VI SA/WA 1339/21

VI SA/Wa 1339/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
II GSK 2746/21 - Wyrok NSA z 2025-06-25
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1398
art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 102 ust. 7, art. 85 ust. 4, art. 69 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 627, art. 734, art. 750
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Aneta Lemiesz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi C. w C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ") decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...] na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 oraz art. 109 w związku art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398, z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, z późn. zm., dalej "K.p.a.") i art. 102 ust. 7 ustawy o świadczeniach, stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym I. N. (dalej: "Zainteresowana", "Uczestnik"), z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek OKRĘGOWA RADA ADWOKACKA w [...] (dalej: "Strona", "Rada", "Skarżąca"), w dniu [...] marca 2014 r.
W uzasadnieniu zaskarżonejdecyzji Prezes NFZ wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] pismem z [...] czerwca 2020 r., uzupełnionym korespondencją z [...] sierpnia 2020 r., wystąpił na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej, z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia u Płatnika [...] marca 2014 r. Pismami z [...] września 2020 r. poinformowano strony postępowania, o wszczęciu postępowania. Korespondencją z [...] grudnia 2020 r. poinformowano strony o zakończeniu postępowania. Pisma pozostały bez odpowiedzi.
Prezes NFZ wskazał, że ZUS przeprowadził kontrolę u Płatnika, w trakcie której ustalono, że Zainteresowana wykonywała u Płatnika usługi [...] marca 2014 r. ZUS zakwestionował umowę o dzieło i stwierdził, że czynności wykonywane przez Zainteresowaną miały charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Ponadto ZUS poinformował, że w powyższym okresie Zainteresowana posiadała inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. ZUS przekazał do NFZ kopię umowy wraz z rachunkiem, z której wynika, że Płatnik zawarł z Zainteresowaną umowę nazwaną "umową o dzieło" obowiązującą [...] marca 2014 r., której przedmiotem było "(...) przeprowadzenie seminaryjnych zajęć teoretycznych zgodnie z porozumieniem (...)".
Prezes NFZ wskazał, że w dacie podpisywania przedmiotowej umowy strony określiły, m. in. rodzaj czynności, czas przez jaki miały one trwać oraz wysokość wynagrodzenia przysługującego za jej wykonanie. Tymczasem umowa o dzieło, jako umowa rezultatu powinna zawierać kryteria (parametry, jednostki metryczne itp.), w oparciu o które możliwa będzie weryfikacja jej wykonania. W treści umowy nie było również postanowień dotyczących odbioru dzieła, czy rękojmi za wady, co jest elementem istotnym w przypadku umowy o dzieło. Natomiast praca wykonywana przez Zainteresowaną miała charakter standardowy i nie odbiegała od innych powszechnie dostępnych na rynku usług.
Organ po przytoczeniu szeregu orzeczeń sądów admninistracyjnych stwierdził, że wkład w postaci wysiłku umysłowego wymagany jest przy każdej pracy umysłowej i jest wykładnikiem tylko obowiązku starannego działania. Prowadzącemu zajęcia trudno w prawnie skuteczny sposób zobowiązać się do tego, że podniesie poziom umiejętności uczestników - jest to raczej staranie się o podniesienie tego poziomu, gdyż nie może zobowiązać się do tego, że słuchacz opanuje przekazaną wiedzę na zakładanym poziomie, bowiem jest to kwestia indywidualnych zdolności, ambicji i wysiłku każdego słuchacza. A takie zobowiązanie jest typową cechą umowy zlecenia. Nauczanie ma zawsze charakter pracy, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła. Zdaniem organu, nie można określić rezultatu w postaci nauczenia, jako konkretnego, ściśle określonego dzieła, w związku z czym organ uznał, że pomiędzy stronami umowy doszło do zawarcia cywilnoprawnej umowy o świadczenie usług. Uzasadnienie dla takiego stanu rzeczy wynika ze specyfiki i charakterystyki czynności, których wykonanie stanowiło przedmiot tej umowy. W konsekwencj, jak stwierdził organ, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, Zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, w dniu wskazanym w sentencji decyzji.
W skardze z 31 marca 2021 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżąca reprezentowana przez adwokata, zaskarżając decyzję Prezesa NFZ z [...] lutego 2021 r., wniosła o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie od organu na Jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1) naruszenie art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 28 K.p.a., przez błędne ustalenie, że stroną postępowania jest Okręgowa Rada Adwokacka w [...], w sytuacji gdy zgodnie z art. 39 pkt 2 Prawa o adwokaturze, okręgowa rada adwokacka jest organem izby adwokackiej. Płatnikiem składek nie jest więc Okręgowa Rada Adwokacka w [...] lecz [...] Izba Adwokacka,
2) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie objęcia Zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym,
3) naruszenie art. 80 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., przez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w tym rodzaju zawartej umowy,
4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż Zainteresowana podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu [...] marca 2014 r., jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o świadczenie usług u Skarżącej. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwoliłoby przyjąć, iż Zainteresowana nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu we wskazanym okresie, na podstawie umów o świadczenie usług u Skarżącej, ze względu na to, iż Zainteresowana nie był stroną jakiejkolwiek umowy zawartej z Zainteresowaną.
W uzasadnieniu skargi, Skarżąca podniosła, że na podstawie porozumienia, o którym mowa w art. 76 ust. 1a ustawy Prawo o adwokaturze, zawartego pomiędzy Prezesem Naczelnej Rady Adwokackiej oraz Dyrektorem Krajowego Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury, aplikanci adwokaccy odbywają w trakcie pierwszego roku aplikacji szkolenie z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury. W treści porozumienia ustala się plan szkolenia dla aplikantów adwokackich, mając na uwadze zarówno praktyczne, jak i teoretyczne zapoznanie aplikantów ze sposobem funkcjonowania sądownictwa powszechnego i prokuratury, sposób jego odbywania i czas trwania, a także wysokość wynagrodzenia za przeprowadzenie szkolenia (dalej: "porozumienie"). W oparciu o porozumienie, Kierownik Szkolenia Aplikantów zwraca się do Prezesa Sądu Okręgowego oraz Prokuratora Prokuratury Okręgowej z prośbą o wyznaczenie osób kompetentnych do przeprowadzenia zajęć praktycznych oraz dni, w których realizowane będą wspomniane zajęcia dla aplikantów. Na tej podstawie Prezes Sądu Okręgowego i Prokurator Prokuratury Okręgowej wyznacza konkretną osobę, która poprowadzi zajęcia teoretyczne z zakresu zasad sporządzania protokołów rozpraw i innych posiedzeń sądowych oraz utrwalanie posiedzeń sądowych w inny sposób. Zainteresowana nie zawierała z poszczególnymi wyznaczonymi przez Prezesa Sądu Okręgowego i Prokuratora Prokuratury Okręgowej osobami żadnych umów cywilnoprawnych. Podkreślenia wymaga fakt, iż wszelkie uzgodnienia odbywały się pomiędzy Prezesem Sądu Okręgowego (Prokuratorem Prokuratury Okręgowej) oraz Kierownikiem Szkolenia Aplikantów.
Zdaniem Skarżącej w przedmiotowej sprawie wadliwie została określona Strona przedmiotowego postępowania oraz decyzji. Skarżąca po przytoczeniu treści art. 28 i art. 29 K.p.a. wskazała, że Okręgowa Rada Adwokacka w [...] nie może być stroną postępowania (płatnikiem składek), ponieważ jest wyłącznie organem [...] Izby Adwokackiej, co wynika wprost z art. 39 pkt 2 Prawa o adwokaturze. Decyzja skierowana do podmiotu nie spełniającego wymogów art. 29 K.p.a., jest decyzją, która nie określa osoby adresata. Skoro dany podmiot nie ma w ogóle podmiotowości (zdolności prawnej ani zdolności do czynności prawnych) w postępowaniu administracyjnym, to nie sposób stwierdzić, że jest "osobą" w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji decyzję należałoby potraktować, jako decyzję, która w ogóle nie określa strony (adresata), a zatem wydaną z rażącym naruszeniem art. 107 § 1 K.p.a., co stanowi kwalifikowaną wadę prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kp.a.
Skarżąca podkreśliła, że Zainteresowana nie była w rzeczywistości stroną żadnej umowy, ponieważ nie uczestniczył w procesie uzgodnienia warunków realizacji zajęć praktycznych, jednak poprowadzonie przez nią zajęć praktycznych nosiło znamiona umowy o dzieło, o której mowa w art. 627 i n Kodeksu cywilnego.
Skarżąca podkreśliła również, że poprowadzone zajęcia teoretyczne opierały się na doświadczeniu zawodowym Zainteresowanej, na podstawie przygotowanych materiałów i ptanu szkolenia, opracowanego na podstawie porozumienia. Spornego szkolenia nie może poprowadzić "każdy" i nie jest zwykłym, typowym sposobem przekazania wiedzy. Umowa dotycząca jednorazowego wykładu lub wykładu przeprowadzonego w czasie krótkotrwałego szkolenia może być przedmiotem umówionego dzieła, jeżeli dotyczyła ściśle określonego tematu, a warunki umowy poddawały się weryfikacji. Znaczenie również ma sposób wypłaty wynagrodzenia. Wynagrodzenie określone było ryczałtowo i płatne według określonej stawki, w zależności od ilości partycypujących w wykładzie aplikantów. Co istotne, wynagrodzenie przysługiwało Zainteresowanej wyłącznie za faktyczne przygotowanie i przeprowadzenie zajęć praktycznych, spełniających wymagania określone przez porozumienie, a nie jedynie za zachowanie należytej staranności w działaniach zmierzających do przygotowania i przeprowadzenia zajęć praktycznych.
Skarżąca dodała, że zgodnie z już utrwalonym orzecznictwem, dziełem może być osiągnięcie rezultatu niematerialnego, nieucieleśnionego, np. wykładów specjalistycznych. Możliwa jest zatem umowa o dzieło, której przedmiotem jest wygłoszenie w określonym czasie wykładu na określony temat, a więc także zajęć praktycznych, jeżeli można przypisać wykładowi (zajęciom) cechy utworu a odbiór dzieła może nastąpić poprzez zweryfikowanie go z narzuconym planem. Jeżeli więc wyliczono zagadnienia, które powinny zostać poruszone w trakcie zajęć, możliwe jest zakwalifikowanie danej czynności jako czynności wykonywanej w ramach umowy o dzieło.
Skarżąca podkreśliłą, że dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego nie musi mieć cech indywidualności w takiej mierze jak utwór, nie zawsze musi być tworem jedynym i niepowtarzalnym, chronionym prawem autorskim i wymagającym od jego autora posiadania specjalnych umiejętności. Wystarczające jest, aby dzieło było wyrazem kreatywności, umiejętności, myśli technicznej i powinno być przedmiotem zindywidualizowanym już w samej umowie.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Rozpoznając sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przez organ art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 28 K.p.a., przez błędne ustalenie, że stroną postępowania jest Okręgowa Rada Adwokacka w [...], w sytuacji gdy zgodnie z art. 39 pkt 2 Prawa o adwokaturze, okręgowa rada adwokacka jest organem izby adwokackiej – należy zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się umowa nazwana "umową o dzieło nr [...]" z [...] marca 2014 r., zawarta pomiędzy Okręgową Radą Adwokacką w [...] reprezentowaną przez adw. A. P., Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], a Zainteresowaną, której przedmiotem jest przeprowadzenie seminaryjnych zajęć teoretycznych zgodnie z porozumieniem z [...] stycznia 2014 r. W tej sytuacji nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Skarżącej zawartym w skardze, że Zainteresowana nie była w rzeczywistości stroną żadnej umowy. Zainteresowana zawarła sporną umowę z Okręgową Radą Adwokacką w [...] reprezentowaną przez Dziekan tej Rady, zgodnie natomiast z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający, z zastrzeżeniem art. 86 ust. 1 pkt 13a. W świetle spornej umowy o świadczenie usług, co zostanie przez Sąd wyjaśnione poniżej, zamawiającym była Okręgowa Rada Adwokacka w [...], która zgodnie z przytoczonym art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, była płatnikiem składki obliczanej, pobieranej i odprowadzenej za Zainteresowaną w związku z wykonaniem przez Zainteresowaną pracy na podstawie spornej umowy. Nie można zatem zgodzić się ze Skarżącą, że Okręgowa Rada Adwokacka w [...] nie była stroną postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Prezes NFZ dysponując sporną umową w światle treści art. 85 ust. 4 ustawy oświadczeniach, prawidłowo uznał Okręgową Radę Adwokacką w [...] za płatnika ww. składki ubezpieczeniowej i nie miał podstaw, ani obowiązku kwestionowania uprawnienia Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] reprezentowanej przez Dziekan tej Rady do zawarcia spornej umowy. Istotnie zgodnie z art. 39 pkt 2 Prawa o adwokaturze, okręgowa rada adwokacka jest jednym z oraganów izby adwokackiej i na podstawie art. 44 ust. 1 tej ustawy, do zakresu jej działania należą wszystkie sprawy adwokatury, których załatwienia ustawa nie zastrzega organom adwokatury oraz innym organom izb adwokackich, organom zespołów adwokackich lub organom państwowym. Reprezentowanie adwokatury, ustawa Prawo o adwokaturze zastrzega w art. 58 pkt 1, Naczelnej Radzie Adwokackiej. Ponadto, Skarżąca, w skardze odwołuje się do art. 76 ust. 1a Prawa o adwokaturze, zgodnie z którym w brzmieniu obowiązującym w 2014 r., aplikanci odbywają w trakcie pierwszego roku aplikacji szkolenie z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury. Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej zawiera co roku z Dyrektorem Krajowego Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury, porozumienie w sprawie odbywania przez aplikantów szkolenia z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury, w którym ustala się plan szkolenia mając na uwadze zarówno praktyczne, jak i teoretyczne zapoznanie aplikantów ze sposobem funkcjonowania sądownictwa powszechnego i prokuratury, sposób jego odbywania i czas trwania, a także wysokość wynagrodzenia za przeprowadzenie szkolenia. Skarżąca odwołuje się w skardze do porozumienia zawartego na podstawie cyt. przepisu, które jednak w ocenie Sądu nie wyklucza zawarcia umowy z osobami przeprowadzającymi szkolenie w zakresie objętym porozumieniem lecz stanowi podstawę zawarcia takich umów. W ocenie Sądu, argumetacja Skarżącej zawarta w skardze jest zupełnie niejasna, gdyż prowadzi do kuriozalnego wniosku, że w niniejszej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka w [...] reprezentowana przez adw. A. P., Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], bezprawnie zawarła sporną umowę, a co za tym idzie bezprawnie wydatkowała kwotę 685 zł. w związku z wykonaniem przez Zainteresowaną sporną umową, zgodnie z rachynkiem z [...] marca 2014 r. do umowy o dzieło nr [...]. Niezależnie od powyższych dylematów [...] Izby Adwokackiej w [...], Sąd stwierdza, że Prezes NFZ nie jest organem właściwym do rozstrzygania tych dylematów. Skoro Okręgowa Rada Adwokacka w [...] zawarła sporną umowę z Zainteresowaną, organ w świetle treści art. 85 ust. 4 ustawy oświadczeniach, prawidłowo uznał ją za płatnika składki ubezpieczeniowej oraz stronę postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżona decyzją.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest również charakter prawny umowy zawartej przez Skarżącą z Zainteresowaną. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy była to umowa o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tej umowy.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie, iż sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżąca była obowiązana, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu Zainteresowanej oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornej umowy należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).
Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 K.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 K.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 K.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 K.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 K.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".
Przedmiotem spornej w niniejszej sprawie umowy zawartej pomiędzy Skarżącą a Zainteresowaną było: przeprowadzenie seminaryjnych zajęć teoretycznych zgodnie z porozumieniem z [...] stycznia 2014 r.
Sąd zauważa, że w orzecznictwie wyjątkowo przyjmuje się, że tylko twórczy charakter dzieła, jako rezultat umowy, może nadać świadczeniu wynikającemu z umowy formę związaną z zamówieniem dzieła, które nie ma ucieleśnionej postaci. W wyroku z 4 czerwca 2014 r. (sygn. akt II UK 420/13 opubl. Lex 1480060) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że możliwe jest zawarcie umowy o dzieło, nieobjętej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek spełnia tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego indywidualnego dzieła naukowego.
Analizując treść spornej umowy oraz wyjaśnienia Skarżącej podnoszone w skardze, Sąd doszedł do wniosku, że organy prawidłowo zakwalifikowały powyższą umowę do umów o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że przedmiotem spornej umowy były wykład naukowy wypełniający kryteria twórczego indywidualnego dzieła naukowego.
Z umowyw oraz argumentacji przedstawionej w skardze wynika, że Zainteresowana miała przeprowadzić seminaryjne bliżej nieokreślone w umowie zajęcia teoretyczne, zgodnie natomiast z porozumieniem, do którego odwołano się w umowie oraz z wyjaśnieniami zawartymi w skardze, miały to być zajęcia z zakresu działania sądownictwa powszechnego i prokuratury. Wynika z tego jednoznacznie, że zawarciu umowy przyświecał cel edukacyjny. Zainteresowana miała na podstawie spornrj umowy przekazać uczestnikom zajęć – aplikantom adwokackim – wiedzę na konkretny temat dotyczący działania sądownictwa powszechnego i prokuratury. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że edukacyjny, dydaktyczny cel umów tego radzoju, która w niniejszej sprawie została zawarta pomiędzy Skarżącą i Zainteresowaną, determinuje ich charakter prawny, jako umów o świadczenie usług. Sąd, podziela pogląd, że umowy zawarte z wykładowcami których przedmiotem jest przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, seminariów i wszelkiego rodzaju zajęć w celach edukacyjnych, czyli przekazanie i nauczenie uczestników tych zajęć określonej wiedzy, z samej swej istoty, a więc celu dla jakich są zawierane, nie mogą stanowić umów o dzieło, o których mowa w art. 627 K.c. W tego typu umowach nie można bowiem z góry określić zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu tego przepisu. W ocenie Sądu nie może stanowić bowiem dzieła, ani samo przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, seminariów czy innego rodzaju zajęć choćby miało ono charakter niestandardowy, wyjątkowy dostosowany do wyjątkowych potrzeb słuchaczy, uczestników, jak również dzieła nie może stanowić wiedza uzyskana przez słuchaczy wykładów lub uczestników zajęć (por. wyroki WSA w Warszawie z 21 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1037/17, z 12 stycznia 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1586/17, VI SA/Wa 1605/17). Należy zauważyć, że w doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że o określeniu rezultatu właściwego umowie o dzieło decyduje wymaganie, by dzieło miało charakter samoistny względem twórcy tzn. by pozostawało niezależne od dalszego działania twórcy oraz by stało się wartością autonomiczną w obrocie, przy czym rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. W ocenie Sądu, powyższych wymogów nie spełnia samo prowadzenie zajęć dydaktycznych, które po ich zakończeniu nie pozostawiają ucieleśnionego, jak również nieucieleśnionego ale postrzegalnego, pozwalającego na zindywidualizowanie, rezultatu. Nie stanowi takiego rezultatu wiedza uzyskana przez uczestników zajęć nie da się jej bowiem z góry określić w postaci dzieła. Rezultat ten nie jest zależny jedynie od starań i nakładu pracy wykładowcy, prowadzącego dane zajęcia. Jest on w dużej mierze uzależniony od słuchaczy, uczestników zajęć ich chęci oraz możliwości przyswojenia wiedzy. Trudno też zatem, przy tego rodzaju rezultacie, mówić o odpowiedzialności wykładowcy za wady dzieła, zasób zdobytej wiedzy nie poddaje się bowiem weryfikacji pod względem istnienia wad fizycznych.
Zawarta w niniejszej sprawie umowa nie zawiera żadnych postanowień świadczących o odpowiedzialności za wady dzieła. Zainteresowana w związku z tym, nie podlegała jakiejkolwiek odpowiedzialności za wady dzieła, co jest jedną z cech odróżniających umowę rezultatu od umowy starannego działania.
Skarżaca w toku postępowania nie wykazała również, że przeprowadzonym przez Zainteresowaną zajęciom można przypisać cechy utworu mającego charakter niestandardowy, niepowtarzalny, wypełniający kryteria twórczego indywidualnego dzieła naukowego.
Z tych względów Sąd stoi na stanowisku, że tego rodzaju, jak w niniejszej sprawie, umowa dotycząca, najogólniej rzecz ujmując, prowadzenia zajęć dydaktycznych, stanowi umowę starannego działania, gdyż tylko w takim charakterze mogą być oceniane czynności wykonywane w ramach tej umowy przez osobę prowadzącą zajęcia, niezależnie od charakteru tych zajęć oraz indywidualnego i wyjątkowego sposobu ich prowadzenia, a także nakładu pracy związanego niejednokrotnie z przygotowaniem odpowiednich materiałów szkoleniowych.
Sąd stwierdza zatem, że z powyżej wskazanych względów, Prezes NFZ prawidłowo ocenił charakter prawny spornej umowy, zaliczając ją do umów o świadczenie usług, co oznacza, że organ słusznie uznał, że Zainteresowana podlegała, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania przedmiotowej umowy zawartej ze Skarżącą.
Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ działając na podstawie przepisów prawa zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy oraz wyjaśniły dokładnie stan faktyczny sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes Skarżącej. Dowody zgromadzone w sprawie nie budzą wątpliwości Sądu, a argumentacja oraz ocena materiału dowodowego dokonana przez organ mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Ponadto, uzasadnienie zaskarżonej decyzji, spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.
Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia przez Prezesa NFZ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), skargę oddalił.
Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI.