VI SA/Wa 1529/06

VI SA/Wa 1529/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-11-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Marcinkowska
Olga Żurawska-Matusiak /przewodniczący/
Zbigniew Rudnicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Sygn. powiązane
II GSK 111/07 - Wyrok NSA z 2007-08-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2006 r. sprawy ze skargi O. S.A. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] maja 2006 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. w związku z art. 18 ust. 3 pkt 1 i ust. 10 pkt 1 lit a oraz art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147 poz. 1231, z późn. zm.) cofnięto O. Spółka Akcyjna, z siedzibą w P., zezwolenie wydane w dniu [...] marca 2003 r. przez Prezydenta W. na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, w sklepie wielobranżowym usytuowanym [...] O. przy ul. Kopernika w W., z terminem ważności od [...] kwietnia 2003 r. do [...] kwietnia 2013 r.
W przeprowadzonym postępowaniu ustalono, że w dniu [...] sierpnia 2005 r. w sklepie prowadzonym przez O. [...] przy ul. Kopernika w W. dokonano sprzedaży napojów alkoholowych (dwukrotnie – dwa razy po dwie puszki piwa) osobie nieletniej. Przedstawiciel O. ustosunkowując się do materiału dowodowego stwierdził, iż sprzedawca, przeszkolony w zakresie obowiązków, jakie nakłada ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, nie miał świadomości, że narusza przepisy ustawy, gdyż kupujący wyglądał na pełnoletniego. W opinii pełnomocnika strony jednorazowa i niezawiniona sprzedaż piwa nie powinna skutkować tak dotkliwą sankcją, jaką jest cofnięcie zezwolenia, gdyż byłaby to sankcja nieadekwatna i niewspółmierna do czynu.
Po dokonaniu oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie prowadzonego postępowania stwierdzono, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające cofnięcie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.
Artykuł 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stanowi, iż "Zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18." Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych cofa się w przypadku "nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw."
Strona nie zaprzeczyła, iż w dniu [...] sierpnia 2005 r. dokonano sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej w sklepie [...] przy ul. Kopernika w W. Przyznał się do tego również sprzedawca. Nieletni twierdzi, że dwukrotnie dokonał zakupu piwa, natomiast sprzedawca potwierdził, że jednorazowo sprzedał dwie puszki piwa. Nie zmienia to jednak faktu, że sprzedaż taka miała miejsce. Przy rozstrzyganiu w sprawie nie uwzględniono wyjaśnień sprzedawcy i stanowiska strony, z których wynika, że dokonujący zakupu alkoholu wyglądał na osobę pełnoletnią. Sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy w każdym przypadku, gdy występują jakiekolwiek wątpliwości. Bez znaczenia jest okoliczność, czy sprzedawca miał świadomość, że dokonuje sprzedaży osobie nieletniej. Z punktu widzenia obowiązku cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych miarodajny jest wyłącznie sam fakt sprzedaży napojów alkoholowych nieletniemu. Okoliczność, że nieletni, który nabył alkohol, wyglądał na osobę pełnoletnią, nie jest usprawiedliwieniem dla złamania zakazu wynikającego z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy. Sprzedawca zatrudniony przez przedsiębiorcę przy sprzedaży alkoholu winien posiadać co najmniej minimalne umiejętności percepcyjne, umożliwiające odróżnianie osób nieletnich od dorosłych.
Podniesiony argument, iż w aktach sprawy brak jest wyników badań na zawartość alkoholu, również nie został uwzględniony przy rozstrzyganiu w sprawie. Stronie został bowiem przedstawiony zarzut sprzedaży alkoholu osobie nieletniej. Badanie na zawartość alkoholu miałoby znaczenie, gdyby ujawniono przypadek sprzedaży alkoholu osobie, której zachowanie wskazuje, że znajduje się w stanie nietrzeźwości.
W rozpatrywanej sprawie bez znaczenia jest również fakt, iż sprzedaż napojów alkoholowych miała jednorazowy charakter. Przepis art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy skonstruowany jest w ten sposób, że jego analiza pozwala na stwierdzenie, iż już jednorazowa sprzedaż alkoholu osobie nieletniej uzasadnia cofnięcie zezwolenia. Sformułowanie "nieprzestrzegania zasad sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim" nie wskazuje liczby tych naruszeń i – w odróżnieniu od sformułowania w punkcie 3: "powtarzającego się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy, w miejscu sprzedaży lub najbliższej okolicy, zakłócania porządku publicznego" – nie daje podstaw do uznania, że incydent ze sprzedażą alkoholu nieletnim winien powtórzyć się co najmniej dwukrotnie. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA/Wr 1944/2000, stwierdzając, że "Jednorazowe naruszenie zakazu sprzedaży alkoholu osobom nieletnim i nietrzeźwym daje podstawę do cofnięcia koncesji na podstawie art. 18 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Użycie przez ustawodawcę w omawianym przepisie słów "nieprzestrzeganie zasad" nie odnosi się do liczby przypadków tych naruszeń. Odmienna wykładnia przepisu art. 18 ust. 6 pkt 1 ustawy prowadziłaby do godzenia się na łamanie ustanowionych przez ustawodawcę zakazów sprzedaży napojów alkoholowych oraz do dowolności w zakresie ustalania liczby przypadków tych naruszeń." Pogląd prawny, iż jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych stanowi przesłankę do cofnięcia zezwolenia znalazł również aprobatę w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie : z dnia 6 lipca 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 2289/04 oraz z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1942/05.
Nawet jednorazowe naruszenie zakazu sprzedaży alkoholu wyczerpuje przesłankę określoną w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i daje podstawę do cofnięcia zezwolenia. Taka rygorystyczna regulacja zasad prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych wynika z wartości dobra, które te przepisy chronią - wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi.
Obowiązkiem przedsiębiorcy, który za dobór pracowników odpowiada na zasadzie ryzyka, jest zadbanie, aby zatrudnione osoby przestrzegały obowiązujących przepisów. Działalność gospodarcza związana ze sprzedażą i podawaniem napojów alkoholowych może być bowiem prowadzona przez podmioty, które dają gwarancje należytego , a przede wszystkim zgodnego z prawem prowadzenia handlu alkoholem.
Przedsiębiorca, któremu cofnięto zezwolenie, może wystąpić z wnioskiem o ponowne wydanie zezwolenia nie wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o jego cofnięciu (art. 18 ust. 11 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi).
Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. wniósł O. wnosząc – alternatywnie – o jej zmianę poprzez jej uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego lub uchylenie przedstawionej wyżej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
- art. 79 § 1 i 2 K.p.a. poprzez nie zawiadomienie O. S.A. o miejscu i terminie przesłuchania świadków,
- art. 7 i 77 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności czy w stosunku do nabywcy piwa winny się były zrodzić u sprzedawcy wątpliwości w świetle zapisu art. 15 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, iż jest on osobą niepełnoletnią oraz nie przesłuchania drugiej osoby małoletniej,
- art. 18 ust. 10 lit a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego zastosowanie.
Odwołujący się zarzucił prowadzącemu sprawę organowi I instancji ograniczenie postępowania dowodowego do przesłuchania tylko jednego z nieletnich, dwóch funkcjonariuszy Straży Miejskiej oraz sprzedawcy. Strona odwołująca się nie była zawiadomiona o miejscu i terminie przesłuchania świadków zgodnie z art. 79 K.p.a., przez co została pozbawiona możliwości zadawania im pytań i składania wyjaśnień. Ponadto strona podniosła argumenty dotyczące możliwości odróżniania osób niepełnoletnich od osób dorosłych, wskazując, że nabywca piwa miał już ukończone 17 lat.
Zdaniem strony odwołującej się wykładnia celowościowa, logiczna, a także gramatyczna zapisu art. 18 ust. 6 pkt 1 (aktualnie art. 18 ust. 10 pkt 1) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi prowadzi do wniosku, że ustawodawca, mówiąc o nieprzestrzeganiu zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartych w ustawie, a w szczególności sprzedaży alkoholu osobom nieletnim, miał na myśli nie jednorazowe działanie i to jeszcze niezawinione, a więc nie sporadyczny przypadek, ale powtarzające się zdarzenia (wyrok NSA z dnia 7 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 714/98). Jest bowiem bezsporne, że w sklepie zlokalizowanym na przedmiotowej [...] nie dochodziło w przeszłości do naruszania przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Zacytowanie przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmiennego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA/Wr 1944/2000, oznacza, że orzecznictwo sądów administracyjnych w tych sprawach nie jest jednolite, co wskazuje jednoznacznie, że z tego samego przepisu prawnego można wyprowadzić dwa rozbieżne wnioski, a każdy z nich można w sposób logiczny uzasadnić.
Zdaniem O. S.A., gdyby ustawodawcy chodziło o jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, to użyłby w cytowanym przepisie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy zwrotów w liczbie pojedynczej, zamiast użytych w ustawie słów "sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym".
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., Nr [...], wydaną po rozpatrzeniu złożonego odwołania O. S.A., na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi utrzymano zaskarżoną decyzję w całości w mocy.
W uzasadnieniu stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a w szczególności art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z tym przepisem zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw. W ocenie Kolegium organ I instancji przeprowadził szczegółowe i prawidłowe postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy w należącym do O. S.A. sklepie [...] przy ul Kopernika w W. doszło do naruszenie sprzedaży napojów alkoholowych. Postępowanie to jednoznacznie wykazało, że w dniu [...] sierpnia 2005 r. w wymienionej placówce doszło do sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej. Niema przy tym znaczenia rozbieżność co do faktu, jaka ilość alkoholu została sprzedana. Jeżeli bowiem nie jest sporne - na co wskazuje materiał dowodowy i stanowisko skarżącej spółki – że w podanej dacie doszło do sprzedaży alkoholu osobie nieletniej, to okoliczność ta ma decydujące znaczenie dla podjęcia działań zmierzających do cofnięcia spółce zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Skoro nie jest kwestionowany przez stronę fakt naruszenia zasad sprzedaży napojów alkoholowych (sprzedaż alkoholu osobie nieletniej), do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia, czy jednorazowe naruszenie tego zakazu uzasadnia cofnięcie O. S.A. zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
W ocenie Kolegium prawidłowy jest wywód Prezydenta W. w zaskarżonej decyzji, iż konstrukcja przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uzasadnia cofnięcie zezwolenia nawet przy jednorazowym naruszeniu zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Przepis bowiem w istocie nie wskazuje liczby naruszeń, jaka musi być dokonana przez posiadacza zezwolenia, aby uzasadnione było podjęcie działań zmierzających do jego cofnięcia. Biorąc zatem pod uwagę cel ustawy, którym jest wychowanie w trzeźwości i przeciwdziałanie alkoholizmowi, trzeba wskazać, że podmiot dokonujący sprzedaży napojów alkoholowych obowiązany jest dochować wszelkiej staranności, aby dobro chronione przez ustawę – życie obywateli w trzeźwości – zostało w najwyższym stopniu poszanowane. Skoro zatem w logikę ustawy zostały wkomponowane określone zasady związane z obrotem napojami alkoholowymi, w tym zakaz sprzedawania takich napojów osobom poniżej 18 lat, oznacza to bezwzględny obowiązek poszanowania tych zasad. Naruszenie tego obowiązku jest zagrożone dotkliwą sankcją w postaci pozbawienia uczestnika obrotu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Obowiązkiem przedsiębiorcy, legitymującym się stosownym zezwoleniem, jest zatem zadbanie o taką organizację sprzedaży, aby w jej trakcie nie dopuścić do naruszenia zasad obrotu napojami alkoholowymi, przy czym podkreślenia wymaga, że ryzyko nienależytej staranności w wypełnianiu powołanych zasad obciąża tego przedsiębiorcę. Działalność gospodarcza związana ze sprzedażą i podawaniem napojów alkoholowych może być prowadzona przez podmioty, które dają gwarancję należytego, a przede wszystkim zgodnego z prawem prowadzenia handlu alkoholem.
Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzono, iż nieuzasadniony jest wywód strony o tym, ze organ I instancji nie wskazał, jakie cechy osoby dokonującej zakupu alkoholowego powinny zrodzić u sprzedawcy wątpliwości co do jego pełnoletniości. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi daje bowiem sprzedawcy instrument w postaci prawa do żądania okazania przez kupującego napój alkoholowy dokumentu stwierdzającego jego wiek (art. 15 ust. 2 ustawy), przy czym przepisy nie dają podstaw do oceny, czy osoba kupująca jest pełnoletnia czy nie, na podstawie jej wyglądu, zachowania etc. Rację ma organ I instancji twierdząc, iż bez znaczenia jest okoliczność, czy sprzedawca miał świadomość, że dokonuje sprzedaży osobie nieletniej. Z punktu widzenia obowiązku cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych miarodajny jest wyłącznie fakt sprzedaży napojów alkoholowych nieletniemu. Kolegium wskazało przy tym raz jeszcze, że ryzyko, iż napój alkoholowy zostanie sprzedany osobie nieletniej, ciąży na sprzedawcy, stąd też w każdej sytuacji, gdy ten poweźmie wątpliwość co do pełnoletniości kupującego, powinien upewnić się co do tego faktu, korzystając w tym zakresie ustawowego uprawnienia żądania okazania dokumentu stwierdzającego jego wiek. Pobieżna zaś ocena kupującego co do jego wieku w żadnym razie nie może uzasadniać naruszania zasad obrotu napojami alkoholowymi, stąd tez podmiot dokonujący takiej sprzedaży, każdorazowo ponosząc ryzyko ujawnienia faktu sprzedaży z naruszeniem prawa, musi liczyć się z konsekwencją utraty posiadanego zezwolenia.
Bezpodstawny jest również zarzut odwołania o niezawiadomieniu skarżącej spółki o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków: nieletniego, który dokonał zakupu alkoholu, pracownika sklepu oraz funkcjonariuszy Straży Miejskiej. Jak wynika bowiem z akt sprawy, O. S.A. pismem z dnia [...] września 2005 r. została zawiadomiona o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków w dniu [...] września 2005 r., które to zawiadomienie zostało doręczone spółce w dniu [...] września 2005r. (o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru tego pisma).
W sytuacji zatem jasnego i niespornego stanu faktycznego, jak również bezzasadności argumentów odwołania O. S.A., wskazano, że z uwagi na naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych (sprzedaż alkoholu nieletniemu) nie tylko prawem, ale i obowiązkiem organu I instancji było orzeczenie o cofnięciu spółce zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Prezydent W. wydając decyzje o cofnięciu wymienionej spółce zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych należycie uzasadnił swoją decyzję, opierając się w tym zakresie na zgromadzonym w postępowaniu materiale dowodowym. Zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności i nie narusza przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, stąd też zasadne jest utrzymanie jej w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie O. S.A. wnosząc m.in. o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2006 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności:
- art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż do cofnięcia zezwolenia wystarczy stwierdzenie zaistnienia faktu jednorazowej sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej, niezależnie czy sprzedaż miała charakter niezawiniony, czy zawiniony;
- art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż przypadek sprzedaży alkoholu osobie nieletniej świadczy, iż sprzedający dokonał pobieżnej oceny wieku kupującego, albowiem nie powziął wątpliwości co do wieku kupującego i nie zażądał od niego dokumentu stwierdzającego jego wiek, a tym samym naruszył zasady obrotu napojami alkoholowymi;
a także przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i 77 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza poprzez niewyjaśnienie, czy sprzedawca świadomie sprzedał napój alkoholowy osobie nieletniej, jak również czy winien był powziąć wątpliwość co do wieku osoby nabywającej alkohol.
W uzasadnieniu nawiązano do rozbieżności orzecznictwa sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach i wskazano, iż w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie zostało ustalone i stwierdzone, czy do sprzedaży alkoholu doszło w sposób zawiniony przez sprzedawcę. Organy administracyjne obu instancji uznały, że okoliczność ta jest bez znaczenia w świetle zapisu art. 19 ust. 10 pkt 1 lit a ustawy stwierdzając, że ryzyko należytej staranności w przestrzeganiu zasad obrotu napojami alkoholowymi obarcza O. S.A. – przedsiębiorcę. Z powyższego względu, zdaniem skarżącej, brak jest również podstaw prawnych do stwierdzenia, iż doszło do naruszenia zasad obrotu napojami alkoholowymi w sytuacji, gdy nie została wyjaśniona wina osoby sprzedającej, za którą O. S.A. ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka.
Nadto skarżący podniósł, iż organ administracji, powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy i sformułowaną przez Kolegium opinię, iż przepis ten nie daje podstaw do oceny, czy osoba kupująca jest pełnoletnia czy nie na podstawie jej wyglądu, zachowania, etc. jednocześnie nie wskazał, co w świetle powyższego zapisu w tej konkretnej sprawie winno było wzbudzić wątpliwość sprzedającego co do wieku nabywcy. Ustalenia te zostały zastąpione, zdaniem skarżącej, błędną wykładnią tego przepisu, polegającą na przyjęciu, iż skoro ryzyko sprzedaży napoju alkoholowego nieletniemu ponosi sprzedający, a sprzedający nie powziął wątpliwości co do wieku kupującego i nie wylegitymował nabywcy, dokonał sprzedaży – to oznacza, że dokonana przez sprzedającego ocena wieku nabywcy była pobieżna, a tym samym zostały naruszone zasady obrotu napojami alkoholowymi.
Wreszcie, zdaniem strony skarżącej, jest bezsporne, że w rozpatrywanej sprawie organ nie wyjaśnił, ani nie wskazał, na jakiej podstawie uznał, iż sprzedający dokonał pobieżnej oceny wieku kupującego. Z tego względu uzasadnione jest postawienie zarzutu naruszenia art. 7 i 77 K.p.a., tj. niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności mającej istotny wpływ na rozstrzygnięcie rozpatrywanej sprawy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.
Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów Kolegium uznało, że nie zasługują one na uwzględnienie. W toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w pierwszej instancji zostało ustalone, iż w należącym do O. S.A. sklepie [...] przy ul Kopernika w W. doszło do naruszenia zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Postępowanie to wykazało, że w dniu [...] sierpnia 2005 r. w wymienionej placówce doszło do sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez skarżącą spółkę, a zatem ma przesądzające znaczenie w zakresie zasadności działania organów obu instancji.
W rozpatrywanej sprawie zasadniczy spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy jednorazowe naruszenie ustawowego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej może prowadzić do cofnięcia przedsiębiorcy zezwolenia na sprzedaż takich napojów. W ocenie Kolegium odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, zaś stosowne uzasadnienie zostało podane decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia. Stanowisko takie znajduje również odzwierciedlenie w dotychczasowej praktyce orzeczniczej SKO w [...], jak również w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (m.in. wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1703/05 oraz wyrok z 21 lutego 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1942/05).
Dla rozpoznawanej sprawy nie ma również znaczenia postawiony zarzut naruszenia przez Kolegium art. 7 i 77 K.p.a. w powołanym w skardze zakresie, gdyż przesądzający dla prawidłowego rozstrzygnięcia jest sam fakt sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej, a ten w rozpatrywanej sprawie nie jest sporny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2006 r., którą cofnięto O. Spółka Akcyjna, zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu oraz piwa w sklepie wielobranżowym usytuowanym [...] O. przy ul. Kopernika w W.
W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny ustalono z wystarczającą dokładnością: nie ulega wątpliwości, że w sklepie na O. S.A. przy ul. Kopernika w W. doszło co najmniej raz do sprzedaży alkoholu (piwa) nieletniemu.
Sąd podziela opinię Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], że w rozpatrywanej sprawie podstawowy problem prawny sprowadza się do pytania, czy jednorazowe naruszenie ustawowego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej może prowadzić do cofnięcia przedsiębiorcy zezwolenia na sprzedaż takich napojów. W ocenie Kolegium odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, natomiast strona skarżąca uważa, że cofnięcie pozwolenia powinno łączyć się ze złamaniem ustawowych zasad sprzedaży napojów alkoholowych, co wyłącza jej zdaniem karalność jednorazowego naruszenia.
Strona skarżąca zwróciła uwagę na rozbieżność orzecznictwa sądów administracyjnych w postawionej wyżej kwestii. Odwołała się ona najpierw do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 714/98 (LEX nr 43185), w którego tezie wyraźnie stwierdzono, że: "Wykładnia celowościowa, logiczna, a także gramatyczna przepisu art. 18 ust. 6 pkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi prowadzi do wniosku, że ustawodawca, mówiąc o nieprzestrzeganiu zasad obrotu napojami alkoholowymi zawartych w ustawie, a w szczególności sprzedaży alkoholu osobom nieletnim, miał na myśli nie jednorazowe działanie i to jeszcze niezawinione, a więc sporadyczny przypadek, ale powtarzające się zdarzenia.
Logiczna interpretacja przepisu art. 18 ust. 6 pkt 1 ustawy wskazuje, że ustawodawca nie mógł przewidzieć tak dotkliwej i surowej sankcji w postaci cofnięcia pozwolenia na sprzedaż alkoholu za jednorazową sprzedaż alkoholu nieletniemu. Byłaby to sankcja nieadekwatna i niewspółmierna do czynu."
Jednocześnie NSA w powołanym wyroku stwierdził, że: "Należy przy tym mieć na uwadze, że skarżący ponosić mogą odpowiedzialność jedynie z tytułu nadzoru nad podległymi pracownikami i w przypadku wykazania im zaniedbań w doborze odpowiednich pracowników, w przygotowaniu ich do wykonywania obowiązków sprzedawcy, a w szczególności przestrzegania warunków i zasad sprzedaży alkoholu zawartych w ustawie.
Skoro nie zostało ustalone czy sprzedawczyni dokonała sprzedaży osobie nieletniej alkoholu w sposób zawiniony, to tym bardziej trudno obciążyć skarżących za niedopełnienie obowiązków nadzoru w zakresie przestrzegania zasad obrotu napojami alkoholowymi, a w szczególności niedopuszczenie do sprzedaży alkoholu osobie nieletniej."
Pogląd ten spotkał się z aprobatą doktryny (zob. I. Skrzydło - Niżnik, G. Zalas, "Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komentarz", Zakamycze, 2002, s. 349 - 350).
W tym też kierunku zmierzała argumentacja strony skarżącej, zwracającej uwagę w odwołaniu i skardze na: 1) jednostkowość zdarzenia, 2) brak winy sprzedawcy, któremu nie udowodniono umyślnej sprzedaży alkoholu nieletniemu, 3) niezasadność obciążania z tego tytułu firmy O. S.A.
Odpierając przedstawione zarzuty Kolegium odwołało się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA/Wr 1944/2000, stwierdzającego, że nawet "Jednorazowe naruszenie zakazu sprzedaży alkoholu osobom nieletnim i nietrzeźwym daje podstawę do cofnięcia koncesji na podstawie art. 18 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Użycie przez ustawodawcę w omawianym przepisie słów "nieprzestrzeganie zasad" nie odnosi się do liczby przypadków tych naruszeń. Odmienna wykładnia przepisu art. 18 ust. 6 pkt 1 ustawy prowadziłaby do godzenia się na łamanie ustanowionych przez ustawodawcę zakazów sprzedaży napojów alkoholowych oraz do dowolności w zakresie ustalania liczby przypadków tych naruszeń."
To właśnie z zestawienia tez obu powołanych wyroków skarżąca wywiodła wniosek, iż, orzecznictwo sądów administracyjnych w tych sprawach nie jest jednolite, co wskazuje jednoznacznie, że z tego samego przepisu prawnego można wyprowadzić dwa rozbieżne wnioski, a każdy z nich można w sposób logiczny uzasadnić.
Na tle obu powołanych wyroków należy jednak zauważyć, że poglądy sądownictwa administracyjnego w rozważnej kwestii stabilizują się i ujednolicają, stając się wyraźnie restrykcyjne. Dobitnym tego przykładem jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt II GSK 148/05 (LEX nr 179657), wydany po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, odwołującego się do tezy przedstawionej w prezentowanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 714/98. W wyroku z 2005 r. stwierdzono, że: "Jeżeli choćby tylko raz stwierdzony zostanie przypadek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, obowiązkiem organu zezwalającego jest cofnięcie wydanego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych".
Zastosowanie w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 z późn. zm.) liczby mnogiej ogranicza się wyłącznie do wskazania (podkreślenia), że zasad sprzedaży napojów alkoholowych jest wiele.
Nie oznacza to jednak, iż wiele też musi zaistnieć przypadków "nieprzestrzegania" zasad sprzedaży napojów alkoholowych, aby wystąpiła konieczność zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych."
Istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy ma również dalszy wywód zawarty w uzasadnieniu powołanego wyroku NSA, w którym stwierdza się co następuje.
"W podanym kontekście słowo "nieprzestrzeganie" nie może być tłumaczone jako łączące się z wymogiem przyporządkowania go tylko do liczby mnogiej złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych.
W rezultacie, jeżeli choćby tylko raz stwierdzony zostanie przypadek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, obowiązkiem organu zezwalającego jest cofnięcie wydanego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Jest to niewątpliwie uregulowanie surowe, ale wynikające jednoznacznie z obowiązującego prawa (dura lex, sed lex).
Podkreślenia wymaga, że w razie gdy ustawodawca zakładał jako przesłankę wymogu cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych powtarzalność wskazywanych zdarzeń, to wskazywał ją wprost (por. np. w art. 18 ust. 10 pkt 3 omawianej ustawy). (...)
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może zaś budzić żadnej wątpliwości, iż nieprzestrzeganie zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie jest jedyną przesłanką hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i tylko jej wystąpienie waży o obowiązku zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Zupełnie bezpodstawne jest twierdzenie sądu I instancji, że na gruncie rozważanego przepisu podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych może ponosić odpowiedzialność jedynie z tytułu braku właściwego nadzoru nad podległymi pracownikami i w przypadku wykazania zaniedbań w doborze pracowników oraz ich przeszkolenia, w szczególności co do zasad sprzedaży alkoholu.
Na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie zaistniał jakikolwiek przypadek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie.
W razie zaistnienia jakiegokolwiek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi musi być obligatoryjnie zrealizowane przez właściwy organ niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy. W szczególności podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych nie może się zwolnić od zastosowania sankcji wynikającej z powołanego przepisu poprzez wykazanie, że dochował staranności przy doborze pracowników i ich przeszkolenia oraz przy sprawowaniu nad nimi nadzoru.
Zważyć też należy, iż ustawodawca stworzył instrument dający możliwość usunięcia najmniejszych nawet wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy napoju alkoholowego w postaci uprawnienia do zażądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy (art. 15 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi).
Sprzedaż napojów alkoholowych osobom, które nie ukończyły 18 lat, jest rygorystycznie zabroniona art. 15 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Tego rodzaju sprzedaż stanowi też występek określony w art. 43 ust. 1 omawianego aktu prawnego. Występek można zaś popełnić z winy nieumyślnej jedynie wtedy, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 8 k.k.). Art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi tak nie stanowi, co oznacza możliwość popełnienia określonego w nim występku jedynie z winy umyślnej. (...)
Wszystko to sprawia, że nie można zaakceptować też rozważań sądu I instancji w zakresie potrzeby badania świadomości ekspedientki przedmiotowego sklepu odnośnie braku pełnoletniości nabywcy napoju alkoholowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za chybione uznać należy wnioski sądu I instancji formułowane na tle art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości - również w oparciu o inne niż językowa rodzaje wykładni.
Odrzucenie znaczenia normy prawnej - ustalonego w wyniku zastosowania interpretacji językowej, można rozważać, gdy znaczenie to nie dałoby się pogodzić z konstrukcją racjonalnego ustawodawcy (np. wnioski wypływające z wykładni językowej okazałyby się absurdalne czy niedorzeczne).
Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie.
Rygoryzm znaczenia uregulowania przedmiotowego przepisu, odczytanego na podstawie wykładni językowej, jest bowiem założony przez ustawodawcę i całkowicie odpowiada celom ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Sprzedaż napojów alkoholowych osobom nieletnim, niezależnie od jej przyczyn, kłóci się zawsze z troską ustawodawcy o zapewnienie życia obywateli w trzeźwości, jako niezbędnego warunku "moralnego i materialnego" dobra Narodu (vide preambuła omawianej ustawy). Warunek ten jest zaś szczególnie istotny w odniesieniu do wskazanej kategorii osób.
Na marginesie należy dodać, iż w tej samej dacie co ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (26 października 1982 r.) została uchwalona ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 z późn. zm.), dotycząca między innymi zapobiegania i zwalczania demoralizacji osób, które nie ukończyły 18 lat (art. 1 § 1 pkt 1). Zgodnie z art. 4 § 1 cytowanej ustawy używanie alkoholu przez te osoby zaliczone zostało do zjawisk demoralizacji. Także z tego względu przyjąć trzeba, iż celom ustawodawcy służyć będzie podejmowanie wszelkich działań zmierzających do zapobiegania demoralizacji nieletnich (w konkretnym przypadku używania przez nich alkoholu). Do działań takich zaliczyć natomiast należy konsekwentne egzekwowanie zakazu sprzedaży alkoholu osobom, które nie ukończyły 18 lat, jak i rygoryzm w stosowaniu przewidzianych przez prawo sankcji w razie złamania takiego zakazu.
Wykładnia analizowanego przepisu podana przez sąd I instancji z całą pewnością nie sprzyjałaby ograniczeniu niekorzystnych wedle ustawodawcy zjawisk i powodowałaby niezałożoną przez niego swobodę przy badaniu zaistnienia kryteriów zastosowania przewidzianej w tym przepisie sankcji."
Należy również zauważyć, że w podobnym kierunku zmierza ewolucja orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w rozpatrywanych sprawach. I tak, w wyroku tego Sądu z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1942/05 stwierdzono, że: ...już samo zastosowanie wykładni językowej omawianego przepisu jest wystarczające do uznania za zasadne stanowiska organu, iż każda, nawet jednorazowa sprzedaż alkoholu osobie nieletniej stanowi podstawę do cofnięcia zezwolenia.
Rezultaty wykładni językowej potwierdza wykładnia systemowa ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. (...) W preambule ustawy oraz w treści przepisów art.1 ust. 1 jest mowa o działaniach zmierzających do ograniczania spożycia napojów alkoholowych. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy zadania w zakresie przeciwdziałania alkoholizmowi wykonuje się przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności: działalność wychowawczą i informacyjną (pkt 2), ograniczanie dostępności alkoholu (pkt 4).
Przy interpretacji przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) należy też pamiętać o regulacji zawartej w art. 15 ustawy. Przepis ten zabrania sprzedaży i podawania napojów alkoholowych: osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości, osobom do lat 18, na kredyt lub pod zastaw (ust. 1), zaś w przypadku wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy (ust. 2). Jak z tego wynika, ustawodawca wyposażył podmioty posiadające zezwolenia w środki prawne umożliwiające przestrzeganie ustanowionych zakazów a jednocześnie prowadzące do realizacji celów wytyczonych przez tę ustawę.
Niewątpliwe sankcja przewidziana w ustawie za sprzedaż alkoholu osobie nieletniej pozwalająca na cofnięcie zezwolenia jest surowa lecz z drugiej strony usprawiedliwiona wartościami określonymi w preambule ustawy jako "niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu".
W tym stanie rzeczy za uzasadnione należy uznać stanowisko organu, że "nieprzestrzeganie określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych", o którym mowa w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy odnosi się do jednokrotnego zawinionego zdarzenia.
Podobne stanowisko zajął również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 grudnia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1703/05, w którym stwierdzono, że "Ustawodawca nie różnicuje skutku nieprzestrzegania warunków sprzedaży alkoholu w zależności od stopnia szkodliwości społecznej konkretnego naruszenia ani ilości naruszeń. Nieprzestrzeganie ustawowych warunków sprzedaży alkoholu zawsze skutkuje jednakowo: cofnięciem zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Nieświadomość naruszenia przepisów prawa i brak złej woli Skarżących pozostają bez wpływu na skutek prawny naruszenia."
W konsekwencji na tle przedstawionego orzecznictwa nie ulega wątpliwości, że jednorazowe, udokumentowane naruszenie ustawowego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej powinno prowadzić do cofnięcia przedsiębiorcy zezwolenia na sprzedaż takich napojów, przy czym w takiej sytuacji nie ma potrzeby badania świadomości sprzedającego odnośnie braku pełnoletniości nabywcy napoju alkoholowego, a podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych nie może się zwolnić od zastosowania sankcji wynikającej z przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez wykazanie, że dochował staranności przy doborze pracowników i ich przeszkoleniu oraz przy sprawowaniu nad nimi nadzoru.
Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.