VI SA/Wa 1398/23

VI SA/Wa 1398/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek /przewodniczący/
Grzegorz Nowecki
Robert Żukowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 189a par 2; art. 189f; art. 156 par 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 988
art. 140aa ust. 1, ust. 1a pkt 1, ust. 2, ust. 3 pkt 1, ust. 4; art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b;
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Robert Żukowski (spr.) Protokolant spec. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2023 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 19 października 2022 r. nr BP.502.127.2022.1001.PO15.275532 w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 19 października 2022 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z 8 marca 2022 r. nr [...]o nałożeniu na T. W. prowadzącego działalność gospodarczą "[...]" (dalej: skarżący) kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł.
W podstawie prawnej decyzji powołane zostały przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), art. 2 ust. 35 a, aart. 64 ust. 1, 2, art. 64d, art. 140aa ust. 1, ust. 3 pkt 1, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 988), § 2 ust. 2, § 2 ust 4, § 2 ust 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 ze zm.).
Podstawę faktyczną decyzji stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V, gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20 %. Naruszenie stwierdzono w wyniku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej, dopuszczalnego nacisku na potrójnej osi nienapędowej naczepy oraz dopuszczalnej szerokości i długości pojazdu członowego.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 3 grudnia 2021 r. pracownicy Inspekcji drogowej przeprowadzili kontrolę pojazdu członowego składającego się z trzyosiowego ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] oraz z trzyosiowej naczepy marki [...] o nr rej. [...], którym przewożono ładunek podzielny w postaci koparki na gąsienicach z łyżką + osobna druga łyżka. Kontrolę przeprowadzono w punkcie kontrolno-wagowym na drodze ekspresowej [...] w [...]. Kierowcą kontrolowanego pojazdu był D. B. natomiast załadunku dokonał "[...]". Kierowca kontrolowanego pojazdu wykonywał krajowy transport drogowy w imieniu i na rzecz swojego pracodawcy tj. "[...]". Kierowca okazał przy kontroli dokument przewozowy, kartę kierowcy, dow. os., dwa dowody rejestracyjne oraz zezwolenie kat. V nr [...] na przejazd pojazdu nienormatywnego na okres 24 miesięcy (w terminie 08.03.2021 r. - 08.03.2023 r.) [...] wydane dnia 5 marca 2021 r.
Podczas kontroli funkcjonariusze dokonali pomiaru rzeczywistych parametrów pojazdu, poprzez zbadanie jego rzeczywistej masy całkowitej (RMC), nacisków osi na drogę, wysokości, szerokości i długości. Pomiarów wagowych dokonano na zatwierdzonym przez uprawionego geodetę stanowisku do pomiaru mas i nacisków osi, za pomocą przenośnych wag do pomiarów dynamicznych [...] (znak typu: [...]) oraz przymiaru wstęgowego o nr [...] (nr seryjny: [...]) oraz przymiaru teleskopowego o nr [...] (nr seryjny: [...]), a także użyto termometru elektronicznego typu: [...] (nr nadany: [...]) do zmierzenia temperatury otoczenia w miejscu ważenia.
W wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego, stwierdzono następujące naruszenia dopuszczalnych norm:
- rzeczywista masa całkowita 46,3 t (przy normie 40 t) przekroczenie o 6,3 t tj. o 15,75% /wynik ważenia po odjęciu 2 % błędu pomiarowego zaokrąglonych do 0,1 t w górę to: DMC 45,1 t przekroczenie o 5,1 t/;
- 4-6 oś zespołu pojazdów (1-3 oś naczepy): nacisk grupy osi składającej się z trzech osi nienapędowych (...) naczep, przy odległości (tutaj: d1=1,31 m, d2=1,31 m) między osiami składowymi (kola bliźniacze - zawieszenie pneumatyczńe): 1 oś naczepy - 8,55 t, 2 oś naczepy = 8,45 t, 3 oś naczepy 8,5 t, łącznie = 25,5 t (przy normie 24,0 t) – przekroczenie o 1,5 t tj. o 6,25 % /wynik ważenia po odjęciu 2 % błędu pomiarowego zaokrąglonych do 0,1 t w górę to: 1 oś naczepy - 8,35 t, 2 oś naczepy = 8,25 t, 3 oś naczepy 8,3 t, łącznie = 24,9 t (przy normie 24,0 t) – przekroczenie o 0,9 t;
- długość: 16,60 m (przy normie 16,50 m) – przekroczenie o 0,1 m, tj. o 0,61% /wynik mierzenia po odjęciu 1 % błędu pomiarowego to : długość: 16,43 m – w normie/;
- szerokość: 3,00 m (przy normie 2,55 m) – przekroczenie o 0,45 m, tj. o 17,65 %, /wynik mierzenia po odjęciu 1 % błędu pomiarowego to: 2,97 m – przekroczenie o 0,42 m/, przy czym wystający towar poza obrys naczepy nie był oznakowany.
Kierowca do kontroli okazał zezwolenie kategorii V nr [...] (w obowiązującej do dnia 12 marca 2021 r. siedmiostopniowej skali) na przejazd pojazdu nienormatywnego, na okres 24 miesięcy (w terminie 08.03.2021 r. - 08.03.2023 r.) [...] wydane dnia 05.03.2021 r.
Wyniki kontroli opisane zostały w protokole, który nie został podpisany przez kierowcę. Sporządzono także protokół z przesłuchania świadka tj. kierowcy kontrolowanego pojazdu zeznającego w sprawie.
Pismem z 29 grudnia 2021 r. zawiadomiono przedsiębiorcę "[...] o ww. naruszeniach i wszczęciu z urzędu postępowania w zakresie stwierdzonych naruszeń.
Pismem z dnia 15 lutego 2022 r. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na posiadane zezwolenia kategorii V nr [...] na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Decyzją z 8 marca 2022 r. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na Skarżącego, jako przewoźnika, karę pieniężną w wysokości 10.000 złotych za wykonywanie przewozu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V ważnego w dacie wykonywania przejazdu i zgodnego ze stanem prawnym w dacie wykonywania przejazdu objętego kontrolą drogową z dnia 3 grudnia 2021 r.
W odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji zarzucono bezpodstawne wszczęcie postępowania w oparciu przeprowadzoną kontrolę w dwóch sprawach tj. w oparciu o delikt z ustawy o ruchu drogowym jaki i delikt z ustawy o transporcie drogowym, co winno skutkować zdaniem odwołującego umorzeniem postępowania w tej sprawie. Ponadto zarzucono brak odstąpienia od nałożenia kary w tej sprawie mimo nałożenia kary za to samo przewinienie w innej sprawie (brak stosowania działu IV a kpa).
Decyzją z 19 października 2022 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego rozpoznając odwołanie Skarżącego wniesione w sprawie utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ w I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołano podstawę prawną przyjętą przy wydawaniu decyzji, treść zastosowanych przepisów prawa, przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść zgłaszanych zarzutów i stanowisk w sprawie. W zakresie ustaleń stanu faktycznego organ przytoczył wskazane wyżej naruszenia wraz z opisem wyników wagowych i pomiarowych odnosząc się do obowiązujących w stanie faktycznym sprawy progów wagowych i wymiarowych. Ponadto organ odniósł się do zarzutów odwołania oraz uzasadnił swoje stanowisko w zakresie wymierzonej kary. Odnosząc się do podstaw odstąpienia od ukarania w rozpatrywanej sprawie organ wyjaśnił, iż w jego ocenie nie ma zastosowania art. 189 e oraz f kpa, bowiem w przypadkach uregulowania w przepisach odrębnych: odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, przepisów działu IVa kpa w tym zakresie nie stosuje się.
Zdaniem organu w odniesieniu do wysokości kary istotnym jest, iż art. 140 ab prd, określa w sposób sztywny wysokość kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Organ nie ma zatem w tym zakresie możliwości kształtowania wysokości kary pieniężnej, dlatego też regulacja wynikająca z art. 189 d kpa, na mocy art. 189a § 2 pkt 1 kpa, nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Organ stwierdził, że strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż stosownie do treści art. 140aa ust. 3 pkt 1 prd jest nią podmiot, który wykonywał kontrolowany przejazd. Organ wyjaśnił także, iż zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny a z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że doszło do naruszenia obowiązku w zakresie posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Odnosząc się do okazanego w trakcie kontroli zezwolenia z dnia 5 marca 2021 r. wyjaśniono, iż okazane podczas kontroli zezwolenie zostało wydane zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 13 marca 2021 r. kiedy to zmieniła się treść obowiązujących tu uregulowań prawnych w związku z tym zezwolenie to nie odpowiadało znowelizowanemu zezwoleniu kat. V - która odpowiadała w dniu kontroli dawnemu zezwoleniu kat. VII (tj. obowiązującemu w dniu wydania okazanego zezwolenia).
Organ ustalając kategorię zezwolenia, którą, powinna legitymować się strona postępowania wyjaśnił, iż kierował się następującymi kryteriami. Po pierwsze, rodzajem drogi na której stwierdzono nienormatywność pojazdu. Eliminowane są bowiem te kategorie zezwoleń, które nie mogłyby zostać przyznane na przejazd po drodze na której stwierdzono naruszenie. Po drugie, rodzajem parametrów normatywnych pojazdów, od spełnienia których ustawodawca uzależnił uzyskanie zezwolenia. Parametry tego rodzaju nie mogą być przekroczone, co oznacza, że w tym zakresie muszą być normatywne. Przy ich wyodrębnieniu posłużono się zwrotem "nie większe od dopuszczalnych". Organ zatem bada, spośród kategorii zezwoleń odpowiadającej drodze, na której stwierdzono naruszenie, parametry normatywne pojazdu, eliminując następnie te kategorie zezwoleń, które nie spełniają tego rodzaju warunków. Po trzecie, organ kieruje się rodzajem parametrów nienormatywnych pojazdów, od spełnienia których ustawodawca uzależnił uzyskanie zezwolenia. Parametry tego rodzaju mogą zostać przekroczone, ale jedynie do górnej granicy określonej przepisami prawa. Przy ich wyodrębnieniu posłużono się zwrotem np. "o szerokości nie przekraczającej 3,2 m", "o długości nie przekraczającej 23 m dla zespołu pojazdów, "o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m", "o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t" "o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t". Kolejną czynnością jest zatem zakwalifikowanie przekroczonego parametru do kategorii zezwolenia, dla której możliwe byłoby jego uzyskanie i które nie przekraczałoby maksymalnych, ściśle określonych wielkości dla danej kategorii zezwolenia. Jeżeli pomimo tego nie jest możliwe ustalenie kategorii zezwolenia od I do IV, to kwalifikacja stwierdzonego naruszenia jest dokonywana w oparciu o zezwolenie kategorii V. Jeżeli zatem kontrolowany pojazd nie spełnia warunków normatywnych lub warunków nienormatywnych, albo poruszał się po kategorii drogi, dla której nie przewidziano przekroczenia parametru ustalonego podczas kontroli dla kategorii zezwoleń od I do IV, to wówczas możliwa jest kwalifikacja prawna stwierdzonego naruszenia jedynie w oparciu o brak zezwolenia kategorii V. Zezwolenie na tę kategorię wydaje się bowiem, gdy przekroczono wielkości dopuszczalnych odstępstw określonych w zezwoleniach kategorii I - IV.
GITD stwierdził, iż pojazd i jego naciski osi zostały zważone przy pomocy wagi samochodowej do ważenia pojazdów producenta [...]o nr [...] Waga ta legitymowała się świadectwem legalizacji pierwotnej. Powyższe dokumenty zostały okazane kontrolowanemu przed dokonaniem ważenia. Kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Po dokonaniu pomiarów sporządzono protokół kontroli nr [...] z dnia 3 grudnia 2021 r.
W dniu kontroli ww. pojazdem strona wykonywała przewóz drogowy z ładunkiem podzielnym. Odnosząc się natomiast do zarzutu strony dotyczącego podwójnej karalności, GITD wskazał, że w niniejszej sprawie podstawą do wszczęcia postępowania, a następnie nałożenia kary pieniężnej były przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, a nie ustawy o transporcie drogowym. W ocenie organu w przypadku stwierdzenia przejazdu pojazdu nienormatywnego bez wymaganego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym oraz z przekroczeniami w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej, długości lub szerokości, wykonywanego przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego, wszczyna się dwa, niezależne postępowania administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Podkreślono przy tym, iż obie sankcje nie są ze sobą tożsame zarówno ze strony przedmiotowej jak i podmiotowej. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V a naruszenie stwierdzono w wyniku przekroczenia dopuszczalnej długości, szerokości oraz wysokości zespołu pojazdów.
Organ odwoławczy nie dopatrzył się przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie 140aa ust. 4 prd. Strona nie dostarczyła wg organu także takich dowodów, z których wynikałoby wyłączenie jej odpowiedzialności za brak zezwolenia, w oparciu o regulację art. 140aa ust. 4 prd. Przedsiębiorca zajmujący się profesjonalnie przewozem ładunku po drogach publicznych powinien z należytą starannością, dokładnie i szczegółowo zarówno przygotowywać towar do przewozu, jak i wybierać drogę swego przejazdu, w taki sposób, aby nie naruszyć jakichkolwiek norm prawa drogowego oraz przepisów dotyczących warunków technicznych użytkowanego przez siebie pojazdu. Wyjaśniono tutaj, iż ustawa prawo o ruchu drogowym nie definiuje pojęcia "należytej staranności", czy "braku wpływu". Przedsiębiorca musi wykazać, że dołożył należytej staranności tzn. uczynił wszystko, co można od niego rozsądnie wymagać organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa.
W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła skargę do tut. Sądu na ww. decyzję GITD. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 § 1, art. 156 § 1 pkt 3, art. 189a § 2 pkt 2, art. 189 f § 1 pkt 1 i2k.p.a.;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 62 ust. 4, art. 64 ust. 1 i 2 i 4b, art. 64c, art. 140aa ust.1, ust. 3 pkt 1, ust. 4, art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. c i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (dalej: prd); art. 92a ust. 1, 7 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - ustawy o transporcie drogowym (dalej: utd) w zw. z Ip. 10.4.3, Ip. 10.3.3 zał. nr 3 do utd, art. 4 ust. 3 i art. 10e Dyrektywy Rady 96/53/WE w zw. z art. 1 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403 oraz załącznika nr I pkt 4 do tego Rozporządzenia, art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 50 Karty Praw Podstawowych UE, art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a., art. 12 ustawy Prawo Przedsiębiorców.
W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz o umorzenie postępowania, przeprowadzenie rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym.
W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., iż wszystkie ustalone w trakcie kontroli wartości mieściły się w wartościach ustalonych dla zezwolenia kategorii V, którym dysponowała strona, tj. szerokość, wysokość, długość, rzeczywista masa całkowita. Kontrolujący ustalili, że jedynie nacisk grupy osi składającej się z trzech osi nie napędowych został przekroczony o 1,5 t, przy przyjęciu normy 24 t, a więc o 6,25 %. Ponadto w stosunku do tego samego zdarzenia przeprowadzone zostały równolegle dwie kontrole, wszczął równolegle dwa postępowania a następnie wydał dwie decyzje administracyjne. Naruszenia prawa w obu decyzjach dotyczyły tego samego zdarzenia. W dwóch decyzjach zachodzi tożsamość podmiotowa dotyczą jednej kontroli drogowej tego samego pojazdu z dnia 3 grudnia 2021 r. w związku z czym doszło do naruszenia zakazu podwójnego karania – ne bis in idem.
Ponadto Skarżący zwrócił także uwagę, że strona nie bagatelizowała ciążących na niej obowiązków związanych z poruszaniem się pojazdu nienormatywnego. Strona posiadała bowiem zezwolenie kategorii \/ a tym samym dochowała zatem staranności. Strona uważa również, iż w sprawie powinny znaleźć zastosowanie przepisy działu I\/a k.p.a. bowiem ustawa o transporcie drogowym nie zawiera kompleksowej regulacji dotyczącej zasad nakładania kar, odstępowania od nich i ich miarkowania. Organ jednak w ogóle nie rozważył merytorycznych przesłanek zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Zdaniem strony na Organie spoczywał obowiązek rozważenia możliwości zastosowania ww. przepisu w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U.2023, poz.259 t.j. - dalej jako "p.p.s.a.").
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem w sprawie nie doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania przy ustalaniu jej stanu faktycznego. Ustalenia faktyczne wystąpienia przekroczeń norm nacisku na osi oraz dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu przeprowadzone zostały prawidłowo. Nadto brak było podstaw do uwzględniania wniosku o zwrócenie się z pytaniem prejudycjalnym zawartym w skardze do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Spór w przedmiotowej sprawy sprowadza się zasadniczo do dwóch kwestii tj. zarzutu naruszenia przez organ zakazu podwójnego karania oraz niezastosowanie przepisów pozwalających na uchylenie się od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia.
W zakresie pierwszego spornego zagadnienia wyjaśnić należy, iż poruszane w skardze zagadnienie wzajemnej relacji między sankcjami przewidzianymi w ustawie prawo o ruchu drogowym i w ustawie o transporcie drogowym było niejednokrotnie już przedmiotem oceny sądów administracyjnych, w tym również Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podzielił przedstawione niżej stanowiska prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie sądowym wykazujące bezzasadność zarzutu Skargi co do podwójnego ukarania za ten sam delikt.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 września 2021 r. Sygn. akt II GSK 717/21 (dotyczącym podobnego stanu faktycznego) odnosząc się do zarzutu podwójnego ukarania w oparciu o dwa reżimy prawne wskazał, iż chodzi tu o różne zakresy normowania ustaw, a mianowicie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym, które to ustawy realizują odrębne cele oraz chronią inne dobra i interesy prawne. Zdaniem NSA: (...)"W odniesieniu do istoty spornej w sprawie kwestii znajduje to swoje potwierdzenie w tym, że podczas, gdy na gruncie pierwszej z tych ustaw administracyjna kara pieniężna – której wysokość, jest determinowana kategorią zezwolenia, którym nie legitymuje się podmiot wykonujący przejazd – jest nakładana za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia, to na gruncie drugiej z tych ustaw, karze tej podlega wykonywanie przewozu drogowego lub innych czynności związanych z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, które polega, między innymi, na niewyposażeniu kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 ust. 1 pkt 3 lit d u.t.d., dopuszczeniu do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t., których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona co najmniej o 20% oraz dopuszczeniu do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów, których dopuszczalna długość została przekroczona powyżej 2% i mniej niż 20%). W świetle powyższego za uzasadniony trzeba więc uznać wniosek, że delikt administracyjny przypisany stronie skarżącej w rozpatrywanej sprawie nie był tożsamy deliktowi przypisanemu jej na podstawie ustawy o transporcie drogowym, a co za tym idzie, że nie były również tożsame zachowania, z powodu których każdy z tych deliktów został stronie skarżącej przypisany. Były to bowiem, zachowania zasadniczo różne, a tezy przeciwnej nie uzasadnia to, że podlegające ustaleniu w odrębnie prowadzonych postępowaniach w sprawach nałożenia kar pieniężnych odrębne zbiory faktów posiadały również pewną część wspólną odnoszącą się do braku zezwolenia kategorii VII. W świetle przedstawionych argumentów nie ma to jednak znaczenia, albowiem na tej tylko podstawie – a więc z pominięciem konsekwencji wynikających z przywołanej powyżej regulacji prawnej – nie sposób jest zasadnie wnioskować o zaistnieniu sytuacji mającej dowodzić naruszenia zasady ne bis in idem, a w konsekwencji – jak podnosi strona skarżąca – o naruszeniu zasady proporcjonalności wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP, czy też z art. 8 k.p.a., na gruncie którego ma ona wymiar obowiązku proceduralnego (zob. A. Wróbel, art. 8 k.p.a., t. 11, w: Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego LEX/el. 2021)."
Podobne stanowisko w kwestii tzw. "podwójnego ukarania" jest obecnie prezentowane szeroko i stanowi ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych. W przypadku stwierdzenia w czasie tej samej kontroli przejazdu pojazdu nienormatywnego bez wymaganego zezwolenia i naruszenia przez podmiot wykonujący przewóz drogowy obowiązków wynikających z przepisów o transporcie drogowym, właściwy organ ma prawo wszcząć dwa niezależne postępowania administracyjne i wydać dwie decyzje. Takie stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyrokach z 13 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 449/19 i sygn. akt III SA/Lu 450/19, z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 467/19 i sygn. akt III SA/Lu 469/19, z 7 stycznia 2021 r. o sygn. akt III SA/Lu 499/20 i III SA/Lu 500/20 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z 2 grudnia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1779/08 oraz z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 299/19, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny Gdańsku w wyroku z 24 września 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 160/20. Ponadto skargi kasacyjne organu od wyroków zapadłych w sprawach o sygn. akt III SA/Lu 449/19 i sygn. akt III SA/Lu 450/19, zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II GSK 330/20 i II GSK 270/20), przy czym w wyroku 1 lipca 2020 r. (sygn. akt II GSK 330/20) NSA wskazał, że podziela wyrażony przez Sąd I instancji pogląd dotyczący podwójnego karania i zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie prawa.
W powoływanych wyżej wyrokach WSA w Lublinie o sygn. akt III SA/Lu 449/19 i sygn. akt III SA/Lu 450/19, zapadłych na tle podobnych okoliczności faktycznych (tj. dwa protokoły kontroli sporządzone w tym samym dniu) Sąd ten uznał, że doszło do zbiegu odpowiedzialności. Do jednego zdarzenia, polegającego na przejeździe pojazdu nienormatywnego, zastosowanie mają bowiem różne normy prawne, które przewidują niezależne od siebie ujemne konsekwencje. WSA w Lublinie powołał się w tej mierze na doktrynę i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, który wielokrotnie zajmował się dopuszczalnością zastosowania dwóch sankcji za ten sam czyn zwraca się uwagę, że fakt pociągnięcia jednostki do odpowiedzialności za ten sam czyn, ale w różnych postępowaniach o charakterze represyjnym, nie przesądza automatycznie o naruszeniu zakazu podwójnego karania. Także Europejski Trybunał Praw Człowieka dopuszcza stosowanie różnych procedur i sankcji, uznając prawo danego państwa do wyboru stosowanych środków represyjnych, o ile stanowią one proporcjonalną reakcję na różne aspekty naruszenia prawa.
Odnosząc się natomiast do wniosku o skierowanie pytania prejudycjalnego wyjaśnić należy, iż w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjmuje się, że do naruszenia zakazu podwójnego karania dochodzi, gdy kumulatywnie spełnione są trzy warunki: tożsamość zdarzeń, tożsamość podmiotu popełniającego czyn i tożsamość chronionego interesu prawnego. Istotne znaczenie ma ochrona tego samego dobra na podstawie dwóch różnych regulacji. Ustalenia wymaga zatem, czy orzekane środki realizują identyczny cel, czy też cele przyjęte przez oba środki są odmienne.
W kontekście wskazywanej wyżej wykładni przepisów obu wskazywanych ustaw w takiej sytuacji słusznie uznano, że nie zachodzi zatem tożsamość chronionego interesu prawnego. Kara za przejazd pojazdu nienormatywnego ma na celu zapobieżenie przejazdom pojazdów, które na skutek przekroczenia dopuszczalnych wymiarów, masy lub nacisków osi powodują uszkodzenia dróg i stanowią zagrożenie w ruchu drogowym. Natomiast kary wymierzane za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego mają na celu zapobieganie naruszaniu przez podmioty wykonujące przewozy drogowe obowiązków nałożonych ustawą o transporcie drogowym. Inny jest zatem cel obu regulacji. W konsekwencji brak było uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia wniosku skargi o zwrócenie się do TSUE z pytaniem prawnym.
Tym samym zarzuty skargi odnoszące się do naruszeń przepisów prawa materialnego co do braku podstawy prawnej wymierzenia kary i naruszenie zasady podwójnego ukarania za ten sam czyn, Sąd uznał za bezzasadne
Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących naruszenia przez organ orzekający w sprawie przepisów postępowania administracyjnego to również w tym zakresie Sąd uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że doszło do naruszenia obowiązku w zakresie posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym w sposób szeroko opisany w zaskarżonej decyzji. Sąd nie stwierdził, aby w niniejszej sprawie nastąpiło mające istotny wpływ na wynik sprawy uchybienie procedurze: naruszenie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa wyrażonych w tych przepisach zasad prawdy obiektywnej, zasady oficjalności, zasady ciężaru dowodu, zupełności zgromadzonego materiału, zasady swobodnej oceny dowodów.
Stan faktyczny sprawy został ustalony w wyniku kontroli drogowej przeprowadzonej 3 grudnia 2021 r. Okoliczności, które legły u podstaw odpowiedzialności administracyjnej Skarżącej są klarowne. Zatrzymany kierowca kierował podczas kontroli nie przedstawił wymaganego na datę przeprowadzania kontroli zezwolenia na przejazd tego zespołu, jako przejazdu drogowego wykonywanego pojazdem ponadnormatywnym. Kontrolujący zebrali materiał dowodowy w sposób kompletny (vide kopie dokumentów dot. kontrolowanego pojazdu). Do pomiarów nacisków i masy całkowitej zostały użyte przenośne wagi zgodnie z obowiązującą procedurą. Czynności kontrolne wykonano w punkcie kontrolnym na zatwierdzonym przez uprawionego geodetę stanowisku do pomiaru mas i nacisków osi, za pomocą użytych wag. Przed rozpoczęciem pomiarów, kierowca został pouczony o zasadach kontroli nacisków osi i masy pojazdu, długości, wysokości i szerokości pojazdu oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Stanowisko pomiarowe przygotowane było prawidłowo a Kierowca nie wniósł zastrzeżeń do czynności kontrolnych, choć na polecenie pracodawcy odmówił podpisania protokołu. W sprawie istotne jest, że kierowcy pojazdu został okazany dokument w postaci świadectwa legalizacji pierwotnej, świadectwo wzorcowania, dokument potwierdzający geometrię miejsca ważenia. Kierowca miał też możliwość sprawdzenia zgodności numerów fabrycznych wagi, przymiaru i wysokościomierza z dokumentami potwierdzającymi ich prawną kontrolę metrologiczną lub wzorcowanie oraz zapoznania się z instrukcją użytkowania wagi. Kierowca zapoznał się z treścią protokołu i otrzymał jego kopię.
W wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego, stwierdzono naruszenia dopuszczalnych norm co do rzeczywistej masy całkowitej 46,3 t (przy normie 40 t) tj. przekroczenie o 15,75%, co do grupy osi składającej się z trzech osi nienapędowych 1 oś naczepy - 8,55 t, 2 oś naczepy = 8,45 t, 3 oś naczepy 8,5 t, łącznie = 25,5 t (przy normie 24,0 t) tj. przekroczenie o 6,25 %, co do długości: 16,60 m (przy normie 16,50 m) tj. przekroczenie, o 0,61%, co do szerokości 3,00 m (przy normie 2,55 m) tj. przekroczenie o 17,65 % przy czym wystający towar poza obrys naczepy nie był oznakowany.
W ocenie Sądu wobec stwierdzenia ww. naruszeń prawidłowo ustalono, że kontrolowany środek transportu jest pojazdem nienormatywnym określonym dla zezwolenia kategorii V, wskazanego w tabeli Kategorie zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego, stanowiącej załącznik do ustawy - Prawo o ruchu drogowym aktualnego na datę przeprowadzonej kontroli.
Odnosząc się natomiast tutaj do okazanego w trakcie kontroli zezwolenia kat. V z dnia 5 marca 2021 r. Sąd w pełni podziela argumentację organu szeroko wyjaśniającą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dlaczego okazane zezwolenie nie było wystarczające i nie było aktualne na datę przeprowadzonej kontroli co do uznania go za zezwolenie kategorii V w dacie 3 grudnia 2021 r. wskazać tutaj należy, iż zgodnie z regulacją Ip. 5 załącznika nr 1 do prd, zezwolenie kategorii V wydawane jest na przejazd pojazdu nienormatywnego:
a) o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I-IV,
b) o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t.
Ponadto zezwolenia na kategorii V udziela się na przejazd wyznaczoną trasą wskazaną w zezwoleniu. W przedmiotowej sprawie realizowany był przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym o parametrach i drogach przewidzianych dla zezwolenia kategorii V jednakże wg 5-skalowej ilości zezwoleń obowiązującej od dn. 13.03.2021 r. - zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021,poz. 54 z późn. zm.). Nadto jak wynika z zeznań kierowcy zawartych w dołączonym do akt administracyjnych protokole przesłuchania nikt nie ustalał mu trasy jaką ma się poruszać bowiem to wyłącznie on ustala którędy dojedzie do wyznaczonego miejsca, przy czym zawsze wybiera drogę najkrótszą. Kierowca nie był również świadomy zmiany przepisów prawa po wydaniu stronie skarżącej zezwolenia kat. V, które okazał w dniu kontroli. Podkreślić tutaj należy, iż do dnia 12 marca 2021 r. włącznie obowiązywało 7 kategorii zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego natomiast od 13 marca 2021 r. ustalono 5 kategorii zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego wg wskazanych w zaskarżonej decyzji kryteriów nie normatywności.
Tym samym w ocenie Sądu zezwolenie okazane do kontroli przez kierowcę kat. V nr [...] było ważne na czas na jaki zostało wydane jednakże w dacie kontroli nie wykazywało odpowiedniej kategorii (dawna kat. V była zbyt niska w dacie kontroli) co do kontrolowanego przewozu.
Odnosząc się natomiast do zasady i wymiaru orzeczonej kary wskazać należy, iż zgodnie z art. 140 aa ust. 2 p.r.d., decyzję administracyjną o nałożeniu kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 i 1 a wydaje właściwy ze/względu na miejsce przeprowadzanej kontroli drogowej organ Inspekcji Transportu Drogowego. Zgodnie natomiast z art. 140aa ust. ust. 3 pkt 1 p.r.d., karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd. Zgodnie zaś z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b) p.r.d., karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości 10 000,00 zł za brak zezwolenia kategorii V - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%.
Uznać należy zatem, że z uwagi na wykonywanie objętego kontrolą przewozu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V wymierzona kara określona została zasadnie i w odpowiedniej wysokości.
Odnosząc się natomiast co do kwestii związanych z możliwościami odstąpienia od nałożenia kary przez organ administracyjny to zdaniem Sądu, GITD zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 140aa ust. 4 prd. Zgodnie z tym przepisem, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 i ust. 1a pkt 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że ten podmiot: a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub 2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna. Co się tyczy art. 140aa ust. 4 pkt 2 prd, to przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania z uwagi na stwierdzone przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej. Natomiast co do kwestii zastosowania art. 140aa ust. 1 pkt 1 prd, to zdaniem Sądu organ zasadnie uznał, że Skarżący nie wykazał, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Zestawienie masy własnej zespołu pojazdów, nacisków osi nie napędowych oraz przekroczeń związanych z szerokością pojazdu (brakiem użycia sygnalizacji przekroczeń co do szerokości pojazdu mimo ich posiadania, oraz brakiem oceny wagi pojazdu) pozwalało na stwierdzenie, że rzeczywista masa zespołu pojazdów i jego wymiary przekraczają wartości dopuszczalne, a zatem przewoźnik powinien był wiedzieć, że nie może podjąć się realizacji tego przewozu w ramach posiadanego zezwolenia. Dodać także należy, że organ rozważył zawarte w ww. unormowaniu pojęcia "należytej staranności" i "braku wpływu" na powstanie naruszenia. W przypadku podmiotów, które w ramach działalności gospodarczej profesjonalnie zajmują się transportem wzorzec staranności jest zaostrzony a przy dokonywanej ocenie należy mieć także na względzie obowiązek przestrzegania prawa i rozumienia znaczenia zagrożeń wynikających z potencjalnych naruszeń w zakresie prowadzonej działalności. Zasadnie stwierdzono także, iż w toku postępowania Skarżąca nie wykazała i nie przedłożyła żadnego istotnego dokumentu, z którego wynikałoby, iż dochowała należytej staranności. W szczególności nie można za taki dokument uznać przedstawionego w dniu kontroli zezwolenia kat. V, które z przyczyn wskazanych powyżej nie było aktualne na datę przeprowadzonej kontroli. Zeznania świadka (Kierowcy) wykazały natomiast, iż dokonywany przewóz nie mógł się odbywać nawet w oparciu o posiadane pozwolenie zatem powoływane tu twierdzenia jakoby pozyskanie zezwolenia w dniu 5 marca 2021 r. wskazywało na dochowanie należytej staranności nie zasługiwało na uwzględnienie.
Ponadto Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie za trafne uznał też stanowisko GITD, że w niniejszej sprawie nie znajdował zastosowania art. 189f kpa, określający przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Z art. 189a § 2 kpa wynika, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, przepisów działu IVA kpa w tym zakresie nie stosuje się. Przepisem odrębnym, który reguluje m.in. kwestię odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, jest w okolicznościach tej sprawy art. 140aa ust. 4 prd. Stosowanie tego przepisu w praktycznym wymiarze ma bowiem w istocie rzeczy ten sam skutek, co zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f kpa, albowiem za zaistniałe i ujawnione naruszenie prawa, kara ta nie jest nakładana, a dla przyjęcia, że przepisy działu IVA kpa nie mają zastosowania istotne znaczenie ma to, aby zagadnienie, o którym mowa w art. 189a § 2 kpa zostało uregulowane w przepisach odrębnych i nie jest przy tym istotne to, że zakres normowania zagadnienia określonego w art. 189f § 2 kpa w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVA kpa lub, czy przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2021 r. o sygn. II GSK 375/21 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 kwietnia 2023 r. o sygn. akt VI SA/Wa 8038/22).
Zaskarżona decyzja nie jest także dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. bowiem jak wskazano powyżej nie dotyczy kary, która już byłaby wymierzona w innych postępowaniu. rozstuż poprzednio rozstrzygniętej decyzją ZWITD z dnia 28 stycznia 2022 r.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na niezasadność skargi oraz brak stwierdzenia z urzędu innych naruszeń prawa, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, skarga podlegała oddaleniu.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.