VI SA/WA 1161/06

VI SA/Wa 1161/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek /przewodniczący/
Magdalena Bosakirska /sprawozdawca/
Piotr Borowiecki
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Sygn. powiązane
II GSK 28/08 - Wyrok NSA z 2008-04-07
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi B. K. i J. K. – wspólników P. s.c na decyzję Głównego Inspektor Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji 1. uchyla zaskarżona decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2005 r.; 2. stwierdza ze uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektor Transportu Drogowego solidarnie na rzecz B. K. i J. K. - wspólników P. s.c kwotę 1535 (jeden tysiąc pięćset trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
B. K. i J. K. – małżonkowie i wspólnicy spółki cywilnej prowadzącej przedsiębiorstwo transportowe P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2006r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dnia [...] października 2005r. przeprowadzono kontrolę pojazdu marki [...] o nr rej. [...] z przyczepą nr rej [...], należącego do J. K. i B. K. małżonków i wspólników spółki cywilnej prowadzącej PPHU [...] i stwierdzono, że okazany do kontroli wypis nr [...] z licencji wydanej [...] czerwca 2004r. nr [...] na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy jako przedsiębiorcę wskazuje J. K. współwłaściciela PPHU [...]. Z kontroli sporządzono protokół nr [...], w którym zapisano, że kontrolowane przedsiębiorstwo to spółka cywilna, która powinna posiadać licencję wydaną na oboje wspólników. Kierowca A. S. podpisał protokół bez zastrzeżeń.
Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w [...] zawiadomił B. K. i J. K. o wszczęciu postępowania. Zgromadzona dokumentacja, a w szczególności umowa spółki i aneksy do niej, potwierdziły istnienie umowy spółki cywilnej, w której B. K. i J. K. mają udziały po 50% i dla której zobowiązali się pracować. Spółka cywilna posiada Regon i NIP, a do ewidencji działalności gospodarczej, której przedmiotem jest m.in. transport drogowy towarów wpisana jest B. K. za numerem [...] i J. K. za numerem [...]. Sześć pojazdów używanych do prowadzonej działalności jest współwłasnością B. K. i J. K. W aktach znajduje się też umowa użyczenia z dnia [...] czerwca 2004r. mocą której B. K. użycza pojazdy, których jest współwłaścicielką – J. K.. Umowa ta nie jest podpisana przez B. K. Na rozprawie J. K. okazał należycie podpisany oryginał umowy użyczenia. W aktach znajduje się też certyfikat kompetencji zawodowych J. K. nr [...] oraz pismo Starosty T. z dnia [...] listopada 2005r., w którym Starosta wyjaśnia, że wniosek o wydanie licencji złożył J. K. i dlatego to jemu wydano licencję.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w [...] nałożył na B. K. i J. K. karę pieniężną w wysokości łącznej 8.000,00zł za brak licencji na wykonywanie transportu drogowego wydanej na oboje wspólników. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 92 ust.1 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 204 z 2004r. poz. 2088/ oraz lp. 1.1.1. załącznika do tej ustawy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że kontrolowane przedsiębiorstwo to spółka cywilna, która powinna posiadać licencję wydaną na oboje wspólników. Powołał się na pismo Departamentu Prawno-Legislacyjnego Ministerstwa Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2004r., w którym to piśmie wyrażono stanowisko, że "każdy przedsiębiorca (wspólnik spółki cywilnej), który ubiega się o uzyskanie licencji na wykonywanie transportu drogowego winien spełniać warunki określone w rozdziale 2 ustawy o transporcie drogowym. /.../ Oznacza to, że wspólnicy spółek cywilnych powinni otrzymywać odrębne, imienne licencje na wykonywanie transportu drogowego."
Od tej decyzji odwołali się B. K. i J. K. wnosząc o jej uchylenie. Wskazali, że są małżonkami i łączy ich wspólność ustawowa, w której skład wchodzą składniki majątkowe przedsiębiorstwa PPHU [...]. Do reprezentowania spółki uprawniony jest każdy ze wspólników, a odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą solidarnie. Odwołujący się wskazali, że wystąpili o wydanie licencji na oboje wspólników, ale Starosta domagał się wskazania jednego wspólnika jako adresata licencji z jednoczesnym uzyskaniem przez niego w drodze użyczenia tytułu prawnego do wyłącznego dysponowania środkami transportu. Wskazali, że nikt ich nie pouczył, iż drugi wspólnik także powinien mieć licencję. Poinformowali ponadto, że wystąpili do Ministerstwa o wykładnię. Podnieśli, że żądanie posiadania licencji przez każdego wspólnika osobno wiąże się z koniecznością oddzielnych opłat i zabezpieczeń finansowych i byłoby dla wspólników spółki cywilnej bardzo krzywdzące. Do odwołania dołączyli pismo Starosty z dnia [...] listopada 2003r. będące odpowiedzią na ich wspólny wniosek o wydanie licencji i wskazujące, że licencja będzie udzielona jednemu przedsiębiorcy. W ślad za odwołaniem nadesłali wyjaśnienie z Ministerstwa Transportu i Budownictwa z dnia 25 stycznia 2006r. W piśmie tym adresowanym do PPHU [...] J. K. i B. K. zastępca Dyrektora Departamentu Dróg i Transportu Drogowego wyjaśnił, że licencja powinna indywidualizować przedsiębiorcę, którym jest osoba fizyczna-wspólnik spółki cywilnej, prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Z jej posiadaniem wiążą się uprawnienia do prowadzenia działalności w zakresie przewozu rzeczy i obowiązki (ustawiczne spełnianie warunków koniecznych do jej udzielenia, zakaz odstępowania i przenoszenia uprawnień). Licencję można wydać poszczególnym wspólnikom-przedsiębiorcom oddzielnie, co wiąże się z koniecznością ponoszenia odrębnych opłat lub też wszystkim wspólnikom razem, pod warunkiem, że będą wymienieni imiennie i wszyscy podpiszą wniosek. Na zakończenie dodał, że w związku z wymogami podatku VAT faktury musi wystawiać sama spółka.
Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r. Główny Inspektor Transportu Drogowego w p.1. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 8000.00zł i umorzył postępowanie w stosunku do wspólnika spółki cywilnej PPHU [...] – J. K., a w p.2. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 8000,00 zł w stosunku do wspólnika spółki cywilnej PPHU B. K.. Jako podstawę prawną decyzji organ przywołał: art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa, art. 5, art. 92 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym oraz l.p. 1.1.1. załącznika do tej ustawy. W uzasadnieniu organ podał, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowi wykonywanie transportu drogowego bez licencji. W toku kontroli stwierdzono, że wykonywany był transport drogowy rzeczy przez przedsiębiorców: B. K. i J. K., przy czym B. K. nie posiada dokumentu uprawniającego ją do wykonywania takich usług. Zgodnie z art.4 ust.2 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej /Dz.U. nr 173 poz.1807 z późn. zmianami/ przedsiębiorcą jest każdy ze wspólników w zakresie wykonywanych przez nich działalności gospodarczej. Spółka nie jest przedsiębiorcą tylko umową cywilnoprawną między wspólnikami. W tej sytuacji, gdy transport jest wykonywany w ramach spółki cywilnej, każdy ze wspólników winien uzyskać licencję transportową. Licencja udzielona jednemu wspólnikowi nie uprawnia drugiego do wykonywania transportu, dlatego organ utrzymał karę w stosunku do B. K.. Przepisy, tj. art. 5 ustawy o transporcie drogowym wymagają, aby wszyscy wspólnicy wykonujący transport drogowy mieli licencje, której udziela się na indywidualny wniosek przedsiębiorcy. W przypadku spółki cywilnej odrębnym przedsiębiorcą jest każdy ze wspólników. Organ powołał się też na wskazane wyżej pismo Ministerstwa Transportu i Budownictwa z dnia 25 stycznia 2006r.
Decyzję tę zaskarżyli w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. K. i J. K.. W skardze skarżący domagali się uchylenia decyzji i zasądzenia kosztów postępowania oraz wstrzymania jej wykonania. Zarzucali sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz naruszenie prawa materialnego poprzez nieudzielenie spółce licencji wbrew wnioskowi z dnia [...] listopada 2003r., a także naruszenie zasady informowania stron o ich prawach i obowiązkach oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. W uzasadnieniu wyjaśnili, że jako małżonkowie i wspólnicy razem ponoszą obowiązki. Wskazali, że razem wystąpili o udzielenie licencji wnioskiem z dnia [...] listopada 2003r., jednak Starosta odmówił wydania im licencji. Wówczas podzielili obowiązki w spółce i sprawami transportu zajął się wyłącznie J. K., który w wyniku użyczenia uzyskał wyłączny tytuł do środków transportu i jemu została udzielona licencja. Nałożenie kary na B. K. dotknie w istocie oboje wspólników, gdyż ich odpowiedzialność jest solidarna. Wskazali, że Starosta nie udzielił im licencji łącznie jak tego chcieli i jak sugeruje Ministerstwo Transportu.
Główny Inspektor Transportu Drogowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i wskazał, że transport wykonywany był przez dwóch wspólników, z których każdy jest odrębnym przedsiębiorcą, a licencję miał tylko jeden z nich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1270/, dalej zwanej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.
Badając skargę w tym zakresie, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo, a zatem skarga podlega uwzględnieniu.
Na wstępie przypomnieć należy, że obie decyzje zostały zaskarżone w całości przez oboje wspólników spółki cywilnej i podlegają sądowej kontroli w całości.
W sprawie niniejszej stan faktyczny jest w zasadzie niesporny. Występuje natomiast problem prawny, który konkretyzuje się w odpowiedzi na pytanie: czy posiadanie licencji transportowej przez jednego ze wspólników spółki cywilnej, których wspólnym celem gospodarczym jest wykonywanie transportu drogowego w ramach wspólnie założonego przedsiębiorstwa uprawnia do podejmowania transportu w ramach wspólnego przedsiębiorstwa, czy też licencję powinien posiadać każdy ze wspólników, lub też czy jedna wspólna licencja powinna obejmować wszystkich działających w ramach spółki przedsiębiorców.
W ocenie Sądu obowiązujący stan prawny ukształtowany przede wszystkim przez przepisy Kodeksu Cywilnego /dalej cytowany jako k.c./, ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej /Dz.U. nr 173 z 2004r. poz. 1807, dalej cytowanej jako ustawa s.dz.g./, ustawy z 6 września 2001r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 204 z 2004r. poz.2088, dalej cytowanej jako u.t.dr./ nakazuje przyjąć, że posiadanie licencji transportowej przez jednego ze wspólników spółki cywilnej, której celem gospodarczym jest prowadzenie transportu drogowego, uprawnia do prowadzenia transportu drogowego w ramach przedsiębiorstwa będącego współwłasnością wspólników spółki.
Za przyjęciem powyższego poglądu przemawiają następujące argumenty.
Utrwalony jest w literaturze i orzecznictwie pogląd, że Spółka prawa cywilnego nie ma osobowości prawnej, ani zdolności prawnej także w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej /por. uchwała 7 sędziów SN z dnia 31 marca 1993r. III CZP 176/92, OSNCP z 1993r. nr10, poz.171, uchwała 7 sędziów SN z dnia 26 stycznia 1996r. III CZP 111/95, OSNCP z 1996, nr 5, poz.63, wyrok SN z 28 października 2003r. I CK 201/02, Lex 151608/. Skoro spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, to nie może być zaliczona do jednostek organizacyjnych w rozumieniu art.33 1 kc. Spółka cywilna nie jest więc podmiotem prawnym odrębnym od wspólników, lecz jest wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników /por. cytowany wyżej wyrok SN z 28 października 2003r./.
Obowiązująca w dacie kontroli oraz w dacie wydawania decyzji, cytowana wyżej ustawa o s.dz.g. w art. 4 ust. 1 określiła, iż przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą, zaś w ust. 2 przyjęła, że za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Jak z tego wynika przedsiębiorcą z całą pewnością nie jest spółka cywilna, lecz poszczególni jej wspólnicy, z których każdy może rozpocząć działalność po uzyskaniu wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o s.dz.g.). Realizując działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, jej wspólnicy występują jako odrębni przedsiębiorcy, prowadzą jednak wspólne przedsięwzięcie i zmierzają do jednego celu gospodarczego.
Art. 860 § 1 k.c. stanowi, że przez zawartą umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do wspólnego celu gospodarczego, działając w sposób oznaczony, w szczególności wnosząc wkłady.
Odróżnić zatem należy wspólników spółki cywilnej będących odrębnymi przedsiębiorcami, spółkę cywilną będącą stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników oraz przedsiębiorstwo prowadzone przez wspólników w ramach realizacji wspólnego celu gospodarczego określonego w umowie spółki.
Z powyższego wynika, że spółka cywilna będąc stosunkiem zobowiązaniowym, a nie podmiotem praw i obowiązków, nie może uzyskać licencji na transport drogowy.
W ocenie Sądu nie jest też możliwe wydanie wspólnej licencji wszystkim wspólnikom spółki cywilnej. Ustawa o s.dz.g. stanowi w art. 75 ust. 3 pkt 1, iż wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie określonym w przepisach ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym wymaga uzyskania licencji. Obowiązek taki ustanawia art.5 ust. 1 u.t.dr. Z art.5 ust.3 u.t.dr. wynika, że licencji udziela się przedsiębiorcy. Warunki udzielenia licencji każdemu przedsiębiorcy, a więc także wspólnikowi spółki cywilnej, określa art. 5 ust. 3, pkt 1-5 u.t.dr. Z przepisów u.t.dr. nie wynika możliwość uzyskania wspólnej licencji przez kilku przedsiębiorców powiązanych umową spółki cywilnej. Ustawa nie wskazuje też jakie warunki i kto miałby spełnić, aby taka wspólna licencja obejmująca wszystkich wspólników spółki cywilnej mogła być udzielona, w szczególności jakie wiązałyby się z taką licencją opłaty i zabezpieczenia finansowe, kto miałby posiadać certyfikat umiejętności, a kto spełniać wymóg dobrej reputacji. W tym stanie rzeczy nieuprawniony jest w ocenie Sądu wniosek wynikający z opinii Ministerstwa Transportu i Budownictwa z dnia 25 stycznia 2006r. o możliwości wydawania wspólnej licencji dla kilku przedsiębiorców-wspólników spółki cywilnej pod warunkiem, że wszyscy podpiszą wniosek o udzielenie licencji. Ustawa takiej możliwości nie przewiduje, a licencja może być wydana tylko zindywidualizowanemu przedsiębiorcy.
Pozostaje pytanie, czy w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo stanowi współwłasność wspólników spółki cywilnej do jego prowadzenia potrzeba wielu licencji i czy każdy ze wspólników musi mieć własną licencję, aby realizować cele przedsiębiorstwa wymagające posiadania licencji.
Zgodnie z art. 551 k.c. "Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.
Obejmuje ono w szczególności:
1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
5) koncesje, licencje i zezwolenia;
6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;
7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
8) tajemnice przedsiębiorstwa;
9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.".
Jak wynika z powyższego licencja może być składnikiem przedsiębiorstwa. W ocenie Sadu stawianie wymogu posiadania licencji wszystkim wspólnikom spółki cywilnej, w ramach której prowadzone jest wspólne przedsiębiorstwo transportowe jest nieuprawnione.
Nie ulega wątpliwości, że wspólnicy spółki cywilnej, będący odrębnymi przedsiębiorcami mogą, na zasadach określonych w przepisach k.c. dotyczących spółek cywilnych i w umowie spółki, prowadzić wspólne przedsiębiorstwo dla realizacji wspólnego celu gospodarczego. Wspólnicy spółki cywilnej, którzy prowadzą wspólne przedsiębiorstwo solidarnie odpowiadają za związane z tą działalnością zobowiązania oraz uczestniczą w zyskach w sposób oznaczony w umowie lub ustawie. Współdziałanie wspólników spółki cywilnej może polegać na jakimkolwiek ich zachowaniu się zdążającym do wspólnego celu (zob. Kodeks cywilny komentarz, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1972r. ). Wspólnicy wnoszą do spółki wkłady. Zgodnie z art.861 § 1 k.c. wkład może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług. Przymiot jednego ze wspólników polegający na posiadaniu certyfikatu kompetencji zawodowych /a więc posiadaniu stosownych umiejętności/ oraz spełnienie przez niego innych wymogów u.t.dr. skutkujące uzyskaniem licencji transportowej może stanowić jego wkład do wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego. Brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia poglądu, że zawiązanie spółki cywilnej /umowy zobowiązaniowej/ przez wspólnika posiadającego licencję powoduje niemożność korzystania z niego z tej licencji w ramach wspólnego przedsięwzięcia. Zważyć należy, że w omawianej sytuacji nie dochodzi do przeniesienia licencji na spółkę, bowiem spółka jako taka, jak wskazano wyżej, nie jest podmiotem prawa, nie ma osobowości prawnej ani zdolności prawnej i stanowi tylko umowę wspólników stanowiącą, że będą współdziałać w określony sposób we wspólnym celu i dzielić w umówiony sposób osiągnięte zyski.
O tym jakie konkretnie zadania realizuje w spółce cywilnej dany wspólnik i jaką działalnością się zajmuje, decydują sami wspólnicy jako osoby zarządzające prowadzonym przez siebie przedsięwzięciem. Należy zważyć, że prowadząc wspólne przedsięwzięcie gospodarcze, wspólnicy spółki cywilnej mogą działać na jej rzecz w sposób wynikający z posiadanego przez nich wykształcenia, doświadczenia, uzyskanych kwalifikacji /także tych będących podstawą uzyskania certyfikatu/, czy uprawnień /także tych wynikających z uzyskanej licencji/. Wspólnik posiadający licencję pozostaje wszak odrębnym przedsiębiorcą posiadającym licencję, z której ma prawo korzystać. Okoliczność, iż efekty gospodarcze tej działalności przypisane są, z uwagi na zawartą umowę cywilnoprawną, wszystkim wspólnikom spółki cywilnej, także tym nie posiadającym licencji, nie oznacza, że prowadzą oni licencjonowaną działalność nie posiadając licencji.
Ustawa o t.dr. w ogóle nie zajmuje się kwestią, czy przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który po spełnieniu ustawowych warunków uzyska licencję, działa samodzielnie, czy też w spółce z innym przedsiębiorcą, który wnosi do tej spółki np. kapitał, nieruchomości, wiedzę, pracę itp. Ustawa o t.dr. nie zajmuje się tą kwestią, bowiem pozostaje ona poza zakresem przedmiotowym tej ustawy. Z kim stowarzyszy się przedsiębiorca mający licencję transportową dla wspólnej realizacji celu gospodarczego polegającego na prowadzeniu przedsiębiorstwa jest obojętne z punktu widzenia posiadania uprawnienia do prowadzenia transportu drogowego. Posiadanie licencji przez przedsiębiorcę uprawnia go do podejmowania transportu drogowego w takiej formie prawnej jaką uzna za właściwą, także w formie spółki cywilnej z innym przedsiębiorcą, gdyż ustawa tego nie zakazuje.
Wskazać należy, że przepisy różnych ustaw regulujących działalność gospodarczą, podatki, statystykę dostrzegają spółkę cywilną i przewidują dla niej odrębne uregulowania.
Zgodnie z art.14 ust.1 ustawy o s.dz.g. osoba fizyczna – przedsiębiorca, także wspólnik spółki cywilnej, może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 13 ustawy o s.dz.g. we wpisie tym musi być informacja o umowie spółki. Przedmiot działania spółki cywilnej nie może wykroczyć ponad to, co zostało określone we wpisach do ewidencji.
W dziedzinie prawa podatkowego spółka cywilna z uwagi na treść art.15 ust.1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług – ustawa o VAT /Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm./, jako "jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej", ma podmiotowość prawną, jest podatnikiem podatku VAT i wystawia faktury VAT jako spółka. Z tym uregulowaniem powiązane jest ściśle posiadanie przez spółkę cywilną na mocy art.2 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1995r. o zasadach ewidencji podatników i płatników /dalej zwana ustawą o z.e.p. Dz. U. Nr 269, poz. 2681 ze zm./ własnego numeru identyfikacji podatkowej NIP. Numer ten jest niezależny od numerów NIP każdego ze wspólników.
W krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej, prowadzonym przez Prezesa GUS, noszącym nazwę REGON jest uwzględniona spółka cywilna jako "jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej". Zgodnie z § 1 pkt 2 oraz § 2 ust.1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1999r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji rejestru podmiotów gospodarki narodowej, w tym wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń oraz szczegółowych warunków i trybu współdziałania służb statystyki publicznej z innymi organami prowadzącymi urzędowe rejestry i systemy informacyjne administracji publicznej /Dz. U. Nr 69, poz. 763 ze zm./ rejestr ten obejmuje osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej i osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, przy czym osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą jako wspólnicy spółek cywilnych nie podlegają odrębnej rejestracji w rejestrze tych podmiotów. Oznacza to, że wspólnicy spółki cywilnej posiadają jeden numer REGON, nadany im jako jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej.
Spółka cywilna jest również pracodawcą w rozumieniu przepisu art. 3 Kodeksu pracy.
Wszystkie te cechy "podmiotowe" spółki cywilnej nie zmieniają faktu, że jest ona wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników. Zawarcie umowy spółki cywilnej jest dozwolone, a jej zawarcie nie może ograniczać nie ogranicza i przedsiębiorców zawierających umowę spółki w należnej im swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej i korzystania z uprawnień /licencji/, które posiadają. Przedsiębiorca posiadający licencję transportową może prowadzić transport drogowy, a zawarcie przez niego umowy spółki cywilnej nie ogranicza tej możliwości. Fakt, że faktury za transport, w związku z treścią cytowanych wyżej przepisów ustawy o VAT, wystawiać będzie spółka /wszyscy wspólnicy/, nie powoduje naruszenia przez pozostałych wspólników przepisów ustawy o transporcie drogowym ustanawiających obowiązek posiadania licencji do wykonywania transportu drogowego. Zawiązanie spółki cywilnej, której przedmiotem jest między innymi transport drogowy nie oznacza, że każdy przedsiębiorca oddzielnie prowadzi transport drogowy i musi posiadać własną licencję. Zawiązanie spółki powoduje, że na zasadach określonych w umowie i ustawie /kc/ wspólnicy zobowiązują się realizować wspólny cel gospodarczy. Nawet jeśli celem tym jest prowadzenie przedsiębiorstwa transportowego, to rola każdego ze wspólników może być odmienna i nie jest uprawnione twierdzenie, że każdy z przedsiębiorców oddzielnie wykonuje transport drogowy tj. prowadzi działalność wymagającą licencji. Służąca jednemu wspólnikowi licencja uprawnia do prowadzenia wspólnego przedsiębiorstwa przez wspólników, a żaden przepis prawa tego nie wyklucza.
Powołane w uzasadnieniu decyzji I instancji stanowisko przedstawione w piśmie Departamentu Prawno-Legislacyjnego Ministerstwa Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2004r., że "każdy przedsiębiorca (wspólnik spółki cywilnej), który ubiega się o uzyskanie licencji na wykonywanie transportu drogowego winien spełniać warunki określone w rozdziale 2 ustawy o transporcie drogowym. Licencja wydawana w drodze decyzji administracyjnej powinna indywidualizować danego przedsiębiorcę, którym w przypadku wspólnika spółki cywilnej jest przede wszystkim osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Oznacza to, że wspólnicy spółek cywilnych powinni otrzymywać odrębne, imienne licencje na wykonywanie transportu drogowego.", może być uznane za prawidłowe w tym sensie, że nie ma podstaw do wydania wspólnej licencji dla wspólników, a każdy kto ubiega się o uzyskanie licencji musi spełniać warunki ustawowe. Nie jest jednak uprawniony dalej idący wniosek, że każdy wspólnik spółki cywilnej zajmującej się transportem drogowym musi posiadać oddzielną licencję. Z ustawy wymóg taki nie wynika, a przedstawiona wyżej argumentacja przemawia za uznaniem, iż zawarcie umowy spółki cywilnej nie rzutuje na uprawnienia z licencji i transport drogowy może być prowadzony przez wspólnika - przedsiębiorcę w ramach przedsiębiorstwa prowadzonego przez spółkę.
Przyjęcie stanowiska odmiennego stawiałoby wspólników spółki cywilnej prowadzących przedsięwzięcie gospodarcze w niewielkich rozmiarach /większy rozmiar przedsięwzięcia powoduje przekształcenie spółki cywilnej w jawną i nową jej pozycję/ w skrajnie niekorzystnej sytuacji, a wymogi im stawiane byłyby znacznie wyższe, niż wymogi stawiane innym, większym podmiotom gospodarczym, w tym spółce jawnej. W szczególności chodzi o możliwość uzyskania jednej licencji dla spółki jawnej, poniesienie jednej związanej z tym opłaty, posiadanie przez spółkę jawną "pojedynczych" zabezpieczeń finansowych, przewidzianych art. 5 ust.3 p.3 u.t.dr. Przyjmując, że każdy wspólnik spółki cywilnej musi mieć własną licencję należałoby przyjąć, iż każdy oddzielnie musi spełnić wszystkie warunki ustawowe.
Uznanie, że każdy wspólnik transportowej spółki cywilnej będący oddzielnym przedsiębiorcą powinien mieć własną licencję prowadzi do wniosku, że nie mając licencji każdy wspólnik oddzielnie narusza prawo i wykonuje transport drogowy bez licencji. To skutkować powinno nałożeniem kary pieniężnej na każdego wspólnika oddzielnie. Przy spółce cywilnej np. 5 osobowej skutkowałoby to nałożeniem kar na czterech wspólników nie mających licencji /4 x 8000zł = 32000zł/. Wykonywanie transportu drogowego przez 5 osobową spółkę jawną nie mającą żadnej licencji skutkowałoby jedną tylko karą pieniężną –8000 zł. Takie rozwiązanie jest w sposób oczywisty niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności wynikającej z art.2 Konstytucji RP.
Należy też mieć na względzie, że kara pieniężna dotyka w istocie majątek wspólny tj. majątek wspólników stanowiący współwłasność łączną. To spowoduje, że kara dotknie również tego wspólnika, który ma licencję i któremu organ niczego nie zarzuca.
W ocenie Sądu z punktu widzenia realizowania celów ustawy o transporcie drogowym, a także w związku z jej literalnym brzmieniem, licencja obejmuje podjęcie i wykonywanie przez przedsiębiorcę transportu drogowego, we wskazanej przez niego formie prawnej. Także w formie spółki cywilnej. Ta forma w jakiej działalność ma być prowadzona znana jest organowi licencyjnemu w momencie udzielania licencji, bowiem posiadając zaświadczenie o wpisie wnioskodawcy do ewidencji działalności gospodarczej i znając jego REGON wnioskodawcy organ wie, że udziela licencji wspólnikowi spółki cywilnej, który nie będzie działać samodzielnie, tylko w spółce, a zatem przedsięwzięcie gospodarcze w istocie podejmować i prowadzić będą wszyscy wspólnicy. Skoro znając ten stan rzeczy udziela licencji, to akceptuje fakt prowadzenia działalności transportowej w formie spółki cywilnej, a wydana licencja uprawnia do jej prowadzenia w tej właśnie formie. Pogląd przeciwny musiałby skutkować wnioskiem, że organ licencyjny udzielając licencji jednemu tylko wspólnikowi spółki cywilnej świadomie akceptuje łamanie prawa przez pozostałych wspólników, którzy będą prowadzić wraz z uprawnionym z licencji wspólne przedsiębiorstwo.
W sprawie niniejszej odrębnymi przedsiębiorcami są B. K. i J. K., łączący ich stosunek spółki cywilnej określony jest w znajdującej się w aktach umowie spółki cywilnej wraz z licznymi aneksami, a prowadzone przez nich przedsiębiorstwo - to PPHU [...] To przedsiębiorstwo nie ma odrębnej podmiotowości prawnej, ale stanowi zespół składników określonych w art.55 1 k.c. Z umowy spółki nie wynika, że wspólnym celem gospodarczym jest transport drogowy, zaś z wpisów każdego z przedsiębiorców do ewidencji działalności gospodarczej wynika, że każdy z nich zadeklarował możliwość prowadzenia transportu drogowego. Z akt wynika ponadto, że przedsiębiorcy są współwłaścicielami 6 pojazdów i jest niesporne, że prowadzą przedsiębiorstwo wykonujące transport drogowy. Tylko J. K. posiada certyfikat kompetencji zawodowych oraz licencję uprawniającą do wykonywania transportu drogowego samochodami będącymi współwłasnością obojga przedsiębiorców, którą to licencję uzyskał jako wspólnik spółki cywilnej. Z treści licencji wynika, że J. K. jest współwłaścicielem PPHU [...]. W ocenie Sądu posiadanie licencji przez J. K. uprawnia go do wykonywania transportu drogowego w formie spółki cywilnej z B. K., z którą wspólnie prowadzi PPHU [...], a B. K. uczestnicząc w realizacji wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego prowadzeniu wspólnego przedsiębiorstwa transportowego PPHU [...] nie narusza przepisów o obowiązku posiadania licencji na wykonywanie transportu drogowego. Nałożenie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez licencji stanowiło zatem naruszenie prawa materialnego.
Wskazać też należy, że w ocenie Sądu w postępowaniu dotyczącym nałożenia kary pieniężnej związanej z wykonywaniem transportu drogowego w ramach przedsiębiorstwa będącego współwłasnością wspólników spółki cywilnej uczestniczyć powinni wszyscy wspólnicy spółki cywilnej, a kara za naruszenie przepisów o transporcie drogowym powinna zostać nałożona na wszystkich wspólników, gdyż wszyscy odpowiadają solidarnie za zobowiązania związane z działalnością prowadzoną przez nich wspólnie. W tym stanie rzeczy umorzenie postępowania w stosunku do jednego tylko wspólnika, a nałożenie kary na drugiego stanowi także naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wywody powyższe, oceni czy prowadzony był transport drogowy bez licencji oraz zastosuje właściwe rozwiązanie procesowe do obojga wspólników.
Zważywszy powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny działając w oparciu o art.145 § 1 p.1 lit.a i lit.c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O niewykonywaniu uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art.152 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200, art.205 § 1 i 2 p.p.s.a. i zasądził kwotę 320,00 zł z tytułu zwrotu uiszczonego wpisu sądowego oraz działając na podstawie § 2 ust.1 i § 14 ust. 2, p.1 lit.a w związku z § 6 p.4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 z 2002r. poz. 1349 z późn. zmianami/ zasądził kwotę 1200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego. Sąd zasądził też kwotę 15 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.