VI SA/Wa 1360/21

VI SA/Wa 1360/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-08-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Pawłowska
Grzegorz Nowecki /przewodniczący/
Pamela Kuraś-Dębecka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 65/22 - Wyrok NSA z 2025-07-29
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 133 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15zzs indeks 4 ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. 2020 poz 1651
art. 65 pkt 1 i 2; art. 75 ust. 2; art. 66; art. 69 ust. 2;
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 42 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 107 par 3;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędzia WSA Dorota Pawłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz D. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości (dalej "Minister") działając w na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1651 - dalej p.o.a.) sprzeciwił się wpisowi D. K. (dalej "Skarżący") na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w W., dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w W. ( dalej "ORA") z dnia [...] listopada 2020 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2019 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 3 ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. ustalony został pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką Pana D. K.
W dniu 16 października 2020 r. Skarżący złożył do ORA wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich.
Uchwałą z dnia [...] listopada 2020 r. (pkt 6. poz. 3.) ORA jednogłośnie wpisała Skarżącego na listę aplikantów adwokackich tej Izby. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że Skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego w dniu [...] września 2019 r. oraz spełnia warunki wymienione w art. 65 pkt 1 - 3 p.o.a.
Powyższa uchwała wraz z aktami osobowymi wpłynęła do Ministra Sprawiedliwości w dniu 7 grudnia 2020 r.
W związku z tym, że do akt sprawy nie zostało załączone oświadczenie o toczących się postępowaniach dyscyplinarnych oraz o toczących się postępowaniach karnych w przeszłości, na podstawie art. 69 ust. 2 p.o.a. Minister zwrócił do ORA uchwałę o wpisie na listę aplikantów adwokackich wraz z aktami osobowymi, w celu uzupełnienia akt o ww. oświadczenie. Uchwała ORA wraz z aktami osobowymi po uzupełnieniu dokumentacji, wpłynęła ponownie do Ministra Sprawiedliwości w dniu 18 stycznia 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji o sprzeciwie Minister wskazał, że z akt wynika, że przeciwko Skarżącemu toczy się postępowanie przygotowawcze prowadzone przez [...] Wydział Zamiejscowy Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej w L. ( dalej "Departament Prokuratury Krajowej"). Minister stwierdził, że Skarżący ze swej strony uważa, że postępowanie to jest rewanżem środowiska za złamanie solidarności zawodowej w obliczu pozaprawnych działań, w wyniku czego zrezygnował ze służby w Centralnym Biurze Antykorupcyjnym ( dalej "CBA"), po prawie 14-letnim okresie służby. Minister podał, że z informacji Naczelnika Departamentu Prokuratury Krajowej wynika, że tenże Departament Prokuratury Krajowej prowadzi za sygnatur ą [...]śledztwo dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy CBA. Śledztwo prowadzone jest między innymi przeciwko Skarżącemu, któremu przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 272 k.k. w zw. z art. 12 k.k. (treść zarzutu sformułowano w trybie niejawnym), który to zarzut pozostaje w związku z czynnościami służbowymi podejmowanymi przez wymienionego jako Naczelnika Wydziału III Departamentu Operacyjno-Śledczego CBA.
Minister Sprawiedliwości stwierdził, że co prawda Skarżący spełnia przesłanki określone w art. 65 pkt 2 i 3 p.o.a. bowiem ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej na Uniwersytecie [...] w K. i w dniu 6 czerwca 2001 r. uzyskał tytuł magistra oraz uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką ale kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego o wpis na listę aplikantów adwokackich ma ustalenie, czy spełnia przesłankę on wynikającą z art. 65 pkt 1 p.o.a. przesłankę, a mianowicie czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (w tym przypadku obowiązków aplikanta adwokackiego).
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, Skarżący obecnie nie spełnia przesłanki, o jakiej mowa w art. 65 pkt 1 p.o.a. w zw. z art. 75 ust. 2 p.o.a. bowiem ORA posiadając wiedzę o toczącym się postępowaniu nie wzięła pod uwagę wszystkich okoliczności warunkujących możliwość wpisu na listę aplikantów.
Minister podkreślił, że w toku przedmiotowego postępowania ustalono, że w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez [...]Zamiejscowy Wydział Prokuratury Krajowej w dniu 29 marca 2019 r. przedstawiono Skarżącemu - w związku z czynnościami służbowymi prowadzonymi przez niego jako Naczelnika Wydziału III Departamentu Operacyjno-Śledczego CBA - zarzut z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 272 k.k. w zw. z art. 12 k.k. (treść zarzutu sformułowano w trybie niejawnym).
W tej sytuacji, zdaniem Ministra, Skarżący jest w świetle prawa karnego procesowego podejrzanym o popełnienie przestępstwa, zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 71 § 1 in principio k.p.k. za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Wydanie przez prokuratora wobec Skarżącego postanowienia o postawieniu zarzutów jest skutkiem i wynikiem zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego uprawniającego do przyjęcia uzasadnionej tezy co do możliwości popełnienia przestępstwa - w tym przypadku umyślnego przestępstwa ściganego z urzędu, w postaci przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków oraz wyłudzenia poświadczenia nieprawdy, zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 3.
Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nie kwestionuje funkcjonującej w polskim prawie karnym instytucji domniemania niewinności, jednakże fakt, że Skarżący jest podejrzanym o popełnienie przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 272 k.k. ma wpływ na ocenę nieskazitelności jego charakteru pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Od kandydata na aplikanta adwokackiego należy oczekiwać bowiem wyższych standardów zachowania niż od przeciętnego obywatela, zgodnych z prawem oraz normami etycznymi. Postawienie zarzutów w postępowaniu karnym uznać należy za okoliczność przemawiającą za brakiem nieskazitelności charakteru i wiarygodności.
W opinii Ministra Sprawiedliwości, spełnienie pozostałych przesłanek warunkujących wpis na listę aplikantów adwokackich, w tym uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką pozostaje bez wpływu na ocenę spełnienia przez niego przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 3 p.o.a. gdyż podstawą sprzeciwu od wpisu jest zatem brak spełnienia przesłanki nieskazitelnego charakteru. Minister dodał, że zawód adwokata jest zawodem zaufania publicznego. Wykonywanie zawodu zaufania publicznego określane jest dodatkowo normami etyki zawodowej, szczególną treścią ślubowania, tradycją korporacji zawodowej, czy szczególnym charakterem wykształcenia wyższego i uzyskanej specjalizacji (aplikacji) (vide: P. Sarnecki "Pojęcie zawodu zaufania publicznego na przykładzie adwokatury", Warszawa 2000, Liber, s. 155 i nast.). Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (obowiązków aplikanta adwokackiego) daje ta osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Powyższe cechy należy odnieść również do aplikanta adwokackiego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na:
a. błędnej ocenie materiału dowodowego poprzez przyjęcie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zarzutem karnym (o niejawnej treści) przedstawionym w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym w Wydziale Zamiejscowym Prokuratury Krajowej w L. (sygn. akt [...]), a skutkiem w postaci nie wypełniania określonych w art. 65 ust. 1 p.o.a. przesłanek posiadania nieskazitelnego charakteru i postawy gwarantującej rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego;
b. nieuzasadnionym pominięciu przy gromadzeniu materiału możliwych do uzyskania opinii i dokumentów pozwalających na ocenę przesłanek określonych w art. 65 ust. 1 p.o.a. w szczególności opinii służbowych oraz kilkudziesięciu decyzji kadrowych uzyskanych w toku służby w CBA na przestrzeni lat 2006-2019, świadczących o nienagannym jej przebiegu oraz licznych nagrodach i wyróżnieniach uzyskanych już w trakcie toczącego się postępowania [...], a także niekwestionowanym przez właściwe organy poświadczeniu bezpieczeństwa uprawniającym do dostępu do dokumentów o klauzuli "ściśle tajne", jakie posiadał Skarżący, pomimo toczącego się postępowania do dnia odejścia ze służby;
c. nieuzasadnionym zawężeniu materiału dowodowego pozwalającego na ocenę przesłanek nieskazitelnego charakteru i postawy przyszłego aplikanta do informacji uzyskanej od Naczelnika [...] Wydziału Zamiejscowego Prokuratury Krajowej w przedmiocie toczącego się postępowania przygotowawczego (prowadzonego w trybie niejawnym) pomimo, że jako kandydat na aplikanta informacje te Skarżący wskazał w piśmie do ORA wraz z szeregiem dodatkowych okoliczności, które organ administracji winien wyjaśnić;
d. nieuzasadnionym odstąpieniu od analizy informacji uzyskanych przez Naczelnika Wydziału Zamiejscowego Prokuratury Krajowej w L. w zakresie kwalifikacji prawnej zarzutów, zawężających w istocie zarzucany czyn zabroniony do zachowania mającego polegać na niedopełnieniu obowiązków Naczelnika Departamentu Operacyjno - Śledczego (art. 231 § 1) w związku z nadaniem biegu (art. 12 k.k.) dokumentowi niejawnemu przekazanemu przez funkcjonariusza do zatwierdzenia (272 k.k.) przez Szefa CBA i Prokuratora Generalnego.
e. pominięciu w gromadzeniu materiału dowodowego konieczności weryfikacji informacji zawartej w "Oświadczeniu o karalności" o zgłoszonej do Rzecznika Praw Obywatelskich skardze na postępowanie Prokuratury Krajowej w śledztwie [...], w szczególności wobec faktu, że okoliczności przytoczone w skardze stały się przedmiotem żądania wyjaśnień skierowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Prokuratury Krajowej.
f. deprecjacja i pominięcie w ocenie materiału reguły absolutnej w postaci zasady domniemania niewinności umocowanej w Konstytucji RP (art. 42 ust. 3) poprzez pominięcie jej zastosowania w ocenie predyspozycji etyczno-moralnych aplikanta w szczególności wobec faktu, że postępowanie objęte jest klauzulą niejawności, co w sposób znaczny ogranicza możliwość złożenia stosownych wyjaśnień, a w konsekwencji ogranicza instrumenty prawne jakimi dysponuje w ramach postępowania administracyjnego;
g. nieuzasadnionym niezastosowaniu na skutek niewyczerpania możliwości dowodowych przez organ administracji zasady określonej w art. 81a. k.p.a. w postaci nakazu rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony, w szczególności wobec faktu, że przedmiotem decyzji jest odebranie stronie uprawienia w postaci wpisu na listę aplikantów.
2. art. 7 w zw. z art. 76 § 2 k.p.a. polegające na uzyskaniu informacji od Naczelnika Wydziału Zamiejscowego PK w L. z naruszeniem wymogów formalnych dowodu, bez wskazania trybu zwrócenia się o taką informację rodzaju pisma, daty i sygnatury uzyskanego pisma zwrotnego w szczególności wobec faktu, że postępowanie w trybie niejawnym podlega szczególnej reglamentacji obiegu informacji oraz faktu, że Minister Sprawiedliwości jest jednocześnie Prokuratorem Generalnym, a więc przełożonym organów prowadzących śledztwo w mojej sprawie;
3. art. 107 § 3 k.p.a. polegające na ogólnikowym wskazaniu podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji i braku wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek fatycznych rozstrzygnięcia.
W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz o zasądzenie koszów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podnoszone zarzuty zostały szczegółowo omówione.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Na wstępie należy zauważyć, że wyrok w niniejszej sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia bowiem przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można przeprowadzić jej na odległość, z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2012 r., poz. 269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym - w świetle § 2 tego przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, w grę wchodzi kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny czy art. 65 pkt 1 p.o.a. w związku z art. 75 ust. 2 p.o.a. został właściwie zastosowany przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do Skarżącego, w stosunku, do którego ORA podjęła jednogłośną uchwałę o wpisie na listą aplikantów adwokackich.
Przepis art. 65 pkt 2 p.o.a. stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że "rękojmia" to zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność, zaś pojęcie "nieskazitelnego charakteru" to cechy wartościujące konkretną osobę, ale nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno - moralnej, a zatem przymioty osobiste, takie jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialność za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, a "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów do czasu jego dokonania i to takie, które, odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata (np. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r., II GSK 1791/16).
Jak podkreśla się w orzeczeniach NSA, badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego, organ zobowiązany jest brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a tym również znane mu zdarzenia, które stanowiły podstawę wydania wyroku skazującego, mimo że skazanie uległo zatarciu (por. np. wyroki NSA z dnia: 11 kwietnia 2018 r., II GSK 1791/16; 16 marca 2018 r., II GSK 1686/16; 11 marca 2014 r., II GSK 2052/12).
Sprzeciwiając się wpisowi Minister uznał, że ujawnione okoliczności, to jest fakt prowadzenia postępowania karnego, w którym Skarżący podejrzany jest o przestępstwa popełnione z winy umyślnej, dyskwalifikuje go w chwili obecnej jako kandydata na aplikanta adwokackiego w sferze etyczno-moralnej, ponieważ podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego nie spełnia on jednej z koniecznych przesłanek do wpisu na listę aplikantów adwokackich, tj. nie posiada nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.
Natomiast Skarżący uważa, że w sprawie nie rozważono należycie całokształtu materiału dowodowego przez nieuzasadnione pominięcie opinii służbowych oraz kilkudziesięciu decyzji kadrowych uzyskanych w toku służby w CBA na przestrzeni lat 2006-2019, świadczących o nienagannym jej przebiegu oraz nagrodach i wyróżnieniach uzyskanych już w trakcie toczącego się postępowania przygotowawczego (prowadzonego w trybie niejawnym). Zdaniem Skarżącego w sprawie doszło do pominięcia zasady domniemania niewinności zawartej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP w szczególności wobec faktu, że toczące się postępowanie karne objęte jest klauzulą niejawności, co w sposób znaczny ogranicza możliwość złożenia stosownych wyjaśnień, a w konsekwencji ogranicza instrumenty prawne jakimi dysponuje się w ramach postępowania administracyjnego.
Zdaniem Sądu sytuacja faktyczna, w jakiej znalazł się Skarżący, a na podstawie której sformułowano zarzut braku nieskazitelnego charakteru oraz zarzut nie dawania rękojmi jest dużo bardziej skomplikowana niż wynika to z zaskarżonej decyzji i powinna zostać uwzględniona przez organ w szerszym kontekście niż uczyniono to w niniejszej sprawie.
Przede wszystkim Sąd zauważa, że pomimo toczącego się śledztwa od 2017 roku Skarżący był nagradzany za przebieg służby i nienaganną postawę. Jak sam wskazuje w skardze w lipcu 2018 r. decyzją personalną Szefa CBA przyznano mu dodatek specjalny w wysokości 20% uposażenia, który następnie w dniu 21 grudnia 2018 r. podwyższono do wysokości 30% uposażenia wskazując w uzasadnieniu decyzji zaangażowanie i odpowiedzialność Skarżącego. Ponadto w lipcu 2018 r. Skarżący otrzymał premię na maksymalnym poziomie 30% uposażenia zasadniczego, zaś w marcu 2018 r. otrzymał wyróżnienie w postaci nagrody pieniężnej za "dobre przygotowanie praktyczne i merytoryczne do realizacji zadań ustawowych CBA".
Dlatego nie można odmówić racji stronie skarżącej, która akcentuje w skardze, że to, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego aby zostać wpisanym na listę aplikantów adwokackich, w ujęciu art. 65 pkt 1 p.o.a., powinno opierać się na rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy, czego w niniejszej sprawie zabrakło.
W tym aspekcie sprawy nie można więc podzielić stanowiska Ministra, który uważa, że nie ma legalnych podstaw do badania zachowań kandydata w pracy czy w życiu codziennym. Przeciwnie, analizując przesłanki zawarte w art. 65 pkt 1 p.o.a. Minister powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności mające wpływ na oceną osoby, która złożyła wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich, niezależnie od tego czy wiążą się z życiem prywatnym czy zawodowym tej osoby. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ skoncentrował się tylko i wyłącznie na fakcie toczącego się postępowania przygotowawczego, pomijając dotychczasowy przebieg kariery zawodowej Skarżącego.
Niewątpliwie konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym. Należy jednak przyznać racje Ministrowi, że zasada ta nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego. Trybunał wskazał, że dopuszczalność takich konsekwencji powinna być "ważona" nie w płaszczyźnie zasady domniemania niewinności, ale w płaszczyźnie zasady proporcjonalności, wykluczającej zakres ingerencji w sferę praw i wolności. (wyrok Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r., sygn. akt SK 15/02, OTK-A 2003/9/103). Jednakże z drugiej strony konstytucyjnej zasadzie domniemania niewinności sprzeciwia się wyciąganie z faktu toczącego się postępowania przygotowawczego negatywnych dla Skarżącego skutków w postępowaniu administracyjnym bez analizy innych okoliczności istotnych z punktu widzenia co do zasady nieostrych przesłanek z art. 65 pkt 1 p.o.a. a mianowicie nieskazitelności charakteru oraz rękojmi.( wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r. o sygn. akt II OSK 1378/15).
W tym miejscu wypada przywołać tezy zawarte w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 grudnia 2008 r., które mówią że:
"1. Zarzut niespełnienia przez kandydata do zawodu adwokata określonego w art. 65 pkt 1 Poa. wymogu nieskazitelności charakteru, powinien znajdować oparcie w wyczerpująco zebranym i wszechstronnie ocenionym materiale dowodowym, pozwalającym przyjąć, że na przestrzeni określonego czasu dana osoba prezentowała zachowania i postawę nieodpowiadającą temu warunkowi.
2. Akt oskarżenia wniesiony przeciwko kandydatowi do zawodu adwokata stanowi uzasadnione przypuszczenie, że dopuścił się on zarzucanego mu czynu i musi rzutować na jego ocenę pod kątem spełnienia warunku nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, jednak nie może być wyłącznym i jedynym dowodem na powyższą okoliczność." (sygn. akt VI SA/Wa 1743/08).
Podzielając i uzupełniając to stanowisko sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny - rozpatrując skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA, stwierdził, że: "(...) o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Ponadto należy stwierdzić, ż skoro ustawodawca w art. 65 pkt 1 Poa posługuje się pojęciem "dotychczasowe zachowanie", to za zasadne należy uznać stanowisko Sądu I instancji wskazujące, że zachowanie/postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów należy oceniać do chwili złożenia stosownego wniosku o wpis na listę adwokatów. Oznacza to, że ocena zachowania/postępowania osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na adwokata. Trafnie więc Sąd I instancji stwierdza, że obowiązkiem organu jest branie pod uwagę i ocenianie wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności związanej z faktem złożenia przeciwko K. K. aktu oskarżenia w Sądzie Rejonowym w C." ( wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r. o sygn. akt II GSK 324/09). Oczywiście w drodze analogii ten tok rozumowania należy odnieść do procedury związanej z wpisem na listę aplikantów adwokackich.
W konsekwencji nie można odmówić racji Skarżącemu, że to, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, w ujęciu art. 65 pkt 1 p.o.a. w związku z art. 75 ust. 2 p.o.a. powinno opierać się na rozważeniu całokształtu okoliczności istotnych dla oceny rękojmi i nieskazitelności charakteru kandydata do wpisu na listę aplikantów adwokackich.
Rozważając zasadność złożenia sprzeciwu organ władny jest do ustalenia, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu. Są one określone w art. 65 i 66 ustawy - Prawo o adwokaturze. Prawo złożenia sprzeciwu wobec określonej osoby nie zostało ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej. To do organu należy ocena czy i o jakie dokumenty lub informacje uzupełnić należy wniosek dla załatwienia sprawy administracyjnej w postępowaniu nadzorczym w stosunku do postępowania przed radą adwokacką. Mimo, że decyzja o sprzeciwie nie jest podejmowana w zwykłym postępowaniu administracyjnym lecz w postępowaniu nadzorczym, to jednak ustawa - Prawo o adwokaturze nie wyłącza stosowania do tego postępowania podstawowych zasad procedury administracyjnej, określających obowiązki organu prowadzącego postępowanie sprzeciwowi. Minister Sprawiedliwości ma więc prawo do badania, w ramach przyznanego mu w art. 69 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów/aplikantów adwokackich, tego wpisu z punktu widzenia wszystkich wymagań określonych ustawą - Prawo o adwokaturze.
Ponadto zawarte w art. 65 pkt 1 p.o.a. pojęcia - rękojmia i nieskazitelny charakter - zaliczyć należy do zwrotów nieostrych. Ratio umieszczenia takich zwrotów w treści przepisu stanowi to, aby miał on zakres możliwy do wypełnienia tylko ad casum. Subsumcja należy do sfery stosowania prawa, ukonkretnienia znaczenia przepisu przez uwzględnienie stanu faktycznego, nie zaś odczytywanie znaczenia tekstu in abstracto. W przypadku unormowań zawierających takie zwroty dekodowanie "normy jednostkowego zastosowania", odnoszącej się do konkretnego stanu faktycznego w istocie sprowadza się do oceny prawnej faktów i oznacza stosowanie prawa (v. "Interpretacja a subsumcja zwrotów niedookreślonych i nieostrych" E. Łętowska; Państwo o Prawo, 7-8/2011). W tym stanie rzeczy tylko rozważenie całokształtu okoliczności sprawy pozwoli na dokonanie prawidłowej oceny prawnej okoliczności faktycznych pod kątem zastosowania art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze.( wyrok NSA z 20 stycznia 2020 r. o sygn. akt II GSK 603/19 oraz wyrok WSA w Warszawie z 17 grudnia 2018 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1744/18).
Z powyższych wzglądów Sąd doszedł do przekonania, że Minister nie dokonując pełnej oceny osoby Skarżącego jako kandydata do wpisu na listę aplikantów adwokackich uchybił nakazom płynącym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz - w konsekwencji - art. 107 § 3 k.p.a.
Ponadto z art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organu administracji państwowej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania konkretnego przepisu prawa. Zgodnie z tym przepisem organ zobowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Organ oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na jednym zdarzeniu i na tej podstawie odmówił Skarżącemu prawa do wpisu na listę aplikantów adwokackich. Mając na uwadze, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wskazaną wyżej ocenę prawną i dokona analizy całokształtu okoliczności związanych z osobą Skarżącego jako kandydata na aplikanta adwokackiego, a w szczególności będzie miał na uwadze dotychczasowy przebieg kariery zawodowej Skarżącego oraz jego dotychczasową postawę moralną i etyczną.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz Skarżącego kwotę 200 zł stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi.