VI SA/WA 181/20

VI SA/Wa 181/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz
Danuta Szydłowska /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Sałek
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Sygn. powiązane
II GSK 53/21 - Wyrok NSA z 2024-03-07
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant ref. Anna Arendt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2019 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 1513, ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. S. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę niedostateczną zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą.
Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną Komisja wskazała, iż zdający uzyskał wynik negatywny.
Rozpoznając wniesione przez egzaminowanego odwołanie Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości na wstępie dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia oraz wyjaśniła kwestię kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu.
Organ wyjaśnił, że egzamin adwokacki z prawa cywilnego polegał na sporządzeniu apelacji w imieniu małoletniego powoda Andrzeja Markowskiego albo opinii prawnej w podanym niżej stanie faktycznym.
W dniu 13 sierpnia 2016 r. małoletni powód przechodził wraz z babcią - Ireną Jurkowską przez jezdnię. Babcia powoda trzymała go za rękę. Przechodzący przepuścili samochody nadjeżdżające z lewej strony. Następnie szli w kierunku osi jezdni. Zatrzymali się celem przepuszczenia samochodów nadjeżdżających z prawej strony. W pewnym momencie Irena Jurkowska potknęła się i zachwiała. Gdy usiłowała złapać równowagę małoletni powód wyrwał się z jej ręki, ruszył naprzód wprost pod samochód kierowany przez Wojciecha Szoferskiego. Samochód ten nie hamując uderzył powoda. Wojciech Szoferski prawomocnym wyrokiem karnym uznany został za winnego tego, że nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że nienależycie obserwował drogę przed swoim pojazdem rozmawiając przez telefon komórkowy oraz przekroczył dozwoloną na tym odcinku drogi prędkość o co najmniej 15 km/h, w wyniku czego doprowadził do potrącenia pieszego Andrzeja Markowskiego, przechodzącego w miejscu do tego dozwolonym, czym nieumyślnie spowodował u niego obrażenia ciała w postaci złamania kości kończyny górnej prawej ze znacznym przemieszczeniem przedramienia i za to skazany został na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Sprawca wypadku ubezpieczony był od odpowiedzialności cywilnej w TU Asekuracja S.A. w Toruniu. Małoletni doznał złamanie kości kończyny górnej prawej ze znacznym przemieszczeniem przedramienia, przebywał w szpitalu do dnia 23 sierpnia 2016 r., miał założony opatrunek gipsowy przez okres 6 tygodni. W konsekwencji obrażeń doznanych w wypadku, u małoletniego wystąpiły przykurcze, obniżenie napięcia mięśniowego oraz brak pełnego zakresu zgięcia stawu łokciowego ręki prawej. Powód nie mógł samodzielnie myć się, ubierać, a także spożywać posiłków. Wymagał stałej opieki osób trzecich przez okres około 1,5 miesiąca. Przez 30 dni roboczych, w godzinach od 12 - 15, opiekę sprawowała sąsiadka Apolonia Bliska za wynagrodzeniem 900 zł. Po zdjęciu opatrunku gipsowego małoletni przez okres około 4 miesięcy poddany był bolesnej rehabilitacji. W związku z odniesionymi obrażeniami, małoletni - reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową, wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych Wojciecha Szoferskiego i TU Asekuracja S.A. w Toruniu kwoty 40 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wypadku tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 3 700 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wypadku tytułem odszkodowania. Sąd Rejonowy w Inowrocławiu wyrokiem z dnia 4 marca 2019 r. zasądził od pozwanych na rzecz powoda kwoty po 2 000 zł wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia wyroku tytułem zadośćuczynienia, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Jako podstawę prawną odpowiedzialności pozwanych Sąd wskazał art. 436 par. 1 k.c. w zw. z art. 435 § 1 k.c. oraz art. 822 § 1 k.c. art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c., art. 362 k.c. Sąd uznał, że należne małoletniemu zadośćuczynienie powinno wynosić kwotę 20 000 zł, która podlega obniżeniu o 80 % w związku z przyczynieniem się małoletniego do powstania szkody. Odnośnie do żądania odszkodowania, to Sąd uznał, że powód nie udowodnił, aby ponosił koszty rehabilitacji, a opiekę nad małoletnim mogli sprawować rodzice i babcia powoda.
Komisja stwierdziła, że zdający prawidłowo przyjął, że w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym sprawy należy sporządzić apelację, a nie opinię prawną. Analiza pracy egzaminacyjnej wskazuje, że apelacja zawiera niezbędne elementy konstrukcyjne środka odwoławczego i w tym sensie wypełnia minimalne wymogi formalne określone w przepisie art. 126 § 1 k.p.c. i przepisie art. 368 § 1 pkt. 1-3 i pkt. 5 k.p.c. Niestety zdający popełnił szereg uchybień już na etapie konstruowania apelacji, co świadczy o istotnych brakach warsztatowych. Zarówno zakres zaskarżenia, jak przede wszystkim wnioski apelacji zostały sformułowane niepoprawnie i nie korelują ze sobą. Sprzeczności pomiędzy tymi elementami uzasadniałyby zastosowanie przez sąd trybu naprawczego (art. 370 w związku z art. 130 k.p.c.), co musi być ocenione jako błąd. Komisja podkreśliła, że wyrok w sprawie przedstawionej w zadaniu egzaminacyjnym powinien zostać zaskarżony w części oddalającej powództwo w odniesieniu do obu pozwanych. Bezspornie odpowiedzialność sprawcy wypadku samochodowego (na podstawie art. 436 § 1 k.c.) oraz odpowiadającego za niego Towarzystwa Ubezpieczeniowego (na podstawie art. 11 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych) jest odpowiedzialnością na zasadzie solidarności nieprawidłowej (in solidum). Wobec tego błędem było zastosowanie przez sąd I instancji przepisu art. 379 § 1 k.c. i podzielenie świadczenia dochodzonego od pozwanych in solidum na dwa osobne świadczenia.
Zdaniem Komisji Odwoławczej zakresem zaskarżenia powinno zostać objęte rozstrzygnięcie sądu w zakresie oddalającym powództwo względem obydwu pozwanych:
1. o zadośćuczynienie co do kwoty 36 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 15 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty (słusznie oddalono powództwo w zakresie odsetek od dnia wypadku do dnia 14 kwietnia 2018 r., kiedy to upłynął termin spełnienia świadczenia wynikający z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych),
2.o odszkodowanie co do kwoty 3 700 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 15 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty,
3.co do odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot zasądzonych w pkt 1 i 2 wyroku za okres od dnia 15 kwietnia 2018 r. do dnia 3 marca 2019 r.,
4.o zasądzenie kwot uwzględnionych w pkt 1 i 2 wyroku na zasadzie in solidum.
Zdający zdecydował się na zaskarżenie wyroku w części tj. co do pkt 3 "oddalającego powództwo w pozostałym zakresie" a także "w zakresie w jakim sąd nie orzekł, iż powód może żądać całości lub części świadczenia od obu pozwanych łącznie lub od każdego z osobna". Niestety zdający nie wyjaśnił w treści pracy jak należy rozumieć powyższe żądanie. Nawet gdyby chcieć przyjąć, że zdający w ten sposób chciał objąć zakresem zaskarżenia kwoty uwzględnione przez sąd i zasądzone tytułem zadośćuczynienia w pkt 1 i 2 wyroku bez wskazania, że pozwani odpowiadają na zasadzie in solidum, to nie sformułował w tym zakresie wniosku apelacyjnego. O braku ugruntowania wiedzy świadczy zarówno brak posługiwania się przyjętą formułą procesową - z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego w zakresie spełnionego świadczenia, jak również zaniechanie sformułowania oddzielnych wniosków w odniesieniu do kwoty żądanej tytułem odszkodowania i tytułem zadośćuczynienia (dwa odrębne roszczenia). Prawidłowo należało żądać zasądzenia od pozwanych na rzecz powoda zarówno kwoty zadośćuczynienia, jak i kwoty odszkodowania - z zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego w zakresie spełnionego świadczenia. Co więcej zdający nie określił we wniosku początkowej daty biegu odsetek ustawowych za opóźnienie. Wniosek o zasądzenie kosztów procesu nie precyzuje czy skarżący domaga się także zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, a jeśli tak to czy za jedną czy obydwie instancje a także nie precyzuje, że koszty powinny być zasądzone od pozwanych solidarnie, co wynika z odpowiedniego stosowania przepisu art. 105 § 2 k.p.c.
W pracy nie sformułowano zarzutu naruszenia art. 379 § 1 k.c. przez uznanie przez sąd, że dochodzone przez powoda roszczenia powinny być rozdzielone pomiędzy pozwanych. Zdający co prawda wywiódł zarzut naruszenia przepisu art. 822 § 4 k.c. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji brak uwzględnienia, iż daje on podstawę do odpowiedzialności na zasadzie in solidum - jednak tak sformułowany zarzut nie został rozwinięty w uzasadnieniu apelacji, a w połączeniu z treścią wniosków apelacji poddaje w wątpliwość czy zdający w ogóle rozumie istotę niepodzielności świadczenia i solidarności nieprawidłowej. Wymieniony przepis art. 822 § 4 k.c. stwarza możliwość dochodzenia odszkodowania bezpośrednio od ubezpieczyciela (tzw. odpowiedzialność gwarancyjna), dzięki czemu poszkodowany ma prawo wyboru czy będzie dochodził naprawienia szkody wyłącznie od sprawcy, wyłącznie od zakładu ubezpieczeń czy od obydwu zobowiązanych, co najpełniej chroni jego interes na wypadek niewypłacalności jednego ze zobowiązanych. Dokładnie taka sytuacja miała miejsce w stanie faktycznym sprawy przedstawionej do rozwiązania w zadaniu egzaminacyjnym. Z akt sprawy jednoznacznie przecież wynikało, że pozwany nie posiada majątku ani nie pracuje, co w przyszłości mogłoby znacznie utrudnić egzekucję kwot zasadzonych wyłącznie od niego. Z tego właśnie względu zasadnym było domaganie się również zmiany wyroku w odniesieniu do kwot zadośćuczynienia zasądzonych w pkt, 1 i 2.
W apelacji nie podniesiono także zarzutu naruszenia art. 481 k.c. w związku z art. 455 k.c. (w stosunku do Towarzystwa Ubezpieczeniowego - w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych) w odniesieniu do początkowej daty biegu odsetek. Wbrew treści uwag zamieszonych w założeniach do pracy należało domagać się zasądzenia odsetek za okres od dnia 15 kwietnia 2018 r. czyli od dnia następującego po dniu, w którym upływał termin oznaczony w skierowanym do pozwanego i jego ubezpieczyciela wezwaniu do zapłaty - a nie od dnia wypadku bądź od dnia uprawomocnienia się wyroku karnego. Zdający nie dostrzegł również, że w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym sprawy zostało do pozwanych skierowane wezwanie do zapłaty, w którym wyznaczono 30-dniowy termin do zapłaty, a tym samym nie wykazał się znajomością wymienionych wyżej przepisów i zasad naliczania odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, co wpływa na obniżenie wartości merytorycznej pracy. W świetle powyższego podniesiony w kontekście odsetek zarzut naruszenia art. 316 k.p.c. jest zupełnie niezrozumiały.
Z kolei problem kosztów leczenia, rehabilitacji i opieki nad małoletnim tuż po wypadku został tylko częściowo prawidłowo rozwiązany. Zdający słusznie podjął próbę zakwestionowania błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji w odniesieniu do wysokości poniesionych kosztów rehabilitacji (art. 233 § 1 k.p.c.). ale nie wiedział, że zgodnie z utrwaloną wykładnią art. 444 § k.c. koszty opieki należą się poszkodowanemu niezależnie od tego kto je poniósł oraz od tego, kto sprawował nad nim opiekę i czy mogła ona być bądź była sprawowana przez osoby bliskie.
Z tego względu w apelacji należało także podnieść zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 444 § k.c. Wątpliwości budzi także sama konstrukcja zarzutów naruszenia prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.), które nie spełniają wymogu zwięzłości opisu. W doktrynie podkreśla się, że zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. polega na błędnej lub niepełnej ocenie dowodów i nie może wywołać skutku w postaci zmiany zaskarżonego wyroku, jeżeli nie towarzyszy mu zarzut dokonania wadliwych ustaleń, będących następstwem tego rodzaju oceny, jednak czym innym jest zwięzły opis zarzutu, z którego powinno wynikać na czym polegała wadliwa lub niepełna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, a czym innym uzasadnienie zarzutu, które nie może ograniczać się do ogólnikowego zakwestionowania oceny dowodów dokonanej przez sąd I instancji, ale zawsze musi polegać na podjęciu polemiki z tą oceną poprzez przedstawienie analizy zebranego w sprawie materiału i w oparciu o tę analizę przedstawieniu stosownych wniosków co do jego właściwej oceny oraz wskazania, jakie ustalenia faktyczne na podstawie tak ocenionego materiału byłyby poprawne. Zdający zdaje się nie dostrzegać tej różnicy.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 445 § 1 k.c. i art, 362 k.c. podniesione zasadnie. Jednak wywód prawny zawarty w uzasadnieniu został ograniczony jedynie do wykazania bezpodstawnego przyjęcia przez sąd i instancji, że małoletni powód przyczynił się do powstania szkody. Poza rozważaniami apelacji pozostała kluczowa dla prawidłowego rozwiązania zadania kwestia doznanej krzywdy i rozmiaru cierpienia małoletniego powoda. Zdający mimo, iż wskazał, że małoletni bardzo cierpiał, to w ogóle nie zakwestionował przyjętej przez sąd za uzasadnioną wysokości należnego zadośćuczynienia, którą przecież sąd obniżył do 20.000 zł, które następnie miarkował ze względu na błędne przyjęcie, że małoletni swoim zachowaniem (rzekomym wtargnięciem) przyczynił się do powstania szkody. Zdający w ogóle nie odniósł się do poglądów doktryny i orzecznictwa i nie zaakcentował, że suma przyznawana tytułem zadośćuczynienia ma być odpowiednia oraz, że o rozmiarze należnego zadośćuczynienia decyduje właśnie rozmiar doznanej krzywdy.
Organ stwierdził, że zdający co do zasady prawidłowo uznał, że w stanie faktycznym sprawy należy sporządzić apelację, jednak nieprecyzyjnie określił zakres zaskarżenia, co skutkowało uznaniem, że zadanie egzaminacyjne nie zostało wykonane w całości, oraz że nie uwzględnił w pełni interesu reprezentowanej strony. Te uchybienia obniżają ocenę pracy o dwa stopnie w stosunku do oceny celującej. Zdający konstruując zakres zaskarżenia i wnioski apelacji popełnił wytknięte wyżej błędy proceduralne i warsztatowe, które obniżają ocenę pracy o kolejny stopień. Zdający popełnił również istotne uchybienia w zakresie konstruowania zarzutów apelacji przez błędne podniesienie zarzutu naruszenia art. 316 k.p.c., częściowo błędne uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., brak podniesienia zarzutu naruszenia art. 444 § 1 k.c. i zarzutu naruszenia art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c., brak rozwinięcia niektórych zarzutów w uzasadnieniu, co świadczy o poważnych brakach warsztatowych. Błędy te są na tyle istotne, że obniżają ocenę pracy skarżącego o dalszy stopień. Stosując zatem skalę ocen przewidzianą przez ustawę praca zdającego nie może zostać oceniona pozytywnie.
W dalszej części uzasadnienia Komisja dokonała ponownej oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa administracyjnego uznając w konkluzji, że zasługuje ona na ocenę dostateczną.
Tym niemniej skoro ostatecznie egzaminowany otrzymał ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa cywilnego, to brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 78f ust. 1 cytowanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwał oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Skarżący, w uzasadnieniu skargi, cytując fragmenty z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, podjął polemikę ze stanowiskiem organu kwestionując zasadność rozstrzygnięcia Komisji.
W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy art. 78d - art. 78i ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2019 r., poz. 1513 ze zm.).
Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.
Zadanie z zakresu prawa karnego polega na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.
Zadanie z zakresu prawa cywilnego polega na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.
Zadanie z zakresu prawa gospodarczego polega na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.
Zadanie z zakresu prawa administracyjnego polega na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.
Piąta część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.
Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen:
1) oceny pozytywne:
a) celująca (6),
b) bardzo dobra (5),
c) dobra (4),
d) dostateczna (3);
2) ocena negatywna - niedostateczna (2).
W trakcie egzaminu adwokackiego zdający może korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa.
Oceny rozwiązania każdego z zadań dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.
Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza jej pisemne uzasadnienie i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów przy czym: oceny pozytywne to:
celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00;
bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.
Zróżnicowanie ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną.
Stosownie do art. 78 f ust. 1 omawianej ustawy pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.
Postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 78h § 14 w/w ustawy w rozporządzeniu z dnia z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego ( Dz. U. Z 2016 r. poz. 101) i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust.2 pkt 1 i 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej kwestionowanej przez skarżącego.
Jak wynika z akt administracyjnych skład Komisji Egzaminacyjnej odpowiadał wymaganiom przepisu art. 78 ust. 1 i ust. 3, a członkowie Komisji złożyli oświadczenia o braku podstaw, z art. 78 ust. 7, do wyłączenia ich z Komisji.
Egzamin został przeprowadzony w kolejności i w podziale na części wskazane w wymienionych przepisach oraz ocenę prac oparto na przepisach według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu.
Egzamin został przeprowadzony także zgodnie z trybem określonym w Rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego. Podane w przepisach tego rozporządzenia czasy na poszczególne części egzaminu były zachowane. Również pozostałe wymagania, co do przeprowadzenia egzaminu odpowiadały określonym w Rozdziale 4 wymienionego rozporządzenia.
Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego zdający mogli korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa (art. 78d ust. 12).
Z przebiegu egzaminu adwokackiego sporządzono niezwłocznie protokół, zgodnie z art. 78g ust. 1, który podpisali członkowie komisji egzaminacyjnej uczestniczący w egzaminie adwokackim.
Z kolei Komisja II Stopnia zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego odbyła posiedzenia, na których jej członkowie wskazani przez przewodniczącego sporządzili dla konkretnych odwołań opinie odnoszące się do poszczególnych zarzutów w nich podnoszonych. Takie opinie w sprawie skarżącego członkowie Komisji II Stopnia sporządzili. W tym zakresie Komisja II Stopnia uzasadniła w sposób wyczerpujący, dlaczego ocena Komisji Egzaminacyjnej była właściwa. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6). Należy przy tym podkreślić, że egzaminatorzy oceniający prace i komisje podejmujące uchwały ustalają wyniki zdających w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy.
W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą [...] uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów.
Wbrew przekonaniu skarżącego sporządzona przez niego w części trzeciej egzaminu adwokackiego apelacja zawiera wady na tyle istotne, iż dyskwalifikują one pracę.
Sąd w składzie orzekającym uznał stanowisko Komisji II Stopnia za trafne. Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.
Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z części trzeciej egzaminu adwokackiego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.
Komisja wywiodła, iż sporządzona przez skarżącego w trzeciej części egzaminu apelacja zawiera mankamenty, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanego do wykonywania zawodu adwokata, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.
W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę nie zaliczającą tej części egzaminu adwokackiego.
Sąd zauważa, że w egzaminie adwokackim przez wszystkim chodzi o sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Podkreślić należy, że w myśl materialnej podstawy rozstrzygnięcia, podany w zadaniach z zakresu prawa cywilnego stan faktyczny realizował cel egzaminu adwokackiego. Art. 78d ust. 1 P.a., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W związku z tym wymagania stawiane zdającemu nie przewidują odmiennego jego traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego zdający wykazując się wiedzą prawniczą powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do (jak to określa przepis) samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest, bowiem gwarantem właściwego wykonywania zawodu i na te okoliczności zwróciła uwagę Komisja. Egzamin adwokacki jest dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu adwokata, zatem sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny. Dlatego też ocenie egzaminatorów muszą podlegać wszystkie bez wyjątku elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie adwokackim, zaś stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny
W konsekwencji w ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącego został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 poa poprzez ocenę rozwiązania każdego z zadań przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie. Egzaminatorzy w swoich ocenach, a w ślad za tym wydane na ich podstawie uchwały komisji egzaminacyjnej uwzględniły w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji.
Postępowanie przed Komisją Egzaminacyjną zostało przeprowadzone zgodnie z wymaganiami ustawy Prawo o adwokaturze, co było przedmiotem wcześniejszych omówień. Komisja II Stopnia została powołana przez Ministra Sprawiedliwości w składzie zgodnym z przepisem art. 78h ust. 2 i ust. 3 P.o.a. Działanie tej Komisji nie naruszało przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Z prac Komisji II Stopnia sporządzono protokół stwierdzający podjęcie zaskarżonej uchwały zgodnie z przepisem art. 78h ust. 10 P.a. oraz uchwała ta została podpisana przez wszystkich członków tej Komisji.
W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w uzasadnieniu wydanej przez siebie uchwały przeanalizowała treść sporządzonej przez skarżącego pracy egzaminacyjnej, zapoznała się z uwagami egzaminatorów i dokonała oceny zarzutów skarżącego, których zasadności w ostatecznym wyniku nie podzieliła. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Organ dokonał szczegółowej analizy wszystkich błędów pracy skarżącego i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny. Uzasadnienie uchwały wyczerpująco wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, obszernie zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia oraz wskazano na stosowne orzecznictwo. Komisja II stopnia odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego argumentów dokładnie uzasadniła wadliwości sporządzonej przez niego apelacji Uzasadnienie uchwały zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd podkreśla nadto, że tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do "przejścia" do skali ocen pozytywnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 225/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2333/11 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 195/12).
Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. Rozstrzygnięcia organu zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.