VI SA/Wa 1200/24

VI SA/Wa 1200/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Nogal
Maciej Borychowski /sprawozdawca/
Urszula Wilk /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nogal Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 6 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej również: "WSA") w Warszawie jest decyzja Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "Organ") z [...] lutego 2024 r. nr [...], którą ustalił, że M. G. (dalej "Zainteresowany") podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie: [...] lipca 2020 r., [...] stycznia 2021 r., [...] luty 2021 r., [...] luty 2021 r., [...] marca 2021 r. – [...] marca 2021 r., [...] marca 2021 r. – [...] marca 2021 r., [...] marca 2021 r., [...] marca 2021 r. – [...] marca 2021 r., [...] kwietnia 2021 r., [...] czerwca 2021 r., [...] lipca 2021 r., [...] lipca 2021 r., [...] lipca 2021 r., [...] lipca 2021 r., [...] sierpnia 2021 r., [...] września 2021 r., [...]września 2021 r., [...] września 2021 r., [...] września 2021 r., [...] października 2021 r., [...] października 2021 r. oraz [...] października 2021 r. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, nazwanych umowami o dzieło lub umowami o artystyczne wykonanie, zawartych z płatnikiem: S. [...] Sp. z o.o. (dalej: "płatnik składek", "Skarżąca").
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej: "ustawa o świadczeniach) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Zaskarżona decyzja została wydana w ustalonym stanie faktycznym sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") Oddział we W., pismem z dnia [...] października 2022 r., nr [...] wystąpił do Organu o wydanie decyzji o objęciu obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym M. G. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia nazwanych umowami o dzieło zawartych z płatnikiem: S. [...] Spółka z o.o.
Do wniosku ZUS załączył kwestionowane umowy, w których określony został przedmiot dzieła, tj. kopie:
1) umowy o artystyczne wykonanie z dnia [...] lipca 2020 r., której przedmiotem było: wykonanie roli epizodycznej (artystyczne wykonanie) (postać) STRAŻNIK MIEJSKI (...) w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego, serialu telewizyjnego pod tytułem "[...]",
2) umowy o artystyczne wykonanie z dnia [...] stycznia 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie roli epizodycznej (artystyczne wykonanie) Gość 2 (...),
3) umowy o dzieło, której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli STRAŻNIK MIEJSKI w odcinku nr [...] VIII serii serialu tv pt. "[...]",
4) umowy o artystyczne wykonanie z dnia [...] lutego 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie roli epizodycznej (artystyczne wykonanie) KOLEGA / (...),
5) umowy o dzieło z dnia [...] marca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) Technik (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XIV serii serialu tv pt. "[...]",
6) umowy o dzieło z dnia [...] marca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XIV serii serialu tv pi. "[...]",
7) umowy o dzieło z dnia [...] marca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XIV serii serialu tv pt. "[...]",
8) umowy o dzieło z dnia [...] marca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XIV serii serialu tv pt. "[...]",
9) umowy o dzieło z [...] kwietnia 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) (...) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XIV serii serialu tv pt. "[...]",
10) umowy o dzieło z [...] czerwca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XV serii serialu tv pt. "[...]",
11) umowy o dzieło z dnia [...] lipca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli barman na planie XXXIV serii serialu tv pt. "[...]",
12) umowy o dzieło z dnia [...] lipca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli STRAŻNIK MIEJSKI 1 w odcinku nr [...] IX serii serialu tv pt. "[...]",
13) umowy o dzieło z dnia [...] lipca 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli gość baru na planie XXXIV serii serialu tv pt. "[...]",
14) umowy nr [...]z dnia [...] lipca 2021 r., której przedmiotem był: udział Aktora (...) w sesji fotograficznej (...),
15) umowy o dzieło z dnia [...] września 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XV serii serialu tv pt. "[...]",
16) umowy o dzieło z dnia [...] sierpnia 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli barman na planie XXXIV serii serialu tv pt. "[...]:,
17) umowy o dzieło z [...]września 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie roli epizodycznej (artystyczne wykonanie) UCZESTNIK REJSU (postać) w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego – filmu reklamowego piwa [...] ("Klient") pt. "[...]",
18) umowy o dzieło z [...] września 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie roli epizodycznej (artystyczne wykonanie) UCZESTNIK (postać) w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego – filmu reklamowego piwa [...] ("Klient") pt. "[...]",
19) umowy o dzieło z [...] września 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli STRAŻNIK MIEJSKI l w odcinku nr [...] IX serii serialu tv pt. "[...]",
20) umowy o dzieło z [...] października 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XV serii serialu lv pt. "[...]",
21) umowy o dzieło z [...] października 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli (artystyczne wykonanie) TECHNIK (postać) w odcinku nr [...] w ramach przedsięwzięcia audiowizualnego XV serii serialu tv pt. "[...]",
22) umowy o dzieło z [...] października 2021 r., której przedmiotem było: wykonanie dzieła w postaci roli personel na planie XXXIV serii serialu tv pt. "[...]".
Do każdej umowy ZUS dołączył rachunek potwierdzającym wykonanie prac objętych umową.
Ponadto, do wniosku ZUS załączył kopie: (i) protokołu kontroli z dnia [...] maja 2022 r. z kontroli przeprowadzonej u płatnika składek, (ii) zastrzeżeń płatnika składek z dnia [...] czerwca 2022 r. do protokołu kontroli z dnia [...] maja 2022 r., (iii) aneksu z dnia [...] lipca 2022 r. do protokołu kontroli z dnia [...] maja 2022 r., (iv) informacji z dnia [...] lipca 2022 r. o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli.
Pismem z dnia [...] listopada 2022 r. Organ zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów cywilnoprawych, noszących w opinii ZUS znamiona umowy o świadczenie usług w typie umowy zlecenia oraz poinformowano o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów.
Pismem z dnia [...] grudnia 2022 r. płatnika składek podtrzymał stanowisko, że zakwestionowane przez ZUS umowy są w istocie umowami dzieło. Płatnik składek wskazał, że ZUS w toku kontroli nie analizował wszystkich zawartych z Zainteresowanym umów, oceniając je zbiorczo. Ponadto zainteresowany nie został przesłuchany. Ponadto w przedmiotowym piśmie płatnik składek wskazał, że wykonanie roli w serialu "[...]" jest wymienione jako dorobek aktorski Zainteresowanego w internetowej Bazie Filmu Polskiego (https://filmpolski.pl/fp/index/php). Oznacza to, że zainteresowany w napisach końcowych wymieniony jest jako obsada aktorska.
Natomiast pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. płatnik składek przesłał skan pisma z dnia [...] stycznia 2023 r. Krajowej Izby Producentów Audiowizualnych oraz Koła Producentów Stowarzyszenia Filmowców Polskich skierowanego do Prezesa ZUS, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministra Rodziny i Polityki Społecznej. Według ww. instytucji umowy zawierane ze statystami uczestniczącymi w produkcji utworów audiowizualnych winny być kwalifikowane jako umowy o dzieło.
Pismem z dnia [...] października 2023 r. palnik składek uzupełnił swoje stanowisko. Natomiast pismem z dnia [...] listopada 2023 r. płatnik składek zwrócił się do Organu o zakończenie postępowania i odstąpienie od wydania decyzji ustalającej podleganie Zainteresowanego ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania rozpatrywanych umów. Do pisma załączono odpis prawomocnego (w dniu wydania przedmiotowej decyzji) wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 września 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2692/23) uchylającego decyzję Prezesa NFZ nr [...]z dnia [...] grudnia 2022 r. Przedmiotowa decyzja została wydana w L. Oddziale Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia a dotyczyła rozpatrzenia sprawy podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu innej osoby związanej umowami z płatnikiem składek o podobnym stanie faktycznym. Przedmiotem zakwestionowanych umów było wykonanie roli epizodycznej (artystyczne wykonanie) określonej postaci w serialu lub wykonie dzieła w postaci roli w określonym odcinku serialu.
W dniu [...] lutego 2024 r. Prezes ZUS wydał decyzję, w której stwierdził, że Zainteresowany w terminach określonych we wniosku ZUS podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 Kodeksu cywilnego zawarte z płatnikiem składek.
Zdaniem Prezesa NFZ, umowy zawarte z Zainteresowanym nie wyczerpują przesłanek umów o dzieło. Obowiązki wynikające z zawartych umów nie mają charakteru dzieła ponieważ polegają na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Organ wskazał, że nie określono, co stanowić miało należyte wykonanie dzieła. Również niemożliwym jest zobligowanie Zainteresowanego do pokrycia strat wynikłych z powodu niewykonania dzieła w sytuacji w której wykonywał powierzoną mu rolę współtworząc z pozostałymi aktorami określone przedsięwzięcie audiowizualne bez określenia w jakim zakresie odpowiada za rezultat i ewentualne pokrycie strat wynikłych z powodu niewykonania "dzieła". Nie określono również sposobu naprawienia ewentualnej szkody po wykonanym przedsięwzięciu audiowizualnym ani też w jaki sposób miała się odbywać weryfikacja czy doszło do osiągnięcia zamierzonego rezultatu wykonania umowy przez wykonawcę, nie sprecyzowano również co miało stanowić oczekiwany rezultat. W przypadku wykonania umowy mającej na celu przygotowanie i wykonanie roli aktorskiej przez wykonawcę umowy, będącego jednym z artystów nie występuje żaden rezultat wyrażony w jakiejkolwiek postaci. Organ tym samym uznał, że jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, umiejętności ma rzetelnie wykonać określone czynności, które wymagają starannego działania. Przygotowanie i wykonanie roli aktorskiej nie mogło stanowić rezultatu obiektywnie pewnego, możliwego do określenia w chwili zawarcia umowy, gdyż sama umowa w żaden sposób nie określa czego zamawiający miałby wymagać od wykonawcy. Zatem nie można stwierdzić, że przedmiotem zawieranych między stronami umów były pewne, możliwe do obiektywnej weryfikacji rezultaty - dzieła. Prezes NFZ wskazał, że brak dokładnego oznaczenia dzieła (rezultatu), brak samodzielności w jego wykonaniu i niemożność przypisania wykonawcy umowy odpowiedzialności za realizację dzieła na zasadzie ryzyka (wg. Organu odpowiedzialność wykonawcy umowy była odpowiedzialnością za staranne wykonanie powierzonych mu czynności), nie daje podstaw do uznaniu kwestionowanych umów za umowy o dzieło.
Odnosząc się do przesłanego wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 września 2023 r., wydanego w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym, zakończonej decyzją Prezesa NFZ, stwierdził, że zgodnie z art. 109 ustawy o świadczeniach, postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie jest postępowaniem prowadzonym w indywidualnej sprawie, dotyczącej konkretnych umów. Wyrok w podobnej sprawie, dotyczącej innej osoby nie rodzi bezpośrednich skutków prawnych w przedmiotowej sprawie.
Z rozstrzygnięciem Prezesa NFZ nie zgodziła się Skarżąca, wnosząc do WSA w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] lutego 2024 r., zaskarżając ją w całości. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego.
Skarżąca podnosiła, że nie zgadza się z decyzją Prezesa NFZ, że umowy zawarte z M. G., a dotyczące stworzenia i artystycznego wykreowania ról w różnych, niepowtarzalnych utworach audiowizualnych, miały charakter umów o świadczeniu usług, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. W wyniku wykonania każdej z tych umów oddzielnie doszło do powstania określonego rezultatu, tj. jednorazowego, niepowtarzalnego dzieła - stworzenia roli w filmie. Każda z tych umów jest umową, rezultatu - a efekt można podziwiać na szklanym ekranie. Pan M. G. otrzymał określone w umowach wynagrodzenia.
Skarżąca wskazała również, na wyroki Sądu Okręgowego we W. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w tym na wyroki z [...] marca 2024 r. Skarżąca wskazała, że Sąd uwzględnił jej odwołania i zmienił decyzje ZUS, stwierdzając, że osoby, które zawarły umowy o dzieło ze S. [...] sp. z o.o. nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym. Natomiast w wyroku z dnia 5 lutego 2024 r. tenże Sąd, w sprawie tożsamej ze sprawą Zainteresowanego uznał, że "rezultatem pracy ubezpieczonego było bowiem nowe dzieło w postaci roli filmowej (...)".
Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowanie w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej "P.p.s.a.").
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.
Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach, Sąd uznał skargę za zasadną.
Na wstępie Sąd wskazuje, że sprawa o analogicznym stanie faktycznym była już przedmiotem rozpoznania przez WSA w Warszawie. W wyroku z dnia 20 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 2692/23 tut. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ i umorzył postępowanie administracyjne. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela ustalenia dokonane w tamtej sprawie i przyjmuje za własne.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania zawisłego przed tut. Sądem sporu Sąd wskazuje, że jego przedmiotem jest charakter prawny umów zawartych pomiędzy Skarżącą a Zainteresowanym, których treścią było wykonywanie ról, w tym ról epizodycznych (artystyczne wykonanie) różnych postaci w ramach przedsięwzięć audiowizualnych - odcinków różnych seriali.
W ocenie płatnika składek umowy te wypełniały kryteria umowy o dzieło, a zdaniem Organu Zainteresowanemu zlecono wyłącznie staranne wykonanie czynności.
Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm dalej: "k.c."), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w tym stanie faktycznym Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące.
Z kolei ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, dalej: "u.s.u.s.") stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Uznanie, że sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło (art. 627 i nast. k.c.), lecz umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że Skarżąca była obowiązana, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu ubezpieczonej oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów, należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).
Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił czy nie.
Jak już wyżej wskazano, przedmiotem zakwestionowanych przez Prezesa NFZ umów było wykonywanie ról, w tym ról epizodycznych (artystyczne wykonanie) różnych postaci w ramach przedsięwzięć audiowizualnych - odcinków różnych seriali.
Sąd nie podzielił stanowiska Organu, że tak określony przedmiot umów, nie może stanowić umowy o dzieło. W szczególności podkreślenia wymaga, że umowa, w której strona zobowiązuje się do wykonania określonej konkretnie roli nawet epizodycznej, czy drugoplanowej, w konkretnie określonym odcinku serialu, w określonym terminie i za wynagrodzeniem, ma cechy umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia. Treścią bowiem zobowiązania wykonawcy nie jest samo podjęcie i staranne wykonywanie określonych czynności, lecz oznaczony w umowie ich wynik w postaci stworzenia konkretnej roli, nawet epizodycznej, czy drugoplanowej, odpowiadającej pewnym z góry ustalonym warunkom, w konkretnym odcinku serialu (por. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 marca 1967 r. sygn. akt I CR 500/66).
Natomiast samo skrótowe ujęcie opisu dzieła w umowie, bynajmniej nie uprawnia domniemania istnienia w rzeczywistości umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Enigmatyczność umowy o dzieło nie może podważać automatycznie jej charakteru prawnego, skoro o charakterze umowy rozstrzyga nie jej brzmienie, lecz rzeczywista treść (art. 65 k.c.). Sąd nie podziela oceny organu, że wykonywane przez Zainteresowanego role, konkretnie określone w każdej z umów, "nie występuje żaden rezultat wyrażony w jakiejkolwiek postaci". W ocenie Sądu rezultatem pracy Zainteresowanego było nowe dzieło w postaci roli filmowej, innej w przypadku każdej z umów, nawet jeżeli role te miały charakter epizodyczny czy drugoplanowy. W przypadku tego rodzaju umów, z pewnością niewystarczające byłoby jedynie staranne działanie Zainteresowanego, które jednak nie doprowadziłoby do określonego rezultatu - stworzenia określonej roli. Dzieła te poddawały się zatem testowi na istnienie wad.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2020 r. podzielił pogląd, wyrażony w glosie do wyroku SN z 10 stycznia 2017 r., III UK 53/16, że "(...) zbędne jest wyraźne zawarcie w treści umowy dotyczącej wykonania koncertu muzycznego zobowiązania wykonawcy do twórczego (unikalnego) charakteru interpretacji jako warunku zakwalifikowania jej jako umowy o dzieło. Za przekonujący uznać należy argument, że kiedy treścią świadczenia muzyka jest coś, co dopiero spontanicznie powstanie i z zasady jest niepowtarzalne oraz stoi za tym długa edukacja w zakresie interpretacji danego gatunku muzyki, to trudno zakładać, że w umowie w sposób rzetelny da się to skrupulatnie opisać, aby później poddać krytycznej ocenie sposób wykonania umowy. (por. wyrok NSA sygn. II GSK 1434/19, powołana glosa - T. Kotuk, LEX/el. 2017)". Te same uwagi można odnieść do odegrania (nawet niewielkiej) roli filmowej.
W wyroku z 21 lutego 2017 r., sygn. akt I UK 123/16 (LEX nr 2269195), Sąd Najwyższy przypomniał, że wyznaczenie ścisłej granicy między umową o dzieło a umową zlecenia (oświadczenie usług) nie jest łatwe, stąd niezbędne jest posłużenie się odpowiednimi kryteriami dyferencjacyjnymi. Kluczowe jest sprecyzowanie (najlepiej, choć niekoniecznie, w samej w treści umowy) dzieła, czyli pewnego określonego rezultatu pracy ludzkiej, konkretnego, indywidualnie oznaczonego, obiektywnie osiągalnego i pewnego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 października 2013 r., sygn. akt II UK 103/13, LEX nr 1455433; z 22 listopada 2018 r., sygn. akt II UK 362/17, LEX nr 2580537; z 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt I UK 389/14, LEX nr 1816587; z 22 listopada 2018 r., sygn. akt II UK 362/17, LEX nr 2580537).
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, strony spornych umów określiły w sposób jednoznaczny ich przedmiot, którym miało być wykonywanie ról, w tym ról epizodycznych (artystyczne wykonanie) różnych postaci w ramach przedsięwzięć audiowizualnych - odcinków różnych seriali, a tego typu przedmiot umowy w pełni spełniał wymogi umowy o dzieło. Natomiast realizacja tych umów zmaterializowała się poprzez wykonanie przez Zainteresowanego określonych ról w produkcjach objętych przedmiotem umów, co ostatecznie zmaterializowało się w realizacji danej produkcji (odcinka określonego serialu) z udziałem Zainteresowanego.
Z tych względów Sąd uznał, że Organ naruszył przepis art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łączące strony umowy o dzieło były umowami o świadczenie usług, a nie umowami o dzieło, w myśl art. 627 k.c., pomimo że specyfika tych umów wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, polegającego na uznaniu, że uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornych umów.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Wobec powyższych wywodów, prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego byłoby w przedmiotowej sprawie zbędne, zatem Sąd na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie.
Należy również wskazać, że złożona w tej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., z uwagi na spełnienie ustawowych przesłanek. Stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpatrzona w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sprawa w takim przypadku rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów – art. 120 P.p.s.a.