VI SA/Wa 1377/21

VI SA/Wa 1377/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-09-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz
Jakub Linkowski /sprawozdawca/
Zdzisław Romanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Sygn. powiązane
II GSK 813/22 - Wyrok NSA z 2025-11-13
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1651
art. 69a ust. 1, art. 65 pkt 1, art. 75 ust. 2 i ust. 5, art. 68 ust. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 85
art. 326 ust. 1-2, art. 327 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant spec. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżania w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2021r., którą organ naczelny działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) w związku z art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1651) sprzeciwił się wpisowi J. P. na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...], dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. Pkt 4. Poz. 68.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] ustalony został pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką J. P.. Odpis uchwały został doręczony J. P. w dniu [...] października 2020 r.
W dniu 26 października 2020 r. J. P. złożył do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich.
Uchwałą z dnia [...] listopada 2020 r. Pkt 4. Poz. 68 Okręgowa Rada Adwokacka w [...] dokonała wpisu J. P. na listę aplikantów adwokackich tej Izby. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że kandydat złożył wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w [...] i uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, który odbył się w dniu [...] września 2020 r. oraz spełnia warunki wymienione w art. 65 pkt 1 - 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
W dniu 25 listopada 2020 r. do Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze wpłynęła uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. Pkt 4. Poz. 68 wraz z aktami osobowymi J. P.. Do akt osobowych zostały dołączone notarialnie poświadczone odpis dyplomu, potwierdzający ukończenie studiów z tytułem [...] na kierunku prawo konkurencji na [...] będącego częścią [...] w Wielkiej Brytanii wraz z tłumaczeniem przysięgłym i oryginałem pisemnej informacji od Dyrektora Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej ("NAWA").
Z powyższych dokumentów - zdaniem Ministra Sprawiedliwości - nie wynikało, czy J. P. ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym, na podstawie art. 69 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, zwrócono pismem z dnia 7 grudnia 2020 r. do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] uchwałę o wpisie na listę aplikantów adwokackich J. P. wraz z aktami osobowymi, w celu uzupełnienia akt o dokument potwierdzający przeprowadzenie procedury nostryfikacji, stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem.
Uchwała Okręgowej Adwokackiej w [...] w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich z dnia [...] listopada 2020 r. Pkt 4. Poz. 68 wraz z aktami osobowymi J. P. wpłynęła ponownie do Ministra Sprawiedliwości w dniu 5 lutego 2021 r.
Do akt osobowych został dołączony wniosek J. P. o zawieszenie postępowania w jego sprawie z uwagi na istnienie zagadnienia związanego z nostryfikacją jego dyplomu zagranicznych studiów prawniczych oraz wniosek alternatywny o ponowną analizę jego sprawy z uwzględnieniem podanych przez niego okoliczności oraz zmianę stanowiska Ministra Sprawiedliwości w kontekście istnienia w jego przypadku wymogu przeprowadzenia procedury nostryfikacji i umożliwienie rozpoczęcia przez niego aplikacji adwokackiej w 2021 r.
Wnioskodawca wskazał, że procedura nostryfikacji może trwać do 90 dni (do czego nie wlicza się złożenia dodatkowych egzaminów lub odbycia praktyk zawodowych w przypadku różnic w programie studiów) od dnia złożenia stosownego wniosku spełniającego wymagania formalne, co znacznie przedłużyłoby proces uzyskania wpisu i uniemożliwia rozpoczęcie przez niego zajęć w terminie. Jego zdaniem dodanie ww. wymogu złożenia dodatkowego dokumentu w październiku 2020 r., już po egzaminie wstępnym na aplikację, pozbawiło go (oraz inne osoby w tej samej sytuacji) możliwości rozpoczęcia aplikacji adwokackiej w terminie. J. P. podkreślił, że Prawo o adwokaturze nie przewiduje sposobu uznania zagranicznych studiów prawniczych w Polsce. Natomiast przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85, z późn. zm.) w odniesieniu do dyplomów takich jak jego przewidują dwa tryby uznania w Polsce:
- art. 326 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce ustawy stanowi, że dyplom wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, potwierdzający ukończenie studiów drugiego stopnia - potwierdza w Rzeczypospolitej Polskiej posiadanie wykształcenia na poziomie studiów drugiego stopnia; lub
- art. 327 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że dyplom ukończenia studiów za granicą może być uznany za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego.
Według wnioskodawcy regulacje zawarte w Prawie o adwokaturze nie wskazują na to, że zagraniczne studia prawnicze kandydata ubiegającego się o wpis na listę aplikantów powinny zostać poddane procedurze nostryfikacji. Ponadto zainteresowany wskazał, że dotychczasowa praktyka Ministra Sprawiedliwości sugeruje też, że przy ocenie czy dyplom zagranicznych studiów prawniczych spełnia wymogi Prawa o adwokaturze, stosowany dotychczas był art. 326 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Na poparcie swoich argumentów wskazał przykład kolegi, który w 2019 roku po ukończeniu studiów licencjackich (LL.B) na U. w M. w Holandii, a następnie uzyskaniu dyplomu magistra ([...]) na U. w G. w Wielkiej Brytanii został dopuszczony do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką we wrześniu 2019 r. i następnie został wpisany na listę aplikantów adwokackich. J. P. wskazał, że w przypadku tej osoby przedstawienie dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji i stwierdzającego równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem nie było wymagane, a do dokonania wpisu na listę aplikantów adwokackich wystarczyło złożenie kopii notarialnej dyplomu oraz jego tłumaczenia. W przywołanej sprawie Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się dokonaniu wpisu w jego przypadku oraz nie wezwał do przedstawienia dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji i stwierdzającego równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem. J. P. ponadto dodał, że w poprzednich latach, Minister Sprawiedliwości nie stawiał wymogu przedstawienia dokumentu stwierdzającego równoważność dyplomu z polskim odpowiednikiem przy procesie wpisu na listę aplikantów adwokackich. Takie rozwiązanie, zdaniem strony, ułatwia dostęp do zawodów prawniczych Polakom, którzy ukończyli studia prawnicze za granicą i chcą wrócić do kraju. Nie tworzy ono również ryzyka przystąpienia do aplikacji kandydatów nie mających odpowiedniej wiedzy, gdyż kandydaci na aplikantów, których zagraniczne dyplomy studiów prawniczych są uznane w rozumieniu art. 326 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, muszą udowodnić znajomość prawa polskiego na etapie egzaminu wstępnego. Dodatkowy wymóg nostryfikacji dyplomu znacznie utrudnia, lub nawet uniemożliwia, powrót Polaków studiujących prawo za granicą do kraju, którzy w takim wypadku muszą de facto zaliczyć studia prawnicze w Polsce. Takie rozwiązanie w znacznym zakresie uniemożliwia stosowanie przepisu art. 65 pkt 3 Prawa o adwokaturze do osób studiujących za granicą. Zdaniem J. P., zmiana interpretacji wymogu zawartego w regulacji art. 75 ust. 2 w związku z art. 65 pkt 3 Prawa o adwokaturze przez Ministra Sprawiedliwości, która nie jest poparta żadną zmianą w obowiązującym prawie, narusza zasadę prowadzenia postępowań w sposób budzący zaufanie jego uczestników przez organy administracji publicznej. Złożenie dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji w takim przypadku nie było wymagane w latach ubiegłych przez Ministra Sprawiedliwości w sprawach o wpis na listę aplikantów adwokackich. Wymóg przedstawienia stanowi zatem - w ocenie J. P. - odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 8 § 2 k.p.a.
Uzasadniając swoje stanowisko odnośnie wyrażonego sprzeciwu w decyzji z dnia [...] lutego 2021r. Minister Sprawiedliwości wskazał, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 ustawy i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] jako podstawę wpisu J. P. wskazała uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką oraz spełnienie przesłanek do wpisu określonych w art. 65 pkt 1-3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Organ naczelny wskazał, że stosownie do treści art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto:
1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;
2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;
3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, do wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich, zgodnie z art. 68 ust. 3
pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze, osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzoną datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku.
Minister stwierdził, że J. P. - co wynika ze złożonych przez niego oświadczeń - korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych. Z informacji z Krajowego Rejestru Karnego oraz ze złożonego oświadczenia dotyczącego toczących się w przeszłości oraz obecnie postępowań karnych lub dyscyplinarnych wynika, że J. P. jest nieskazitelnego charakteru. Wnioskodawca spełnił zatem przesłanki określone w art. 65 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Organ naczelny uznał jednak, że konieczne było ustalenie, czy Wnioskodawca spełnia przesłankę wynikającą z art. 65 pkt 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. czy ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. Spełnienie tej przesłanki weryfikuje się na podstawie dyplomu zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym kluczowe jest ustalenie, czy zagraniczne studia, które ukończył J. P. są studiami uznanymi w Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 65 pkt 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Zainteresowany przedłożył kopię dyplomu wydanego przez [...] będącego częścią U. w Wielkiej Brytanii z dnia [...] listopada 2018 r., stwierdzającego uzyskanie tytułu [...].
Organ zauważył, że z zaświadczenia wydanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej wynika, że dokument powyższy potwierdza w Polsce posiadanie wykształcenia wyższego na poziomie studiów drugiego stopnia, uprawnia do kontynuacji kształcenia na studiach drugiego stopnia oraz kontynuacji kształcenia na studiach podyplomowych, a także do ubiegania się o nadanie stopnia doktora/przyjęcia do szkoły doktorskiej. Jednocześnie z zaświadczenia wynika, że dyplom nie poświadcza uprawnień do wykonywania zawodu.
Organ naczelny podał, że przesłanka wskazana w art. 65 pkt 3 ustawy – Prawo o adwokaturze, tj. ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej jest przesłanką konieczną do spełnienia nie tylko na etapie dopuszczenia do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, ale również do wpisu na listę aplikantów, dopuszczenia do egzaminu adwokackiego, jak i przede wszystkim do wpisu na listę adwokatów. Jest to zatem przesłanka, której spełnienie badane jest na każdym z wyżej wymienionych etapów, w tym w szczególności na etapie dopuszczenia do wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Przesłanka ta jest zatem przesłanką uprawniającą de facto do wykonywania zawodu. Minister Sprawiedliwości wskazał, że użyty w drugiej części art. 65 pkt 3 ustawy - Prawo o adwokaturze zwrot "uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej" należy odczytywać przez pryzmat zdania początkowego, które brzmi: "ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej". Zatem w przypadku ukończenia przez kandydata studiów zagranicznych konieczne wydaje się uznanie za równoważny dyplomu i tytułu zawodowego kandydata przez pryzmat wymogów dotyczących wykształcenia w Rzeczypospolitej Polskiej, tj. ukończenia wyższych studiów prawniczych i jednocześnie uzyskania tytułu magistra prawa.
Zdaniem organu zastosowanie w tym przypadku ma zatem przepis art. 327 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a nie - jak twierdzi Zainteresowany - przepis art. 326 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W przypadku posiadania przez kandydata dyplomu ukończenia zagranicznych studiów prawniczych dla uznania za równoważny polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu - w przypadku braku umowy międzynarodowej określającej równoważność - konieczne jest przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego, co wprost wynika z treści art. 327 ust. 1 tej ustawy.
Organ zaznaczył, że na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, pojęcie "uznanie" występuje wyłącznie w znaczeniu uznania dyplomu ukończenia studiów za granica za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego. Przepisy art. 326 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowią zaś wyłącznie o potwierdzeniu w Rzeczypospolitej Polskiej posiadania wykształcenia na poziomie studiów pierwszego albo drugiego stopnia (art. 326 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3). Nie może zatem przepis ten - jak twierdzi Zainteresowany - stanowić podstawy prawnej uznania przedłożonego przez niego dyplomu. Kwestie dotyczące uznawania zagranicznego dyplomu za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu w celach zawodowych uregulowane zostały w art. 327 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Zgodnie z art. 327 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dyplom ukończenia studiów za granicą może być uznany za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego. Przedłożony przez wnioskodawcę dyplom potwierdza posiadanie wykształcenia wyższego na poziomie studiów drugiego stopnia, jednakże - w opinii Ministra Sprawiedliwości - w dacie orzekania nie można było stwierdzić, że studia te są równoważne z ich polskim odpowiednikiem, albowiem nie zostało przeprowadzone postępowanie nostryfikacyjne, o którym mowa w art. 327 ust. 1 in fine ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Wyżej wymienione przepisy wskazują zatem na konieczność przeprowadzenia nostryfikacji do stwierdzenia równoważności dyplomu z jego polskim odpowiednikiem.
Odnosząc się do wskazanego we wniosku Kandydata argumentu, że przedłożył on pismo od Dyrektora [...], z którego - w opinii Zainteresowanego - wynika podstawa prawna (art. 326 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) "uznania" jego dyplomu, Minister wskazał, że przedłożone zaświadczenie nie stwierdza równoważności przedłożonego dyplomu z jego polskim odpowiednikiem. W piśmie [...] z dnia 17 października 2019 r. wskazano wprost, że równoważność dyplomu J. P. z jego polskim odpowiednikiem może nastąpić po przeprowadzeniu procedury nostryfikacji. Przedłożona przez J. P. kopia dyplomu wydanego przez [...] będącego częścią U. w Wielkiej Brytanii z dnia [...] listopada 2018 r., stwierdzającego uzyskanie tytułu [...] zgodnie z art. 326 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, potwierdza w Polsce posiadanie wykształcenia na poziomie studiów drugiego stopnia oraz uprawnia do kontynuacji kształcenia na studiach drugiego stopnia, na studiach podyplomowych oraz do ubiegania się o nadanie stopnia doktora/przyjęcie do szkoły doktorskiej. Jest to potwierdzenie poziomu wykształcenia do celów dalszego kształcenia i nie oznacza uznania równoważności dyplomu i tytułu zawodowego. Znajduje to potwierdzenie również w informacji przedstawionej przez [...].
Zdaniem organu naczelnego dokumenty przedstawione przez stronę nie mogły zatem stanowić podstawy do ustalenia, że ukończył ona zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim jest to wymagane w ustawie - Prawo o adwokaturze, aby rozpocząć aplikację adwokacką.
Organ uznał, że posiadany przez J. P. dyplom ukończenia studiów może być uznany za równoważny jego polskiemu odpowiednikowi, jednakże dla takiego uznania konieczne jest przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego. Minister wskazał, że nie można zgodzić się z twierdzeniem J. P., że wymóg przedstawienia dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji, stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem stanowi naruszenie zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 § 2 k.p.a. Minister Sprawiedliwości działa na podstawie obowiązujących przepisów prawa, tym samym ma obowiązek wszechstronnego, rzetelnego i bezstronnego rozpoznania każdej sprawy. W powyższej sprawie organ zbadał zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonał oceny przesłanek do wpisu na listę aplikantów adwokackich wskazanych w art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Uznawanie zagranicznego dyplomu za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu w celach zawodowych (w tym przypadku do odbywania aplikacji adwokackiej) uregulowane zostały w art. 327 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który nakłada obowiązek przeprowadzenia postępowania nostryfikacyjnego, w przypadku braku umowy międzynarodowej w tym zakresie. W świetle powyższych okoliczności bez znaczenia dla sprawy są zarzuty podniesione przez stronę co do dotychczasowej praktyki Ministra Sprawiedliwości w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich, a w szczególności to, iż w poprzednich latach w indywidualnych sprawach nie był stawiany wymóg przedstawienia dokumentu stwierdzającego równoważność dyplomu z polskim odpowiednikiem przy procesie wpisu na listę aplikantów adwokackich. Minister Sprawiedliwości na gruncie przytoczonych wyżej regulacji nie jest władny do oceny i uznania dyplomu ukończenia studiów za granicą za równoważne odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu, w tym wypadku uznania równoważności studiów prawniczych w Rzeczypospolitej i równoważności uzyskania tytułu magistra prawa (art. 327 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce).
Odnosząc się natomiast do wniosku o zawieszenie postępowania w sprawie z uwagi na istnienie zagadnienia związanego z nostryfikacją dyplomu zagranicznych studiów prawniczych, wskazano, że określony w art. 69a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze termin do podpisania przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu jest terminem prawa materialnego, który nie ulega zawieszeniu ani nie podlega przywróceniu. Terminy materialne są bowiem terminami, z którymi są związane skutki prawne w płaszczyźnie prawa materialnego, a więc w zakresie praw i obowiązków podmiotów stosunków prawnych. Takim uprawnieniem jest właśnie możliwość podpisania przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata.
Podkreślono, że Minister Sprawiedliwości, oceniając spełnienie przez zainteresowaną osobę przesłanek wymaganych od kandydata na aplikanta adwokackiego przy wpisie na listę aplikantów adwokackich, jest uprawniony do dokonania oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegający się o wpis kandydat do zawodu adwokata spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze, w tym czy ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo organ podkreślił, że postępowanie o wpis na listę aplikantów adwokackich jest odrębnym postępowaniem od postępowania o dopuszczenie do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. W postępowaniu o wpis na listę aplikantów adwokackich, zarówno Okręgowa Rada Adwokacka, jak również Minister Sprawiedliwości mają obowiązek badania, czy kandydat spełnia w pełni wszystkie przesłanki konieczne do wpisu, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 września 2018 r. sygn. akt. VI SA/Wa 486/18.
Organ naczelny wskazał, że brak uzupełnienia przez wnioskodawcę dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji, stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem, wymaganego do wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich, uniemożliwiło Ministrowi Sprawiedliwości ustalenie, czy J. P. spełniał wszystkie warunki niezbędne do wpisu na listę aplikantów adwokackich, określone w ustawie Prawo o adwokaturze.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, niezależnie od spełnienia pozostałych przesłanek wymaganych od kandydata na aplikanta adwokackiego, wnioskodawca nie wykazał, że ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie dołączył dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem, tj. do uznania za równoważny dyplomu ukończenia studiów za granicą odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, uzyskanie przez kandydata pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ciągu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego, zatem w przypadku J. P. do dnia [...] października 2022 r. Zainteresowany w powyższym okresie może zatem zrealizować swoje uprawnienie do wpisu na listę aplikantów adwokackich na podstawie uzyskanego pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką który odbył się w dniu [...] września 2020 r. po przedstawieniu dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji, stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem oraz po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych.
W tych okolicznościach Minister Sprawiedliwości uznał, za konieczne sprzeciwienie się wpisowi J. P. na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...], dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2020 r.
Pismem z dnia 14 kwietnia 2021 r., J. P., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2021r. dotyczącej sprzeciwu odnośnie wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich.
Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła:
1. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 75 ust. 2 w związku z art. 65 pkt 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze,2 polegającą na uznaniu, że w stosunku do kandydatów na aplikantów adwokackich, którzy uzyskali tytuł magistra prawa wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, konieczne jest przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
2. Naruszenie zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ("k.p.a."),3 w szczególności w art. 8 § 2 k.p.a., przez nieuzasadnione odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw wpisu na listę aplikantów adwokackich osób, które uzyskały tytuł magistra prawa wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o:
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi skarżący obszernie rozwinął przedstawione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego na podstawie których została oparta, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej Sąd stwierdza, iż Minister Sprawiedliwości zasadnie sprzeciwił się wpisowi J. P. na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...], dokonując w tej kwestii pełnych ustaleń faktycznych oraz wszechstronnej oceny dowodów.
Należy zauważyć, że organ naczelny jako podstawę swojego rozstrzygnięcia podał art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Stosownie do treści art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto:
1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;
2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;
3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto, do wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich, zgodnie z art. 68 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze, osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzoną datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku. J. P. złożył do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich i uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, który odbył się w dniu [...] września 2020 r. oraz spełnia warunki wymienione w art. 65 pkt 1 - 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Minister Sprawiedliwości analizując dokumentację stwierdził, że Skarżący wśród innych dokumentów przedłożył także notarialnie poświadczony odpis dyplomu, potwierdzający ukończenie studiów z tytułem [...] na kierunku prawo konkurencji na [...] będącego częścią U. w Wielkiej Brytanii wraz z tłumaczeniem przysięgłym i oryginałem pisemnej informacji od [...].
Z powyższych dokumentów - w opinii Ministra Sprawiedliwości - nie wynikało, czy J. P. ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd zauważa, że Minister Sprawiedliwości oceniając, na podstawie akt sprawy, spełnienie przez J. P. przesłanek do wpisu na listę aplikantów adwokackich określonych w ustawie - Prawo o adwokaturze stwierdził, że Skarżący przedłożył kopię dyplomu wydanego przez [...] będącego częścią U. w Wielkiej Brytanii z dnia [...] listopada 2018 r., stwierdzającego uzyskanie tytułu [...].
Z zaświadczenia wydanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej wynika, że dokument powyższy potwierdza w Polsce posiadanie wykształcenia wyższego na poziomie studiów drugiego stopnia, uprawnia do kontynuacji kształcenia na studiach drugiego stopnia oraz kontynuacji kształcenia na studiach podyplomowych, a także do ubiegania się o nadanie stopnia doktora/przyjęcia do szkoły doktorskiej. Jednocześnie z zaświadczenia wynika, że dyplom nie poświadcza uprawnień do wykonywania zawodu. Słusznie zatem organ naczelny uznał, że w sprawie koniecznym było ustalenie, czy Wnioskodawca spełnia przesłankę wynikającą z art. 65 pkt 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. czy ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej.
Spełnienie tej przesłanki weryfikuje się na podstawie dyplomu zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym kluczowe jest ustalenie, czy zagraniczne studia, które ukończył J. P. są studiami uznanymi w Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 65 pkt 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania organ zasadnie uznał, że Skarżący nie spełnia powyższej przesłanki ustawowej.
Sąd zauważa, że z zaświadczenia wydanego przez [...] wynika, że przedłożona kopia dyplomu z listopada 2018 r. wydanego przez [...] stwierdzającego uzyskanie tytułu [...] oznacza ukończenie studiów drugiego stopnia i jednocześnie potwierdza w Polsce posiadanie wykształcenia wyższego na poziomie studiów drugiego stopnia. Ponadto we wskazanym wyżej zaświadczeniu zaznaczono, że dyplom ten uprawnia do kontynuacji kształcenia na studiach drugiego stopnia (art. 326 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), na studiach podyplomowych (art. 326 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) oraz do ubiegania się o nadanie stopnia doktora/przyjęcie do szkoły doktorskiej (art. 326 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Jednocześnie z zaświadczenia wynika, że dyplom nie poświadcza uprawnień do wykonywania zawodu. Trzeba podkreślić, że w przypadku ukończenia przez kandydata studiów zagranicznych konieczne jest uznanie za równoważny dyplomu i tytułu zawodowego kandydata przez pryzmat wymogów dotyczących wykształcenia w Polsce, tj. ukończenia wyższych studiów prawniczych i jednocześnie uzyskania tytułu magistra prawa. Zastosowanie ma zatem przepis art. 327 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a nie jak uznaje Skarżący art.. 326 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3. W przypadku posiadania przez kandydata dyplomu ukończenia zagranicznych studiów prawniczych dla uznania za równoważny polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu - w przypadku braku umowy międzynarodowej określającej równoważność - konieczne jest przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego, co wprost wynika z treści art. 327 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Art. 326 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce określa zasady potwierdzania posiadania w Rzeczypospolitej Polskiej wykształcenia na określonym poziomie studiów i uprawnień z tym związanych, natomiast kwestie dotyczące uznawania zagranicznego dyplomu za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu w celach zawodowych uregulowane zostały w art. 327 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zasadnie zatem organ naczelny uznał, że zgodnie z art. 327 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dyplom ukończenia studiów za granicą może być uznany za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego.
Organ naczelny prawidłowo uznał, że przedłożony przez Skarżącego dyplom potwierdza wprawdzie posiadanie wykształcenia wyższego na poziomie studiów drugiego stopnia (przy czym z informacji wynikających ze stron [...] wynika, że może to być odpowiednik licencjatu w Rzeczypospolitej Polskiej), jednakże na chwilę obecną nie jest on równoważny z jego polskim odpowiednikiem, albowiem nie zostało przeprowadzone postępowanie nostryfikacyjne, o którym mowa w art. 327 ust. 1 in fine ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wobec braku umowy bilateralnej pomiędzy Polską a Wielką Brytanią. Sąd zauważa także, że z przedłożonego przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego, pismo Dyrektora [...], nie stwierdza równoważności przedłożonego dyplomu z jego polskim odpowiednikiem, albowiem - jak wynika z treści zaświadczenia [...] - w tym celu należy przeprowadzić postępowanie nostryfikacyjne. Poza sporem jest zatem, ze Skarżący nie przedłożył zaświadczenia wskazującego posiadanie dyplomu ukończenia zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej. Wypada w tym miejscu podkreślić, iż że na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie uznanie występuje wyłącznie w znaczeniu uznania dyplomu ukończenia studiów za granicą za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego. Przepisy art. 326 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym stanowią zaś wyłącznie o potwierdzeniu w Rzeczypospolitej Polskiej posiadania wykształcenia na poziomie studiów pierwszego albo drugiego stopnia (art. 326 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3). Minister Sprawiedliwości na gruncie przytoczonych wyżej regulacji nie był władny do dokonania oceny i uznania dyplomu ukończenia studiów za granicą za równoważne odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu, w tym wypadku uznania równoważności studiów prawniczych w Rzeczypospolitej i równoważności uzyskania tytułu magistra prawa. Powyższe mogło zostać dokonane w drodze stosownego postępowania nostryfikacyjnego.
W tych okolicznościach należy uznać, że Minister Sprawiedliwości podjął prawidłowe rozstrzygnięcie odnośnie sprzeciwu co do wpisu Skarżącego na listę aplikantów adwokackich. Skarżący nie spełnił bowiem wymogu formalnego z ustawy Prawo o adwokaturze w postaci przedłożenia kopii dokumentu potwierdzającego ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej.
Odnośnie kwestii różnego traktowania przez organ warunków spełniania przesłanek wpisu na listę aplikantów adwokackich pomimo posiadania takich samych dokumentów, to należy stwierdzić, że każda sprawa rozstrzygana jest indywidualnie i nie można jej oceniać porównawczo z innymi sprawami. W sprawie niniejszej organ naczelny dokładnie zbadał zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonał oceny przesłanek do wpisu na listę aplikantów adwokackich wskazanych w art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Uznawanie zagranicznego dyplomu za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu w celach zawodowych (w tym przypadku do odbywania aplikacji adwokackiej) uregulowane zostały w art. 327 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który nakłada obowiązek przeprowadzenia postępowania nostryfikacyjnego, w przypadku braku umowy międzynarodowej w tym zakresie. W świetle powyższych okoliczności niezasadnie są zarzuty skargi, odnośnie dotychczasowej praktyki Ministra Sprawiedliwości w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich, a w szczególności to, iż w poprzednich latach w indywidualnych sprawach nie był stawiany wymóg przedstawienia dokumentu stwierdzającego równoważność dyplomu z polskim odpowiednikiem przy procesie wpisu na listę aplikantów adwokackich.
W tym miejscu trzeba podkreślić, że ewentualna wadliwość innego rozstrzygnięcia nie może być argumentem do identycznych rozstrzygnięć w innych sprawach. Znaczenia w sprawie nie ma także wcześniejsze dopuszczenie Skarżącego do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Jest to postępowanie odrębne od postępowania dotyczącego wpisu na listę aplikantów adwokackich. W postępowaniu o wpis na listę aplikantów adwokackich, zarówno Okręgowa Rada Adwokacka, jak również Minister Sprawiedliwości mają obowiązek badania, czy kandydat spełnia wszystkie przesłanki konieczne do wpisu, Z tych powodów niezasadny jest zarzut określony w pkt. 2 skargi.
W zakończeniu swoich rozważań Sąd pragnie także wskazać, że dokumenty złożone przez skarżącego do akt sprawy w toku postępowania sądowego i dopuszczone przez Sąd jako dowody tj:
1/ Decyzja nr [...] Rektora U. z dnia [...] lipca 2021r.
2/ Uchwała nr [...] Rady Dydaktycznej Wydziału Prawa i Administracji [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. w sprawie zaopiniowania wniosku o nostryfikacje dyplomu pana J. P.
3/ Uchwała nr [...] Komisji Nostryfikacyjnej Rady Dydaktycznej Wydziału Prawa i Administracji [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie zaopiniowania wniosku pana J. P.
- w żadnej mierze nie potwierdzają, że skarżący ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, bądź studia równoważne.
W ww. decyzji Rektora [...] wprost odmówiono uznania dyplomu ukończenia studiów nadającego stopień [...], wydanego w dniu [...] listopada 2018 r. przez [...], panu J. P. - za równoważny polskiemu dyplomowi ukończenia jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo oraz tytułowi zawodowemu magistra.
W Uchwale Rady Dydaktycznej Wydziału Prawa i Administracji [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. przedstawiono negatywną rekomendację w przedmiocie uznania dyplomu [...] pana J. P. uzyskanego w dniu [...] listopada 2018 r. wydanego przez [...] (Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) za równoważny z polskim dyplomem ukończenia studiów wyższych zakończonych uzyskaniem tytułu magistra na kierunku prawo.
Również w Uchwale nr [...] Komisji Nostryfikacyjnej Rady Dydaktycznej Wydziału Prawa i Administracji [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie zaopiniowania wniosku pana J. P. wyrażono negatywną opinię w przedmiocie uznania dyplomu [...] pana J. P. uzyskanego w dniu [...] listopada 2018 r. wydanego przez [...] (Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) za równoważny z polskim dyplomem ukończenia studiów wyższych zakończonych uzyskaniem tytułu magistra na kierunku prawo.
Sąd zauważa, że powyższe dokumenty potwierdzają zatem słuszność stanowiska zaprezentowanego przez Ministra Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji, w której organ sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę aplikantów adwokackich.
Sąd nie znalazł także podstaw aby zakwestionować czynności organu naczelnego podejmowane w toku sprawy, a zmierzające do jej wyjaśnienia. Wyczerpująco zbadano istotne w sprawie okoliczności, przeprowadzono w tym celu postępowanie służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.).
Zdaniem Sądu organ naczelny oparł się na materiale prawidłowo i wyczerpująco zebranym w toku postępowania, dokonując jego odpowiedniej oceny, a swoje stanowisko uzasadnił zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. To, że ocenę organu strona skarżąca interpretuje odmiennie, nie może prowadzić do wniosku o jej wadliwości.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.