VI SA/Wa 152/21

VI SA/Wa 152/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-03-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek /przewodniczący sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Pamela Kuraś-Dębecka
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 1817/21 - Wyrok NSA z 2025-03-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1513
art. 78h ust. 1, 9 i 12
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2021 r. sprawy ze skargi W. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia "(...)" listopada 2020 r. nr "(...)"w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę
Uzasadnienie
Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego Minister Sprawiedliwości (dalej "Komisja Egzaminacyjna", "organ odwoławczy" lub "organ") uchwałą z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), dalej "k.p.a.", w zw. z art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1651), dalej "ustawa - Prawo o adwokaturze", po rozpoznaniu odwołania W. M. (dalej "Skarżąca" lub "Zdająca") od uchwały Nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2020 r. z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego (dalej "organ I instancji"), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.
Do wydania uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Uchwałą Nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r. organ I instancji stwierdził, że Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu. Z uzasadnienia uchwały wynika, że Zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną z zadania z zakresu prawa cywilnego - ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego - ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego - ocenę dostateczną, a z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - ocenę dostateczną. Powołując się na treść art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną organ I instancji wskazał, iż zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu.
Skarżąca wniosła odwołanie od uchwały organu I instancji, kwestionując ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego.
Komisja Egzaminacyjna utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez Zdającą rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na ocenę niedostateczną.
Organ wskazał, że ta część egzaminu adwokackiego polegała na sporządzeniu - jako adwokat - umowy spółki jawnej, świadcząc pomoc prawną na rzecz spółki z o.o., zgodnie z podanymi założeniami. Jeżeli chodzi o uchybienia popełnione przez Zdającą, organ wskazał, że:
1) Zbędnie w umowie wskazano konkretny adres spółki. Stanowi to, niewątpliwie, utrudnienie jej funkcjonowania. Siedzibą spółki jawnej jest miejscowość określona w umowie spółki, a nie konkretny adres (ulica, numer domu) w tej miejscowości. W związku z tym nie jest konieczne zamieszczanie w umowie spółki, obok jej siedziby, także adresu spółki z podaniem ulicy i numeru domu;
2) Nie zidentyfikowano osób fizycznych stawających do umowy, tj. nie powołano żadnego dokumentu, na podstawie którego ustalono tożsamość tych osób;
3) Zgodnie z art. 24 k.s.h. firma spółki jawnej powinna zawierać nazwiska lub firmy (nazwy) wszystkich wspólników albo nazwisko albo firmę (nazwę) jednego albo kilku wspólników oraz dodatkowe oznaczenie "spółka jawna" (§ 1). Dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu "sp. j." (§ 2). W przygotowanej przez Zdającą umowie w § 1 zostało wskazane, że spółka będzie działać pod nazwą (bardziej prawidłowo powinno być: pod firmą) M. J. spółka jawna. Jest to oczywiste i rażące naruszenie powyższego przepisu. W przypadku ujawnienia w firmie spółki jawnej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, należy zamieścić jej pełną firmę, tj. w formie wpisanej do rejestru. Organ podkreślił, że z treści zadania nie wynikało wprost, iż w firmie spółki powinna znaleźć się firma spółki z o.o., albowiem egzamin ma weryfikować wiedzę zdających;
4) Zbędne powołanie członków zarządu w postanowieniu dotyczącym wniesienia przez spółkę z o.o. wkładu pieniężnego (§ 5 ust. 1 umowy) i powierzenia jej prowadzenia spraw spółki (§10 ust. 1 umowy) - osoby reprezentujące tę spółkę zostały wskazane w części wstępnej. Co więcej, powstają wątpliwości, czy w wypadku zmiany składu osobowego nie jest konieczna zmiana umowy spółki jawnej;
5) W § 10 ust. 2 umowy wskazano, że wspólnik prowadzący sprawy spółki "będzie posiadać prawo do wynagrodzenia za prowadzenie spraw spółki w wysokości stałej nie niższej od kwoty 10.000 zł". Niezależnie od tego, że nieumiejętnie posłużono się językiem prawniczym ("posiadanie prawa do wynagrodzenia", zamiast np. "przysługiwanie prawa do wynagrodzenia"), to nie wiadomo, ile tak naprawdę wynosi wynagrodzenie tego wspólnika. Wskazano jedynie dolną granicę, nie wskazano co miałoby wpływać na rzeczywiście należne wynagrodzenie i w jaki sposób je liczyć. Co więcej, nie wskazano terminów zapłaty tego wynagrodzenia, co oznacza, że wspólnik musiałby zastosować się do art. 455 k.c., a więc wezwać dłużnika do zapłaty, wyliczając najpierw to wynagrodzenie. Można byłoby posiłkować się - z uwagi na odesłanie zawarte w art. 45 k.s.h. m.in. do przepisów o zleceniu (art. 734 i n. k.c.) - niemniej wynagrodzenie "odpowiadające wykonanej pracy" należy się wyłącznie w sytuacji, gdy nie umówiono się o wysokość wynagrodzenia i nie ma obowiązującej taryfy (art. 735 § 2 k.c.). Do tego nie wprowadzono postanowienia o umownych odsetkach za opóźnienie nie wyższych niż maksymalne (art. 481 § 21 k.c.), co byłoby korzystne dla tego wspólnika;
6) Nieprawidłowo określono czynności przekraczające zakres zwykłych czynności spółki, gdyż przyjęcie nowego wspólnika do spółki i zmiana umowy spółki (§11 ust. 1 lit. c, d) są czynnościami wspólników spółki jawnej, a nie samej spółki, jak słusznie zauważył egzaminator. Zdająca nie odróżnia czynności wspólników spółki jawnej od czynności samej spółki;
7) Jeden z egzaminatorów zarzucił, że § 12 umowy jest "niekomunikatywny". Dotyczy on zakazu działalności konkurencyjnej. To postanowienie należy jednak ocenić bardziej precyzyjnie, co z punktu widzenia wspólnika reprezentowanego przez adwokata (spółka z o.o.) stanowiło bardzo istotną kwestię, gdyż brak stosowanego postanowienia narażał wspólnika na odpowiedzialność odszkodowawczą w wypadku prowadzenia takiej działalności. Z § 12 wynika, że wspólnicy nie mogą podejmować działań sprzecznych z interesem spółki i prowadzić działalności konkurencyjnej w stosunku do spółki i spółki z o.o. Nie wynika z niego, aby działalność konkurencyjną w stosunku do spółki mogła prowadzić spółka z o.o. Oznacza to, że w stosunku do tego wspólnika zastosowanie znajdzie zakaz z art. 56 k.s.h.;
8) Bez potrzeby w § 13 ust. 1 umowy powtórzono treść art. 58 § 1 pkt 2-6 k.s.h. Jeżeli zaś chodzi o treść ust. 2 tego paragrafu przyczyną rozwiązania spółki mogło być: ustanie dotychczasowego celu wspólników spółki, przejęcie przez likwidatora zarządzania spółką w celu jej likwidacji oraz brak możliwości ustanowienia prokury. Jak słusznie zauważył egzaminator, są to pojęcie nieskonkretyzowane, a jeżeli do umowy spółki wprowadza się pozakodeksowe przesłanki rozwiązania spółki, to powinny być one jasne, a więc ich wystąpienie niejako z automatu powinno skutkować rozwiązaniem spółki.
9) Zgodnie z art. 51 § 1 k.s.h. każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach w tym samym stosunku bez względu na rodzaj i wartość wkładu. Tak też przyjęła Zdająca w § 15 ust. 1 umowy (nota bene, skoro jest tylko jeden ustęp, to niezasadnie nadano mu nr 1) w odniesieniu do udziału w zyskach, albowiem udziały miały być liczone "według metody procentowej w stosunku do wartości rzeczywiście wniesionego wkładu pieniężnego". Skoro wszyscy wspólnicy wnosili równe wkłady (i zakładając, że by je wpłacili), to udział każdego z nich w zyskach wynosiłby 25%. Tymczasem w założeniu II.3 wskazano, że postanowienia dotyczące partycypacji wspólników w zyskach i stratach spółki mają zostać określone odmiennie niż regulacja kodeksowa, z uwzględnieniem faktu, że umowa jest sporządzana na założenie spółki z o.o. Zdająca nie wykonała tego założenia ani w odniesieniu do partycypacji spółki z o.o. w zyskach, gdyż wprowadziła regulację kodeksową co w oczywisty sposób nie uwzględnia również interesu reprezentowanego wspólnika we właściwy sposób (nie chodziło przy tym wcale o wyłączenie prawa pozostałych wspólników do zysku, wystarczyło ustawić partycypację na odpowiednim poziomie), ani w odniesieniu do jej udziału w stratach, gdzie możliwe było wyłączenie tej partycypację (art. 51 § 3 k.s.h.);
10) W § 19 ust. 2 umowy wskazano, że likwidatorem wspólnicy ustanawiają spółkę z o.o. na podstawie uchwały wspólników, która stanowi załącznik nr 3 do umowy. Ustanowienie likwidatora powinno zostać zawarte w umowie (jak słusznie wskazał egzaminator), albowiem skoro uchwała stanowi załącznik do umowy, musiała zostać podjęta przed jej zawarciem, a więc zawiązaniem spółki, co oznacza, że nie mogła to być uchwała wspólników spółki jawne;
12) Podobnie rzecz ma się z powierzeniem prowadzenia spraw spółki spółce z o.o. Zgodnie z § 10 ust. 1 umowy nastąpiło to na podstawie uchwały wspólników, która stanowi załącznik nr 2 do umowy. Nie mogła to być więc uchwała wspólników spółki;
13) W założeniach wskazano, że umowa spółki powinna określać zasady jej zmiany w odmienny sposób niż określony w kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z art. 9 k.s.h. zmiana postanowień umowy spółki osobowej (a więc i jawnej) wymaga zgody wszystkich wspólników, chyba że umowa stanowi inaczej. To założenie nie zostało wykonane. W § 6 umowy - jako zasadę - określono zgodę wszystkich wspólników (ust. 2). Wyjątek miała stanowić "wyjątkowa" sytuacja, tj. nagła, wymagająca podjęcia szybkich środków zaradczych, mając na uwadze dobro spółki - wówczas zmiana treści umowy mogłaby odbyć się "za zgodą wspólnika uprawnionego do reprezentowania i prowadzenia spraw spółki". Takie postanowienie jest zupełnie niezrozumiałe. Nie wiadomo, czy chodzi o uchwałę tylko jednego wspólnika, czy zgodę tego wspólnika w stosunku do uchwały innego wspólnika (innych wspólników) i w jakim trybie podjętą. Można co najwyżej interpretować, że chodziło tu o zmianę umowy przez jednego tylko wspólnika, ale egzaminatorzy oceniają pracę, a nie ustalają, co zdający mieli na myśli;
14) Z § 21 umowy wynika, że umowa została sporządzona w egzemplarzach wyłącznie dla wspólników, nie uwzględniono egzemplarza niezbędnego jako załącznik do wniosku o wpisanie spółki do KRS. Wpisów do KRS dokonuje się na podstawie oryginałów dokumentów lub odpisów urzędowo uwierzytelnionych. Po pierwsze, egzamin polega na sprawdzeniu wiedzy zdających, w tym również co do wpisu spółki do KRS. Po drugie, uwierzytelnienie dokumentu powoduje konieczność poniesienia kosztów z tym związanych i nakładu czasu;
15) Z powyższym wiąże się kolejny błąd. W podpisach wskazano, że składają je wspólnicy - pięciu osób fizycznych, w tym M. J. i H. J. Jeżeli złożyli oni podpisy jako członkowie zarządu spółki z o.o., to stosowna informacja powinna znaleźć się w tym miejscu. Jest to o tyle istotniejsze, że w § 21 umowy wskazano, że sporządzono ją "w 5-ciu egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron". Chociaż stron umowy jest cztery, to złożone podpisy i treść wskazanego postanowienia świadczą o tym, że Zdająca traktowała członków zarządu jako strony umowy, co jest oczywiście nieprawidłowe. Organ wskazał, że Skarżąca popełniła również inne błędy, które nie zostały wyszczególnione przez egzaminatorów:
16) Zdająca nie potrafi posługiwać się językiem prawniczym. Ponadto w żadnym miejscu umowy nie ma wprost oświadczenia, że strony zawiązują spółkę jawną.
17) Jednym ze wspólników miał być F. Z. Tymczasem do umowy stanął F. Z. (pkt 2 na s. 1), wkład wnosi F. Z. (§ 5 ust. 1 lit. c), który również złożył podpis pod umową (s. 8), zaś pozbawiony prawa reprezentowania spółki został F. Z. (§ 8 ust. 1). Nie wiadomo zatem, jak naprawdę nazywał się wspólnik spółki.
18) W punkcie 1 (s. 1) wskazano, że spółka z o.o. jest wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzonego przez Sąd Rejonowy [...] w L. [...]. Zgodnie z art. 206 § 1 pkt 2 k.s.h. pisma i zamówienia handlowe składane przez spółkę w formie papierowej i elektronicznej, a także informacje na stronach internetowych spółki, powinny zawierać oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki. Co istotne, w razie zmiany siedziby spółki akta spółki przekazywane są do sądu właściwego według miejsca (nowej) siedziby spółki, chyba że zmiana siedziby spółki nie pociąga zmiany właściwości sądu. Oznacza to, że sąd rejestracji nie musi być sądem, o którym mowa w powołany przepisie. Z treści umowy nie wynika, w którym sądzie są przechowywane akta rejestrowe spółki z o.o.;
19) W punkcie 1 (s. 1) błędnie wpisano, że kapitał zakładowy spółki z o.o. został wpłacony w całości. Taki wymóg istnieje w odniesieniu do spółki akcyjnej (art. 374 § 1 pkt 4 k.s.h.), natomiast nie przewiduje go art. 206 § 1 pkt 4 k.s.h. Świadczy to o nieumiejętności stosowania właściwych przepisów. Treść tego ostatniego przepisu jest bowiem wynikiem tego, że w wypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie ma możliwości niewniesienia kapitału, za wyjątkiem sytuacji opisanej w art. 158 § l1 k.s.h. (co znajduje wyraz z treści art. 206 § 1 pkt 4 in fine k.s.h.), która nie miała miejsca w niniejszej sprawie;
20) co prawda nie wpisano błędnie, iż udziały wspólnicy "wpłacili w dniu zawarcia umowy spółki". Spółka jawna w chwili zawiązywania jeszcze nie istnieje i będzie istnieć dopiero od chwili jej rejestracji przez sąd (art. 251 k.s.h.). Niemniej wspólnicy zobowiązali się do wpłacenia kwot wkładów "na rachunek spółki w terminie 7 dni od dnia zawarcia umowy spółki" (§ 5 ust. 1). To postanowienie byłoby prawidłowe tylko pod jednym warunkiem, a mianowicie, gdyby doszło do wpisania spółki do KRS przed upływem 7 dni od zawarcia umowy, co w sytuacji popełnionych błędów nie byłoby możliwe. W konsekwencji, postanowienie nie jest do końca prawidłowe.
21) Nie wykonano założenia II.4. Co prawda, w § 8 ust. 2 umowy wskazano, że jedynym i wyłącznym wspólnikiem posiadającym prawo reprezentowania spółki jest spółka z o.o., to dalej wskazano "reprezentowana przez jej członków zarządu tj. M. J. i H. J. działających łącznie z prokurentem". Po pierwsze, nie wiadomo o jakiego prokurenta chodzi, gdyż w spółce z o.o. nie ustanowiono prokury. W takiej sytuacji to postanowienie byłoby w ogóle nie do wykonania, a więc nie byłoby osób uprawnionych do reprezentacji spółki. Po drugie, jeżeli miałoby chodzić o prokurenta spółki, to taka prokura nie została ustanowiona, a jedynie w § 9 ust. 2 umowy przewidziano możliwość jej ustanowienia i to za zgodą wszystkich wspólników. Co więcej, wówczas nie doszłoby do sytuacji, w której jedyną osobą uprawnioną do reprezentowania spółki byłaby spółka z o.o. Po trzecie, skoro w § 8 ust. 2 wpisano dane osób uprawnionych do reprezentowania spółki z o.o., powstałaby przynajmniej wątpliwość (ta kwestia nie jest jednoznaczna w doktrynie i praktyce), czy zmiana składu osobowego nie skutkowałaby koniecznością zmiany umowy spółki, a więc koniecznością podjęcia uchwały w tym przedmiocie;
22) W § 11 ust. 2 umowy, dotyczącym wyłączenia zgody wszystkich wspólników na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłych czynności spółki, nie określono większości kwalifikowanej (a nie jest to większość zwykła, czy bezwzględna). Większość kwalifikowana powinna być określona wprost. Zdająca nie rozróżnia więc różnych większości w funkcjonowaniu spółek prawa handlowego.
Z powyższej analizy treści pracy wynika zdaniem organu, że przedstawionych w zadaniu egzaminacyjnym problemów Zdająca nie rozwiązała w sposób prawidłowy w istotnej ich części. Niezasadne było twierdzenie o elementach umowy "bezspornie" prawidłowych, gdyż egzaminatorzy część z nich również zakwestionowali (np. prawo prowadzenia spraw spółki). Wymienione błędy albo uniemożliwiłyby wpisanie spółki do KRS, albo skutkowałyby wszczęciem postępowania, o jakim mowa w art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1500 z późn. zm.). Naraziłoby to strony na konieczność podjęcia dodatkowych czynności, które mogłyby pociągnąć za sobą dodatkowe koszty i nakład czasu, a także oczywiste opóźnienie w rejestracji spółki oraz ryzyko zwrotu wniosku, gdyby nie udało się uzupełnić braków wniosku we wskazanym przez sąd terminie.
Organ odwoławczy uznał, że liczne błędy i uchybienia, a także niezrealizowanie szeregu założeń powodują że praca nie może zostać oceniona na ocenę chociażby dostateczną stosując właściwą gradację ocen. Wniosek byłby taki sam, gdyby powyższe obniżenia liczyć od oceny celującej (co nie ma uzasadnienia). Zdająca ma problemy z profesjonalnym skonstruowaniem umowy, co skutkuje tym, że interes strony nie został należycie zabezpieczony. Nie potrafi również, choćby w stopniu dostatecznym, diagnozować problemów związanych z umową spółki jawnej i instytucjami kodeksu spółek handlowych. Organ podkreślił, że praca egzaminacyjna Zdającej zawierała także pozytywne aspekty, jednak uchybienia i błędy, a więc aspekty negatywne, zdecydowanie przeważają nad aspektami pozytywnymi, mając na uwadze wagę i liczbę tych błędów. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że niektóre błędy zostały wytknięte tylko przez jednego z egzaminatorów (a nie przez obydwu), gdyż każda praca egzaminacyjna podlega sprawdzeniu niezależnie przez każdego z egzaminatorów.
Na ww. uchwałę Zdająca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
1) art. 7 i 8 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę przy ocenie pracy Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego wszystkich pozytywnych aspektów pracy, mimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 k.p.a., a w tym wypadku interesu Skarżącej, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, a tym samym, umożliwieniu jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego;
2) art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 78 lit. e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ocenienie sporządzonego przez Skarżącą rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części trzeciej egzaminu adwokackiego (prawo gospodarcze) w sposób znacznie mniej korzystny od rozwiązań innych Zdających, którzy sporządzone przez siebie rozwiązania tego zadania egzaminacyjnego opierali na analogicznych lub zbliżonych założeniach do tych wskazanych w rozwiązaniu sporządzonym przez Skarżącą, co stoi w sprzeczności z zasadami praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz równego traktowania;
3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 140 k.p.a., polegające na przekroczeniu przez Komisję Egzaminacyjną granic uznania administracyjnego i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z trzeciej części egzaminu adwokackiego bez należytego odniesienia jej do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 78 lit. d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, który polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu zawodowego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, a w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu na podstawie podniesionych w uzasadnieniach ocen cząstkowych błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w art. 78d ust. 10 ustawy – Prawo o adwokaturze;
4) art. 7, art. 77 ust. 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nieuwzględniające słusznego interesu Skarżącej, polegające na zastosowaniu kryteriów arbitralnych, dopuszczających za prawidłowe tylko takie rozwiązanie zadania z części trzeciej egzaminu, które w pełni pokrywa się z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego (zwanym dalej opisem istotnych zagadnień albo wytycznymi) i uznanie za prawidłowe tylko takich prac, w których znajdą się wszystkie założenia wskazane w wytycznych, pomimo, iż w zadaniu egzaminacyjnym z prawa gospodarczego właściwe było również takie rozwiązanie zadania, w którym nie muszą się znaleźć wszystkie elementy zgodne z kluczem zawartym we wskazanym opisie. Skarżąca podkreśliła przy tym, że w istocie rozwiązała przedmiotowe zadanie w sposób zgodny z wytycznymi, sporządzając umowę spółki jawnej, poprawną zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym, oraz zawarła większość założeń wynikających z treści zadania egzaminacyjnego, które także według wytycznych były zasadne;
5) art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 k.p.a., które w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez niezasadne ustalenie, że zmiana oceny cząstkowej z zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną nie jest uzasadniona oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie;
6) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozważenia stanu faktycznego sprawy na tle zmiany oceny cząstkowej z zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną;
Il. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej pracy z zakresu prawa gospodarczego wystawionej wbrew dyspozycji art. 78d ust. 1 i art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze i w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, pomimo spełniania przez pracę Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego warunków do wystawienia oceny pozytywnej. Przede wszystkim z uwagi na fakt, iż Skarżąca wybrała prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając projekt umowy spółki jawnej. Ponadto sporządzony przez Skarżącą w ramach rozwiązania zadania projekt umowy spełnia wymogi formalne, przewidziane przez ustawę, a ponadto opiera się na założeniach dopuszczalnych na gruncie przepisów prawa i orzecznictwa, założeniach w znacznej mierze zbieżnych z opisem istotnych zagadnień, a także spełnia wymogi, co do skuteczności oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co stanowi o właściwym przygotowaniu prawniczym Skarżącej do wykonywania zawodu adwokata;
2) art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analiza sporządzonego przez Skarżącą projektu umowy spółki jawnej upoważnia do wniosku, iż Skarżąca nie jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z prawa gospodarczego, świadczył wprost przeciwnie - że Skarżąca jest przygotowana do należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (adwokata);
3) art. 78d ust. 10 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone w projekcie umowy spółki jawnej uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej. Praca Skarżącej spełnia bowiem wymogi formalne oraz prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania, uwzględnia interes strony, którą reprezentuje oraz zawiera trafne założenia, wynikające z treści zadania egzaminacyjnego;
4) art. 78d ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez uznanie, iż praca zasługuje na ocenę niedostateczną, podczas gdy rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącą jest prawidłowe, pokrywa się z opisem istotnych zagadnień, a także judykaturą i doktryną prawa. Skarżąca sporządziła bowiem poprawną umowę spółki jawnej, spełniającą wymogi formalne, w której sformułowała trafne założenia, zbieżne z wytycznymi oraz wynikające z treści zadania egzaminacyjnego;
5) art. 78d ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez uznanie, iż Skarżąca nie uwzględniła niezbędnych przepisów prawa oraz założeń egzaminacyjnych, podczas gdy Skarżąca zawarła w projekcie umowy spółki jawnej wymagane treścią zadania założenia;
6) art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez bezzasadne przyjęcie do oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego dodatkowego kryterium, nie wskazanego w ustawie - Prawo o adwokaturze, tj. kryterium języka, stylu i staranności pracy, będących indywidualną cechą każdego człowieka, i z uwagi na powyższe, kryterium to nie powinno stanowić jednej z podstaw oceny pracy.
Mając na uwadze podniesione zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i zobowiązanie organu do wydania nowej uchwały w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) dalej zwana: "p.p.s.a.", sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno zaskarżona uchwała z [...] lipca 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w 2020 roku oraz utrzymana przez nią w mocy uchwała nr [...] Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2019 r. z siedzibą w K. z dnia [...] lipca 2020 r. nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Na wstępie zaznaczyć należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego na szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Szczegółowy tryb składania egzaminu adwokackiego został określony w przepisach art. 78 – 78 i p.o.a. W myśl art. 78d ust. 1 p.o.a. egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 78 e ust. 2 p.o.a., zgodnie z którym oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.
Mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu ustawodawca dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 78 e ust. 2 p.o.a., jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj. 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej. System Prawa administracyjnego, Tom I, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski. Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78d ust. 1 p.o.a.).
Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych kryteria określone w przepisie art. 78e ust. 2 p.o.a. muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (por. wyroki NSA z 11 lipca 2012 r., II GSK 921/11; z 8 sierpnia 2012 r., II GSK 1037/12; z 12 grudnia 2012 r.. II GSK 1854/11). Tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej).
Komisja II stopnia podejmuje uchwałę ostateczną biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów. Jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o ten materiał. Sądowa kontrola rozstrzygnięcia Komisji Odwoławczej ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ ten wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, odzwierciedlając proces dokonywanych ustaleń faktycznych oraz zastosowanych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo zadecydować w sprawie tak jak zadecydował. Rolą Sądu, który bada zaskarżoną uchwałę pod kątem zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury oraz respektowania reguł kompetencji, nie jest natomiast zastępowanie tego organu w czynności ostatecznej oceny/ustalenia wyniku egzaminu.
Zdaniem Sądu materiał dowodowy sprawy – czyli praca pisemna skarżącej z części egzaminu adwokackiego obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach Komisji II stopnia, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.
Odnosząc się w kolejności do podniesionych w skardze zarzutów, wskazać należy, iż założenia, sporządzone do każdego zadania, są jednym z warunków prawidłowej oceny pracy zdającego, służące kontroli jego wiedzy i umiejętności interpretacji oraz zastosowania przepisów prawa materialnego w określonym stanie faktycznym, a więc wyczerpują przesłanki, oceny pracy zdającego określone w art. 78 e ust. 2 pkt 2 p.o.a. Jest to jedna z najważniejszych przesłanek oceny pracy sporządzonej na egzaminie adwokackim, jako skutecznie kontrolującej umiejętność zastosowania przepisów prawa w praktyce, w konkretnych sprawach, zaistniałych w konkretnych stanach faktycznych i w oparciu o wszystkie istotne okoliczności a nie tylko te wybrane przez pełnomocnika. Z tych względów też Sąd nie podziela zarzutów skargi, iż niezastosowanie się przez zdającą do założeń egzaminacyjnych przyjętych do rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części prawa gospodarczego (szczegółowo omówionych w zaskarżonej uchwale obowiązujących dla umowy spółki jawnej), nie mają istotnego wpływu na wynik sprawy. Wręcz przeciwnie, uchybienia Skarżącej w tym zakresie, zostały trafnie ocenione przez organy rozstrzygające w sprawie. W ocenie Sądu uchybienia Skarżącej nie zostały wbrew wywodom skargi wyolbrzymione, ale szczegółowo przeanalizowane i ocenione w świetle przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, wraz ze szczegółowym uzasadnieniem zawartym w zaskarżonej uchwale. Są na tyle istotne, że miały istotny wpływ na negatywną ocenę jaką otrzymała Skarżąca.
Co do nieścisłości w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, również nie zasługują zarzuty Skarżącej na uwzględnienie. Zakres rozpoznania sprawy rzeczywiście w sprawach dotyczących egzaminu adwokackiego wyznacza odwołanie zdającego, ale tylko co do danej części merytorycznej egzaminu. Jeżeli zdający nie kwestionuje ocen co do pozostałych części egzaminu, komisja egzaminacyjna ich nie bada. Dokonuje oceny w części egzaminu objętej odwołaniem i może wskazywać dodatkowe błędy, niezauważone przez komisje orzekającą w pierwszej instancji, jednakże nie może działać na niekorzyść strony, czyli obniżyć oceny z tego powodu, co w przypadku oceny negatywnej jest po prostu niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie sytuacja nie zachodzi. Sąd podziela również poglądy przywołane w zaskarżonej uchwale, poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowym, iż obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy, polega zatem, na ponownej, ostatecznej ocenie zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. W takim też zakresie jak wynika z akt sprawy, zostało przeprowadzone postępowanie odwoławcze w sprawie. Przypomnieć też należy, iż ocenie Sądu, podlega ostateczne orzeczenie organu odwoławczego, we wszystkich spornych w sprawie kwestiach, bez względu na rozbieżności egzaminatorów, choć oczywiście mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie Sądu.
Odnosząc się szczegółowo do podniesionych w skardze zarzutów wskazać należy, iż :
1) Zbędnie w umowie wskazano konkretny adres Spółki, aczkolwiek w ocenie Sądu, wskazanie oprócz miejscowości siedziby spółki, nazwy ulicy i numeru budynku w którym znajduje się siedziba spółki, nie stoi w sprzeczności z przepisami k.sh., ale też żaden przepis prawa, nie zawiera tego rodzaju obowiązku. Jednakże w praktyce niewątpliwie, wskazanie tych dodatkowych danych stanowi utrudnienie funkcjonowania Spółki. Organ trafnie wskazał, iż z reguły i jednolicie przyjmuje się , że siedzibą spółki jawnej jest miejscowość określona w umowie spółki, a nie konkretny adres (ulica, numer domu) w tej miejscowości. Jeżeli bowiem spółka zmienia adres na inny w tej samej miejscowości, dochodzi jedynie do zmiany adresu, a nie do zmiany siedziby spółki. W przypadku zamieszczenia w umowie spółki jej adresu każdoczesna zmiana adresu będzie powodowała konieczność zmiany umowy spółki w tym zakresie i jej ujawnienie w rejestrze przedsiębiorców (zob. B. Borowy, w: Kodeks spółek handlowych. Komentarz, pod red. Z. Jary, Warszawa 2020, art. 25, Nb 6 i cyt. tam literaturę).
2) Zasadny częściowo jest natomiast zarzut Skarżącej, iż wbrew wywodom zaskarżonej uchwały, w umowie wpisano dokument tożsamości, na podstawie którego można było zweryfikować osoby fizyczne stawające do umowy. Zabrakło jedynie stwierdzenia, iż weryfikacji tożsamości tych osób dokonano, na podstawie dokumentów tożsamości wskazanych w umowie. Nie jest to jednak okoliczność, która mogłaby mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, bowiem inne uchybienia zdającej nie pozwalały na uwzględnienie skargi.
3) Zgodnie z art. 24 k.s.h. firma spółki jawnej powinna zawierać nazwiska lub firmy (nazwy) wszystkich wspólników albo nazwisko albo firmę (nazwę) jednego albo kilku wspólników oraz dodatkowe oznaczenie "spółka jawna" (§ 1). Dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu "sp. j." (§ 2). W § 1 umowy wskazano, że Spółka będzie działać pod nazwą (firmą) M. J. spółka jawna. W ocenie Sądu jest to oczywiste i rażące naruszenie powyższego przepisu, jak trafnie wskazał organ. W przypadku ujawnienia w firmie spółki jawnej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, należy zamieścić jej pełną firmę, tj. w formie wpisanej do rejestru. Szczegółowa norma art. 24 § 1 k.s.h. wyłącza w tym zakresie ogólną normę wyrażoną w przepisie art. 43 § 2 k.c. (zob. B. Borowy, w: Kodeks spółek handlowych. Komentarz, pod red. Z. Jary, Warszawa 2020, art. 24, Nb 7 i cyt. tam literaturę). Dlatego też już z tych względów rozważania w skardze dotyczące zastosowania w sprawie przepisów kodeksu cywilnego są bezprzedmiotowe i nie mają wpływu na rozstrzygnięcie powyższej kwestii. Podzielić też należy pogląd, iż firma spółki jawnej składa się z korpusu (rdzenia) i dodatków (dodatku obligatoryjnego oraz dodatków fakultatywnych). Nazwisko lub firma co najmniej jednego wspólnika stanowi korpus firmy spółki jawnej, natomiast forma prawna "spółka jawna" jest dodatkiem obligatoryjnym. Brak jest podstaw prawnych do umieszczenia w firmie spółki jawnej imienia i nazwiska osoby, która "ma związek z powstaniem lub działalnością tej spółki". Odwołanie się do art. 43 5 § 3 k.c. jest błędne bowiem spółka jawna nie jest osobą prawną (art. 8 § 1 k.s.h.) i powiązanie tego przepisu z art. 33 1 § 1 k.c. nie ma żadnego uzasadnienia w świetle k.s.h. Przepisy kodeksu cywilnego stosuje się tylko w kwestiach nieuregulowanych w kodeksie spółek handlowych (art. 2 k.s.h.), a to zagadnienie zostało uregulowane. Jak wskazano, szczegółowa norma art. 24 § 1 k.s.h. wyłącza w tym zakresie ogólną normę wyrażoną w art. 43 5 § 2 k.c. Prezentowana w skardze wykładnia art.2 ks.h., gdyby ja uznać za zasadną, prowadziłaby do nieuzasadnionych wniosków tj. stosowania przepisów kodeksu cywilnego do spółek prawa handlowego, z pominięciem obowiązujących przepisów k.s.h., co nie znajduje uzasadnienia w treści powołanego art.2 k.s.h.
4) Zbędne było co prawda w ocenie Sądu powołanie członków zarządu w postanowieniu dotyczącym wniesienia przez spółkę z o.o. wkładu pieniężnego (§ 5 ust. 1 umowy) i powierzenia jej prowadzenia spraw Spółki (§10 ust. 1 umowy) - osoby reprezentujące tę spółkę zostały wskazane w części wstępnej, jednakże podzielić należy stanowisko Strony, iż wskazanie ponownie tych osób nie jest błędem. Jednakże i ta okoliczność nie mogła mieć wpływu na uwzględnienie skargi przez Sąd, z uwagi na inne istotne uchybienia Zdającej.
5) Za bezzasadne natomiast Sąd uznał zarzuty dotyczące stanowiska organu co do błędnego sformułowania przez Skarżącą § 10 ust.2 umowy w przedmiocie wynagrodzenia za prowadzenie spraw spółki przez jednego ze wspólników. W § 10 ust. 2 umowy wskazano, że wspólnik prowadzący sprawy Spółki "będzie posiadać prawo do wynagrodzenia za prowadzenie spraw spółki w wysokości stałej nie niższej od kwoty 10.000 zł", co powoduje, iż nie wiadomo, ile tak naprawdę wynosi wynagrodzenie tego wspólnika. Wskazano jedynie dolną granicę, nie wskazano co miałoby wpływać na rzeczywiście należne wynagrodzenie i w jaki sposób je liczyć. Zdająca nie wskazała terminów zapłaty tego wynagrodzenia, co oznacza, że wspólnik musiałby zastosować się do art. 455 k.c., a więc wezwać dłużnika do zapłaty, wyliczając najpierw to wynagrodzenie. Trafnie też organ wskazał, iż oprócz tego, nie wprowadzono postanowienia o umownych odsetkach za opóźnienie nie wyższych niż maksymalne (art. 481 § 2 k.c.), co byłoby korzystne dla tego wspólnika. W konsekwencji Skarżąca nieprawidłowo wykonała założenie II.9., w którym jednoznacznie wskazano, iż umowa powinna zawierać zapis dotyczący tego, że za prowadzenie spraw spółki, należy się wynagrodzenie, określać jego wysokość oraz zasady wypłacania.
6) Zasadnie wskazano również w zaskarżonej uchwale, iż nieprawidłowo Skarżąca określiła czynności przekraczające zakres zwykłych czynności Spółki, gdyż przyjęcie nowego wspólnika do Spółki i zmiana umowy Spółki (§ 11 ust. 1 lit. c, d) są czynnościami wspólników spółki jawnej, a nie samej spółki. W konsekwencji więc trafnie przyjęły organy orzekające w sprawie, że Zdająca nie odróżnia czynności wspólników spółki jawnej od czynności samej spółki.
Argumentacja skargi zawierająca w tym zakresie jedynie ogólne tezy z piśmiennictwa i orzecznictwa, nie odnoszących się bezpośrednio do omawianego przypadku, w żaden sposób stanowiska tego nie podważa.
7) Co do prawidłowości sformułowanego przez Skarżąca § 12 umowy, dotyczącego zakazu działalności konkurencyjnej, Sąd doszedł do wniosku, iż nie spełnia on założenia II. 10 powołanego w zaskarżonej uchwale, co z punktu widzenia wspólnika reprezentowanego przez adwokata (spółka z o.o.) stanowiło bardzo istotną kwestię, gdyż brak stosowanego postanowienia narażał wspólnika na odpowiedzialność odszkodowawczą w wypadku prowadzenia takiej działalności. W założeniu II.10 do zadania egzaminacyjnego jednoznacznie wskazano, iż umowa spółki powinna regulować zasady prowadzenia przez wszystkich wspólników działalności konkurencyjnej, w szczególności w odniesieniu do wspólnika będącego spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Z § 12 wynika, że wspólnicy nie mogą podejmować działań sprzecznych z interesem Spółki i prowadzić działalności konkurencyjnej w stosunku do Spółki i spółki z o.o. Nie wynika z niego, aby działalność konkurencyjną w stosunku do Spółki mogła prowadzić spółka z o.o. Oznacza to, że w stosunku do tego wspólnika zastosowanie znajdzie zakaz z art. 56 k.s.h.
8) Co do § 13 ust. 1 umowy to również należy zgodzić się z organem, iż powtórzono treść art. 58 § 1 pkt 2-6 k.s.h., co było zbędne i trudno nie zgodzić się z tym stanowiskiem, skoro w założeniach do zadania egzaminacyjnego II.11.wskazano, iż umowa Spółki powinna zawierać dodatkowe przyczyny rozwiązania spółki, inne aniżeli te wynikające z art.58 § 1 pkt 2-6 k.s.h. W § 13 ust. 2 umowy natomiast wskazano jako przyczynę rozwiązania Spółki : ustanie dotychczasowego celu wspólników Spółki, przejęcie przez likwidatora zarządzania spółką w celu jej likwidacji oraz brak możliwości ustanowienia prokury.
W ocenie Sądu, jeżeli do umowy spółki wprowadza się pozakodeksowe przesłanki rozwiązania spółki, to powinny być one jasne, a ich wystąpienie powinno jednoznacznie skutkować rozwiązaniem spółki. Zgodnie bowiem z art. 67 § 1 k.s.h. w przypadku zaistnienia jednej z przyczyn rozwiązania spółki wskazanych w art. 58 k.s.h., należy przeprowadzić likwidację spółki, chyba że wspólnicy uzgodnili inny sposób zakończenia działalności spółki. Zaistnienie przyczyny rozwiązania spółki jawnej stanowi zatem zdarzenie prawne, które inicjuje procedurę zmierzającą do rozwiązania spółki, chociaż nie zawsze kończy się ustaniem spółki jako podmiotu prawa. Za istotny błąd § 13 ust. 2 umowy Sąd uznał również, użycie przez Zdającą sformułowania, że wskazane przyczyny "mogą stanowić przyczynę rozwiązania spółki", ponieważ w założeniu II. 11 była mowa o dodatkowych przyczynach rozwiązania Spółki innych niż wymienionych w art. 58 § 1 pkt 2-6 k.s.h., a więc skutkujących jej rozwiązaniem (obligatoryjnie), a nie mogących skutkować jej rozwiązanie (fakultatywnie). Za równie istotne uchybienie Sąd uznał również, niewskazanie w powołanym paragrafie umowy, trybu podjęcia decyzji o rozwiązaniu.
9) Zgodnie z art. 51 § 1 k.s.h. każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach w tym samym stosunku bez względu na rodzaj i wartość wkładu. W założeniu II.3 wskazano, że postanowienia dotyczące partycypacji wspólników w zyskach i stratach spółki mają zostać określone odmiennie niż regulacja kodeksowa, z uwzględnieniem faktu, że umowa jest sporządzana na założenie spółki z o.o. Zdająca nie wykonała tego założenia ani w odniesieniu do partycypacji spółki z o.o. w zyskach, gdyż wprowadziła regulację kodeksową co w oczywisty sposób nie uwzględnia również interesu reprezentowanego wspólnika we właściwy sposób (nie chodziło przy tym wcale o wyłączenie prawa pozostałych wspólników do zysku, wystarczyło ustawić partycypację na odpowiednim poziomie), ani w odniesieniu do jej udziału w stratach, gdzie możliwe było wyłączenie tej partycypacji (art. 51 § 3 k.s.h.).
10) Sąd uznał również za bezzasadne zarzuty dotyczące nieprawidłowej oceny organu co do § 19 ust. 2 umowy, w którym Skarżąca wskazała, że likwidatorem wspólnicy ustanawiają spółkę z o.o. na podstawie uchwały wspólników, która stanowi załącznik nr 3 do umowy. W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko, iż ustanowienie likwidatora powinno zostać zawarte w umowie, albowiem skoro uchwała stanowi załącznik do umowy, musiała zostać podjęta przed jej zawarciem, a więc zawiązaniem Spółki, co oznacza, że nie mogła to być uchwała wspólników spółki jawnej. Nie wykonano więc założenia 11.12., mimo, iż w omawianym § 19 ust. 2 umowy, wskazano, że likwidatorem wspólnicy ustanawiają spółkę z o.o.
12) Uwagi te, wbrew wywodom skargi są zasadne również co do § 10 ust. 1 umowy, dotyczącego powierzenia prowadzenia spraw spółki C. Sp. z o.o. z siedzibą w L., które nastąpiło, na podstawie uchwały wspólników, stanowiącej załącznik nr 2 do umowy. Nie mogła to być więc uchwała wspólników Spółki, co uprawnia do stwierdzenia, iż nie wykonano więc założenia II.5.
13) W § 6 umowy Skarżąca wbrew założeniu II.1, w którym wskazano, że umowa Spółki powinna określać zasady jej zmiany w odmienny sposób niż określony w kodeksie spółek handlowych, wskazała jako zasadę - zgodę wszystkich wspólników (ust. 2). Wyjątek miała stanowić "wyjątkowa" sytuacja, tj. nagła, wymagająca podjęcia szybkich środków zaradczych, mając na uwadze dobro Spółki - wówczas zmiana treści umowy mogłaby odbyć się "za zgodą wspólnika uprawnionego do reprezentowania i prowadzenia spraw spółki". Zgodnie z art. 9 k.s.h. zmiana postanowień umowy spółki osobowej (a więc i jawnej) wymaga zgody wszystkich wspólników, chyba że umowa stanowi inaczej. To założenie nie zostało wykonane. Sąd podziela stanowisko organu, iż postanowienie to jest nieprecyzyjne i niezrozumiałe. Nie wiadomo, czy chodzi o uchwałę tylko jednego wspólnika, czy zgodę tego wspólnika w stosunku do uchwały innego wspólnika (innych wspólników) i w jakim trybie podjętą. Co stanowi istotny błąd w wykonaniu zadania egzaminacyjnego.
14) Za trafną też należy uznać ocenę organu co do § 21 umowy, z którego wynika, że umowa została sporządzona w egzemplarzach wyłącznie dla wspólników, nie uwzględniono egzemplarza niezbędnego jako załącznik do wniosku o wpisanie Spółki do KRS, przy czym błędnie wskazano liczbę wspólników(stron umowy). Wpisów do KRS dokonuje się na podstawie oryginałów dokumentów lub odpisów urzędowo uwierzytelnionych, dlatego też istotnym uchybieniem, projektu umowy, jest brak dodatkowego egzemplarza, do wniosku o wpisanie Spółki do KRS. Zasadności tego stanowiska nie zmienia argument skargi, że mimo, iż błędnie wskazano liczbę stron umowy to ilość załączników się zgadza.
15) Za istotne uchybienie wskazujące na brak dostatecznego przygotowania Skarżącej do wykonywania zawodu adwokata, jest okoliczność, że w podpisach umowy wskazano, że składają je wspólnicy - pięć osób fizycznych, w tym M. J. i H. J. Jeżeli złożyli oni podpisy jako członkowie zarządu spółki z o.o., to stosowna informacja powinna znaleźć się w tym miejscu. W § 21 umowy wskazano, że sporządzono ją "w 5-ciu egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron". Chociaż stron umowy jest cztery, to złożone podpisy i treść wskazanego postanowienia świadczą o tym, że Zdająca traktowała członków zarządu jednego ze wspólników jako strony umowy, co jest oczywiście nieprawidłowe.
16) Organ stwierdził również, iż zdająca nie potrafi posługiwać się językiem prawniczym, co kwestionowane jest w skardze, jako kryterium nieznane przepisom p.o.a w szczególności w art.78 e ust.2 p.o.a. Jak już Sąd wskazywał wcześniej konkretyzacja przesłanek wskazanych w art.78 e p.o.a. następuje w procesie stosowania prawa. W ocenie Sądu poprawne posługiwanie się językiem prawniczym, ma istotne znaczenie z punktu widzenia interesu strony i składa się na przygotowanie prawnicze osoby zdającej egzamin adwokacki, o którym mowa w art.78 d ust.1 p.o.a. Z punktu widzenia interesu strony istotnym jest w ocenie Sądu, że w żadnym miejscu umowy nie ma wprost oświadczenia, że strony zawiązują spółkę jawną, co może prowadzić do sporów czy też niedomówień w przyszłości. Świadczy też o braku profesjonalizmu w sporządzeniu umowy.
17) W ocenie Sądu wbrew wywodom skargi co do oczywistej pomyłki Skarżącej, jaki popełniła w nazwisku jednego ze wspólników, którym miał być F. Z., błąd ten należy uznać za poważny i istotny z punktu widzenia interesu strony zwracającej się do profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Organ trafnie wskazał, iż w związku ze wskazanymi błędami z treści umowy wynika, że do umowy stanął F. Z. (pkt 2 na s. 1), wkład wnosi F. Z. (§ 5 ust. 1 lit. c), który również złożył podpis pod umową (s. 8), zaś pozbawiony prawa reprezentowania Spółki został F. Z. (§ 8 ust. 1). Nie wiadomo zatem, jak naprawdę nazywał się wspólnik Spółki.
18) Kolejne uchybienie na które wskazał organ to, wskazanie w punkcie 1 (s. 1), że spółka z o.o. jest wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzonego przez Sąd Rejonowy [...] w L. [...]. Natomiast zgodnie z art. 206 § 1 pkt 2 k.s.h. pisma i zamówienia handlowe składane przez spółkę w formie papierowej i elektronicznej, a także informacje na stronach internetowych spółki, powinny zawierać oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki.
Z treści umowy nie wynika, w którym sądzie są przechowywane akta rejestrowe spółki z o.o., a jest to obowiązek ustawowy wynikający bezpośrednio z powołanego art.206 § 1 pkt 2 k.s.h.
19) Trafne jest spostrzeżenie organu, iż w punkcie 1 (s. 1) Strona wpisała, że kapitał zakładowy spółki z o.o. został wpłacony w całości, a taki wymóg istnieje w odniesieniu do spółki akcyjnej (art. 374 § 1 pkt 4 k.s.h.), natomiast nie przewiduje go art. 206 § 1 pkt 4 k.s.h. Treść tego ostatniego przepisu jest bowiem wynikiem tego, że w wypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie ma możliwości niewniesienia kapitału, za wyjątkiem sytuacji opisanej w art. 158 § 1 k.s.h. (co znajduje wyraz z treści art. 206 § 1 pkt 4 in fine k.s.h.), która nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Niemniej zgodzić się należy ze stroną, że w stanie faktycznym zadania egzaminacyjnego również użyto takie określenia. Uchybienie to nie mogło mieć jednak wpływu na wynik sprawy, z uwagi na inne, poważne błędy Strony.
20) Wspólnicy zobowiązali się do wpłacenia kwot wkładów "na rachunek spółki w terminie 7 dni od dnia zawarcia umowy spółki" (§ 5 ust. 1). To postanowienie byłoby prawidłowe tylko pod jednym warunkiem, a mianowicie, gdyby doszło do wpisania Spółki do KRS przed upływem 7 dni od zawarcia umowy, co w sytuacji popełnionych błędów nie byłoby możliwe.
21) Trafnie organ podniósł, iż Skarżąca nie wykonała założenia 11.4. W § 8 ust. 2 umowy wskazano, że jedynym i wyłącznym wspólnikiem posiadającym prawo reprezentowania Spółki jest spółka z o.o., ale w dalszej części umowy wskazano , że spółka reprezentowana jest przez jej członków zarządu tj. M. J. i H. J. działających łącznie z prokurentem". Tymczasem jak wynika, z akt sprawy, w spółce z o.o. nie ustanowiono prokury, co powoduje niewykonalność tego postanowienia umowy, a więc nie byłoby osób uprawnionych do reprezentacji Spółki. W § 9 ust. 2 umowy przewidziano jedynie możliwość ustanowienia prokurenta i to za zgodą wszystkich wspólników. Taki sposób reprezentacji, prowadziłby do tego, że jedyną osobą uprawnioną do reprezentowania Spółki byłaby spółka z o.o.
22) W § 11 ust. 2 umowy, dotyczącym wyłączenia zgody wszystkich wspólników na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłych czynności Spółki, nie określono większości kwalifikowanej ( nie jest to większość zwykła, czy bezwzględna). Większość kwalifikowana powinna być określona wprost. Podzielić więc należy pogląd organu, iż zdająca nie rozróżnia istotnych pojęć w funkcjonowaniu spółek prawa handlowego.
Błędy pracy skarżącej zostały - zdaniem Sądu – co do zasady właściwie ocenione w toku postępowania przed organami. Wymienione błędy albo uniemożliwiłyby wpisanie Spółki do KRS, albo skutkowałyby wszczęciem postępowania, o jakim mowa w art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1500 ze zm.). Naraziłoby to strony na konieczność podjęcia dodatkowych czynności, które mogłyby pociągnąć za sobą dodatkowe koszty i nakład czasu, a także oczywiste opóźnienie w rejestracji Spółki oraz ryzyko zwrotu wniosku, gdyby nie udało się uzupełnić braków wniosku we wskazanym przez sąd terminie. Sąd podziela stanowisko organu, iż zdająca nie potrafi - choćby w stopniu dostatecznym - diagnozować problemów związanych z umową spółki jawnej i instytucjami kodeksu spółek handlowych, o czym była mowa wyżej. Oczywiście praca egzaminacyjna Zdającej zawiera także pozytywne aspekty, jednak w Jej pracy uchybienia i błędy, a więc aspekty negatywne, zdecydowanie przeważają nad aspektami pozytywnymi, mając na uwadze wagę i liczbę tych błędów. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że niektóre błędy zostały wytknięte tylko przez jednego z Egzaminatorów (a nie przez obydwu), gdyż każda praca egzaminacyjna podlega sprawdzeniu niezależnie przez każdego z Egzaminatorów. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Prowadzenie przez adwokata praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na adwokata.
W ocenie Sądu, co wynika z uzasadnienia uchwały odwoławczej, Komisja II stopnia odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Nawet jednakże, gdyby Komisja odwoławcza szczegółowo nie omówiłaby wszystkich argumentów skarżącej, to nie byłaby naruszona dyspozycja art. 107 § 3 k.p.a. - jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 2 grudnia 2011 r. II GSK 2333/11).
Komisja - uwzględniając cel, jaki ma spełniać egzamin adwokacki - oceniła stwierdzone mankamenty pracy, ich skalę oraz wagę i uznała, że zdająca nie jest przygotowana do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany w ustawie Prawo o adwokaturze. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowaną materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Negatywna ocena pracy skarżącej była jednoznaczna. Uzyskanie zaś przez zdającą nawet tylko z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musiało o negatywnym wyniku całego egzaminu.
W takim stanie rzeczy, uchwały w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego skarżącej należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, stanowiące jedynie polemikę ze stanowiskiem organu. Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.
Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku