VI SA/Wa 1553/15

VI SA/Wa 1553/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2015-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-06-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska
Ewa Frąckiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Fronczyk
Symbol z opisem
6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 669
art. 21 i art. 40a ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wyprodukowanie i wprowadzenie do obrotu zafałszowanych partii artykułów rolno-spożywczych oddala skargę w całości
Uzasadnienie
Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.), art. 21 i art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2014 r., poz. 669, z późn. zm.), w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 40a ust. 5 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2014 r. poz. 669 z późn. zm.), art. 8 ust. 1, art. 16, art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. UE L 31 z 01.[...].2002, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania Z. Sp. z o.o., [...],[...] (zwaną dalej skarżącą"), od decyzji nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...], wymierzającej karę pieniężną w wysokości 22 804,05 zł (słownie: dwadzieścia dwa tysiące osiemset cztery złote, 05/100), za wyprodukowanie i wprowadzenie do obrotu zafałszowanych partii artykułów rolno-spożywczych postanowił uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz
1) wymierzyć skarżącej karę pieniężną w wysokości 5.700,00 zł (pięć tysięcy siedemset złotych) za wprowadzenie do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego o nazwie handlowej [...]- Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona, wielkość partii magazynowej: [...] kg, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, data produkcji partii: [...],04.2014, dane identyfikacyjne partii: nr partii data pakowania [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej [...]11,68 zł niespełniającego wymagań jakości handlowej z uwagi na stwierdzoną obecność niedeklarowanego w wykazie składnika, tj.: mięsa oddzielonego mechanicznie MOM,
2) w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie organu I instancji.
Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie prawnym i faktycznym:
W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Inspektoratu JHARS w [...] wpłynęło pismo służb kontrolnych Danish Veterinary and Food Administration (DVFA) w Danii z dnia [...] marca 2014 r., dotyczące nieprawidłowości w oznakowaniu produktu p.n. "[...]". W powyższym piśmie wskazano na możliwą obecność niezadeklarowanego mięsa odkostnionego mechanicznie. Ponadto, w oznakowaniu produktu "[...]" wystąpiła rozbieżność związana ze sprzeczną informacją dotyczącą obecności soi w produkcie. Na etykiecie powyższego artykułu rolno-spożywczego producent, tj. Z. Sp. z o.o., [...]., jednocześnie zamieścił informację o obecności soi, jak i o jej niewystępowaniu.
W dniach [...], [...], [...] raz [...] kwietnia 2014 r., upoważnieni inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] przeprowadzili kontrolę w Z. Sp. z o.o. Kontrolą objęto partie produktów:
1) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...]. kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 7629,36 zł;
2) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 8976,85 zł;
3) [...]. - Kiełbasa wieprzowa homogenizowana wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 2573,49 zł;
4) [...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona, wielkość partii magazynowej: [...] kg, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, data produkcji partii: [...].04.2014, dane identyfikacyjne partii: nr partii data pakowania [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 19511,68 zł.
W dniu [...] kwietnia 2014 r. pobrano próbki z partii produktów o nazwach: [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona, [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona oraz [...]. - Kiełbasa wieprzowa homogenizowana wędzona w celu przeprowadzenia badań laboratoryjnych w zakresie identyfikacji surowców pochodzenia zwierzęcego, oznaczenia obecności MOM i cząstek kości, obecności glutenu, karagenów, fosforanów, azotynów, azotanów oraz zawartości białka i tłuszczu (protokoły z pobrania próbek nr [...], [...], [...] z dnia [...].04.2014 r.).
Pobrano również próbkę z partii produktu o nazwie [...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana wędzona, parzona w celu wykonania badań laboratoryjnych w zakresie obecności mięsa oddzielonego mechanicznie oraz cząstek kości, obecności glutenu, soi, zawartości białka i tłuszczu, a także innych niezbędnych oznaczeń (protokół z pobierania próbek nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., znak [...]).
W wyniku przeprowadzonych badań laboratoryjnych w Centralnym Laboratorium GIJHARS w [...] w wyrobie o nazwie [...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana wędzona wykryto obecność mięsa odkostnionego mechanicznie (MOM), co jest niezgodne z deklaracją producenta (Sprawozdanie z badań nr [...] z dnia [...].04.2014 r.). Ponadto badania laboratoryjne wykazały, iż produkty spożywcze o nazwach:
1) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona,
2) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona,
3) [...]. - Kiełbasa wieprzowa homogenizowana wędzona, parzona,
- nie spełniają wymagań deklaracji producenta pod względem obecności azotynów i azotanów, które nie zostały wymienione w oznakowaniu ww. produktów.
W związku z wyżej wymienionymi nieprawidłowościami [...] Wojewódzki Inspektor JHARS pismem z [...] maja 2014 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego. W oparciu o przedstawione wyniki kontroli oraz badań, w dniu [...] lipca 2014 r. [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Artykułów Rolno-Spożywczych wydał decyzję nr [...], wymierzającą skarżącej karę pieniężną w wysokości 22.804,05 zł (słownie: dwadzieścia dwa tysiące osiemset cztery złote, 05/100) za wyprodukowanie i wprowadzenie do obrotu zafałszowanych partii artykułów rolno- spożywczych o nazwach handlowych:
1) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...]. kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 7629,36 zł;
2) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 8976,85 zł;
3) [...]. - Kiełbasa wieprzowa homogenizowana wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 2573,49 zł;
4) [...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona, wielkość partii magazynowej: [...] kg, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, data produkcji partii: [...].04.2014, dane identyfikacyjne partii: nr partii data pakowania [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 19511,68 zł.
Organ I instancji ustalając wysokość kary uwzględnił stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasową działalność podmiotu działającego na rynku artykułów rolno-spożywczych i wielkość jego obrotów.
Od decyzji organu I instancji skarżąca złożyła odwołanie do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wnosząc o uchylenie ww. decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odwołaniu strona zarzuciła, iż organ I instancji w wydanej decyzji naruszył art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie. Podniosła, iż wyrób o nazwie [...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona jest produkowany w oparciu o mięso drobne pozyskiwane ręcznie, wskutek czego nie spełnia ono definicji mięsa odkostnionego mechanicznie wskazanej w rozporządzeniu nr 853/2004. Surowiec taki spełnia wymagania definicji dla mięsa i jako taki jest deklarowany w liście składników produktu. Zdaniem skarżącej, obecność cząstek kości, "nie jest idealnym markerem dla surowców pozyskiwanych ręcznie". Naukowe dane mówię nawet o większej ilości cząstek kostnych w przypadku ręcznie pozyskiwanego mięsa niż w surowcu pozyskiwanym maszynowo. Ponadto zarzuciła, iż organ I instancji bezpodstawnie zakwestionował w oznakowaniu 3 partii wyrobów brak wskazania przez skarżącą w wykazie składników azotanów i azotynów, których obecność wynika z zastosowania w procesie produkcji suszu owocowo warzywnego naturalnie zawierającego azotany i azotyny. Zdaniem skarżącej, argumentacja podnoszona przez stronę w trakcie postępowania administracyjnego I instancji powinna doprowadzić do całkowitego odstąpienia od wymierzenia stronie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu artykułów rolno-spożywczych zafałszowanych, gdyż skarżąca nie naruszyła przepisów prawa.
Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych rozpoznając ponownie sprawę wskazał na treść art. 3 pkt 5 i art. 4 ust. 1 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Dalej organ podniósł, że w związku z faktem, iż z dniem 9 stycznia 2015 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 stycznia 2015 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz. U. z 2015 r., poz. 29), które zostało wydane w związku z rozporządzeniem (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/200 (Dz. Urz. UE L 304 z 22.11.2011, str. 18, z późn. zm.), rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U. Nr 137, poz. 966, z późn. zm.), z dniem 9 stycznia 2015 r. ma status aktu uchylonego.
Niemniej jednak mając na uwadze, iż w czasie kontroli, jak i w momencie wydania decyzji organu I instancji obowiązywały przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych, oznakowanie przedmiotowych produktów powinno być oceniane według wymagań tego rozporządzenia.
Poza tym organ wskazał, że rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 przewiduje środki przejściowe, zgodnie z którymi środki spożywcze wprowadzone na rynek lub opatrzone etykietą przed dniem 13 grudnia 2014 r., które nie spełniają wymogów niniejszego rozporządzenia, mogą pozostawać w obrocie do czasu wyczerpania zapasów tych środków.
Dalej Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych podniósł, że z dniem 13 grudnia 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. 2014 poz. 1722), która uchyliła m.in. przepisy art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz 45 ust. 1 i 2, art. 46, art. 47 i art. 48 ust. 1. ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Niemniej jednak organ zaznaczył, że uchylone przepisy miały zastosowanie w czasie przeprowadzonej przez organ I instancji urzędowej kontroli w podmiocie Z. Sp. z o.o., [...]. oraz w chwili wydania zaskarżonej decyzji.
W sytuacji kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie. Przyjęcie stanowiska, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie nowe przepisy krajowe i wspólnotowe, prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz.
Tym samym w niniejszej sprawie zdaniem organu II instancji mają zastosowanie przepisy art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia jak również § 2 ust. 1 pkt 2 oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych. Organ zaznaczył, iż uregulowania zawarte w ww. przepisach prawa są tożsame z uregulowaniami przedmiotowych kwestii zawartymi w rozporządzeniu w (UE) nr 1169/2011.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, do znakowania artykułów rolno-spożywczych stosuje się odpowiednio wymagania określone w art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
Stosownie do art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, w szczególności, co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji.
Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 2 oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych, opakowany środek spożywczy znakuje się, podając co najmniej informację dotyczące składników występujących w środku spożywczym. Dane te podaje się w formie wykazu składników wykorzystanych do produkcji środka spożywczego i nadal w nim obecnych, nawet w zmienionej formie, zwanego wykazem składników, z podaniem nazwy składnika, według masy tych składników, ustalonej w chwili ich użycia do wytworzenia środka spożywczego, w porządku malejącym.
Zgodnie z powyższym producent jest zobowiązany do umieszczenia w oznakowaniu informacji na temat składników produktu w sposób pełny oraz rzetelny, by umożliwić konsumentowi dokonanie świadomego wyboru artykułu rolno - spożywczego o poszukiwanych przez niego cechach oraz właściwościach.
Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie badania laboratoryjne wyrobu o nazwie [...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona, wykazały obecność mięsa oddzielonego mechanicznie, którego producent nie deklarował w oznakowaniu produktu (Sprawozdanie z badań Centralnego Laboratorium GIJHARS w [...] nr [...] z dnia [...].04.2014 r.).
Organ podkreślił, że Centralne Laboratorium GIJHARS w [...] spełnia wymagania zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004, posiada potwierdzone kompetencje poprzez akredytację zgodnie z normą PN EN ISO/JEC 17025. Realizując postanowienia art. 12 rozporządzenia (WE) nr 882/2004, ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno- spożywczych, wyznaczone zostały laboratoria, które mogą przeprowadzać analizę próbek pobranych w trakcie kontroli urzędowych. Centralne Laboratorium GIJHARS w [...] posiada akredytację PCA nr [...], jest więc w pełni uprawnione do przeprowadzania analizy próbek pobranych w trakcie kontroli urzędowych, tym bardziej, iż posiadają wprowadzone systemy zarządzania jakością które odnoszą się nie tylko do akredytowanych metodyk lecz obejmują również wszystkie metodyki na podstawie których wykonywane są analizy.
Centralne Laboratorium w [...] do badania obecności mięsa odkostnionego mechanicznie zastosowało procedurę badawczą PB-32/PM/LP, polegającą na wykrywaniu obecności cząstek kości - dostosowano do tego celu metodykę podaną w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 152/2009 z dnia 27 stycznia 2009 r. ustanawiającym metody pobierania próbek i dokonywania analiz do celów urzędowej kontroli pasz (Dz. Urz. UE L 54 z 26 lutego 2009 r. str. 1-30). Organ wyjaśnił, że stosowana przez Laboratorium metoda wykrywania obecności mięsa odkostnionego mechanicznie składa się z dwóch etapów:
1) Etap I - badanie polega na zabarwieniu cząstek kości alizaryną i obserwacji pod mikroskopem stopnia nasilenia obecności cząstek kości. W przypadku, gdy nasilenie cząstek kości jest porównywalne z wzorcami własnymi (mięso z 5% dodatkiem MOM o zawartości wapnia 0,2%) wydawany jest wynik o stwierdzeniu dodatku MOM. W przypadkach, gdy cząstki kości występują sporadycznie nie jest kwestionowana jakość próbki,
2) Etap II - oznaczanie zawartości wapnia w próbce wg metody podanej w normie PN-A- 86522:1992 pkt. 5.3.6.
W ocenie organu, o zastosowaniu mięsa oddzielonego mechanicznie do produkcji przetworów z mięsa czerwonego wskazują dwie cechy występujące jednocześnie: podwyższona zawartość wapnia oraz stwierdzona obecność kości.
Organ odnosząc się do zarzutu skarżącego, który podniósł, że nie stosował mięsa oddzielnego mechanicznie, a na wyniki badań mogły wpłynąć cząstki kostne, obecne w surowcu mięsnym z powodu zastosowanej ręcznej metody wykrawania mięsa, podkreślił, że oprócz oznaczenia zawartości wapnia, dokonano makroskopowych oględzin próbek i stwierdzono obecność cząstek kostnych w nasileniu wskazującym na MOM, przy czym dodatek ścięgien i okostnych nie ma wpływu na wyniki ww. badań. W związku z powyższym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż wyniki badań laboratoryjnych jednoznacznie wskazały, że przedsiębiorca użył w procesie produkcji mięsa oddzielonego mechanicznie jednocześnie nie wykazując go w wykazie składników.
Zdaniem organu odwoławczego, stwierdzone nieprawidłowości dot. obecności MOM-u nie tylko naruszają art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno - spożywczych w związku z art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, ale świadczą również o zafałszowaniu produktu. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 3 pkt 10 lit. c ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, z produktem zafałszowanym mamy do czynienia w każdym przypadku, kiedy w oznakowaniu podano niezgodne z prawdą dane w zakresie składu, pochodzenia, terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, zawartości netto lub klasy jakości handlowej. Dlatego też wyrób o nazwie "[...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona, jest bezspornie artykułem rolno - spożywczym zafałszowanym, gdyż producent podał niezgodne z prawdą dane w zakresie składu (nie umieścił w składzie MOM - u, chociaż użył go w procesie produkcyjnym, co potwierdziły badania laboratoryjne).
Mając na uwadze powyższe ustalenia, zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów w zakresie jakości handlowej artykułów rolno - spożywczych oraz wprowadzenia do obrotu zafałszowanego produktu, tak więc organ I instancji postąpił słusznie nakładając na skarżącą karę pieniężną na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno - spożywczych.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącej w zakresie braku konieczności wykazywania przez skarżącą w wykazie składników azotanów i azotynów pochodzących z suszu owocowo-warzywnego w 3 partii wyrobów tj.:
1) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...]. kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 7629,36 zł;
2) [...]. - Kiełbasa wieprzowa średniorozdrobniona wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 8976,85 zł;
3) [...]. - Kiełbasa wieprzowa homogenizowana wędzona, parzona, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, wielkość partii magazynowej [...] kg, data produkcji [...].04.2014 r., dane identyfikacyjne partii: nr partii [...], należy spożyć do [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 2573,49 zł.
- organ odwoławczy uznał, że stanowisko skarżącej w tej sprawie jest zgodne z obowiązującymi przepisami.
Azotany i azotyny naturalnie występują w warzywach i owocach, dlatego też producenci środków spożywczych są zwolnieni z obowiązku wykazywania w składzie azotynów i azotanów naturalnie występujących w przypadku produktów jednoskładnikowych takich jak np. warzywa. Susz warzywny np. z selera, czy też z marchwi należy traktować jako produkt jednoskładnikowy i nie jest koniecznym wskazywanie w tych środkach spożywczych zawartości azotanów i azotynów. W takich przypadkach, pomimo iż azotany znajdują się w produkcie gotowym nie podaje się ich w wykazie składników jako dozwolonych substancji dodatkowych (substancji konserwujących). W związku z powyższym produkty zawierające susz lub ekstrakt owocowy jako źródło azotanów nie mogą być oznakowane informacją "bez konserwantów" lub "bez dodatku konserwantów". Z uwagi na powyższe, organ II instancji nie uznał stanowiska [...] Wojewódzkiego Inspektora JHARS dotyczącego ww. nieprawidłowości i postanowił uchylić decyzję i umorzyć postępowanie organu I instancji w tym zakresie oraz orzec, co do istoty sprawy.
Organ odwoławczy analizując ponownie niniejszą sprawę stwierdził, że została przeprowadzona kontrola, w trakcie której stwierdzono, że podmiot wprowadził do obrotu artykuły rolno-spożywcze zafałszowane, a więc wojewódzki inspektor JHARS miał obowiązek wymierzyć mu karę pieniężną. Zdaniem organu II instancji, obowiązkiem producenta jest dochowanie należytej staranności na wszystkich etapach procesu produkcji, w taki sposób, aby wprowadzany do obrotu wyrób gotowy posiadał jakość handlową zgodną z jego deklaracją oraz przepisami w zakresie jakości handlowej.
W ocenie Głównego Inspektora JHARS konsument ma prawo oczekiwać, iż nabywany przez niego produkt spełnia wymagania jakościowe, o których zostaje poinformowany przez przedsiębiorcę w oznakowaniu produktu.
Główny Inspektor oceniając stopień szkodliwości czynu uwzględnił rodzaj i charakter naruszonego dobra, oraz rozmiar wyrządzonej szkody. Organ wziął pod uwagę fakt, że w oznakowaniu oferowanych produktów podano niezgodne ze stanem faktycznym dane w zakresie składu, co w istotny sposób naruszyło interesy konsumenta i mogło mieć wpływ na podjęcie decyzji o wyborze konkretnego wyrobu. W związku z powyższym Główny Inspektor ocenił stopień szkodliwości czynu jako znaczny. Przy ocenie stopnia zawinienia, organ wziął pod uwagę okoliczności popełnienia czynu i motywację sprawcy. Organ II Instancji oceniając stopień zawinienia nie przypisał przedsiębiorcy winy umyślnej, a brak zachowania należytej staranności. W opinii organu producent ponosi pełną odpowiedzialność za towar, który wprowadza do obrotu i jest zobowiązany dołożyć wszelkiej staranności, aby nie dopuścić do wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości. Zakupując przedmiotowe produkty, konsument nie posiadał pełnej wiedzy na temat składu przetworów mięsnych, przez co został wprowadzony w błąd. Nieprawidłowości dotyczyły przetworów mięsnych, czyli grupy asortymentowej często kupowanej i chętnie spożywanej. Dlatego też, z uwagi na charakter zafałszowania oraz ilość naruszonych przepisów w zakresie jakości handlowej organ odwoławczy ocenił zakres naruszenia jako znaczny.
Analizując dotychczasową działalność skarżącej, organ odwoławczy stwierdził, iż dotychczas nie była ona karana za naruszenie przepisów dotyczących jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Ponadto nie odnotowano skarg ze strony konsumentów. W związku z powyższym ocena dotychczasowej działalności nie może wpływać na podwyższenie kary pieniężnej. Ponadto przy ustalaniu wysokości kary organ odwoławczy wziął pod uwagę skalę obrotów przedsiębiorstwa oraz wysokość przychodów, które w 2014 r. wyniosły 240 081 104,70 zł. Zatem nałożona przez organ odwoławczy kara stanowi 0,002 % przychodu osiągniętego przez przedsiębiorstwo w 2014 r. oraz zaledwie 0,02% kary maksymalnej przewidzianej w art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Wymierzona skarżącej kara pieniężna stanowi odczuwalną dolegliwość dla producenta, pozostając jednocześnie w jego możliwościach finansowych, jak również jest adekwatna do stopnia szkodliwości czynu, stopnia zawinienia i zakresu naruszenia, jakiego dopuścił się przedsiębiorca.
Następnie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części wymierzającej karę pieniężną za wprowadzenie do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego o nazwie handlowej [...] - Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona, wielkość partii magazynowej: [...] kg, wielkość partii produkcyjnej [...] kg, data produkcji: [...].04.2014, dane identyfikacyjne partii: nr partii data pakowania [...].04.2014, wartość brutto partii produkcyjnej 19511,68 zł niespełniającego wymagań jakości handlowej z uwagi na stwierdzoną obecność niedeklarowanego w wykazie składnika, tj. mięsa oddzielonego mechanicznie MOM jak również poprzedzającej jej w tym zakresie decyzji nr [...] [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno- Spożywczych z dnia [...].07.2014r. (znak: [...]) i umorzenie postępowania w tym zakresie lub też w uzasadnionym przypadku skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm ustawowo przepisanych.
Zaskarżanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów:
1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię pkt 1.1 i 1.14 załącznika nr I rozporządzenia nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 roku ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego na skutek uznania, że z uwagi na stwierdzenie w mięsie podwyższonej wartości wapnia produkt ten stanowi "mięso oddzielone mechanicznie" i nie może być traktowane jako "mięso" w rozumieniu tego rozporządzenia, co doprowadziło do błędnego stwierdzenia przez organy obu instancji naruszenia przez skarżącą art. 16 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 roku ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności na skutek stwierdzenia, że skarżąca doprowadziła do zafałszowania produktu spożywczego na skutek braku wskazania w składzie produktu mięsa oddzielanego mechanicznie, podczas gdy skarżąca nie powinna była go wskazywać, albowiem go nie zastosowała,
2) prawa procesowego poprzez naruszenie art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. 2000, nr 98, poz. 1071), a co miało istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem organy te nie działały na podstawie przepisów prawa i nie stały na straży praworządności.
Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] kwietnia 2015 r., którą organ uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 5700 złotych za wprowadzenie do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego o nazwie handlowej [...] – Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona niespełniającego wymagań jakości handlowej z uwagi na stwierdzoną obecność niedeklarowanego w wykazie składnika tj. mięsa oddzielonego mechanicznie MOM a także w pozostałym zakresie umorzył postępowanie organu I instancji. Skarżąca kwestionuje zasadność wymierzenia jej kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego o nazwie handlowej [...] – Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona albowiem wyrób ten nie zawierał mięsa oddzielonego mechanicznie a zatem skarżąca nie musiała wykazywać tego w wykazie składników produktu. Skarżąca wyjaśniła, że w celu pozyskania mięsa stosowano metodę ręczną. Nie wykorzystano również tusz drobiowych, do których miałyby być przyczepione resztki mięsa – wykorzystano mięso drobiowe, które na skutek ręcznego oddzielania zawierało śladowe ilości kości a poza tym na skutek zastosowania ręcznej a nie mechanicznej metody oddzielania mięsa doszło do modyfikacji włókien mięśniowych tak pozyskanego mięsa.
Według oceny Sądu stanowisko skarżącej nie może się ostać, albowiem jak słusznie wykazały organy obu instancji badania laboratoryjne wyrobu o nazwie [...] – Kiełbasa drobiowa homogenizowana, wędzona, parzona wykazały obecność mięsa oddzielonego mechanicznie, którego producent nie deklarował w oznakowaniu produktu. W myśl art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych badania laboratoryjne związane z kontrolą jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, o których mowa w art. 17 przeprowadza się w laboratoriach Głównego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz w laboratoriach Inspekcji handlowej. Zgodnie z art. 12 rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz. U. L 191 z 28 maja 2004 r., str. 1, Dz. U. Polskie wydanie specjalne, rozdział 3 tom 45) właściwy organ wyznacza laboratoria, które mogą przeprowadzać analizę próbek pobranych w trakcie kontroli urzędowych. Laboratoria te muszą funkcjonować, podlegać ocenie i być akredytowane zgodnie z normami europejskimi dotyczącymi akredytacji laboratoriów badawczych, przy czym akredytacja i ocena laboratoriów badawczych może odnosić się do pojedyńczych badań i zestawów badań.
Normą europejską bezwzględnie obowiązującą zgodnie z ww. przepisem przy wyznaczaniu laboratoriów badawczych jest PN EN ISO/JEC 17025 "Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcowych".
Centralne Laboratorium GIJHARS w [...], przeprowadzające badania w niniejszej sprawie spełnia wymagania zawarte w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 oraz posiada potwierdzone kompetencje poprzez akredytację zgodnie z normą PN EN ISO/JEC 17025. Akredytacja jest to postępowanie, w którym upoważniona jednostka wydaje formalne potwierdzenie, w którym oświadcza, że organizacja lub osoba są kompetentne do wykonywania określonych badań. W Polsce upoważnioną jednostką akredytacyjną jest Polskie Centrum Akredytacji. Udzieliło ono akredytacji PCA nr [...] Centralnemu Laboratorium GIJHARS w [...]. Tak więc Laboratorium to było w pełni uprawnione do przeprowadzenia analizy próbek pobranych w trakcie kontroli w przedsiębiorstwie skarżącej zaś wyniki badań należy uznać za miarodajne.
Centralne Laboratorium w [...] do badania obecności mięsa odkostniowego mechanicznie zastosowało procedurę badawczą PB-32/PM/LP, polegającą na wykrywaniu obecności cząstek kości, dostosowano do tego celu metodykę podaną w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 152/2009 z dnia 27 stycznia 2009 r. ustanawiającym metody pobierania próbek i dokonywania analiz do celów urzędowej kontroli pasz (Dz. Urz. UE L54 z 26 lutego 2009 r., str. 1-30).
O zastosowaniu mięsa oddzielonego mechanicznie do produkcji przetworów z mięsa czerwonego wskazują dwie cechy występujące jednocześnie: podwyższona zawartość wapnia oraz stwierdzona obecność kości i co miało miejsce w przypadku badania próbki produktu "[...]" organy orzekające w sprawie prawidłowo nie dały wiary twierdzeniom strony, że mięso było oddzielane ręcznie, stąd mogły znaleźć się w nim cząstki kostne. Przede wszystkim należy stwierdzić, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym (pismo Centralnego Laboratorium w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r.) Laboratorium podczas wdrażania metody wykrywania MOM przebadało wiele rodzajów próbek i wprowadziło procedury eliminujące kwestionowanie wyrobu, jeżeli obecność cząstek kości jest przypadkowa. Poza tym, jeżeli obecność cząstek kości byłaby rzeczywiście nieunikniona, to wówczas w badaniach laboratoryjnych wszystkich wyrobów byłaby stwierdzona ta wada. Tymczasem w przypadku badania kwestionowanego produktu stwierdzono obecność cząstek kostnych w nasileniu, wskazującym na mięso oddzielone mechanicznie, co przeczy wyjaśnieniom strony, że mięso było oddzielane ręcznie.
W świetle wyników badań przeprowadzonych przez kompetentne laboratorium, które zostały szczegółowo omówione w uzasadnieniu decyzji Sąd nie podzielił zarzutów skargi naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez błędną wykładnię pkt 1.1 i 1.14 załącznika nr 1 rozporządzenia nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego. Rozporządzenie to definiuje "mięso" jako jadalną część zwierząt, w tym krew. Zarówno tkanka chrzęstna jak i tkanka kostna nie są jadalnymi częściami zwierzęcia. Z tych względów obecność kości w mięsie jest niedopuszczalna.
Skoro więc badania wykazały obecność cząstek kostnych w nasileniu wskazującym na mięso oddzielone mechanicznie, producent winien wykazać go w wykazie składników stosownie do obowiązującego na datę kontroli § 2 ust. 1 pkt 2 § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U. nr 137, poz. 966 z późn. zm.). Zaniechanie tej powinności doprowadziło do naruszenia art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, który odsyła do art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. 2010 nr 136, poz. 914).
W myśl tego ostatniego przepisu oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, w szczególności co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia metod wytwarzania lub produkcji. Przepis ten współgra z art. 16 rozporządzenia (WE) 178/2002, stosownie do którego bez uszczerbku dla bardziej szczegółowych przepisów prawa żywnościowego, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności i pasz, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd.
Tymczasem w niniejszej sprawie, skoro producent nie umieści w wykazie składników, iż środek żywnościowy zawiera mięso oddzielone mechanicznie działał na niekorzyść klienta, wprowadzając go w błąd co do składu produktu. Należy podzielić pogląd organu, iż wyrób o nazwie "[...]" nosi również znamiona artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego albowiem stosownie do art. 3 pkt 10 lit. c ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych z produktem zafałszowanym mamy do czynienia w każdym przypadku, kiedy w oznakowaniu podano niezgodne z prawdą dane w zakresie składu, pochodzenia, terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, zawartości netto lub klasy jakości handlowej.
Działanie skarżącej uprawniało więc organ do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, zgodnie z którym kto wprowadza do obrotu artykuły rolno-spożywcze zafałszowane, wojewódzki JHARS ma obowiązek wymierzyć mu karę pieniężną nie wyższą niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, nie niższej jednak niż 1000 złotych. Wobec tego, że zgodnie z oświadczeniem strony w roku poprzedzającym nałożenie kary (decyzja organu I instancji z dnia [...] lipca 2014 r. przychód skarżącej wyniósł 228 040 711,77 złotych karę pieniężną w wysokości 5700 złotych za wprowadzenie do obrotu wyrobu o nazwie "[...]" należy uznać za niewygórowaną. Należy podkreślić, że organ ustalając wysokość kary uwzględnił wszystkie przesłanki z art. 40a ust. 5 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.
Reasumując oceniając decyzję w zaskarżonej części Sąd nie podzielił słuszności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego jak również przepisów postępowania tj. art. 6 i 7 k.p.a. Organy orzekające w sprawie wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zaś zajęte stanowisko uzasadniły zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych wszystkich względów wobec bezzasadności zarzutów skargi Sąd orzekł o jej oddaleniu w całości stosownie do art. 151 p.p.s.a