VI SA/Wa 1199/15

VI SA/Wa 1199/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2015-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz
Grzegorz Nowecki /sprawozdawca/
Magdalena Maliszewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Skarżony organ
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 669
art. 40a ust. 4, w związku z art. 40a ust. 5
Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2015 r. sprawy ze skargi J. S.A. w K. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu produktów nie spełniających wymogów jakościowych oddala skargę w całości
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: "Prezes UOKiK"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, art. 1 ust. 3 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. S.A. z siedzibą w K. (dalej: "skarżąca" lub "strona"), uchylił w całości decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w W. (dalej także [...] WIIH") z dnia [...] listopada 2014 r., Nr akt: [...], którą wymierzono stronie karę pieniężną w wysokości 32 989,22 zł z tytułu wprowadzenia do obrotu dwóch partii zafałszowanych filetów z dorsza o wartości 266,52 zł i wymierzył karę pieniężną na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2014 r. poz. 669, ze zm., dalej: "ustawa o jakości handlowej") w wysokości 6 000 zł.
Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W pierwszym dniu kontroli przeprowadzonej w dniach od [...] do [...] kwietnia 2014 r. przez inspektorów reprezentujących [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w W. (dalej: "[...] WIIH'") w sklepie B. nr [...] przy ul. [...] w W., należącym do strony, sprawdzono masę netto 19 - tj. wszystkich znajdujących się w tym dniu w sprzedaży - opakowań filetów z dorsza ze skórą, o różnej zawartości netto ryby, oznaczonych nazwą producenta "F." sp.j., Z., [...] P., o łącznej wartości 278,31 zł, w tym:
- 17 opakowań dorsza bałtyckiego - filet ze skórą w cenie sprzedaży 29,90zł/kg, o łącznej wartości 248,02 zł, oznaczonych informacją o zawartości netto 452 g, 534 g, 515 g, 492 g, 438 g, 516 g, 488 g, 394 g, 479 g, 544 g, 480 g, 524 g, 554 g, 392 g, 522 g, 516 g, 455 g, oznaczonych terminem przydatności do spożycia "należy spożyć do 20.04.14" i numerem partii produkcyjnej "[...]",
- 2 opakowania dorsza świeżego - filet ze skórą w cenie sprzedaży 29,90zł/kg, o łącznej wartości 30,29 zł, oznaczone informacją o zawartości netto 520 g i 493 g, terminem przydatności do spożycia "należy spożyć do 18.04.14" i numerem partii produkcyjnej "[...]".
W wyniku przeważenia towarów dokonanego na miejscu w kontrolowanej placówce stwierdzono, że faktyczna masa filetów z dorsza we wszystkich opakowaniach z obu ocenionych partii była niższa od mas netto zadeklarowanych w oznakowaniu opakowań. Różnice wyniosły od 8 do 33 g.
Powyższe ustalenia udokumentowano w protokole kontroli z dnia [...] kwietnia 2014 r. wraz z załącznikiem nr 1.
[...] WIIH w drodze wystąpień pokontrolnych, poinformował o stwierdzonych nieprawidłowościach stronę oraz producenta zakwestionowanych filetów z dorsza - przedsiębiorcę "F." sp.j. z siedzibą w Z.
W odpowiedziach na wystąpienia pokontrolne (dwa pisma z [...] maja 2014 r., pismo z dnia [...] czerwca 2014 r., pismo z dnia [...] sierpnia 2014 r.) ww. przedsiębiorcy stwierdzili, że powstałe różnice w masie wystąpiły w trakcie przechowywania chłodniczego produktu w lodzie, a nie podczas pakowania. Według ich wyjaśnień, obniżenie masy w skontrolowanych partiach filetów z dorsza ze skórą wynikało z naturalnego ubytku wody z mięsa ryb, gdyż oda w zakwestionowanych produktach nie była dodanym składnikiem. Obaj przedsiębiorcy zaprezentowali stanowisko, że z uwagi na brak przepisów określających szczegółowe wymogi ilości produktów w opakowaniach o zmiennej wadze, wystarczającym jest zapewnienie, aby w momencie pakowania ilość produktu nie była mniejsza od ilości wykazanej na opakowaniu produktu.
Strona zadeklarowała podjęcie działań mających na celu określenie ilości wycieku wody podczas przechowywania filetów z dorsza ze skórą, dla zwiększenia wagi towaru celem zrekompensowania powstających w ten sposób ubytków wagi, powodowanych naturalnym procesem wynikającym z charakteru tego surowca.
Pismem z dnia [...] września 2014 r. [...] WIIH zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej określonej w art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej - z tytułu wprowadzenia do obrotu zafałszowanych artykułów rolno-spożywczych, tj. 19 opakowań filetów z dorsza ze skórą.
[...] WIIH ustalił wysokość przychodów strony za rok 2013 na podstawie jej oświadczenia z dnia [...] maja 2014 r., złożonego do tego organu w innej sprawie.
W toku postępowania administracyjnego strona przekazała pismo z dnia [...] października 2014 r., w którym podtrzymała swoje stanowisko prezentowane w korespondencji pokontrolnej dowodząc, że różnice w masie netto deklarowanej na opakowaniu oraz faktycznej produktu powstały w wyniku naturalnego procesu ubytku wody z mięsa dorsza, który jest tym większy im dłuższy jest okres przechowywania produktu. Dodatkowo wskazała, że podczas przedmiotowej kontroli należało sprawdzić masę brutto i tarę opakowania (na które składała się tacka oraz wkład absorbujący wyciek z ryby). Czynność ta mogła potwierdzić - zdaniem strony - że masa netto ryby wraz z masą zaabsorbowanego płynu były zgodne z masą oznaczoną na opakowaniu w chwili pakowania. Strona poinformowała też, iż od maja 2014 roku produkt nie jest oferowany w sprzedaży, niemniej opisała podjęte z jej inicjatywy środki korygujące proces oznaczania masy netto filetów z dorsza. Między innymi stwierdziła, że "dodatkowym działaniem mającym na celu uniknięcie nadmiernego wycieku wody z produktu, jest wydłużenie czasu przechowywania surowca w chłodni z 1 dnia do 2 dni, celem pozbycia się nadmiaru wody używanej podczas obróbki fileta". Strona nie zgodziła się z kwalifikacją ww. dwóch partii filetów z dorsza ze skórą jako artykułów rolno-spożywczych zafałszowanych, w jej opinii mogły one zostać ewentualnie uznane za niespełniające wymagań jakości handlowej w zakresie masy produktu.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. [...] WIIH, w oparciu o art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, wymierzył stronie karę pieniężną w wysokości 32 989,22 zł, w związku z wprowadzeniem do obrotu zafałszowanych dwóch partii filetów z dorsza. W decyzji wskazana została inna - niższa wartość zakwestionowanych partii produktów niż w protokole kontroli z dnia [...] kwietnia 2014 r. (według załącznika nr 1 do protokołu kontroli łączna wartość partii wynosiła 278,31 zł, zaś w decyzji podano wartość 266,52 zł). Niemniej, nie było rozbieżności w decyzji i protokole w zakresie numerów partii produkcyjnych ("[...]" i "[...]") oraz liczby opakowań w partiach (17 i 2).
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że strona podjęła działania zmierzające do wyeliminowania nieprawidłowości, niemniej skutki wcześniejszych zaniedbań strony w tym zakresie ponieśli lub ponieśliby konsumenci. [...] WIIH poinformował również, że gdyby wyniki przeważenia filetów odnieść do przepisów ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o towarach paczkowanych (Dz. U. Nr 91, poz. 740 ze zm., dalej: "ustawa o towarach paczkowanych") - jakkolwiek niemających zastosowania do tego rodzaju produktu - obie partie nie spełniałyby wymagań, w tym cała partia oznaczona numerem "[...]" zostałaby zdyskwalifikowana z uwagi na przekroczenie dwukrotności wartości błędu ilości towaru paczkowanego (T1). Organ wskazał również, że strona świadoma naturalnego wycieku płynu tkankowego z ryby nie uwzględniła ubytku masy przy określaniu masy netto ryby w opakowaniu dla odbiorcy finalnego. Podanie niezgodnych z prawdą danych w zakresie masy netto ryby stanowiło podstawę do zakwalifikowania produktu jako zafałszowanego.
Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. strona złożyła odwołanie do Prezesa UOKiK zarzucając ww. decyzji naruszenie następujących przepisów prawa:
1) art. 3 pkt 10 ustawy o jakości handlowej poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że zakwestionowane produkty kwalifikują się jako artykuły rolno-spożywcze zafałszowane, podczas gdy nie zachodzą przesłanki dla takiej kwalifikacji i w konsekwencji wymierzenie stronie kary pieniężnej;
2) art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej poprzez wymierzenie kary za wprowadzenie do obrotu zakwestionowanych produktów jako zafałszowanych artykułów rolno-spożywczych, podczas gdy nie było podstaw do zastosowania tego przepisu;
3) art. 40a ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy o jakości handlowej w związku z art. 17 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. U. L 31 z 1.2.2002, s. 1 ze zm., dalej: "rozporządzenie nr 178/2002") - poprzez wymierzenie kary pieniężnej za wprowadzanie do obrotu zakwestionowanych produktów jako zafałszowanych artykułów rolno-spożywczych w wysokości 32 989,22 zł, podczas gdy nie było podstaw do wymierzenia kary w takiej wysokości (zarzut ewentualny);
4) art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez ich niezastosowanie i nierozpatrzenie materiału dowodowego pozwalającego na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie nieprawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, które w efekcie doprowadziły do ustalenia przez [...] WIIH błędnego stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku ze stawianymi zarzutami strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Po rozpoznaniu sprawy, w ocenie Prezesa UOKiK decyzja organu pierwszej instancji uznająca stronę za podmiot podlegający sankcji administracyjnej określonej w art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej była prawidłowa. Zastrzeżenie organu drugiej instancji wzbudziła natomiast wysokość kary i uzasadnienie ustalenia jej wysokości. Z tego względu Prezes UOKiK uznał za konieczne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzekł co do istoty sprawy wymierzając stronie na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej niższą karę pieniężną.
Prezes UOKiK, stosownie do art. 40a ust. 5 ww. ustawy, wziął pod uwagę stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasową działalność podmiotu działającego na rynku artykułów rolno-spożywczych i wielkość jego obrotów. Ponadto przeanalizował zarzuty odnoszące się do sposobu miarkowania kary pieniężnej podniesione w odwołaniu i stwierdził, co następuje:
- w odniesieniu do przesłanki stopnia szkodliwości czynu uznał, że zafałszowanie przedmiotowych filetów z dorsza, polegające na oznakowaniu nieprawdziwą informacją o ich masie netto, nieuwzględniającą ubytku masy produktu w całym okresie znajdowania się produktu w obrocie handlowym, istotnie naruszało prawo konsumentów do rzetelnej informacji o produkcie oraz godziło w ich interesy ekonomiczne;
- stopień zawinienia strony Prezes UOKiK rozpatrzył z uwzględnieniem zasad odpowiedzialności określonych w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011. Organ stwierdził, iż zafałszowany produkt nie został zapakowany i oznakowany przez stronę. Podmiotem odpowiedzialnym w pierwszej kolejności za rzetelność informacji na temat masy netto przedmiotowych filetów z dorsza był zatem - na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia - przedsiębiorca wskazany na opakowaniu tej żywności, tj. "F." sp.j., Z., [...] P. Niemniej, na podstawie art. 8 ust. 5 ww. rozporządzenia, strona była odpowiedzialna za zapewnienie przestrzegania w jej przedsiębiorstwie wymogów prawa dotyczącego informacji na temat żywności i odpowiednich przepisów krajowych mających znaczenie dla jej działalności, ponadto powinna była upewnić się, że wymogi te są spełnione. Prezes UOKiK zauważył, że strona wiedziała lub mogła łatwo się dowiedzieć (np. w czasie dokonywanych przez nią audytów u producenta) w jaki sposób ustalany jest tak istotny parametr ryby świeżej jak jej masa netto. Wykrycie i usunięcie nieprawidłowości z pewnością leżało w jej mocy, o czym świadczy zdaniem organu fakt, że po kontroli [...] WIIH strona doprowadziła do zmiany procedury oznaczania masy przez producenta. Prezes UOKiK podkreślił, że dla oceny stopnia zawinienia nie ma decydującego znaczenia zbadanie, czy i jaki interes miałaby strona w popełnieniu zarzucanego jej czynu. Organ drugiej instancji wziął jednak pod uwagę, że przepisy w zakresie znakowania informacją na temat zawartości netto żywności nie są w odróżnieniu, np. od towarów paczkowanych, szczegółowo regulowane.
- w kwestii zakresu powstałego naruszenia przepisów przez stronę Prezes UOKiK stwierdził, że naruszone zostały wymagania w zakresie oznakowania informacją o masie netto, która jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o wyborze towaru przez konsumenta. Wielkości partii zakwestionowanych produktów nie była duża - były to dwie partie składające się z 2 i 17 opakowań - lecz w badanej sprawie bardziej istotne jest, że nieprawidłowa masa dotyczyła wszystkich 19 opakowań. W ocenie organu nie ma tu znaczenia okoliczność wskazana przez stronę, że od maja 2014 roku nie oferuje ona już w sprzedaży filetów z dorsza ze skórą, gdyż kara pieniężna dotyczy stwierdzonego czynu, a jej celem jest także zapobiegnięcie popełnienia takiego czynu w przyszłości, w tym w odniesieniu do innego asortymentu produktów (np. mięsa);
- organ II instancji rozpatrując przesłankę dotychczasowej działalności podmiotu działającego na rynku artykułów rolno-spożywczych, wziął także pod uwagę okoliczność, iż [...] WIIH wymierzył wcześniej stronie trzy kary pieniężne z tytułu wprowadzenia do obrotu artykułów rolno-spożywczych nieodpowiadających jakości handlowej. Kary nie dotyczyły co prawda zafałszowania i rozbieżności pomiędzy deklarowaną w oznakowaniu masą netto produktów a masą rzeczywistą, natomiast bez wątpienia dotyczyły działalności strony na rynku artykułów rolno-spożywczych. Prezes UOKiK, odnosząc się do argumentu strony podniesionego w odwołaniu, że w następstwie poniesionych kar każdorazowo podejmowała działania korygujące, zauważył, że brak takich działań skutkowałby wymierzeniem kary pieniężnej na podstawie art. 40a ust. 3 ustawy o jakości handlowej, zgodnie z którym kto wprowadza ponownie do obrotu produkt tego samego rodzaju, który nie odpowiada jakości handlowej ze względu na tę samą wadę, podlega karze pieniężnej ustalonej - w zależności od stwierdzonej wady - zgodnie z ust. 1 pkt 3 lub 4 tej ustawy, podwyższonej o wysokość kar nałożonych w okresie 24 miesięcy przed dniem rozpoczęcia kontroli;
- Prezes UOKiK wziął również pod uwagę wielkość obrotów strony i zadeklarowany przez nią przychód w roku 2013 uznając, że organ wymierzający karę pieniężną nie może ograniczyć wielkości przychodu do części osiągniętej placówce należącej do strony (gdy strona posiada ponad 2000 sklepów [...]), czy też do obrotów samymi filetami z dorsza ze skórą. Kara pieniężna musi być bowiem dostosowana do możliwości finansowych strony tak, by była skuteczna, proporcjonalna i odstraszająca.
Po analizie ustawowych przesłanek art. 40a ust. 5 ustawy o jakości handlowej, Prezes UOKiK wymierzył stronie karę pieniężną w kwocie 6 000 zł. Uznał, że kara pieniężna w tej wysokości spełni warunek proporcjonalności, będzie też skuteczna i odstraszająca dla ukaranego przedsiębiorcy, zgodnie z wytycznymi zawartymi w treści przepisu art. 17 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia nr 178/2002. Organ zaznaczył przy tym, że kwota ta stanowi 0,00002% przychodu przedsiębiorcy za rok 2013 i nie przekracza ustawowego górnego progu ustalonego w art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, tj. 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Wyjaśnił, że ustawa o jakości handlowej w art. 40a ust. 1 pkt 4 posługuje się ogólnym pojęciem "przychodu", a więc organ, który ustala przychód przedsiębiorcy nie może ograniczyć go do jednego obszaru działania przedsiębiorcy, tak jak sugeruje to strona - tylko do przychodu osiągniętego w skontrolowanym sklepie [...] nr [...] w W., w którym zostały wprowadzone do obrotu zakwestionowane produkty. Zdaniem Prezesa UOKiK ograniczenie takie sprawiłoby, że kara pieniężna mogłaby nie spełniać funkcji odstraszającej, przez co nie byłaby skuteczna.
Na decyzję Prezesa UOKiK z dnia [...] lutego 2015 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. Naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 4 ust. 1 ustawy o jakości handlowej oraz art. 8 ust. 1 w zw. z art. 16 rozporządzenia nr 178/2002 poprzez ich błędną interpretację i uznanie, że oznakowanie zakwestionowanych produktów wprowadza w błąd i tym samym nie spełnia wymagań w zakresie jakości handlowej produktów rolno-spożywczych;
II. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 10 c i art. 40a ust. 1 pkt. 4 ustawy o jakości handlowej poprzez ich niewłaściwą interpretację i przyjęcie, że zakwestionowane produkty spełniają definicję artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego, a w konsekwencji nałożenie kary pomimo, że nie zachodziły przesłanki, które legitymowałyby organ drugiej instancji do takiego działania, gdyż nie doszło do zafałszowania produktów;
III. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (z dnia 25 października 2011 r. (Dz.Urz.UE.L Nr 304, str. 18, dalej: "rozporządzenie nr 1169/2011"), poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zachodziły przesłanki do jego zastosowania i uznania, że strona nie posiadła i nie mogła posiadać wiedzy ani podejrzeń co do ewentualnej niezgodności zakwestionowanych produktów i dlatego mogła wprowadzać je do obrotu;
IV. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 rozporządzenia nr 178/2002 i art. 8 ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011, poprzez ich błędną interpretację i zastosowanie, poprzez brak zbadania winy skarżącej, podczas gdy organ drugiej instancji miał na podstawie ww. przepisów taki obowiązek;
V. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 40a ust. 1 pkt. 5 ustawy o jakości handlowej poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji wymierzenie skarżącej kary zbyt wysokiej;
VI. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 84 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i niezwrócenie się do biegłego o wydanie opinii, podczas gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne w zakresie technologii obróbki ryb oraz zmienności zawartości wody w mięsie rybim;
VII. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i tym samym niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności nieustalenie zakresu odpowiedzialności strony, rozmiaru naruszeń i sposobu zarzucanego zafałszowania produktów, a w konsekwencji prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości. W obszernym uzasadnieniu skargi strona rozwinęła przedstawione wyżej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Prezes UOKiK wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi p.p.s.a. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ).
Kontrolując zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, iż skarga nie jest uzasadniona. W działaniu organów rozstrzygających sprawę Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja pozostaje wyczerpująca.
Istota problemu prawnego badanej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w tym przypadku miało miejsce wprowadzenie przez skarżącą do obrotu artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego, czego konsekwencją jest nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, bez względu na okoliczność, że faktycznie zafałszowania produktu mógł dokonać inny podmiot.
W związku z powyższym wskazać trzeba, iż w myśl art. 3 pkt 10 ww. ustawy artykuł rolno-spożywczy zafałszowany to produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych, albo produkt, w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeżeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów, w szczególności jeżeli:
a) dokonano zabiegów, które zmieniły lub ukryły jego rzeczywisty skład lub nadały mu wygląd produktu zgodnego z przepisami dotyczącymi jakości handlowej,
b) w oznakowaniu podano nazwę niezgodną z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych albo niezgodną z prawdą,
c) w oznakowaniu podano niezgodne z prawdą dane w zakresie składu, pochodzenia, terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, zawartości netto lub klasy jakości handlowej.
Natomiast obrotem w rozumieniu ustawy o jakości handlowej są stosownie do art. 3 pkt 4 czynności ,w rozumieniu art. 3 pkt 8 rozporządzenia, o którym mowa w pkt 2 tego przepisu, a zatem rozporządzenia 178/2002. Czynnością w rozumieniu art. 3 pkt 8 powołanego rozporządzenia 178/2002 jest "wprowadzenie na rynek", które zgodnie z zawartą w tym przepisie definicją oznacza posiadanie żywności lub pasz w celu sprzedaży z uwzględnieniem oferowania do sprzedaży lub innej formy dysponowania, bezpłatnego lub nie oraz sprzedaż, dystrybucję lub inne formy dysponowania. Pojęcie wprowadzenia do obrotu dotyczy zatem każdego etapu obrotu i nie może być rozumiane tylko jako pierwsze wprowadzenie towaru na rynek. Taki też kierunek wykładni prezentowany jest w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2006r. w sprawie C-315/05 (Dz. U. C 331 z 30 grudnia 2006r.) wydanym w trybie prejudycjalnym, w którym wskazano, że wprowadzający do obrotu może być odpowiedzialny za jakość nawet w sytuacji, gdy jako zwykły dystrybutor wprowadza do obrotu produkt w postaci dostarczonej od producenta.
W myśl art. 4 ust. 1 powołanej na wstępie ustawy, wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w wykładni prawa żywnościowego pojęcie "wprowadzania do obrotu" dotyczy każdego etapu obrotu i nie jest zawężone jedynie do pierwszego wprowadzenia na rynek. W kwestii tej art. 3 pkt 4 ustawy o jakości handlowej odsyła do definicji zawartej w art. 3 pkt 8 rozporządzenia 178/2002, gdzie "wprowadzenie na rynek" oznacza "Posiadanie żywności lub pasz w celu sprzedaży, z uwzględnieniem oferowania do sprzedaży lub innej formy dysponowania, bezpłatnego lub nie oraz sprzedaż, dystrybucje i inne formy dysponowania".
Mając na względzie powyższe, w przedmiotowej sprawie w świetle powołanych przepisów skarżącą należało uznać za wprowadzającą do obrotu produkt żywnościowy, w postaci zakwestionowanych w wyniku przeprowadzonej kontroli przez inspektora Inspekcji Handlowej partii filetów z dorsza.
W kontekście oceny dokonanej przez organy Inspekcji Handlowej kwalifikacji wprowadzonego do obrotu przez skarżącą produktu, jako artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego zauważyć trzeba, iż stosownie do art. 6 ust. 2 ustawy o jakości handlowej, do znakowania artykułów rolno- spożywczych stosuje się odpowiednio wymagania określone w art. 45 ust. 2, art. 46 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. Nr 171 poz. 1225 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, oznakowanie środka spożywczego obejmuje wszelkie informacje w postaci napisów i innych oznaczeń, w tym znaku towarowego, nazwy handlowe, elementy graficzne i symbole, dotyczące środka spożywczego i umieszczone na opakowaniu, etykiecie, obwolucie, ulotce, zawieszce oraz w dokumentach, które są dołączone do tego środka spożywczego lub odnoszą się do niego.
Natomiast zgodnie z art. 46 tejże ustawy oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, a w szczególności, co do charakteru środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji.
Wskazać ponadto należy, iż zgodnie z art. 16 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, bez uszczerbku dla bardziej szczegółowych przepisów prawa żywnościowego, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności lub pasz, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd.
Z powyższych przepisów prawa krajowego i unijnego jednoznacznie wynika, iż przepisy prawa żywnościowego sprzeciwiają się każdej praktyce mogącej w jakikolwiek sposób wprowadzić w błąd konsumenta. Kwalifikowanym przypadkiem takiego działania jest wprowadzenie do obrotu artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego.
W kontekście powyższych przesłanek oraz stanu faktycznego badanej sprawy należy podzielić stanowisko organów, w przedmiocie stwierdzonego wprowadzenia w błąd nabywców wspomnianych na wstępie produktów (filetów z dorsza), poprzez zaniżenie ich wagi netto w stosunku do wagi deklarowanej w oznaczeniu tych produktów, które w tym zakresie spełniają przesłankę artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego.
W ocenie Sądu organy Inspekcji Handlowej słusznie uznały, że skarżąca powinna być świadoma naturalnego wycieku płynu tkankowego z mięsa rybiego, a mimo to nie uwzględniła ubytku masy przy określaniu masy netto ryby w opakowaniu dla odbiorcy finalnego. Nie można bowiem uznać za zasadne prezentowane przez stronę stanowisko, zgodnie z którym brak przepisów określających szczegółowe wymogi ilości produktów w opakowaniach o zmiennej wadze czyni wystarczającym zapewnienie, aby w momencie pakowania ilość produktu nie była mniejsza od ilości zadeklarowanej. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że przesłankę możliwości wprowadzenia w błąd konsumenta co do właściwości określonego produktu rolno-spożywczego, należy oceniać z jego perspektywy, a nie podmiotu wprowadzającego dany produkt do obrotu. Ponadto w sytuacji, gdy nie znajdują zastosowania w sprawie powoływane wyżej przepisy o towarach paczkowanych, należy dokonać oceny wystąpienia tej przesłanki z uwzględnieniem ogólnych norm dotyczących produktów żywnościowych.
W stanie faktycznym badanej sprawy poza sporem pozostaje fakt stwierdzonego w kontrolowanych partiach filetu z dorsza zaniżenia wagi mięsa rybiego (w granicach od 8 do 33 g), co dokumentuje protokół kontroli z dnia [...] kwietnia 2014 r. Konsument w cenie produktu uzależnionej od jego wagi nabywał zatem towar w ilości nieodpowiadającej jego cenie, zawyżonej w stosunku do wagi netto wykazanej na opakowaniu produktu. W konsekwencji konsument ponosił skutek finansowy strat produkcyjnych wynikających z charakteru danego surowca (ubytku masy mięsa rybiego w wyniku odsączania się wody), o czym w żaden sposób nie był informowany. Na opakowaniu produktu brak jest bowiem jakiejkolwiek informacji o jego zmiennej wadze, w tym tolerancji wagowej w zależności od daty przeznaczenia do spożycia, która to wiedza nie jest dostępna przeciętnemu konsumentowi.
W tym miejscu można wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2011 r. o sygn. akt: II GSK 273/10 i powołane wytyczne Komisji Europejskiej, zgodnie z którymi zadeklarowane przez producenta wymagania w zakresie jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych powinny zostać zachowane w całym okresie ich przydatności do spożycia.
Ponadto wskazać należy na okoliczność, iż konstrukcja opakowania przedmiotowych produktów żywnościowych pozwalała na absorpcję wycieku wody (w wyniku jej wchłaniania), co uniemożliwiało stwierdzenie w chwili nabywania produktu przez konsumentów zmiany wagi netto mięsa rybiego (tu filetów z dorsza), która to okoliczność jednoznacznie wskazuje na celowe i świadome działanie producenta towaru.
Powyższe w ocenie Sądu jednoznacznie dowodzi, iż w badanej sprawie doszło do naruszenia ww. przepisów ustawy o jakości handlowej w wyniku wprowadzenia do obrotu produktu rolno-spożywczego zafałszowanego, tj. filetów z dorsza o niższej niż zadeklarowana wadze bez poinformowania o tym fakcie konsumentów, co stanowiło samodzielną przesłankę do uznania ww. produktu za zafałszowany.
W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia sprawy, należało uznać za niezasadne wskazane w skardze zarzuty naruszenia przez organy Inspekcji Handlowej przepisów prawa materialnego, zarówno unijnego, jak i krajowego. W szczególności, w przypadku stwierdzenia dokonania wprowadzenia do obrotu artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego przez dany podmiot, dla nałożenia z tego tytułu kary pieniężnej nie mogła mieć znaczenia okoliczność, iż mogło do tego dojść w wyniku działań umyślnych lub nieumyślnych, gdyż podstawą nałożenia ww. sankcji administracyjnej jest sam fakt wprowadzenia takiego produktu żywnościowego do obrotu, co potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo patrz wyrok z dnia 16 grudnia 2013 r. o sygn. akt: II GSK 2407/13).
Okoliczność powyższa może mieć jedynie znaczenie dla samej wysokości kary pieniężnej, gdyż zgodnie z art. 40 a) ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości handlowej, kto wprowadza do obrotu artykuły rolno-spożywcze zafałszowane podlega karze pieniężnej w wysokości nie wyższej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary nie niższej jednak niż 1000 zł. Ponadto na podstawie art. 40a ust. 5 tejże ustawy ustalając wysokość kary, wojewódzki inspektor albo wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej uwzględnia stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasową działalność podmiotu działającego na rynku artykułów rolno-spożywczych i wielkość jego obrotów.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie sposób wymierzenia i wyliczenia nałożonej kary ostatecznie dokonany przez organ II instancji pozostaje zgodny z art. 40a ust. 4, w związku z art. 40a ust. 5 ww. ustawy i znajdował uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym sprawy. Za podstawę wymiaru kary prawidłowo przyjęto przychód uzyskany przez skarżącą ze sprzedaży produktów i usług ogółem, a nie jak sugerowała strona tylko sklepu (zakładu) w którym przeprowadzono kontrolę. Przy wymiarze kary uwzględniono przewidziane w art. 40a ust. 5 ustawy o jakości handlowej okoliczności takie jak: stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia, zakres naruszenia, dotychczasową działalności podmiotu, a organ odwoławczy uzasadnił przesłanki którymi się w tym zakresie kierował.
Wobec powyższego wymierzoną w przedmiotowej sprawie karę można uznać za adekwatną do przedmiotowego naruszenia, zaś wydana w sprawie decyzja nie ma charakteru dowolnego. Ponadto kara, w ustalonej wysokości, spełnia swoją funkcję prewencyjną, bowiem jest wyraźnym ostrzeżeniem na przyszłość, zapobiegającym powstawaniu nagannych praktyk rynkowych.
Wbrew twierdzeniom skargi, zdaniem Sądu w badanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 84 § 1 K.p.a., albowiem postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś dokonanie ustaleń stanu faktycznego przez organy administracji, z uwagi na okoliczności sprawy, nie wymagało w tym zakresie wydania niezależnej opinii biegłego.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.