VI SA/Wa 1513/24

VI SA/Wa 1513/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Nogal /przewodniczący/
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Szczepan Borowski
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Asesor WSA Szczepan Borowski Protokolant ref. staż. Anna Węgorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lutego 2024 r. nr 93/2024/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 22 lutego 2024 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146, dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm. dalej: "K.p.a."), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania [...] w S], (dalej: "Płatnik", "Zamawiający", "Strona", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję nr [...] dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: [...] NFZ) z 8 marca 2016 r. ustalającą, że D. B. (dalej: "Zainteresowana", "Wykonawca", "Uczestniczka"), podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz Płatnika w dniach: 7 lutego 2009 r., 21 marca 2009 r., 3 kwietnia 2009 r., 4 kwietnia 2009 r., 18 kwietnia 2009 r., 1 maja 2009 r., 2 maja 2009 r., 13 maja 2009 r., 16 sierpnia 2009 r., 14 listopada 2009 r. oraz 21 listopada 2009 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., pismem z 31 marca 2015 r., zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym "Zainteresowanej", z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia, zawartych z Płatnikiem. Wnioskodawca poinformował także, że Zainteresowana w rozpatrywanym okresie podlegała z innego tytułu ubezpieczeniom społecznym.
Organ wyjaśnił, że po analizie zgromadzonych dokumentów Dyrektor [..] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z 8 marca 2016 r. stwierdził, że Zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, w dniach: 7 lutego 2009 r., 21 marca 2009 r., 3 kwietnia 2009 r., 4 kwietnia 2009 r., 18 kwietnia 2009 r., 1 maja 2009 r., 2 maja 2009 r., 13 maja 2009 r., 16 sierpnia 2009 r., 14 listopada 2009 r. oraz 21 listopada 2009 r. zawartych z Płatnikiem.
Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji Prezes NFZ, wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż Zainteresowana zawarła z Płatnikiem następujące umowy nazwane przez strony "umowami o dzieło":
1) umowa nr [...] z 6 lutego 2009 r., której przedmiotem było: "prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego (w tym chóralnego i zespołów kameralnych), przygotowujących do występu w Konkursie Chórów Szkolnych oraz Wojewódzkim Przeglądzie Chórów i Zespołów Kameralnych wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji w [...] w S.". Termin wykonania ustalono na 7 lutego 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 210,00 zł,
2) umowa nr [...] z 12 marca 2009 r., której przedmiotem było: "prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu solowego i zespołowego, przygotowujących do występu w Wojewódzkim Przeglądzie [...]wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji". Termin wykonania ustalono na 21 marca 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 170,00 zł,
3) umowa nr [...] z 31 marca 2009 r., której przedmiotem było: "opracowanie, prowadzenie warsztatów, przygotowanie kryteriów oceny prezentacji oraz konsultacji dla śpiewających poezje śpiewaną podczas półfinału Wojewódzkiego OKR Termin wykonania ustalono na 3 kwietnia 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 210,00 zł,
4) umowa nr [...] z 31 marca 2009 r., której przedmiotem było: "prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu solowego i zespołowego, przygotowujących do występu w Wojewódzkim Przeglądzie [..]wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji". Termin wykonania ustalono na 4, 18 kwietnia 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 300,00 zł,
5) umowa nr [...] z 30 kwietnia 2009 r., której przedmiotem było: "prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu solowego i zespołowego, przygotowujących do prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzkiego Przeglądu [...] wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji". Termin wykonania ustalono na 1, 2, 5 maja 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 420,00 zł,
6) umowa nr [...] z 5 maja 2009 r., której przedmiotem było: "przygotowanie i wykonanie wraz ze [...] Koncertu Południowego". Termin wykonania ustalono na 10 maja 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 250,00 zł,
7) umowa nr [...] z 12 maja 2009 r., której przedmiotem było: "opracowanie scenariusza i prowadzenie koncertu [..]dn. 13.05.2009 Termin wykonania ustalono na 13 maja 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 300,00 zł,
8) umowa nr [...] z 5 sierpnia 2009 r., której przedmiotem było: "opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego, oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzki Przegląd [...]". Termin wykonania ustalono na 16 sierpnia 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 210,00 zł,
9) umowa nr [...] z 10 listopada 2009 r., której przedmiotem było: " opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego, oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzki Przegląd [...]". Termin wykonania ustalono na 14 listopada 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 210,00 zł,
10) umowa nr [...] z 16 listopada 2009 r., której przedmiotem było: "opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego, oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzki Przegląd [...]. Termin wykonania ustalono na 21 listopada 2009 r. Określono również wysokość wynagrodzenia w wysokości 210,00 zł.
W treści umów wskazano m. in. że Wykonawca zobowiązał się "do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej". Ponadto zaznaczono, że "Wykonawca nie może powierzyć ani w całości ani w części wykonania dzieła innej osobie" Określono również, iż w przypadku nienależytego lub nieterminowego wykonania dzieła Zamawiający ma prawo odmowy wypłaty całości lub części umownej kwoty. Wykonawca zobowiązał się do "naprawienia szkody jaką poniósł zamawiający z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania dzieła". W treści umów zaznaczono również, że zmiany umowy wymagają formy pisemnej oraz że w sprawach nieuregulowanych umową zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego.
Organ wskazał, że w zawartych umowach nie określono jak ww. czynności powinny zostać wykonane ani czego będzie wymagał Zamawiający od Wykonawcy przy weryfikacji rezultatu. Wykonywanie tego typu czynności nie może zostać zakwalifikowane, jako praca wykonywana na podstawie umowy o dzieło, gdyż polegała ona na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Potwierdza to również treść tych umów. Zdaniem organu, w spornych umowach nie zdefiniowano co znaczyć miało "należyte wykonanie", wobec czego niemożliwym jest również stwierdzenie wad wykonania "dzieła", a także jego należytego lub nienależytego wykonania.
Organ dodał, że umowy o dzieło autorskie nie są tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, regulując kwestie usterek utworu, a nie wad, jak w przypadku umowy o dzieło w oparciu o Kodeks cywilny.
Zdaniem organu, w spornych umowach żadne konkretne dzieło, w myśl przepisów Kodeksu cywilnego regulujących umowę o dzieło, nie zostało oznaczone. Umowy zawarte z Zainteresowaną nie miały charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów K.c. nie może być "prowadzenie", gdyż wykonywanie czynności bez określenia oczekiwanych rezultatów możliwych poddaniu weryfikacji nie może zostać zakwalifikowane jako działanie w ramach umowy o dzieło. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż sporne umowy sprowadzały się do starannego działania Zainteresowanej bez możliwości weryfikacji rezultatu po jego wykonaniu, zwłaszcza, że prowadzenie warsztatów przez Zainteresowaną wymagało udziału innych osób, których zachowania nie był w stanie przewidzieć ani Płatnik ani Zainteresowana w momencie zawierania umowy, zatem rezultat spornych umów nie był całkowicie zależny od działań Zainteresowanej, wobec czego stwierdzić należy, iż na Wykonawcy spoczywała jedynie odpowiedzialność za staranne wykonanie powierzonych czynności, nie zaś za rezultat.
Organ stwierdził, że brak rezultatów wykonywanych czynności w przedmiotowych umowach decyduje o tym, że winne być one zakwalifikowane jako umowy o świadczenie usług, do których znajdują zastosowanie przepisy o zleceniu w rozumieniu art. 750 K.c. Organ uznał, że można więc stwierdzić, że działania podejmowane przez Zainteresowaną stanowiły jedynie czynności z obszaru działalności Płatnika, który organizował podobne wydarzenia kulturalne. Działalność ta regulowana jest przepisami ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. z 2020 r. poz. 194 z późn. zm.) oraz na podstawie wewnętrznego statutu Płatnika. W istocie odpowiedzialność za organizowane wydarzenie kulturalno-artystyczne w ramach wykonania przedmiotu umów nie spoczywała na Wykonawcy umów zawartych z Płatnikiem, ale na Płatniku.
Na powyższą decyzję Prezesa NFZ z 22 lutego 2024 r., Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia niniejszego postępowania, oparcie się w toku postępowania na materiale dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji i uchylenie się od obowiązku samodzielnego prowadzenia postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym,
2) art. 7 i art. 77 § 1 i 107 § 1 pkt 6 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz zaniechanie zamieszczenia w zaskarżonej decyzji uzasadnienia faktycznego,
3) art. 734 w zw. z art. 750 K.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym uznaniu, że umowy łączące Skarżącego z Zainteresowaną są umowami o świadczenie usług, pomimo że spełniają przesłanki umowy o dzieło, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
4) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na objęciu Zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, podczas gdy umowy łączące strony nie stanowiły tytułu obowiązkowego ubezpieczenia,
5) art. 65 K.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegającego na niewzięciu pod uwagę woli stron wyrażonej treścią umów,
6) art. 154 ust. 2 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 1 K.p.a. ,poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia przy wydaniu której naruszono termin zastrzeżony dla rozstrzygnięcia odwołania złożonego 14 marca 2016 r. przez Skarżącego, poprzez wydanie decyzji nr [...] dopiero 22 lutego 2024 r., a więc po prawie 8 latach od złożenia odwołania przez Skarżącego, pomimo iż przepis obowiązujący w dniu składania odwołania nakazywał organowi wydać rozstrzygnięcie w terminie 7 dni od jego otrzymania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że organ nie rozpatrzył praktycznych aspektów wykonywania spornej umowy, ani zgodnego zamiaru stron. W szczególności organ nie ustalił sposobu wykonania poszczególnych umów przez Zainteresowaną, zaangażowania Skarżącego w kontrolę prawidłowości ich wykonania, komunikacji stron zmierzającej do uszczegółowienia parametrów zamówionych dzieł. W tym kontekście nie zbadano chociażby jakie były uwarunkowania, ramy organizacyjne i zasady konkretnych wydarzeń kulturalnych, których elementem było poprowadzenie warsztatów artystycznych. Na organach administracji publicznej spoczywał natomiast obowiązek zbadania tej kwestii w ramach prowadzonego postępowania dowodowego.
Skarżący podniósł, że umowy zawarte z Zainteresowaną, czyli artystką - muzykiem, dyrygentem spełniają wszelkie kryteria umowy o dzieło, do której mają zastosowanie przepisy ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Rezultatem umów było wykonanie utworów wokalnych współtworzonych przez Zainteresowaną wraz z uczestnikami warsztatów (koncertów). Zainteresowana na podstawie zawartych umów - w ramach autorskich warsztatów śpiewu - stworzyła wspólnie z uczestnikami warsztatów utwory wokalne uwzględniające poziom artystyczny i możliwości poszczególnych uczestników warsztatów. Rezultatem warsztatów i umówionym przez strony rezultatem umów było stworzenie utworów wokalnych wraz z uczestnikami warsztatów i doprowadzenie do ich artystycznego wykonania (przeprowadzenie koncertów) w trakcie odpowiednich przeglądów wokalnych, konkursów i innych wydarzeń. Wydarzenia za każdym razem były przeprowadzane w oparciu o autorskie metody pracy i wizje twórcze Zainteresowanej. Działanie Zainteresowanej cechowało się oryginalnym charakterem i niepowtarzalnością. Warsztaty, w trakcie których powstawały utwory, nie polegały wyłącznie na przekazaniu uczestnikom warsztatów wiedzy, ale przede wszystkim na współtworzeniu przez Zainteresowaną sztuki w postaci doboru utworów według różnych koncepcji i stylów, aranżacji, przedstawienia sposobu wykonania oraz sposobu zaprezentowania utworów w kontekście każdego z uczestników warsztatów. Wykonanie stworzonych i wyreżyserowanych przez Zainteresowaną utworów scenicznych powstałych odpowiednio na podstawie każdej z umów miało swój czas i publiczność w czasie organizowanych koncertów tematycznych oraz przeglądów wokalnych po ukończeniu warsztatów, w trakcie których nastąpił odbiór dzieł Zainteresowanej.
Skarżący dodał, że niekiedy częścią umówionego dzieła (w zależności od umowy) było przygotowanie kryteriów oceny prezentacji na przeglądach. Posługując się własną wiedzą i doświadczeniem w ww. przedmiocie Zainteresowana miała za zadanie przygotować odpowiednie kryteria i z tego zadania się wywiązała. Również ta część dzieła charakteryzowała się kreatywnością i niepowtarzalnością, a umówionym rezultatem był zestaw kryteriów w oparciu, o które oceniani byli uczestnicy przeglądów.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd, w działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie, nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.
W rozpatrywanej sprawie podstawowy problem prawny sprowadza się do oceny charakteru prawnego umów zawartych między Skarżącym a Uczestniczką postępowania i rozstrzygnięcia czy umowy te są, jak twierdzi Skarżący, umowami o dzieło, które nie dają podstaw do objęcia Zainteresowanej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też są to, zgodnie z poglądami organów Narodowego Funduszu Zdrowia i ZUS, umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, których zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia ich wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.
Podstawę prawną rozstrzygnięć wydanych w obu instancjach, stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonej oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).
Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 K.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 K.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 K.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że przedmiotem spornych, dziesięciu umów, co wynika z ich treści, było: 1) prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego (w tym chóralnego i zespołów kameralnych), przygotowujących do występu w Konkursie Chórów Szkolnych oraz Wojewódzkim Przeglądzie [...] wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji, 2) prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu solowego i zespołowego, przygotowujących do występu w Wojewódzkim Przeglądzie [..] wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji, 3) opracowanie, prowadzenie warsztatów, przygotowanie kryteriów oceny prezentacji oraz konsultacji dla śpiewających poezje śpiewaną podczas półfinału Wojewódzkiego OKR, 4) prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu solowego i zespołowego, przygotowujących do występu w Wojewódzkim Przeglądzie [..]wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji, 5) prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu solowego i zespołowego, przygotowujących do prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzkiego Przeglądu [...]wraz z przygotowaniem kryteriów oceny prezentacji, 6) przygotowanie i wykonanie wraz ze Szczecińskim Chórem [...], 7) opracowanie scenariusza i prowadzenie koncertu [..], 8) opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego, oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzki Przegląd [...], 9) opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego, oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzki Przegląd [...], 10) opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego, oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu pn. Wojewódzki Przegląd [....]. Przedmiotowe umowy obejmowały zatem prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu śpiewu zespołowego, śpiewu solowego, czy też opracowanie i prowadzenie warsztatów artystycznych z zakresu takiego śpiewu, przygotowujących do prezentacji podczas konkretnego, wskazanego w umowach, koncertu, niekiedy również przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu, a także opracowanie scenariusza i prowadzenie koncertu.
Niewątpliwie przedmiotem umowy o dzieło może być przygotowanie w ramach prowadzonych warsztatów artystycznych prezentacji podczas koncertu śpiewu zespołowego, czy też śpiewu solowego, jak i wykonanie takich utworów podczas koncertu, jak również przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu. W takim jednak przypadku w umowie należy uzgodnić istotne parametry koncertu. Dzieło, będące przedmiotem umowy, w doktrynie i judykaturze określane jest jako rezultat pracy fizycznej lub umysłowej, materialny lub ucieleśniony materialnie, posiadający cechy pozwalające uznać go za przedmiot świadczenia przyjmującego zamówienie (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2003 r. II CKN 269/01 i z 5 marca 2004 r. I CK 329/03). Przedmiot umowy powinien być zatem nacechowany indywidualizmem, aby nie budziło wątpliwości, w jakim obszarze prawa strony się poruszają. Przepis art. 627 K.c. wskazuje tylko na potrzebę "oznaczenia dzieła" i dopuszcza określenie świadczenia ogólnie w sposób nadający się do przyszłego dookreślenia na podstawie wskazanych w umowie podstaw lub bezpośrednio przez zwyczaj bądź zasady uczciwego obrotu (art. 56 K.c.); jednak przy dziełach skomplikowanych/złożonych, poza określeniem istotnych cech dzieła, niezbędna jest dalsza indywidualizacja jego przedmiotu w postaci rozwiniętego opisu rezultatu pod względem technicznym, funkcjonalnym czy estetycznym. Pozostawienie w tej sytuacji określenia przedmiotu zawartej umowy wynikom postępowania dowodowego, które z racji zasady kontradyktoryjności wiążą rezultat procesu dowodowego ze starannością działania jego uczestników, przeniosłoby spór na płaszczyznę prawa prywatnego z pominięciem fundamentalnych cech prawa publicznego. Spór w sprawie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu nie toczy się bowiem między stronami umowy, a między zamawiającym wykonanie pracy (tu płatnikiem składek) i organem NFZ w aspekcie podlegania wykonawcy umowy (tu uczestnika) temu ubezpieczeniu. Ułomna konstrukcja przedmiotu umów nie rodzi żadnego domniemania (faktycznego ani prawnego), że chodzi wyłącznie o uzyskanie konkretnego rezultatu. Ten bowiem może być osiągnięty w toku wykonania różnych rodzajów umów. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2017 r. III UK 147/16).
W świetle powyższego za błędne i niewystarczające należy uznać określenie przedmiotu umowy o dzieło tylko jako przygotowanie w ramach warsztatów artystycznych i wykonanie koncertu oraz przygotowanie kryteriów oceny prezentacji podczas koncertu. Brak ustalenia szczegółowych parametrów tego typu przedsięwzięcia artystycznego, w tym sprecyzowania roli w nim wykonawcy/uczestnika podlegającego ubezpieczeniu, uniemożliwia weryfikację rezultatu zawartej umowy, co ważne z uwagi na istotne kryterium odróżniające umowę o dzieło od umowy o świadczenie usług, czyli możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad.
Podkreślenia wymaga, że choć zgodnie z art. 65 § 2 K.c. w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu, biorąc pod uwagę zasadę swobody umów określoną w art. 353(1) K.c., skład orzekający podziela jednak pogląd, że o zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej - celem zasadności zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach - nie decyduje wola stron czy nazwa umowy, lecz rzeczywisty (obiektywny) przedmiot umowy. Istotny jest przedmiot umowy, sposób i okoliczności jej wykonywania, cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Nawet bowiem zgodny zamiar stron umowy nie może zmieniać ustawy, tak też zresztą wynika wprost z art. 58 § 1 k.c. (por. wyrok NSA z 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1697/17). Mając na uwadze, że umowy cywilne podlegają także ocenie z punktu widzenia uregulowań dotyczących obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych, to strony powinny ułożyć kontrakt w sposób transparentny w stosunku do poszczególnych działów prawa. Dlatego też przedmiot umów, zwłaszcza tych, objętych art. 627 K.c. (umowy o dzieło), powinien być precyzyjnie oznaczony, ściśle według schematu właściwego dla danego rodzaju umowy, niezależnie od prowadzonej działalności i oczywistości jego powstania z racji określonych umiejętności, cech osobistych wykonawcy.
Umowy zawarte z Zainteresowaną w obszarze określenia ich przedmiotu i zobowiązania wykonawcy są lakoniczne w treści, na maksymalnym poziomie ogólności; niczego bowiem nie konkretyzują. Opisane w ten sposób w spornych umowach świadczenie prawidłowo zostało uznane przez organy obu instancji za nieposiadające charakteru dzieła, którego warunkiem - zgodnie z art. 627 K.c. - jest osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, a nie tylko wskazanie czynności do wykonania, bez sprecyzowanego rezultatu (konkretnego i zindywidualizowanego).
Przedmiotem umowy o dzieło jest bowiem doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania i wykonanie dzieła. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. W ocenie Sądu ww. sformułowanie spornych umów nie wykracza poza możliwość stwierdzenia, że ich przedmiotem było świadczenie usług przygotowania w ramach warsztatów artystycznych wykonania utworu podczas koncertu oraz przygotowania kryteriów oceny prezentacji, determinowanych starannością działania, czyli wykonanie czynności starannego działania (art. 750 K.c.), do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia, co w konsekwencji stanowi podstawę objęcia Wykonawcy/Uczestniczki obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. W umowach brak innych postanowień, które uszczegółowiałyby ich przedmiot, brak również dowodów, że do porozumienia w ww. zakresie doszło pomiędzy ich stronami po zawarciu umów w toku roboczych ustaleń.
Sąd orzekający ma przy tym świadomość, że w sprawach umów zawieranych przez Skarżącego już wielokrotnie wypowiadały się sądy powszechne i administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny. Skarżący jednak, działając w postępowaniu administracyjnym poprzez profesjonalnego pełnomocnika nie przedstawił jakichkolwiek dowodów dotyczących realizacji spornej umowy, w tym dotyczących potrzeb, wymagań, oczekiwań, a także i upodobań zamawiającego odnośnie do finalnego rezultatu zamówienia.
W takim stanie rzeczy zarzuty związane z nierozpoznaniem przez organ istoty sprawy i niewyjaśnienie stanu faktycznego, wobec bierności Skarżącego w postępowaniu administracyjnym, są niezasadne. Zasada oficjalności postępowania dowodowego, wynikająca z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., nie oznacza, że strona może zachowywać się biernie w jego toku, dlatego też to na niej spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie korzystne skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazać dbałość o przedstawienie środków dowodowych, gdyż nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. Strona postępowania nie może poprzestać na biernym oczekiwaniu, że organ z własnej inicjatywy zgromadzi materiał dowodowy i wyda korzystne dla niej rozstrzygnięcie. Na gruncie spraw dotyczących kwalifikacji prawnej umów na potrzeby ustawy o świadczeniach strona powinna precyzyjnie i wyczerpująco wskazać tylko jej wiadome - a nie wynikające z treści umów - okoliczności związane z zawarciem i wykonaniem poszczególnych umów. Rozkład ciężaru dowodu w konkretnej sprawie administracyjnej uzależniony jest w dużej mierze od przedmiotu tego postępowania oraz rodzaju okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie tylko Skarżący posiadał pełną wiedzę o ewentualnym dookreśleniu umów i sposobie ich wykonania. Bez naruszenia prawa organ oparł się zatem w swoich ustaleniach głownie na treści spornych umów i na tej podstawie ocenił, że Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, gdyż czynności objęte spornymi umowami stanowiły czynności wykonywane w ramach świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.), a nie wykonanie dzieła (art. 627 i nast. k.c.), a tym samym Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonej oraz ich odprowadzania - na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
W niniejszej sprawie organy obu instancji, ustalając okoliczności faktyczne niezbędne do wydania zaskarżonej decyzji, dokonały zatem prawidłowej kwalifikacji prawnej spornej umowy, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności treści tej umowy. Wbrew zarzutom skargi w postępowaniu przed tymi organami nie doszło do naruszenia wymienionych w skardze przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., ani przepisów prawa materialnego, w tym art. 734 i art. 750 K.c. oraz art. 65 K.c., jak również art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Niezasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Prezesa NFZ art. 154 ust. 2 ustawy o świadczeniach w związku z art. 8 § 1 K.p.a., przepis ten bowiem (art. 154 ust. 2 ustawy o świadczeniach), nie ma zastosowania do postępowań administracyjnych w sprawach ustalania podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, lecz w postępowaniach w sprawie zawarcia umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Samo natomiast rozpatrzenie odwołania złożonego 14 marca 2016 r., decyzją z 22 lutego 2024 r., nie może stanowić skutecznego zarzutu skargi, dającego podstawę do jej uwzględnienia, ponieważ ustawodawca uregulował szczególny tryb postępowania w przypadku przewlekłości bądź bezczynności organu, w którym Skarżący mógł domagać się rozpatrzenia odwołania nie załatwionego w ustawowym terminie.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu po stronie organów tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji wyroku