali, że podmiot wnoszący odwołanie (zażalenie) nie ma interesu prawnego, może wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego (tak też WSA w Warszawie w wyroku z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1264/19, CBOSA).
Warto także dodać, ze zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 marca 2012 r. w sprawie II GSK 122/ 11 kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa dokonywana przez sąd administracyjny nie może obejmować zgodności z prawem decyzji organu I instancji. Badając legalność decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego sąd administracyjny może jedynie, bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, skontrolować czy istniały uzasadnione prawne przesłanki do uznania bezprzedmiotowości postępowania przed organem II instancji, a ściślej rzecz ujmując, czy odwołanie wniesione od decyzji organu I instancji pochodzi od podmiotu będącego stroną w rozumieniu art. 28 Kpa.
Zastosowanie przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt. 3 Kpa, polegające na umorzeniu postępowania może mieć więc miejsce wówczas, gdy organ odwoławczy w sposób nie budzący wątpliwości ustali, że postępowanie takie jest podmiotowo bezprzedmiotowe, gdyż odwołanie (zażalenie) zostało wniesione przez podmiot, któremu nie można przypisać statusu strony postępowania, tj. niebędący stroną. Owym "podmiotem, który nie jest stroną" jest taka osoba, której nie przysługuje interes prawny w danym postępowaniu administracyjnym.
Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona druga z przesłanek wymienionych w art. 31 § 1 Kpa, gdyż za udziałem [...] w postępowaniu administracyjnym, jako organizacji społecznej, nie przemawia w tym przypadku interes społeczny.
Sąd - skutkiem rozpatrzenia skargi [...] na ww. decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze – nie podziela jednak w uwarunkowaniach stanu faktyczno-prawnego tej sprawy stanowiska organu odwoławczego, które legło u podstaw wydanej decyzji. W szczególności organ II instancji nie wykazał, w sposób nie budzący wątpliwości, brak umocowania [...] do udziału w postępowaniu, z uwagi na brak interesu społecznego, w rozumieniu przepisów art. 31 § 1 Kpa.
Pojęcie interesu społecznego użyte w art. 31 § 1 Kpa, nie zostało ustawowo zdefiniowane, co oznacza, że pojęciu temu nadaje treść organ administracji publicznej w procesie stosowania norm prawa materialnego w konkretnej sprawie. Wymaga jednocześnie przypomnienia, że przy stosowaniu przepisów zawierających zwroty niedookreślone nie występuje uznanie administracyjne, pomimo ograniczonego luzu decyzyjnego, skoro ich znaczenie zostaje ustalone w wyniku wykładni.
Z definicji Słownika języka polskiego wynika, że "interes społeczny" to tyle, co "sprawa odnosząca się do społeczeństwa", ale też "jego części", "pożytek, korzyść będąca wspólną własnością." ( vide. Internetowy Słownik języka polskiego, PWN.)
Wykładnia pojęcia interesu społecznego dokonywana jest również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że interes społeczny może polegać na tym, aby organizacja społeczna mogła wypełniać swoje statutowe i ustawowe uprawnienia wobec członków, jak również podejmować działania w celu ochrony praw pewnej grupy ludności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA 2464/00, Lex nr 81984). Natomiast w postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z 28 września 2009 r. (sygn. II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010/2 poz. 23) podkreślono, że istotą udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym, nie jest zaspakajanie partykularnych interesów samej organizacji, ale zapewnienie szeroko pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem. Zgodnie z orzecznictwem NSA: "Rozważając możliwość udziału organizacji społecznej w postępowaniu z wniosku innej osoby, organ zobowiązany jest, mając na uwadze przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w konkretnej sprawie, objaśnić, jak rozumie w danej indywidualnej sprawie interes społeczny, jak na tym tle jawi się żądanie strony postępowania odwołującej się do słusznego interesu obywateli i ocenić, czy ewentualne zadośćuczynienie żądaniu strony nie stanie w sprzeczności z tym interesem." (vide. wyrok z dnia 6 marca 2019 r. o sygn. akt: II GSK 985/17).
Nie bez znaczenia dla wyżej przedstawionego stanowiska na rzecz dopuszczenia [...] do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony, a w konsekwencji na rzecz stwierdzenia braku podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego inicjowanego w tej sprawie odwołaniem [...] od ww. decyzji organu I instancji z 3 marca 2021 r., pozostają także poglądy doktryny o konieczności niejako "życzliwego", tj. rozszerzającego interpretowania pojęć "organizacja społeczna" i "interes społeczny" (zob. M. Szubiakowski - Strona i podmioty na prawach strony (w:) Postępowanie administracyjne – ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2017, s. 60). W tym zakresie można mówić już nawet o swoistym trendzie "uspołeczniania" interesu prawnego oraz promowania szerokiej partycypacji w postępowaniu (zob. Z. Kmieciak - Problemy i wyzwania partycypacji w postępowaniu administracyjnym [w:] Z. Kmieciak (red.) Partycypacja w postępowaniu administracyjnym. W kierunku uspołecznienia interesu prawnego, Warszawa 2017, s. 17 - 45).
Wobec powyższego, zdaniem Sądu orzekającego, w sytuacji, gdy [...] wskazuje, że celem jego działań jest monitorowanie pomiarów prędkości na drogach, dokonywanych na rzecz uczestników ruchu drogowego, których materializacją są postępowania dotyczące przekroczenia dozwolonej prędkości, a w postępowaniach tych uczestniczy ww. biegły sądowy, co do którego opinii i postawy etyczno-moralnej jako biegłego, składających się na jego wizerunek jako osoby publicznej, formułowane są określone zarzuty, zawarte we wniosku o jego odwołanie z tej funkcji, to uznać trzeba, że wykazanie w tym przypadku braku działania w interesie społecznym wymaga od organu jednoznacznego udowodnienia faktu, że tego rodzaju sprawa nie jest "sprawą odnoszącą się do społeczeństwa", nie jest bowiem wspólna dla zainteresowanych osób (uczestników ruchu drogowego), gdyż każda sprawa związana z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości na drodze ma charakter indywidualny.
Także w tym zakresie można odwołać się do cytowanego wyżej wyroku NSA z dnia 6 marca 2019 r. o sygn. akt: II GSK 985/17), zgodnie z którym: "interes społeczny może polegać na tym, aby organizacja społeczna – wypełniając swoje statutowe i ustawowe uprawnienia wobec członków – podejmowała działania w celu ochrony praw pewnej grupy ludności. Fakt, że interes ten dotyczy tylko osób zamieszkałych lub posiadających mienie na terenie objętym wpływem kopalni niczego nie zmienia, gdyż dalej odnosi się do społeczeństwa, tyle że lokalnego". Adekwatnie zatem można odnieść pogląd ten do podmiotów reprezentowanych przez [...].
Takiej oceny w rozpoznawanej przez Sąd sprawie organ jednak nie dokonał, celem wyważenia interesu indywidualnego oraz społecznego, w związku z pełnioną przez ww. biegłego sądowego rolą w sprawach dotyczących przekroczenia dozwolonej prędkości na drodze. Organ jedynie wskazał, że odpowiedzialność biegłego za ew. błędy w wydawanych przez niego opiniach może być przedmiotem oceny sądu powszechnego. Tymczasem [...] w tym przypadku wskazywało także na brak innych "przymiotów" biegłego sądowego rzutujących na jego ocenę, jako osoby pełniącej funkcję publiczną, w szczególności w zachowaniu rękojmi należytego wykonywania obowiązków przez biegłego oraz na zbieżność celów statutowych [...] (których organ nie kwestionuje), z przedmiotem zainicjowanego postępowania celem odwołania biegłego z zajmowanej funkcji, jak również na posiadaną przez [...] wiedzę odnośnie działalności biegłego, mogącą mieć znaczenie dla pełnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy.
Mając powyższe na uwadze - w ocenie Sądu – stwierdzenie organu II instancji, że [...] nie wykazało interesu społecznego w przedmiotowym postępowaniu jest niepełne. Tym samym stanowisko organu, że [...] nie reprezentuje interesu społecznego, a w konsekwencji jedynie interes indywidualny uznać należy za niedowiedzione, gdyż wniosek taki nie wynika, ani ze statutu [...], ani ze stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.
Na koniec zauważyć trzeba, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji na wniosek [...] wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie zwolnienia [...] z funkcji biegłego sądowego. Odpis postanowienia oraz powiadomienia o prawie zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zgromadzonych materiałów i dowodów, a także wydanej decyzji doręczono pełnomocnikowi [...]. Należy zatem przyjąć, że [...] zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu na prawach strony, gdyż organ I instancji uznał, że spełnione zostały wszystkie określone w art. 31 § 1 Kpa przesłanki uzasadniające udział [...] w tej sprawie, jako organizacji społecznej.
W związku z powyższym brak jest w tym przypadku podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku organu o odrzucenie skargi.
Z tych wszystkich względów, uznając skargę za uzasadnioną, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku. W toku ponownego rozpoznania sprawy bacząc, że dostęp do postępowania administracyjnego w świetle przepisów art. 31 § 1 pkt 1 i 2 kpa uzależniony jest w każdym przypadku od spełnienia przesłanek zamieszczonych w tych przepisach, zwłaszcza od istnienia interesu społecznego, co wyżej omówiono, organ – mając na uwadze cele statutowe [...]– oceni dopuszczalność odwołania strony skarżącej od ww. decyzji organu I instancji.
W oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 1 i 2, art. 209 p.p.s.a. oraz stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018.265 t.j.), Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł, stanowiącą równowartość uiszczonego wpisu sądowego od skargi (200 zł), wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 zł) i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).