VI SA/Wa 1203/06

VI SA/Wa 1203/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Frąckiewicz
Halina Emilia Święcicka /przewodniczący sprawozdawca/
Izabela Głowacka-Klimas
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz s Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2006 r. sprawy ze skarg A. R. i Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wpisowi na listę adwokatów oddala skargi
Uzasadnienie
W dniu [...] lutego 2006 r. w związku z pozytywnym złożeniem egzaminu adwokackiego, pani A. R. wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów Izby [...].
Uchwałą nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] postanowiła wpisać A. R. na listę adwokatów tej Izby.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż A. R. dnia [...] lutego 2003 r. wpisana została na listę aplikantów adwokackich Izby [...] i rozpoczęła aplikację adwokacką, odbywając przez okres sześciu miesięcy praktykę sądową w okręgu Sądu Okręgowego w P. oraz praktykę w organach prokuratorskich w okręgu Prokuratury Okręgowej w P. Następnie kontynuowała aplikację adwokacką pod patronatem adw. L. R.
Przez okres aplikacji pani A. R. zaliczyła wszystkie obowiązujące zajęcia oraz kolokwia, a następnie w dniach [...] grudnia 2005 r., [...] i [...] stycznia 2006 r. oraz [...] lutego 2006 r. pozytywnie zdała egzamin adwokacki.
W uzasadnieniu uchwały wskazano ponadto, iż przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze, znowelizowanej ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy -Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), zwanej dalej "ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r." nie regulują sytuacji prawnej aplikantów, którzy rozpoczęli aplikację w latach 2002 - 2004. Przepisy cytowanej ustawy wskazują jedynie, że egzamin adwokacki przeprowadza się raz w roku, najpóźniej do dnia 31 maja. W stosunku do tych osób okres odbywania aplikacji uległby przedłużeniu poza ustawowo określony trzyipółletni termin.
W związku z powyższym, jak również uwzględniając zapis art. 9 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., przewidujący odpowiednie skrócenie aplikacji adwokackiej rozpoczętej w 2005 r. tak, aby egzamin adwokacki w 2009 r. odbył się w terminie ustawowym, Okręgowa Rada Adwokacka w [...] przyjęła, iż uzasadnione było skrócenie okresu odbywania aplikacji przez A. R.
Decyzją [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 69 ust. 2 w zw. z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) sprzeciwił się wpisowi pani A. R. na listę adwokatów Izby [...] dokonanemu uchwałą nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2006 r.
Minister Sprawiedliwości zważył, co następuje:
Pani A. R. złożyła w dniu [...],[...] i [...] lutego 2003 r. egzamin konkursowy na aplikację adwokacką i następnie uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2003 r. (wyciąg z protokołu Nr [...], pkt 4) została wpisana na listę aplikantów adwokackich tej Izby. W dniu [...] lipca 2003 r. złożyła ślubowanie przed Dziekanem Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].
W dniu [...] grudnia 2005 r. pani A. R., po ukończeniu aplikacji adwokackiej, przystąpiła do pierwszej części etapu pisemnego egzaminu adwokackiego. Kolejne części egzaminu pisemnego zostały wyznaczone na dzień [...] i [...] stycznia 2006 r., natomiast etap ustny na dzień [...] i [...] lutego 2006 r.
W związku z powyższym należy zauważyć, iż od momentu wpisania pani A. R. na listę aplikantów adwokackich do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęło jedynie 2 lata, 9 miesięcy i 22 dni, a tym samym nie został zachowany ustawowy trzyipółletni okres odbywania aplikacji, wynikający z art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Podkreślił, iż ustawa - Prawo o adwokaturze nie określa samego momentu rozpoczęcia aplikacji. Obowiązujący regulamin aplikacji adwokackiej (Uchwała Nr 22/2005 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. z późn. zm.) również nie określa tego momentu. Stosowny zapis w tym przedmiocie znajdował się w Regulaminie aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. (§ 1 ust. 3 tekstu jednolitego opracowanego na podstawie uchwały nr 20/03 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 29 marca 2003 r. w sprawie "Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego" oraz uchwały nr 27/03 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 7 czerwca 2003 r.). Cytowany regulamin obowiązywał podczas odbywania aplikacji przez panią A. R.
Zgodnie z § 1 ust. 3 Regulaminu, aplikacja adwokacka rozpoczynała się z dniem złożenia ślubowania. Licząc okres odbywania aplikacji od tego momentu należałoby więc przyjąć, iż pani A. R. odbyła aplikację jedynie przez 2 lata, 4 miesiące i 19 dni - czyli o 1 rok, 1 miesiąc i 11 dni krócej niż przewiduje przepis ustawy - Prawo o adwokaturze.
Ponadto zauważył, iż z indeksu aplikanta adwokackiego A. R. wynika, iż aplikacja adwokacka rozpoczęła się w dniu [...] września 2003 r. Gdyby przyjąć, iż od tej daty wymieniony zaczęła odbywać aplikację, to trwała ona 2 lata, 3 miesiące i 14 dni.
Nawet gdyby przyjąć, w ślad za art. 78 ustawy - Prawo o adwokaturze w brzmieniu sprzed 10 września 2005 r. (wówczas weszła w życie ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r.), że egzamin zawodowy kończył aplikację adwokacką, to przy najkorzystniejszej interpretacji, że ostatni dzień egzaminu był ostatnim dniem aplikacji, do wyżej wymienionych okresów należałoby dodać okres 2 miesięcy i 6 dni. Mimo tego, w żadnym z przedstawionych wariantów aplikacja adwokacka wnioskodawcy nie trwała nawet 3 lat.
W związku z powyższym nie można przyjąć, iż pani A. R. ukończyła trzyipółletnią aplikację adwokacką.
Reasumując Minister Sprawiedliwości podniósł również, iż zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., aplikanci adwokaccy, których termin egzaminu zawodowego przypada w 2005 r., przystępują do egzaminu na dotychczasowych zasadach. W odniesieniu do pani A. R. jedynie jeden z trzech etapów części pisemnej tego egzaminu przypadł w 2005 r. natomiast pozostała część egzaminu pisemnego oraz etap ustny zostały przeprowadzone w styczniu i w lutym 2006 r.
W związku z powyższym nie można przyjąć, że egzamin adwokacki do którego przystąpiła pani A. R. odbył się w 2005 r. W takim układzie nie tylko, że nie powinien się odbyć na dotychczasowych zasadach, ale w ogóle zdaniem Ministra Sprawiedliwości - nie powinien zostać wyznaczony. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 10 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., od dnia 1 stycznia 2006 r. egzamin adwokacki przeprowadzać mogą tylko komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła pani A. R. zwana dalej skarżącą. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności.
Na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002.153.1269 z późn. zm.) skarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie art. 76 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze;
2. naruszenie art. 76 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 32 ust. 1
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną jego wykładnię a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, iż okres aplikacji adwokackiej to okres sztywny wynoszący w każdym przypadku 3 lata i 6 miesięcy - tj. 1278 dni, podczas gdy termin ów winien być odczytywany wyłącznie jako określenie - na rzecz aplikantów - generalnych reguł czasowych aplikacji, nie zaś jako oblig odbywania aplikacji przez stricte 1278 dni;
3. naruszenie art. 75a ustawy Prawo o adwokaturze (w brzmieniu z dnia 22 lutego 2003 r.), art. 75 ust. 3 w/o ustawy (w brzmieniu z dnia 04 kwietnia 2006 r.) poprzez błędne (implicite) przyjęcie, iż okres aplikacji adwokackiej może być liczony od daty innej, niż data wpisu na listę aplikantów adwokackich (data uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w tym przedmiocie);
4. naruszenie art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. 2005.163.1361), w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędne przyjęcie, iż egzamin adwokacki przypadający w 2005 r. (zgodnie z brzmieniem art. 5 powołanej ustawy) winien zakończyć się w 2005 r., skoro egzamin ów winien jedynie "przypaść", więc rozpocząć się w roku 2005. Zasady zaś jego przebiegu podlegały obowiązującemu wówczas regulaminowi aplikacji adwokackiej (Uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej nr 22/2005 z dnia 03 września 2005 r.) "przystępują do egzaminu na dotychczasowych zasadach);
5. naruszenie art. 10 § 1, 77 i 107 k.p.a. poprzez zaniechanie zawiadomienia skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.,
Z ostrożności procesowej skarżący zarzuciła ponadto:
6. naruszenie art. 19 i 20 k.p.a. i art. 69 ust. 2 Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2002.123.1058 z późn. zm.) poprzez wydanie skarżonej decyzji przez osobę nieuprawnioną - Sekretarza Stanu, podczas gdy zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny w tym zakresie kompetencję do zgłoszenia sprzeciwu w sprawie posiadał wyłącznie Minister Sprawiedliwości - powyższe uchybienie skutkuje nieważnością skarżonej decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.
Uzasadnieniu skargi podała między innymi, że:
Zarzut naruszenia art. 76 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze jawi się jako oczywisty. Minister Sprawiedliwości błędnie zastosował w/o przepis przy rozpoznawaniu sprawy niniejszej przyjmując, iż znajduje on zastosowanie przy zgłaszaniu sprzeciwu przeciwko wpisowi na listę adwokatów egzaminowanych aplikantów adwokackich.
Powołany przepis umiejscowiony został (nie przypadkowo) w dziale VII ustawy Prawo o adwokaturze - ("Aplikacja adwokacka"), nie zaś w dziale V w/o ustawy ("Wpis na listę adwokatów"), a tylko treści przepisów ustawy umiejscowionych w dziale V (z wyjątkiem art. 65 pkt 4 ustawy) mogą znajdować się w polu rozważań Ministra Sprawiedliwości. Skarżąca podnosiła, iż kwestia ustalenia, czy aplikant adwokacki odbył aplikację adwokacką (tj. odbył przewidziane programem szkolenia i zaliczył wszystkie kolokwia) należy do wyłącznej kompetencji Okręgowej Rady Adwokackiej, która ów fakt potwierdza uchwałą o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu adwokackiego. Kontrola w tym zakresie, zgodnie z art. 58 ustawy Prawo o adwokaturze, przysługuje Naczelnej Radzie Adwokackiej w ramach sprawowanej (zgodnie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP) pieczy, nie zaś Ministrowi Sprawiedliwości. Ustawa Prawo o adwokaturze przyznaje Ministrowi Sprawiedliwości (art. 14 ust. 1 ustawy) możliwość kontroli tylko uchwał "organów adwokatury" w rozumieniu art. 9 ust. 1, więc nie uchwał Okręgowej Rady Adwokackiej, która takim organem nie jest.
Niezależnie od uchybienia powyższego zarzut naruszenia art. 76 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze tyczy się również błędnej wykładni w/o normy, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż okres aplikacji adwokackiej to okres sztywny i wynoszący w każdym przypadku 3 lata i 6 miesięcy - tj. 1278 dni. Prawidłowa wykładnia powołanego przepisu nakazuje stwierdzić, iż termin ów winien być odczytywany wyłącznie jako określenie - na rzecz aplikantów - generalnych reguł czasowych aplikacji (że nie powinna trwać dłużej), tak by zabezpieczyć interesy aplikantów przed ewentualnym nieuzasadnionym wydłużeniem okresu aplikacji. Nie powinno natomiast wywodzić się z tego 3,5 letniego określenia czasu konieczności odbywania aplikacji przez 1278 dni (3,5 roku). Nie może ulegać jakiejkolwiek wątpliwości, że celem aplikacji adwokackiej jest rzetelne przygotowanie do zawodu adwokata nie zaś sam fakt posiadania statusu aplikanta. Oczywistym jest więc, że celem aplikacji jest odbycie szkolenia (zrealizowanie programu szkoleniowego) nie zaś konieczność pozostawania aplikantem przez okres 3,5 roku kalendarzowego – nie ma więc wątpliwości, że okres kalendarzowy aplikacji może być krótszy niż 3,5 roku. Podstawowe znaczenie w szkoleniu aplikantów adwokackich ma program zajęć (cykl szkolenia), nie zaś sam kalendarzowy okres odbywania szkolenia, tak więc istotne jest to, czy w czasie (kalendarzowym) aplikacji adwokackiej zrealizowany został program (cykl) szkolenia przewidziany na 3 i pół roku, nie zaś sam fakt pozostawania aplikantem adwokackim przez okres 1278 dni (3,5 roku).
Szczególnego podkreślenia w kontekście powyższego wymaga fakt, iż Minister Sprawiedliwości w rzeczywistości podziela ów pogląd, dając temu wyraz przy rozpatrywaniu wniosków o wpis na listę adwokatów aplikantów adwokackich egzaminowanych w innych izbach adwokackich (np. w [...], czy [...]) organizujących egzamin adwokacki w miesiącu grudniu 2005 r., styczniu i lutym 2006 r. We wskazanych przypadkach okres odbywania aplikacji adwokackiej trwał krócej (blisko 5 miesięcy), acz Minister Sprawiedliwości nie zakwestionował wpisu na listę adwokatów, nie zgłaszając sprzeciwu. Skarżący, podobnie jak osoby egzaminowane we wskazanych powyżej izbach adwokackich, odbył pełen cykl szkoleń i zaliczył wszystkie przewidziane programem szkoleń kolokwia (czego Minister Sprawiedliwości nie zakwestionował) choć w przypadku rozpatrywania wpisu na listę adwokatów osób egzaminowanych w izbie bydgoskiej ową okoliczność zweryfikował, w następstwie czego nie zgłosił sprzeciwu. Skoro zaś - co wskazał Minister Sprawiedliwości w sprzeciwie - skarżący odbywał aplikację adwokacką przez niemal 3 lata (2 lata 11 miesięcy i 28 dni), trudno racjonalnie uzasadnić zróżnicowanie w traktowaniu skarżącego, względem osób egzaminowanych w izbie bydgoskiej, czy wałbrzyskiej – zarówno skarżący, jak i w/o osoby odbyły aplikacje adwokacką w rozumieniu art. 65 pkt 4 ustawy, odbywając pełen cykl szkoleń i zaliczając wszystkie przewidziane programem szkolenia kolokwia. Prezentowane przez Ministra Sprawiedliwości w skarżonej decyzji stanowisko narusza fundamentalną zasadę Konstytucji statuowaną w art. 32 ust. 1 gwarantującą równość wobec prawa oraz prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Skarżąca zarzuciła nadto naruszenie art. 75a ustawy Prawo o adwokaturze (w brzmieniu z dnia 22 lutego 2003 r.), art. 75 ust. 3 w/o ustawy (w brzmieniu z dnia 04 kwietnia 2006 r. poprzez błędne (implicite) przyjęcie, iż okres aplikacji adwokackiej może być liczony od daty innej, niż data wpisu na listę aplikantów adwokackich (data uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w tym przedmiocie).
Wskazać w tym miejscu należy, iż żaden przepis w/ o ustawy, zarówno w brzmieniu obecnym, jak i w brzmieniu obowiązującym w dacie wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich, jak i regulamin aplikacji adwokackiej obowiązujący w dacie wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich (luty 2003 r.) nie precyzował momentu, od którego należy liczyć okres trwania aplikacji adwokackiej. W świetle poprzedniego brzmienia przepisu art. 75a Ustawy, który stanowił, że: Okręgowa rada adwokacka rozstrzyga o wpisie na listę aplikantów adwokackich po przeprowadzeniu konkursu. Konkurs przeprowadza się raz w roku kalendarzowym przed rozpoczęciem roku szkoleniowego.
Nie mogło ulegać wątpliwości, że aplikantem adwokackim staje się już osoba, w stosunku, do której właściwa okręgowa rada podjęła uchwałę o wpisaniu na listę aplikantów, po odbytym konkursie. Uchwała w tym zakresie stanowi decyzję administracyjną zawierającą dwa warunki. Pierwszy z nich to warunek zawieszający, jakim jest złożenie ślubowania, drugi - rozwiązujący (sprzeciw Ministra Sprawiedliwości). Tak więc osoba wpisana na listę aplikantów adwokackich staje się z chwilą wpisania aplikantem, jednakże wykonywanie czynności aplikanta może podjąć dopiero pod warunkiem, że Minister Sprawiedliwości nie złoży sprzeciwu, zaś aplikant złoży ślubowanie. Nie budzi zatem wątpliwości, iż okres aplikacji liczy się od dnia dokonania wpisu na listę aplikantów adwokackich.
Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tyczy się także art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. 2005.163.1361), poprzez błędne przyjęcie, iż egzamin adwokacki przypadający w 2005 r. (zgodnie z brzmieniem art. 5 powołanej ustawy) winien zakończyć się w 2005 r., skoro egzamin ów winien jedynie "przypaść" - "których termin egzaminu zawodowego przypada w 2005 r.", (art. 5 w/o ustawy), więc rozpocząć się w roku 2005 - nie zaś odbyć się w roku 2005, zasady zaś jego przebiegu podlegały obowiązującemu wówczas regulaminowi aplikacji adwokackiej (Uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej nr 22/2005 z dnia 03 września 2005 r.) "przystępują do egzaminu na dotychczasowych zasadach". Interpretacja art. 5 w/o ustawy - pozostając w zgodności z Konstytucją RP - prowadzi do wniosku, iż przepis ten stwarzał uprawnienie dla właściwych organów samorządu zawodowego adwokatów do określenia nowych terminów egzaminu adwokackiego jeszcze w 2005 r. Możliwość ta dotyczy - zgodnie z art. 78 im. - aplikantów, którzy zbliżają się już do zakończenia aplikacji - a więc tych, którzy do daty egzaminu mogą zrealizować określony przez adwokaturę program szkolenia. Z przepisu art. 5 w/o ustawy wynika, że egzamin adwokacki rozpoczęty (którego termin wyznaczono) jeszcze w 2005 r. może zakończyć się w roku następnym, jednakże przeprowadzany będzie zgodnie z przepisami Ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawy Prawo o adwokaturze oraz w oparciu o obowiązujący wówczas regulamin aplikacji adwokackiej.
Stanowisko przedstawione przez Ministra Sprawiedliwości w skarżonej decyzji narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji, albowiem np. egzamin adwokacki organizowany w izbie [...] odbył się w grudniu 2005 r., styczniu i w lutym 2006 r., Minister Sprawiedliwości zaś nie zakwestionował jego legalności nie zgłaszając sprzeciwu.
Wydając skarżoną decyzje Minister Sprawiedliwości naruszył nadto art. 10 § 1, 77 i 107 k.p.a., albowiem zaniechał zawiadomienia skarżącej (strony postępowania) o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Wskazane uchybienie stanowi o istotnej wadze skarżonego sprzeciwu, albowiem wyjaśnienia skarżącej co do odbycia całości szkolenia w okresie przebytej aplikacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy i podjętą przez Ministra Sprawiedliwości decyzję. Powyższe stanowisko wzmacnia przeto fakt, iż Minister Sprawiedliwości rozpatrując wnioski o wpis na listę adwokatów aplikantów adwokackich egzaminowanych w izbie [...] w grudniu 2005 r. zażądał wyjaśnień co do przebiegu aplikacji adwokackiej, cyklu szkoleń i zaliczenia kolokwiów (a w ich następstwie zaniechał zgłoszenia sprzeciwu) co świadczy, iż ową okoliczność uznał za istotną. W przedmiotowej sprawie Minister Sprawiedliwości ową kwestię całkowicie zbagatelizował, zaniechując wskazania w uzasadnieniu skarżonego sprzeciwu motywów takiego działania - owo zaniechanie narusza wskazane przepisy k.p.a.
Skarżąca zarzucała naruszenie art. 19 i 20 k.p.a. i art. 69 ust. 2 Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2002.123.1058 z późn. zm.) poprzez wydanie skarżonej decyzji przez osobę nieuprawnioną - Sekretarza Stanu. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny w tym zakresie prawo do zgłoszenia sprzeciwu w sprawie wpisu na listę adwokatów przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości - "prawo zgłoszenia sprzeciwu ustawa przyznaje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości. Delegowanie i przekazanie tego uprawnienia innej osobie jest niedopuszczalne." Z. Krzemiński Prawo o adwokaturze - Komentarz. Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 1998. str. 129 nb. 1). Powyższe uchybienie skutkuje nieważnością skarżonej decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.
Skarżąca wskazała nadto, iż zgodnie art. 37 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tj. Dz. U. 2003 r. Nr 24 poz. 199) Sekretarz Stanu mógłby zastępować Ministra Sprawiedliwości - za wyjątkiem regulacji szczególnych, w tym zgłoszenia sprzeciwu - "tylko w zakresie przez niego ustalonym" (art. 37 ust. 2 i 5 ustawy o Radzie Ministrów). Wg informacji skarżącej zakres czynności Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - odmiennie niż w przypadków pozostałych resortów (Ministerstwo Kultury, Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Skarbu Państwa, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Środowiska, Ministerstwo Zdrowia) nie został ustalony, nie stanowi go bowiem zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości (Dz. Urz. MS. 2005. 1.1 (Z), wydane na podstawie art. 39 ust. 6 ustawy o Radzie Ministrów. We wskazanych powyżej resortach właściwi ministrowie określili - na podstawie art. 37 ust. 2 w/o ustawy - zakres czynności sekretarza stanu i podsekretarzy stanu, publikując stosowne zarządzenia / decyzje we właściwych dziennikach urzędowych - w dzienniku urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości takowe akty nie zostały opublikowane.
Skarżąca zaznaczyła, iż z uwagi na brak wiedzy, co do możliwości udzielenia przez Ministra Sprawiedliwości indywidualnego upoważnienia Sekretarzowi Stanu (do sprzeciwu takowego nie załączono) powyższą okoliczność wskazuje jedynie informacyjnie - wskazane uchybienie nie zmienia faktu, iż Minister Sprawiedliwości zobligowany był do osobistego zgłoszenia sprzeciwu, co wskazano w akapicie na wstępie.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r.
Nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, iż podstawę dla Ministra Sprawiedliwości do wniesienia sprzeciwu od uchwały o wpisie na listę adwokatów mogą stanowić jedynie przesłanki wskazane w art. 65 pkt 1-3, a nie w art. 65 pkt 4 czy art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Wymieniona ustawa nie wprowadza ograniczeń co do rodzaju przesłanek, których spełnienie może być badane przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do uchwał o wpisie na listę adwokatów.
Minister Sprawiedliwości rozważając zasadność wniesienia takiego sprzeciwu uprawniony jest do ustalenia czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu, także ta określona w art. 65 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Dokonanie powyższych ustaleń następuje na podstawie art. 69 ust. 2 wymienionej ustawy. Minister Sprawiedliwości nie dokonuje kontroli uchwały okręgowej rady adwokackiej o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu adwokackiego, gdyż Prawo o adwokaturze nie przewiduje takiej kompetencji.
Natomiast spełnienie wymogu trzyipółletniego okresu odbywania aplikacji, określonego w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, mogło być badane przez Ministra Sprawiedliwości w związku z powoływanym już art. 65 pkt 4 wymienionej ustawy. Ograniczeniem zastosowania tego przepisu nie mogło być umiejscowienie danego przepisu w treści aktu prawnego, na które powołuje się skarżący. Prawo o adwokaturze jest jednym aktem prawnym o randze ustawy, a nie zbiorem odrębnych uregulowań.
Nie podzielił stanowiska pani A. R., iż przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinien być odczytywany wyłącznie jako określenie - na rzecz aplikantów - generalnych reguł czasowych aplikacji, a nie obligatoryjnego okresu jej odbywania. Należy bowiem zauważyć, że przepis ten wskazuje również, iż co najmniej przez okres sześciu miesięcy aplikacja adwokacka odbywa się w sądzie, prokuraturze, kancelarii notarialnej lub innej instytucji publicznej na podstawie skierowania okręgowej rady adwokackiej.
Treść art. 76 ust. 1 służy również organom samorządu adwokackiego do ustalenia zasad odbywania aplikacji, w tym programu szkolenia. Natomiast brak jest w Prawie o adwokaturze zapisu uprawniającego organy samorządu adwokackiego do skracania okresu aplikacji.
Ponadto § 1 ust. 4 Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. - obowiązującego podczas odbywania aplikacji przez pana D. B. - wprost wskazywał, iż rok szkoleniowy powinien trwać od października do czerwca roku następnego.
Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 75a oraz art. 75 ust. 3 Prawa o adwokaturze, poprzez błędne przyjęcie, iż okres odbywania aplikacji może być liczony od daty innej niż data wpisu na listę aplikantów adwokackich.
W zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż Prawo o adwokaturze nie określa terminu rozpoczęcia aplikacji adwokackiej, jednakże cytowany Regulamin aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. w § 1 ust. 3 wskazywał, iż aplikacja adwokacka rozpoczyna się z dniem złożenia ślubowania.
Ponadto Minister Sprawiedliwości podniósł, iż niezależnie, od jakiego momentu liczony byłby okres odbywania aplikacji przez panią A. R. (data uchwał) o wpisie na listę aplikantów, data złożenia ślubowania, data wynikająca z indeksu aplikanta adwokackiego, okres ten w żadnym wariancie nie wyniósł nawet trzech lat.
W ocenie skarżącej Minister Sprawiedliwości dodatkowo naruszył art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r., bowiem przyjął, iż egzamin adwokacki przypadający w 2005 r. powinien w tymże roku zakończyć się. Zdaniem pani A. R. sformułowanie "przypada" oznacza jedynie, iż egzamin ten powinien rozpocząć się w 2005 r.
Powyższa interpretacja nie wydaje się jednak słuszna. Nie można przyjąć, iż część egzaminu pisemnego oraz etap ustny egzaminu adwokackiego pani A. R., przeprowadzone w styczniu i lutym 2006 r., przypadły w roku 2005.
Stanowisko Ministra Sprawiedliwości potwierdza Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06. W punkcie 4 uzasadnienia bowiem stwierdza, że "Elementem finalnym aplikacji adwokackiej, zamykającym etap przygotowania do zawodu (...), jest egzamin adwokacki". Zatem powołany art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. należy interpretować tak, że skoro termin egzaminu zawodowego miał przypaść w 2005 r., to aplikacja adwokacka musiała się w tym samym roku zakończyć, łącznie ze wspomnianym egzaminem jako jego częścią.
Podkreślił, iż kwestia terminu przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] została podniesiona w decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. jedynie dodatkowo i nie była podstawą wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu do uchwały nr [...] tejże Rady.
W związku z powyższym bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niesprzeciwianie się wpisom na listę adwokatów izby [...].
Nie zgodził się również z zarzutem naruszenia art. 7, 10 § 1, 77 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającego na zaniechaniu zawiadomienia skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Pani A. R. podniosła, iż wyjaśnienia co do odbycia całości szkolenia w okresie aplikacji mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Należy zauważyć, iż w treści uchwały nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2006 r. o wpisie pani A. R. na listę adwokatów Izby [...] jednoznacznie wskazano, iż okres odbywania aplikacji przez skarżącą uległ skróceniu. Stwierdzono jednocześnie, iż pani A. R. zaliczyła wszystkie obowiązujące zajęcia oraz kolokwia.
Wymaga jednak podkreślenia, iż uchwała Nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o dopuszczeniu pani A. R. do egzaminu adwokackiego została podjęta na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2005 r. Natomiast z indeksu aplikanta adwokackiego A. R. wynika, iż zaliczenie z prawa pracy nastąpiło w dniu [...] listopada 2005 r., z prawa karnego materialnego – w dniu [...] listopada 2005 r., z prawa karnego wykonawczego - w dniu [...] listopada 2005 r., z prawa rodzinnego - w dniu [...] grudnia 2005 r., a z prawa gospodarczego - w dniu [...] grudnia 2005 r. Tym samym przy podjęciu uchwały o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego skarżąca nie uzyskała jeszcze zaliczeń wszystkich przedmiotów objętych programem szkolenia.
W piśmie procesowym z dnia [...] września 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o zadanie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, który to wniosek, na rozprawie, wycofała.
Skargę na wyżej wymienioną decyzję Ministra Sprawiedliwości [...], wniosła również Okręgowa Rada Adwokacka w [...] zwana dalej ORA.
W skardze domagała się stwierdzenia nieważności powyższej decyzji lub jej uchylenia. Decyzji zarzuciła naruszenie :
- art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., a mianowicie wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej tj. przez Sekretarza Stanu podpisanego jako działający z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości, gdy przepis szczególny, a mianowicie art. 69 ust. 2 Ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. 02.123.1058. ze zm.), uprawnienie do wyrażenia sprzeciwu - w formie decyzji administracyjnej w zakresie wpisu na listę adwokatów nadał jedynie Ministrowi Sprawiedliwości
- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie niewłaściwe zastosowanie przepisów Ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz.U. 02.123.1058 ze zm.) poprzez subsumowanie stanu faktycznego pod hipotezą niewłaściwego przepisu tj. art. 76 ust. 1 zamiast pod hipotezą przepisów właściwych tj. art. 68 ust. 1 i 3 w zw. z art. 65 pkt. 4 w cyt. Ustawy - Prawo o adwokaturze;
- naruszenie art. 104 § 2 k.p.a. w zw. z art. 69 ust.2 w cyt. Ustawy - Prawo o adwokaturze, wskutek pozornego jedynie załatwienia sprawy, co do jej istoty tj. w zakresie wyrażenia sprzeciwu i wpisowi na listę adwokatów.
W uzasadnieniu ORA podała między innymi, że: Przede wszystkim zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 19 i 20 k.p.a. oraz w zw. z art. 69 ust. 2 Ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.); organ administracji publicznej winien bowiem przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej, którą ustala się według przepisów o zakresie jego działania.
Norma art. 69 ust. 2 zd. pierwsze w cyt. ustawy, jedynym - rzeczowo właściwym do wyrażenia sprzeciwu w zakresie wpisu na listę adwokatów - organem ustanowiła stricte Ministra Sprawiedliwości; norma ta jest identyczna w treści (za wyjątkiem nieistotnego tu zastąpienia kwalifikatora " ... od daty ..." słowami "... od dnia ...") z normą obowiązującą w 1998 r., kiedy to komentarz "Prawo o adwokaturze" (Wydawnictwo C.H. BECK dr Zdzisław Krzemiński, Warszawa 1998, str. 129, teza i) zawarł stanowisko.
"Prawo do zgłoszenia sprzeciwu ustawa przyznaje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości. Delegowanie i przekazanie tego uprawnienia innej osobie jest niedopuszczalne"; stanowisko to skarżący podziela.
Mianowicie należy uznać, że w cyt. norma o właściwości stricte Ministra Sprawiedliwości, jako tyczące tylko danego zakresu jednego uprawnienia - jest przepisem szczególnym w odniesieniu do regulacji Ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst jednolity : Dz. U. 2003 r. Nr 24. poz. 199 ze zm.), w tym art. 37 ust. 1 i 2 tej ustawy odnośnie delegowania uprawnień właściwego Ministra i trybu ustalenia zakresu czynności Sekretarza Stanu; przede wszystkim wszakże odmienną treść normatywną należy przydać zapisowi "... wykonuje swoje zdanie, przy pomocy sekretarza..." (za art. 37 ust. 1 w cyt. ustawy; podkr. skarga), od expressis verbis wskazanego normatywnie tylko Ministra Sprawiedliwości (art. 69 ust. 2 Prawo o adwokaturze).
Podkreślenia wymaga i to, że - wyrażająca sprzeciw od wpisu zaskarżona decyzja w ogóle nie wskazuje podstawy prawnej działania (posiadania wymaganych uprawnień do wydania ) sekretarza stanu.
Kolejnym koniecznym zarzutem w odniesieniu do zaskarżonej jest zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, więc zarzut oparty o normę art. 145 § 1 pkt. 1a w cyt. Ustawy - Prawo o postępowaniu ... w postaci błędu w subsumpcji tj. podciągnięcia stanu faktycznego pod hipotezę niewłaściwego przepisu, a w jego konsekwencji wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W ocenie ORA Minister błędnie w swej decyzji jako podstawę prawną podał 76 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze.
O ile bowiem Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej (w stosunku do której zapadła skarżona decyzja) zasadnie powołuje się na przepis prawa materialnego tj. m. in. art. 65 pkt. 4 w zw. z art. 68 ust. 1 i 3 - Prawo o adwokaturze, jako materialną podstawę wpisania pani A. R. na listę adwokatów Izby [...] - podkreślając odbycie aplikacji adwokackiej, pozytywny wynik egzaminu adwokackiego, złożenie wymaganego wniosku i uchwałę właściwej okręgowej rady adwokackiej - o tyle zaskarżona decyzja zdaje się zupełnie ignorować w/w materialnoprawne przesłanki wpisu na listę adwokatów, wskutek zupełnego tych przepisów pominięcia, jak i pominięcia normy art. 68 ust. 4 w cyt. ustawy Prawa o adwokaturze, acz ta ostatnia stanowi całość normatywną z zapisem art. 68 ust. 1 ustawy, precyzując ścisły zamknięty katalog przyczyn odmowy wpisu na listę adwokatów.
Skoro przedmiotem badania zaistnienia przesłanek do wpisu na listę adwokatów - nie jest m.in. czasokres (długość) trwania aplikacji, ale jej odbycie, to stanowisko zaskarżonej decyzji kwestionujące ów wpis (wyrażenie sprzeciwu) nie znajduje uzasadnienia materialnoprawnego odwołuje się bowiem tylko do przepisu normującego m. in. trwanie aplikacji (art. 76 ust. 1 ustawy), ale ignorując przepisy normujące przesłanki - wystarczające i konieczne - nakazujące właściwej okręgowej radzie adwokackiej wpisanie na listę adwokatów; jeszcze inaczej - zaskarżona decyzja wskazuje irrelewantną podstawę faktyczną i prawną w zakresie dokonania wpisu pani A. R. na listę adwokatów Izby [...].
W istocie zaskarżona decyzja nie tylko stanowi wyrażenie sprzeciwu odnośnie wpisania na listę adwokatów pani A. R. co - wychodząc poza ustawowy i ściśle określony zakres uprawnień odwoławczych przyznanych normą art. 69 ust. 2 ustawy - decyzja ta stanowi wyrażenie sprzeciwu ale w zakresie wyznaczenia egzaminu adwokackiego częściowo w roku 2005 i częściowo w roku 2006 "...na dotychczasowych zasadach." (za art. 5 nowelizacji z 30 czerwca 2005 r.). Zaskarżona decyzja bowiem przywołuje także przepis "art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r." (str. 3) ale w takim oto kontekście, że podzieliła autorsko egzamin adwokacki pani A. R. na "etapy" (str. 3, 4) pisemne i ustny, gdy Uchwała nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] stwierdzała zgoła odmiennie " W dniach [...] grudnia 2005 r. i [...],[...] stycznia oraz [...] lutego 2006 r. ... pozytywnie zdała egzamin ..." czyli uchwała stosując znak koniunkcji trafnie uznała, że jest jeden, całościowy, trwający w czasie egzamin, który rozpoczęto w 2005 r., gdyż wówczas "przypadł" termin egzaminu zawodowego, co wszakże nie oznacza, iż by zachodziła bezwzględna konieczność zakończenia egzaminu zawodowego w 2005 r.
Zaskarżona decyzja nadto dokonuje nadinterpretacji w. cyt. przepisu art. 5, albowiem: - verba legis nie stanowią, iżby według dyspozycji tego przepisu egzamin adwokacki miał odbyć się (" ... odbył się w 2005 r..." sir. 4) w 2005 r., gdyż dyspozycja przepisu zawiera jedynie zasadę przeprowadzenia egzaminu zawodowego dla tych aplikantów, którym termin owego egzaminu "przypada" w 2005 r.; owo "przypada" jest oczywiście pojęciem nieostrym, ale z pewnością różnym od "odbycia" egzaminu w 2005 roku; wg zasady poprawności językowej nie można obu w/w pojęć uznać za tożsame, a brak jest ustawowego określenia desygnatów każdego z nich, nie można więc wykluczyć i takiej sytuacji, że termin egzaminu zawodowego "przypada" w 2005 r., bowiem wówczas zakończył się okres aplikacji, ale ów termin egzaminu (wg "dotychczasowych zasad") zostanie wyznaczony w 2006 r. i np. przed terminem zakreślonym dla Ministra Sprawiedliwości normą art. 78 ust. 5 w cyt. ustawy Prawo o adwokaturze; w każdym wszakże przypadku verba legis w cyt. art. 5 nie stanowi o konieczności odbycia się egzaminu zawodowego - w tam określonej sytuacji - w 2005 roku i to w całości.
Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że zaskarżona decyzja poprzez niejasny i niejednoznaczny tok przeprowadzonego w niej wywodu, powoduje zasadnicze wręcz wątpliwości w zakresie odkodowania jej istoty, czyli ustalenia czego dotyczy wyrażenie sprzeciwu przez co narusza art. 104 § 2 k.p.a., który nakazuje rozstrzygnięcie (decyzja) sprawy, ale "co do jej istoty ..."; istotą sprawy załatwionej decyzją miało być wyrażenie sprzeciwu, co do wpisania pani A. R. na listę adwokatów Izby [...];
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podał między innymi, że:
Przede wszystkim należy zauważyć, iż zgodnie z art. 45 ust. 3 Prawa o adwokaturze uchwały w sprawach osobowych zapadają w głosowaniu tajnym. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości za taką należy uznać uchwałę nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. w sprawie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od sprzeciwów Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2000 r., sygn. akt II SA 1647/99, w którym jako sprawę osobową uznano także zagadnienie przeniesienia przez adwokata siedziby zawodowej do okręgu innej izby. Natomiast z protokołu nr [...] z posiedzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] odbytego w dniu [...] kwietnia i [...] kwietnia 2006 r. wynika, iż uchwała w sprawie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od sprzeciwów Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r. od uchwał o wpisie na listę adwokatów Izby [...] została podjęta w głosowaniu jawnym.
Dodatkowo należy zauważyć, iż przepisy Prawa o adwokaturze nie wskazują, że uchwała okręgowej rady adwokackiej, jako organu kolegialnego, powinna zostać podpisana przez wszystkich członków tego organu. Jednak takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2003 r., sygn. akt II SA 2627/01. Natomiast uchwała nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sprawie złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie od sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r., podjęta na posiedzeniach w dniu [...] i [...] kwietnia 2006 r. została podpisana jedynie przez Dziekana tejże Rady.
Odnosząc się do skargi należy podkreślić, iż nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej poprzez podpisanie wymienionej decyzji przez Sekretarza Stanu działającego z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości.
W oparciu o art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2002 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń.
Z kolei na podstawie art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 z późn. zm.), minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu oraz gabinetu politycznego ministra. Zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu ustala właściwy minister, zawiadamiając o tym Prezesa Rady Ministrów. Zgodnie zaś z ust. 5 tego samego przepisu ministra zastępuje sekretarz stanu w zakresie przez niego ustalonym lub podsekretarz stanu, jeżeli sekretarz stanu nie został powołany.
Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 5 Zarządzenia Nr [...] Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia [...] lutego 2006 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości, które weszło w życie w dniu podpisania, Sekretarz Stanu Pan A. K. sprawował stałe zastępstwo Ministra Sprawiedliwości przy podejmowaniu czynności określonych w Prawie o adwokaturze, z wyłączeniem zadań określonych w § 4 ust. 1 pkt 8 i 9 powołanego Zarządzenia tj. realizacji zadań związanych z naborem na aplikację adwokacką, nadzorem nad prawidłową organizacją tej aplikacji oraz zadań związanych z egzaminem adwokackim. Zatem do spraw, w których Sekretarz Stanu Pan A. K. został upoważniony do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Ministra Sprawiedliwości bez osobnego upoważnienia, należały sprzeciwy od uchwał o wpisie na listę adwokatów.
Nie można także podzielić stanowiska ORA co do zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Również nie jest słuszny kolejny zarzut podniesiony w skardze, zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości w decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. dokonał subsumcji stanu faktycznego pod hipotezą niewłaściwego przepisu, tj. art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.
Należy zauważyć, iż podstawą wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od uchwały o wpisie pani A. R. na listę adwokatów Izby [...] nie było zakwestionowanie spełnienia przesłanek określonych w art. 68 ust. 1 i 3 w zw. z art. 65 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Wymienione przepisy zostały wskazane przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] jako właściwa podstawa prawna dla decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r.
Minister Sprawiedliwości stwierdził natomiast, iż pani A. R. odbyła aplikację adwokacką, która nie trwała trzy i pół roku, jak wymaga tego art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Tym samym przepis ten należało wskazać w zaskarżonej decyzji jako podstawę prawną jej wydania. Żaden z zapisów Prawa o adwokaturze bowiem nie uprawnia organów samorządu adwokackiego do skracania okresu aplikacji.
Nie można również zgodzić się z zarzutem naruszenia przedmiotową decyzją art. 104 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, poprzez pozorne załatwienie sprawy. Wbrew twierdzeniom ORA, decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. nie sprowadziła się do zakwestionowania wyznaczenia i przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przez Okręgową Radę Adwokacką w [...].
Jak wskazano powyżej, Minister Sprawiedliwości wniósł sprzeciw od uchwały o wpisie pani A. R. na listę adwokatów Izby [...] wskutek stwierdzenia, iż wymieniony nie odbył trzyipółletniej aplikacji, wymaganej zgodnie z przepisami art. 65 pkt 4 w zw. z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.
W zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości jedynie dodatkowo wskazał, iż tylko jeden z trzech etapów części pisemnej egzaminu adwokackiego, do którego przystąpił pani A. R. przypadł w 2005 r., a pozostała część egzaminu pisemnego oraz etap ustny zostały przeprowadzone w styczniu i lutym 2006 r. W związku z powyższym - zdaniem Ministra Sprawiedliwości - zorganizowanie egzaminu w wymieniony sposób naruszyło przepis art. 78 ust. 1 Prawa o adwokaturze, obowiązujący od 1 stycznia 2006 r.
Odnosząc się do wskazanych zarzutów Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z argumentem, iż dowolnie i bez odniesienia do normy prawa pozytywnego podzielił egzamin adwokacki na etapy, uznając je jako odrębne części egzaminu.
Zgodnie bowiem z § 27 Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. egzamin adwokacki składa się z etapów pisemnego i ustnego.
Na podstawie § 28 Regulaminu aplikacji adwokackiej (uchwała nr 22/2005 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 03 września 2005 r.) powołany przepis § 27 miał zastosowanie do aplikantów adwokackich, którzy odbyli aplikację i przystąpili do egzaminu adwokackiego do dnia 31 grudnia 2005 r.
Dodatkowo podkreślił, iż uznanie egzaminu adwokackiego zgodnie ze stanowiskiem Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] - jako mającego jednolity charakter i jedynie z przyczyn techniczno - organizacyjnych rozkładającego się w czasie potwierdza stanowisko Ministra Sprawiedliwości, iż egzamin ten nie przypadł w 2005 r.
Na rozprawie w dniu [...] września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny połączył w trybie art. 111 § 1 p.p.s.a. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. VI SA/Wa 1203/2006 i VI SA/Wa 1204/2006 i rozpatrywać je pod sygn. VI SA/Wa 1203/2006.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skargi nie zasługują na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości wniósł sprzeciw od uchwały nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2006 r. o wpisie pani A. R. na listę adwokatów Izby [...]. Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż od momentu wpisania pani A. R. na listę aplikantów adwokackich do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęło jedynie 2 lata, 9 miesięcy i 22 dni, a tym samym nie został zachowany ustawowy trzyipółletni okres odbywania aplikacji, wynikający z art 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r. Nr 123, póz. 1058 z późn. zm.), zwanej dalej "Prawem o adwokaturze".
Istota sporu miedzy stronami sprowadza się więc do interpretacji przepisu art. art 76 ust. 1.
W ocenie skarżącej przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r. Nr 123, póz. 1058 z późn. zm.) powinien być odczytywany wyłącznie jako określenie - na rzecz aplikantów - generalnych reguł czasowych aplikacji, a nie obligatoryjnego okresu jej odbywania. Istotnym jest odbycie całego cyklu szkolenia, a nie czas jego trwania.
Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że skarżąca A. R. nie odbyła aplikacji trwającej trzy lata i sześć miesięcy, jak stanowi przepis art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.). Przepis ten ma charakter normy prawa materialnego. Nie jest to przepis o charakterze instrukcyjnym, który zezwalałby na skracanie aplikacji adwokackiej.
Jak słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Sygn. K 6/06 "wykonywanie zawodu adwokata (a także radcy prawnego czy notariusza) i świadczenie w tych ramach pomocy prawnej wiąże się zarówno z uzyskaniem specjalistycznego przygotowania zawodowego (w postaci odpowiedniej aplikacji i egzaminu), jak i z obowiązkiem przestrzegania tajemnicy zawodowej oraz powinnością ubezpieczenia się od odpowiedzialności majątkowej.
Aplikacja adwokacka stanowi podstawową formę przygotowania zawodowego do podjęcia i wykonywania zawodu adwokata. W ramach aplikacji adwokackiej aplikanci przechodzą nie tylko szkolenie teoretyczne, ale - co stanowi jej specyfikę - doskonalą umiejętności praktyczne, objęte zakresem zawodu adwokata. Podejmują w szczególności - dotychczas pod nadzorem swego patrona - czynności zawodowe należące do typowych dla wykonywania zawodu adwokata: udzielają porad prawnych, przygotowują opinie prawne, redagują pisma procesowe, a nawet - w zakresie określonym przez prawo - podejmują czynności wchodzące w zakres zastępstwa procesowego przed sądami i innymi organami. Z tego też powodu nigdy nie istniała tzw. pozaetatową aplikacja adwokacka.
W trosce o jakość czynności należących do zakresu wykonywania zawodu adwokata oraz właściwego przygotowania zawodowego aplikantów adwokackich do przyszłego wykonywania zawodu adwokata (w pełnym wymiarze czynności zawodowych) pożądane pozostaje objęcie całego przebiegu aplikacji adwokackiej pieczą organów samorządu adwokackiego nakierowaną na należyte wykonywanie zawodu. Elementem tej pieczy jest odpowiednio znaczący wpływ na "zasady odbywania aplikacji adwokackiej".
Elementem finalnym aplikacji adwokackiej, zamykającym etap przygotowania do zawodu i zarazem otwierającym możliwość wpisu na listę adwokatów, jest egzamin adwokacki.
Dopuszczenie do egzaminu adwokackiego winno nastąpić po zakończeniu całego cyklu szkolenia przewidzianego programem aplikacji adwokackiej, która zgodnie z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinna trwać trzy lata i sześć miesięcy. Powinno to być w ocenie Sądu potwierdzone zarówno przez uchwałę o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i wpisy w indeksie aplikanckim świadczące o zaliczeniu całego cyklu szkolenia.
Tak więc w ocenie Sądu, jak już wyżej wskazano aplikacja adwokacka winna trwać 3 lata 6 miesięcy. Nie można przyjąć, że przepis art. 76 ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze ma charakter instrukcyjny i wskazuje jedynie przybliżony czas trwania aplikacji. Gdyby tak było doszłoby wówczas do niedopuszczalnej dowolności w ustalaniu czasokresu aplikacji przez poszczególne Okręgowe Rady Adwokackie.
Celem aplikacji adwokackiej jest przygotowanie młodego człowieka do wykonywania zawodu zaufania publicznego. Na aplikację składają się nie tylko zaliczenia zajęć teoretycznych z poszczególnych dziedzin prawa, ale także zajęcia praktyczne mające na celu przygotowanie do praktycznego wykonywania zawodu.
Zarówno w uchwale z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i uchwale z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...]. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] o wpisie na listę adwokatów podkreśliła, iż skarżąca zaliczyła wszystkie obowiązujące zajęcia i kolokwia. Tymczasem z indeksu aplikanta adwokackiego – A. R. wynika, że nie został zaliczony jeden przedmiot podlegający egzaminowi adwokackiemu i kolokwiom rocznym a mianowicie prawo ubezpieczeń społecznych oraz dwa przedmioty podlegające kolokwiom końcowym (obowiązkowo zaliczanym) prawo własności intelektualnej i historia adwokatury.
Rodzi się więc pytanie jak się mają wpisy do indeksu, a podjęte uchwały. Również uwadze Sądu (co zresztą podkreślił Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę) nie uszedł fakt, że niektóre przedmioty zostały przez skarżącego zaliczone dopiero po wydaniu uchwały z dnia [...] listopada 2005 r. o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, gdzie stwierdzono, że skarżący zaliczył wszystkie obowiązujące zajęcia i kolokwia.
Po dacie tej uchwały skarżąca zaliczyła:
- Prawo karne materialne [...] listopada 2005 r.,
- Prawo karne wykonawcze [...] listopada 2005 r.,
- Prawo gospodarcze [...] grudnia 2005 r.
Tak więc nawet jeżeliby uznać, że czas trwania aplikacji adwokackiej mógłby być skrócony, co w ocenie Sądu jest wykluczone, to skarżąca i tak nie zakończyła całego cyklu szkolenia o czym świadczą fakty przytoczone powyżej, tak więc trudno mówić o zakończeniu aplikacji adwokackiej przez skarżącą.
Odnosząc się do argumentacji ORA w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z powodu zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. wskazać należy, iż zaprezentowane przez ORA stanowisko nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 268 a) k.p.a. umożliwia dekoncentrację uprawnień orzeczniczych na inne osoby niż osoby piastujące funkcje organów administracji. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji, wykonuje bowiem tylko kompetencje innego organu, lecz ich nie posiada. Komentowany przepis wymaga jedynie, by upoważnienie do załatwiania spraw było sporządzone na piśmie, było skierowane do konkretnego pracownika kierowanej jednostki oraz określało rodzaj spraw, które z upoważnienia organu będą mogli ci pracownicy załatwiać. W rozpatrywanym przypadku, zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu ustalił, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy o Radzie Ministrów - Minister Sprawiedliwości, a stosownie do § 2 ust. 1 pkt 5 Zarządzenia tego organu z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...], Sekretarz Stanu - Pan A. K. był upoważniony do wydawania decyzji w imieniu Ministra Sprawiedliwości w sprawach dotyczących sprzeciwów od uchwał o wpisie na listę adwokatów. Należy przy tym podkreślić, że jedyną wskazówką potwierdzającą wydanie decyzji z upoważnienia organu w samej treści decyzji będzie podpis pod decyzją upoważnionego urzędnika z klauzulą "z upoważnienia ....". Taką też klauzulę ("z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości") zawiera kwestionowana decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również naruszenia art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitą Polskiej. Trudno przyjąć zasadę, że skoro Minister nie zgłaszał sprzeciwu od innych wpisów, postępując w ocenie Sądu w sposób błędny to błędne postępowanie winien powielać.
Mając powyższe na uwadze i na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w wyroku.