II GSK 1365/22

II GSK 1365/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Joanna Kabat-Rembelska
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Stopnie i tytuły naukowe
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2091/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-24
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1398
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2017 poz 1789
art. 18a ust. 5, art. 30 ust. 1
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki
Dz.U. 2023 poz 1610
art. 58 par. 1, art. 65 par. 1 i 2, art. 353 (1), art. 627, art. 734 par. 1, art. 750
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2091/21 w sprawie ze skargi U. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 27 maja 2021 r. nr 5/08/2021/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 24 lutego 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2091/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi U. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 27 maja 2021 r., nr 5/08/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję, umorzył postępowanie administracyjne i zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego U. w O. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z 1 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie zwrócił się do Prezesa NFZ, w imieniu którego działa Dyrektor Opolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, o wydanie decyzji w przedmiocie objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego A.K. (dalej: uczestnik postępowania) z tytułu zrealizowanej w okresie od 14 grudnia 2015 r. do 22 grudnia 2015 r. na rzecz skarżącego umowy nr [...] nazwanej "umową o dzieło", w istocie będącą umową zlecenia, do której stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.), dalej k.c. dotyczące umowy zlecenia.
Zaskarżoną decyzją z 27 maja 2021 r. Prezes NFZ działając w oparciu o art. 109 ust. 1 i 4 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm.; dalej: u.ś.o.z.) stwierdził, że uczestnik postępowania w okresie od 14 grudnia 2015 r. do 22 grudnia 2015 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy o świadczenie usług, której przedmiotem było sporządzenie opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr R.S. – członkowi Komisji Habilitacyjnej. Oceniając charakter przedmiotowej umowy Prezes NFZ stwierdził, że umowa, nazwana umową o dzieło, miała charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. Analizując przedmiot umowy, sposób jej realizacji, określenie wynagrodzenia, efekty pracy i możliwość poddania tego efektu sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych oraz zakres samodzielności wykonawcy umowy stwierdził, że zobowiązaniu takiemu nie można przypisać cech essentialia negotii umowy o dzieło, o której mowa w art. 627 k.c. Podkreślił, że faktyczne działania podejmowane przez uczestnika postępowania miały na celu przeprowadzenie analizy dorobku osoby, wobec której toczyło się postępowanie habilitacyjne i na tej podstawie sporządzenie opinii na potrzeby określonego postępowania habilitacyjnego. Świadczenie pracy na rzecz skarżącego opierało się na pełnieniu funkcji członka komisji habilitacyjnej i sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia naukowego. Celem umowy nie było zatem osiągnięcie określonego z góry rezultatu tylko staranne wykonanie określonych czynności w ramach pełnienia funkcji członka komisji.
Odnosząc się natomiast do przedstawionego przez skarżącego dowodu w postaci opinii prawnej prof. dr hab. M.W. organ wskazał, że przedłożony dokument odnosi się do ogólnego stanu faktycznego, a nie do konkretnej umowy stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, a co za tym idzie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. W przedstawionej natomiast informacji o wynikach kontroli NIK z 17 lipca 2017 r. brak jest odniesienia do umowy zawartej z uczestnikiem postępowania i nie wynika z niej, że przedmiotem przeprowadzonej kontroli był rodzaj umów cywilnoprawnych zawartych przez [...], a także prawidłowość podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu osób wykonujących te umowy.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem U. w O. wniósł skargę do WSA w Warszawie domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 24 lutego 2022 r. WSA w Warszawie uchylił decyzję Prezesa NFZ z 27 maja 2021 r. i umorzył postępowanie administracyjne wskazując, że stanowisko organu dotyczące charakteru zawartej przez skarżącego i uczestnika postępowania umowy jest nieprawidłowe.
Sąd stwierdził, że sporna umowa zakłada osiągnięcie przez uczestnika postępowania konkretnego rezultatu, w wyniku przeprowadzenia analizy dorobku naukowego habilitanta i dokonania jego oceny w formie sporządzonej opinii habilitacyjnej, która to procedura (nadawania stopnia naukowego) jest określona w przepisach ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym (aktualnie kwestie te reguluje, wydane na podstawie art. 267 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej (Dz. U. z 2019 r., poz. 392).
Sąd wskazał, że przeprowadzenie właściwej analizy dorobku naukowego habilitanta, jako stanowiącego znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej i opracowanie na tej podstawie dokumentu, w postaci opinii habilitacyjnej, wymagało nie tylko posiadania przez uczestnika postępowania niezbędnej wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim znacznej samodzielności i poważnego z jego strony wkładu intelektualnego w ocenie indywidualnych osiągnięć naukowych osoby ubiegającej się o stopień doktora habilitowanego.
Powyższe okoliczności, zdaniem sądu prowadzą do wniosku, że przedmiot umowy wskazuje na wolę stron zawarcia umowy o dzieło, w rozumieniu w art. 627 k.c. Nie można bowiem uznać, że istotą umowy pozostawało jedynie staranne dążenie uczestnika postępowania do osiągnięcia pewnego rezultatu. Gdyby bowiem uczestnik postępowania nie sporządził dokumentu końcowego z przeprowadzonej analizy naukowej dorobku habilitanta, w formie określonej w umowie, nie wykonałby umowy, choćby dokonał oceny z najwyższą starannością. Wobec tego należy uznać, że to określony rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowił przedmiot umowy stron, zawartej i ukształtowanej w granicach zakreślonych przez prawo i naturę (właściwość) danego stosunku prawnego.
Sąd zwrócił również uwagę, że z postanowień spornej umowy wynika, że wynagrodzenie przysługiwało uczestnikowi postępowania jedynie za wykonanie dzieła i było wypłacone dopiero po odbiorze dzieła. Wynagrodzenie zostało określane kwotowo, co oznacza, że przysługiwało nie za samo podejmowanie określonych czynności ale za wytworzenie jednoznacznie określonego rezultatu, w postaci opinii habilitacyjnej. Termin wypłaty wynagrodzenia został uzależniony od odbioru dzieła, co stanowi rozwiązanie typowe dla umowy o dzieło, w ramach której zamawiający nie płaci wynagrodzenia za jej wykonanie, dopóki nie otrzyma rezultatu zgodnego z umową. Postanowienia tego rodzaju nie występują zazwyczaj przy umowie zlecenia.
Jeszcze innym elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy (art. 637 § 1 k.c.). Zleceniobiorca nie odpowiada bowiem za wady określonego rezultatu ale jedynie za należyte staranie przy wykonywaniu czynności. Natomiast w przypadku zamawiającego jako strony umowy o dzieło istotne jest nie tyle, czy wykonawca należycie się starał, ale to czy dzieło w ogóle powstało oraz czy jest prawidłowe. Tym samym przeprowadzenie oceny, czy ubezpieczony należycie wykonał umowę, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jego pracy. Zdaniem sądu, wszelkie ewentualnie mogące powstać wątpliwości w tej mierze niwelują protokoły odbioru dzieł, stanowiące załączniki do zawartej umowy, w którym odbiór pracy stanowiącej dzieło w postaci opinii potwierdza osoba wyznaczona do odbioru dzieła, tj. Dziekan prof. dr hab. W.S.
Powyższe argumenty, zdaniem sądu prowadzą do wniosku, że opinia habilitacyjna posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż stanowi efekt badań nad dorobkiem habilitanta, przy czym nie jest możliwe skonstruowanie opinii przy pomocy innych źródeł naukowych, co przesądza o jej oryginalnym charakterze. Przedmiotowa opinia, z chwilą jej powstania, istnieje ponadto w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić ją od innych opinii lub przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, gdyż rezultat ten jest konkretny i widoczny, bo publikowany w toku procedury habilitacyjnej. Sporządzenie opinii habilitacyjnej polega przy tym na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma charakteru pracy ciągłej, ani nie jest usługą edukacyjną, gdyż opinia stanowi dzieło samoistne, niezależne i oryginalne, od którego w znacznej mierze zależy uznanie (lub nie uznanie) dorobku naukowego habilitanta za zadowalający. Z tego też powodu sporządzanie opinii w przewodach habilitacyjnych należy niewątpliwie zaliczyć do zakresu twórczości naukowej.
Zdaniem sądu wadliwe zakwalifikowanie umowy skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. Z uwagi na fakt, że materiał dowodowy został zgromadzony w sprawie w sposób należyty, a wadliwość rozstrzygnięć wynika z ich odmiennej oceny z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, sąd umorzył postępowanie administracyjne.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes NFZ i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy w do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, jak również zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a., a w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie:
a) przyjęcia, że Prezes NFZ dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego, wynikającej z odmiennej oceny przepisów prawa materialnego, podczas gdy dokonał szczegółowej analizy umowy z 14 grudnia 2015 r. oraz wyjaśnień stron umowy, co do sposobu wykonania umowy i na tej podstawie ustalił rodzaj, charakter i sposób realizacji umowy,
b) dokonanie przez sąd I Instancji ustaleń wyłącznie na podstawie analizy samej treści umowy, bez ustalenia zamiaru i celu stron tej umowy, a więc bez jej szczegółowej analizy niezbędnej do dokonania oceny stanu faktycznego,
c) przyjęcie przez sąd I Instancji, że A.K. wykonał umowę o dzieło polegającą na "sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr R.S. - członek Komisji habilitacyjnej", w sytuacji gdy z dowodów w sprawie nie sposób ustalić by A.K. był autorem opinii Komisji habilitacyjnej w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr. R.S., czy też jaki byłby jego udział w jej sporządzeniu.
Wobec powyższego uzasadnienie wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ nie odnosi się do materiału zgromadzonego w aktach sprawy.
II. naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
- art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 734 k.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że umowa z 14 grudnia 2015 r. której przedmiotem było przewodniczenie komisji habilitacyjnej, powołanej w celu przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego, za sporządzenie opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr R.S. stanowiła umowę o dzieło, gdy tymczasem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym w szczególności z wyjaśnień stron wynika, że przedmiotowa umowa stanowiła umowę starannego działania.
Argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Strona skarżąca nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną. Uczestnik postępowania również nie zajął stanowiska w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa NFZ w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a w konsekwencji umorzenie, wobec zbędności prowadzonego w sprawie postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Zdaniem sądu pierwszej instancji, organ administracji publicznej z naruszeniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ocenił, że do umowy zawartej przez stronę skarżącą z uczestnikiem postępowania, której przedmiot stanowiło sporządzenie opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego – członkowi Komisji Habilitacyjnej, należało stosować przepisy dotyczące umowy zlecenia, albowiem była to umowa o świadczenie usług, a nie umowa o dzieło, co miałoby w konsekwencji prowadzić do wniosku, że z tytułu wykonywania umowy uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego we wskazanym okresie.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie wskazać należy, że problem objęty zarzutami postawionymi w skardze kasacyjnej, dotyczący podobnego stanu faktycznego i prawnego był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z: 31 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 575/22, 20 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 1250/22, 15 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 2683/21, 22 marca 2022 r. sygn. akt II GSK 146/22 i II GSK 202/22, 9 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2300/21, 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2233/21 i II GSK 2170/21, 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2686/21, 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2685/21, 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt II GSK 60/22, 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 298/22, 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 300/22 i II GSK 353/22 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zaznaczyć przy tym należy, iż ocena umowy o dzieło nr [...] zawartej przez U. w O. z innym członkiem Komisji Habilitacyjnej w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego dr R.S. była przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 8.12.2022 r. o sygn. akt II GSK 389/22. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze motywy uzasadnień wskazanych wyżej wyroków, uznając że są trafne również w okolicznościach niniejszej sprawy.
Skarga kasacyjna Prezesa NFZ oparta została na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji w NSA w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w skardze zarzutów procesowych, a dopiero w dalszej do zarzutów materialnych. Konieczność dochowania takiej reguły oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana wtedy, gdy zostało przesądzone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.
W niniejszej sprawie nie ma podstaw, aby zasadnie, a co za tym skutecznie, można było przypisać sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., czego konsekwencją miałoby być uchylenie zaskarżonego wyroku.
Należy podnieść, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., a analiza przedstawionej w nim argumentacji umożliwia przeprowadzenie kontroli prawidłowości tego orzeczenia. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne, czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, stanowisko to zostało umotywowane w stopniu wystarczającym, aby poddać je merytorycznej kontroli w postępowaniu wywołanym wniesioną skargą kasacyjną. Dlatego, co należy podkreślić polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni, bądź zastosowania prawa (por. m.in. wyroki NSA: z 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; z 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; z 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13).
Z przedstawionych powyżej względów zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należało uznać za niezasadny.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej na poparcie zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej odwołał się do art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, który określa tryb powołania komisji habilitacyjnej i jej skład, ust. 7 (w terminie nie dłuższym niż sześć tygodni od dnia powołania komisji habilitacyjnej recenzenci, o których mowa w ust. 5, oceniają, czy osiągnięcia naukowe wnioskodawcy spełniają kryteria określone w ust. 16 i przygotowują recenzje), ust. 8 (po przedstawieniu recenzji i zapoznaniu się z autoreferatem członkowie komisji habilitacyjnej w głosowaniu jawnym podejmują uchwałę zawierającą opinię w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego), ust. 9 (dopuszcza możliwość podjęcia uchwały zawierającej opinię w sprawie nadania lub odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w trybie tajnym na wniosek osoby ubiegającej się o nadanie stopnia doktora habilitowanego), i ust. 11 (zakreśla komisji habilitacyjnej termin przedłożenia uchwały radzie jednostki organizacyjnej oraz wymogi co do zawartości ww. uchwały). Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 1 cyt. ustawy, przyjęcie funkcji promotora, promotora pomocniczego, członka komisji egzaminacyjnej w przewodzie doktorskim, recenzenta w przewodzie doktorskim lub postępowaniu habilitacyjnym oraz postępowaniu o nadanie tytułu profesora, a także sporządzenie opinii na wniosek Centralnej Komisji jest obowiązkiem nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego, przy czym należy uwzględnić brzmienie ww. przepisów ogłoszonych w Dz. U. z 2014 r., pod poz. 1852 mając na uwadze termin sporządzenia opinii w niniejszej sprawie.
Zgodzić się należy z organem, że powołane przepisy ustawy o stopniach naukowych nie wspominały o opiniach członków komisji habilitacyjnej, a tylko o uchwale komisji habilitacyjnej obejmującej jej opinię. Nie wyłączały jednak możliwości sporządzenia jeszcze innych opinii w trakcie postępowania, oprócz recenzji, przez poszczególnych członków komisji habilitacyjnej.
Zasadność stanowiska WSA potwierdza m.in. oznaczenie dzieła w treści wskazanej w decyzji umowy, w której jest mowa o sporządzeniu opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego konkretnemu kandydatowi, a nie opinii na rzecz, czy dla komisji. Ponadto, zgodnie z postanowieniami umowy z 14 grudnia 2015 r. odbiór dzieła miał nastąpić w ciągu 14 dni od ustalonej daty końcowej wykonania dzieła, a odbioru miała dokonać i dokonała osoba wskazana przez płatnika, tj. Dziekan prof. dr hab. W.S., co potwierdził protokół odbioru dzieła z 22 grudnia 2015 r., którego znaczenie organ zmarginalizował.
Skarżący kasacyjne nie wskazał przy tym skutecznie argumentów, które podważałyby stanowisko sądu pierwszej instancji, co do wartości zgromadzonych dowodów, pozwalających na ustalenie, że opinia, której sporządzenia dotyczyła sporna umowa, przedstawiała samodzielne stanowisko uczestnika.
Wobec powyższego zarzuty procesowe skargi kasacyjnej należało uznać za nieuzasadnione.
Przed odniesieniem się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy wskazać, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy oświadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Z kolei art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. przewiduje, że "obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy oświadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4", natomiast art. 13 pkt 2 u.s.u.s. przewiduje, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Stosownie zaś do art. 85 ust. 4 u.ś.o.z., za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy oświadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W myśl art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast według art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Treść podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazuje na to, że wprawdzie autor skargi kasacyjnej podał, że naruszenie przepisów prawa materialnego nastąpiło przez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, to jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - istota postawionych zarzutów i ich uzasadnienie nie podważa przyjętej przez sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów, lecz sprowadza się do kwestionowania stanowiska WSA, że opracowanie oceny osiągnięć naukowych w postępowaniu habilitacyjnym stanowi dzieło w rozumieniu przepisów k.c. W ocenie Prezesa NFZ, konsekwencją tej wady wyroku WSA było nieuznanie, że opracowanie takiej oceny jest działaniem, które należało zakwalifikować jako umowę, do której powinny mieć zastosowanie przepisy odnoszące się do umowy zlecenia. Zdaniem Prezesa NFZ, sporządzenie opinii jest rezultatem starannego działania, a nie stworzeniem dzieła. W konsekwencji, wadliwe przyjęcie, że ocena członka komisji jest dziełem, doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 627 k.c. Tak zrekonstruowany zarzut kasacyjny stanowił przedmiot rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wymaga podkreślenia, że jeżeli granica między usługami a dziełem może "bywać płynna" (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00), to ocena umowy z punktu widzenia art. 3531 k.c. wymaga skutecznego zaprzeczenia przez organ ubezpieczeń społecznych, że strony, układając swą relację w formie umowy o dzieło, ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny (por. wyrok SN z 10 lipca 2014 r., sygn. akt II UK 454/13, wyrok NSA z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 87/21).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie została w skardze kasacyjnej skutecznie podważona przyjęta przez sąd pierwszej instancji wykładnia, a w jej konsekwencji zastosowanie art. 627 k.c. i niezastosowanie art. 750 w zw. z art. 734 § 1 k.c. w zw. z art. 66 ust. 1 u.ś.o.z.
Za trafny uznać należy pogląd WSA, że sporządzenie opinii, która w rezultacie odnosi się do dorobku naukowego osoby ubiegającej się o nadanie stopnia naukowego na potrzeby postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego, jest dziełem w rozumieniu przepisów k.c. w zw. z art. 66 ust. 1 u.ś.o.z. Osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega zatem ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy oświadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu (w licznych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już do analogicznych zagadnień w zbliżonych stanach faktycznych spraw (por. wyroki NSA: z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2686/21; z 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 270/22; z 22 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 202/22; z 6 kwietnia 2022 r., II GSK 298/22; z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 299/22).
Niezbędnym elementem umowy o dzieło, czyli umowy o pewien określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich, jest to, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315). Wymóg oznaczenia dzieła został przewidziany przez ustawodawcę w art. 627 k.c. Mianowicie w zdefiniowanej w tym przepisie umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Rezultat, na który umawiają się strony, musi być przy tym z góry określony, obiektywnie osiągalny i pewny. Dzieło musi przybrać określoną postać w świecie zjawisk zewnętrznych, musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r., sygn. III AUa 879/17, opubl.: Legalis). Rezultat umowy o dzieło musi być konkretny, jednorazowy i indywidualnie oznaczony, zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy i sprawdzalny (por. wyroki SN: z 27 marca 2013 r., sygn. akt I CSK 403/12, LEX nr 1341643; z 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt I UK 389/14, LEX nr 1816587). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (wyrok SN z 3 października 2013 r., sygn. akt II UK 103/13, LEX nr 1455433; także wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r., sygn. III AUa 149/20, Legalis). Jak stwierdził Sąd Najwyższy przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (zob. postanowienia SN: z 7 października 2020 r., sygn. II UK 329/19; z 29 września 2020 r., sygn. II UK 257/19, Legalis). Dzieło to stanowić ma rezultat pracy fizycznej lub umysłowej przyjmującego zamówienie (po. wyrok SN z 18 czerwca 2003 r., sygn. akt II CKN 269/01, OSNC 2004, z. 4, poz. 142). Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej poprzez jej naprawienie, przerobienie lub uzupełnienie (por. wyrok SN z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, LEX nr 45451). W orzecznictwie przyjmuje się, że dziełem mogą być również rezultaty niematerialne, które mogą stanowić utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Dzieła te mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. cyt. powyżej postanowienie SN z 9 października 2012 r., sygn. II UK 125/12, wyrok SN z 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 63).
Ponieważ przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy oświadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., sygn. IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r., sygn. III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r., sygn. III AUa 103/17, opubl.: Legalis). Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło (por. wyrok NSA z 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 2800/17; wyrok WSA w Warszawie z 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2971/15). Odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło jest odpowiedzialnością za rezultat. W odniesieniu do umowy o dzieło istnieje związek wynagrodzenia z samym dziełem i jego wartością. Typowo wynagrodzenie z umowy o dzieło określa się w sposób ryczałtowy lub kosztorysowy (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633).
Natomiast umowa zlecenia (umowa oświadczenie usług), określana jako umowa starannego działania, wiąże się z wykonaniem określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności) bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie. Wykonanie szeregu powtarzających się czynności, składających się na cykl systematycznych i regularnych działań jest cechą charakterystyczną dla umów oświadczenie usług (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2448/14, LEX nr 2081259, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633). Elementami przedmiotowo wyróżniającymi umowę zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i umowę oświadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.) są zatem starania celem wykonania umówionej czynności. Umowa zlecenia nie akcentuje rezultatu (wyniku) jako koniecznego do osiągnięcia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315). W odróżnieniu od umowy o dzieło, w umowie zlecenia przyjmujący zlecenie nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), w świadczeniu usługi rozłożonej w czasie istnieje związek wynagrodzenia z ilością, jakością i rodzajem usługi (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 16 września 2015 r., sygn. akt III AUa 1527/14, LEX nr 1916633). W zobowiązaniach starannego działania podjęcie przez dłużnika wymaganych czynności przy zachowaniu wiążącego go stopnia staranności oznacza, że dłużnik wykonał zobowiązanie, pomimo że niekoniecznie osiągnięto określony cel umowy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, LEX nr 20711315).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska autora skargi kasacyjnej, które kwestionuje samodzielność, twórczy charakter i brak rezultatu (dzieła) w postaci opinii sporządzonej w ramach postępowania przed komisją habilitacyjną. Sporna w tej sprawie umowa spełnia wskazane powyżej cechy umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., a nie rezultatu osiąganego w ramach starannego działania (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 i art. 355 k.c.).
Oceny tej nie podważają również argumenty Prezesa NFZ odnoszące się do wyboru osoby sporządzającej opinię, jak i trybu podjęcia uchwały o nadaniu stopnia naukowego i zawarcia umów o dzieło z każdym z członków komisji habilitacyjnej, których rezultatem była wspólna opinia komisji habilitacyjnej podjęta w formie, skoro każdy członek samodzielnie może taką opinię sporządzić. Te elementy nie rzutują na istotę rezultatu, który jest osiągany w wyniku działania określonego w umowie. Rezultat ten, wbrew wywodom skargi kasacyjnej, został w sposób konkretny określony w umowie jako "sporządzenie opinii w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego". Jest nim zatem twórcza i jak wykazano, samodzielna ocena cudzego dorobku naukowego przez osobę, która dysponuje określonymi wysokimi umiejętnościami, tj. została członkiem komisji właśnie ze względu na uznaną renomę naukową, w myśl art. 18a ust. 5 ustawy o stopniach naukowych.
Należy również podkreślić, że o prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy, czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób jej wykonywania, w tym realizowanie jej przez strony, a zatem cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych, nawet wbrew postanowieniom umowy (art. 65 § 2 k.c.). Wolę stron umowy należy zatem tak tłumaczyć, jak tego wymagają okoliczności, w których złożone zostały oświadczenia woli, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje (art. 65 § 1 k.c.), przy czym nie może ona zmieniać ustawy, co wprost wynika z art. 58 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15, Lex nr 20711315). Zatem niezależnie od deklaracji stron co do nazwy zawieranej przez nie umowy, to postanowienia umowy, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem stanowią podstawę do oceny, czy zawierając danego rodzaju umowę, strony nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 3531 k.c.
Ponadto adekwatnego wzorca kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie może stanowić art. 65 § 2 k.c. (stanowiący, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu), ponieważ kontroli WSA podlegała zgodność z prawem decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Mając także na uwadze istotę sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji (badanie legalności wymienionej decyzji), to kontrola ta nie może być dokonywana z pozycji oraz przy uwzględnieniu kryteriów, o których mowa w art. 65 § 1 i 2 k.c., a mianowicie zasad współżycia społecznego, ustalonych zwyczajów, czy też zgodnego zamiaru stron umowy oraz jej celu (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 87/21 i powołane w nim orzecznictwo).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., ponieważ wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty są niezasadne.