VI SA/WA 1153/19

VI SA/Wa 1153/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-10-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jakub Linkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6461 Wynalazki
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Sygn. powiązane
II GSK 369/20 - Wyrok NSA z 2023-03-21
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 776
art. 89 ust. 1
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant Referent Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2019 r. sprawy ze skargi Z. S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o unieważnienie patentu na wynalazek oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] którą organ po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Z. S.A. z siedzibą w S. przeciwko N., z siedzibą w B., Szwajcaria o unieważnienie patentu nr [...] na wynalazek pt: "[...]", działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 776] oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust 2 ustawy Prawo własności przemysłowej orzekł o umorzeniu postępowanie w sprawie oraz przyznał N., od Z., kwotę w wysokości 1600 zł tytułem zwrotów kosztów postępowania.
Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Dnia [...] maja 2015 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek Z. z siedzibą w S. o unieważnienie patentu na wynalazek pt.: "[...]" nr [...], udzielonego na rzecz N. z siedzibą w B., Szwajcaria.
Uzasadniając interes prawny w domaganiu się unieważnienia patentu na sporny wynalazek wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej patent może być unieważniony w całości lub w części na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny. Wnioskodawca wskazał, że ponieważ przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej nie definiują pojęcia interesu prawnego, to w postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu ma wprost zastosowanie przepis art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zdaniem wnioskodawcy interes prawny dotyczy zatem szeroko rozumianej sytuacji podmiotu prawa, wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści, czy też wolności prawnie chronione.
Wnioskodawca wskazał, że stwierdzenie interesu prawnego po stronie podmiotu ubiegającego się o unieważnienie patentu wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną tego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy, tj. decyzja administracyjna, może mieć wpływ na jego sytuację w zakresie prawa materialnego. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przez doprowadzenie tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Interes prawny powinien być bezpośredni, konkretny, realny i powinien znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego. Wnioskodawca wywodził swój interes prawny z przepisów o swobodzie prowadzenia przez uczestników postępowania działalności gospodarczej, powołując się na art. 20 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010, Nr 220, poz. 1447). Zdaniem wnioskodawcy sporny patent stoi na przeszkodzie swobodnego prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, ponieważ ma on konkretny zamiar wprowadzenia na rynek leku zawierającego jako substancję czynną połączenie związków o nazwach rodzajowych [...] i [...]. W związku z tym wnioskodawca, jako konkurent uprawnionego, znalazł się w realnej sytuacji zagrożenia ze strony uprawnionego ze spornego patentu żądaniem zaniechania naruszania spornego patentu po wprowadzeniu leku na rynek. W interesie wnioskodawcy leży zatem skorygowanie stanu, w którym uprawniony z patentu niesłusznie uzyskał wieloletni monopol, a wnioskodawca został dotknięty tą wyłącznością.
Na okoliczność realnych przygotowań do wprowadzenia na polski rynek leku zawierającego jako substancje czynne [...] i [...], wnioskodawca przedłożył do akt sprawy harmonogram prac rozwojowych nad produktem [...], oraz zestawienie wydatków poniesionych przy realizacji tego projektu do dnia 31.03.2015 r.
Zdaniem wnioskodawcy, przedłożone dowody potwierdzają, że podjął on konkretne, realne przygotowania do wprowadzenia na polski rynek leku zawierającego połączenie [...] z [...]. Należy więc uznać, że wnioskodawca ma prawo wywodzić interes prawny w unieważnieniu patentu z przepisów o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej.
W piśmie z dnia 1 sierpnia 2016 r. stanowiącym odpowiedz na wniosek o unieważnienie przedmiotowego patentu, uprawniony wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy, ewentualnie o zobowiązanie wnioskodawcy do sprecyzowania zakresu zgłoszonego żądania oraz przedłożenia dowodów potwierdzających istnienie (realnego, bezpośredniego, konkretnego i aktualnego) interesu prawnego w żądaniu unieważnienia spornego patentu.
W przypadku ewentualnego uznania wykazania interesu prawnego przez wnioskodawcę, uprawniony wniósł o oddalenie wniosku o unieważnienie jako bezzasadnego i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisowych.
Uprawniony podniósł, że chociaż nie ulega wątpliwości, że konkurent uprawnionego może mieć interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie konkretnego patentu, to nieuprawnione byłoby założenie, że konkurent będzie legitymowany do wystąpienia z takim wnioskiem w każdej sprawie. Wynika to z tego, że interes prawny musi być bezpośredni, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie musi znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych danej sprawy. Natomiast obowiązek wykazania konkretnych okoliczności faktycznych, świadczących o istnieniu takiego interesu, spoczywa w całości na wnioskodawcy, który nie może przerzucać ciężaru dowodu w zakresie braku interesu na uprawnionego.
Stwierdzenie braku interesu prawnego sprawia, że zbędna jest ocena pozostałych zarzutów w stosunku do udzielonego prawa.
Kwestionując brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy uprawniony wskazał, że wnioskujący o unieważnienie patentu w trybie art. 89 ustawy Prawo własności przemysłowej nie może stawiać żądania szerszego niż to wynika z okoliczności faktycznych i dowodów powołanych dla uzasadnienia interesu prawnego w zgłoszonym żądaniu. W związku z tym, że w niniejszej sprawie wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o unieważnienie patentu w całości, to powinien udowodnić swoją legitymację czynną do działania w niniejszej sprawie w odniesieniu do całości prawa, tj. w odniesieniu do każdego z zastrzeżeń, którego unieważnienia żąda.
Uprawniony zakwestionował oświadczenia wnioskodawcy złożone na poparcie interesu prawnego stwierdzając, że oświadczenia samej strony, bezpośrednio zainteresowanej wynikiem postępowania, mogą mieć charakter jedynie posiłkowy. Uprawniony zwrócił uwagę, że przedstawione oświadczenia wskazują jedynie ogólnikowo na prace rozwojowe nad produktem zawierającym [...] i [...] oraz na związane z tymi pracami koszty. Zdaniem uprawnionego te ogólnikowe wskazania nie mogą stanowić poparcia dla żądania unieważnienia w całości spornego patentu, który zawiera 29 zastrzeżeń, nie ograniczających się do każdej możliwej kombinacji ww. substancji. Co więcej, jak wskazał uprawniony, zastrzeżenia 14-20 w ogóle nie obejmują kompozycji zawierających [...], a zastrzeżenia 1-13 dotyczą konkretnego zastosowania kombinacji wymienionej w tych zastrzeżeniach, do którego wnioskodawca w ogóle nie odwołał się w uzasadnieniu swojego interesu prawnego. Uprawniony podniósł, że na podstawie ogólnikowych oświadczeń wnioskodawcy co do składu przyszłego produktu, nie jest możliwe dokonanie oceny czy, a jeśli tak to w jakim zakresie, przedmiotowy preparat mógłby wchodzić w zakres zastrzeżeń spornego patentu.
Uprawniony poinformował również, że w dniu [...] czerwca 2016 r. zrzekł się patentu [...] w zakresie zastrzeżeń 1 do 20, w związku z czym, wnioskodawca nie ma już jakiegokolwiek interesu prawnego w dalszym domaganiu się unieważnienia spornego patentu w tej części. Uprawniony wskazał, że z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, że do dnia złożenia oświadczenia o częściowym zrzeczeniu się patentu, nie podjął on żadnych działań, które wkraczałyby w sferę wyłączności patentu [...] w zakresie zastrzeżeń 1-20. W związku z tym, jakiekolwiek dalsze działania wnioskodawcy podejmowane po tej dacie nie mogą mieć znaczenia dla oceny jego interesu prawnego w żądaniu unieważnienia.
Na rozprawie, która odbyła się w dniu [...] marca 2017 r., pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył do akt sprawy stanowisko na piśmie jako załącznik do protokołu. Wnioskodawca wskazał, że złożone przez niego dowody na potwierdzenie interesu prawnego dotyczyły kompozycji zawierającej [...] i [...], a więc pozostają aktualne także dla spornego patentu w obecnie obowiązującej wersji. Wnioskodawca poinformował, że zlecił przeprowadzenie badania dostępności biologicznej z oceną biorównoważności, wymaganego do procesu rejestracji leku. Badanie to zostało wykonanie z pozytywnym rezultatem. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca przedłożył do akt sprawy wybrane fragmenty z raportu z badania przeprowadzonego przez firmę [...]. Wnioskodawca przedłożył również dokument potwierdzający, że w dniu [...] kwietnia 2016 r. wniósł do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych wniosek o rejestrację w procedurze zdecentralizowanej produktu farmaceutycznego [...] w postaci tabletki, zawierającego [...] i [...]. Wnioskodawca złożył również kopię pisma Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia [...] lutego 2017 r. potwierdzającą, że wyniku wniesienia wspomnianego wniosku Urząd ten prowadzi postępowanie oznaczone numerem sprawy [...]. Zdaniem wnioskodawcy okoliczności te świadczą o tym, że jego interes prawny pozostaje realny i aktualny także w sytuacji, gdy zakres ochrony spornego patentu został ograniczony.
Wnioskodawca stwierdził, że powyższe dowody potwierdzają także aktualność i realność interesu prawnego na dzień wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie spornego patentu, ponieważ zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem i stanowiskiem doktryny, interes prawny w unieważnieniu patentu ma m.in. konkurent uprawnionego, który zamierza stosować rozwiązanie chronione tym patentem. Wnioskodawca w dacie wniesienia wniosku poczynił realne przygotowania do stosowania spornego wynalazku, a obecnie te przygotowania kontynuuje, co potwierdza postępowanie toczące się w odniesieniu do dopuszczenia do obrotu preparatu farmaceutycznego, zawierającego połączenie [...] i [...].
Po przeprowadzeniu stosownego postępowania Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. umorzył postępowanie w sprawie oraz przyznał uprawnionemu zwrot kosztów postępowania od wnioskodawcy.
W uzasadnieniu decyzji organ patentowy wskazał, że zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej, patent może być unieważniony w całości lub w części na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione warunki do uzyskania patentu.
Organ podkreślił, że przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej nie definiują pojęcia interesu prawnego na własny użytek, dlatego w postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu ma zastosowanie przepis art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny musi osobisty, własny, indywidualny, znajdujący swoją podstawę w przepisach prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych. Wskazano, że w orzecznictwie oraz w doktrynie przyjmuje się, że źródłem interesu prawnego w sprawach z zakresu własności przemysłowej mogą być nawet najbardziej ogólne normy prawa kreujące prawo do prowadzenia działalności gospodarczej, w tym art. 20 i art. 22 Konstytucji RP (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 218/2001 OSNP 2004/2 poz. 23; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2015 r" II GSK 2004/14; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2003 r., II SA 81/2002). Jednak w sytuacji, gdy źródłem interesu prawnego jest tak ogólna norma prawna, jak norma kreująca swobodę działalności gospodarczej, wnioskodawca musi wykazać szczególne, konkretne okoliczności faktyczne, które powodują, że to cudze prawo wyłączne uniemożliwia mu realizowanie tej swobody w sposób, który uzasadnia przyznanie mu prawa do żądania ochrony prawnej.
Urząd Patentowy podał w uzasadnieniu, że w doktrynie już pod rządami ustawy o wynalazczości przyjmowano, że interes prawny w unieważnieniu patentu mają konkurenci uprawnionego z patentu, którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym (S. Sołtysiński i in. Komentarz do prawa wynalazczego, Warszawa 1990, s. 315).
W orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu ma również "realny" konkurent uprawnionego z patentu. W świetle orzecznictwa "realny" konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania przedmiotów lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej, konkurent, którego zamiar stosowania rozwiązania objętego patentem jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej sprawy (por. wyrok NSA z 5 lipca 2007 r" II GSK 92/07, CBOSA).
Z art. 63 ust. 1 p.w.p. wynika prawo uprawnionego z patentu do wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy i zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. "monopol patentowy"). Prawo z patentu jest skuteczne erga omnes, a zatem ogranicza prawa konkurentów do korzystania z wynalazku w zakresie wyznaczonym zastrzeżeniami patentowymi i powoduje, że nabycie uprawnień do korzystania z rozwiązań technicznych objętych zastrzeżeniami danego patentu może nastąpić jedynie poprzez zawarcie umowy licencyjnej z właścicielem patentu. Zatem, realny konkurent uprawnionego z patentu, zainteresowany wprowadzeniem na rynek preparatów odpowiadających preparatom zastrzeżonym danym patentem, o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. uprawniający go do wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia patentu.
Organ podkreślił, że we wniosku o unieważnienie, który został złożony w Urzędzie Patentowym w dniu [...] maja 2015 r. wnioskodawca uzasadnił swój interes prawny tym, że ma zamiar wprowadzenia na rynek leku zawierającego jako substancję czynną połączenie związku o nazwie [...] ze związkiem o nazwie [...]. Wskazał, iż w tym celu podjął przygotowania do wprowadzenia na polski rynek leku zawierającego połączenie [...] i [...]. Na potwierdzenie powyższego przedłożono do akt sprawy harmonogram prac rozwojowych nad produktem [...], podpisany przez osoby uprawnione do reprezentowania wnioskodawcy oraz zestawienie wydatków poniesionych przy realizacji projektu [...] do dnia 31.03.2015 r. podpisane przez osoby uprawnione do reprezentowania wnioskodawcy.
Kolegium Orzekające Urzędu Patentowego uznało jednak, że ww. dowody jako pochodzące od wnioskodawcy należy uznać za dokumenty prywatne. Dokumenty takie stanowią w postępowaniu administracyjnym (nie inaczej niż w postępowaniu cywilnym) dowód tego, że osoba, która je podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokumenty prywatne stanowią zatem jedynie zupełny dowód na to, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od wystawcy, lecz nie przesądzają o zgodności zawartych w nich twierdzeń ze stanem faktycznym (patrz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1065/12).
Organ patentowy podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie, w dacie złożenia wniosku w aktach sprawy brak było jakichkolwiek innych dowodów, które pozwoliły na potwierdzenie, że zawarte w tych dokumentach informacje są zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Wobec powyższego Kolegium Orzekające stwierdziło, że wnioskodawca nie wykazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że w dacie złożenia wniosku rzeczywiście czynił faktyczne przygotowania do wprowadzenia na polski rynek leku zawierającego połączenie [...] i [...].
Na rozprawie w dniu [...] marca 2017 r., a więc prawie dwa lata po złożeniu wniosku o unieważnienie, wnioskodawca wskazał dodatkowo w uzasadnieniu interesu prawnego, że zlecił przeprowadzenie badania dostępności biologicznej z oceną biorównoważności, wymaganego do procesu rejestracji leku. Badanie to zostało wykonanie z pozytywnym rezultatem. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca przedłożył do akt sprawy wybrane fragmenty raportu z badania dostępności biologicznej z oceną biorównoważności przeprowadzonego przez firmę [...]. Wnioskodawca przedłożył również dokument potwierdzający, że w dniu [...] kwietnia 2016 r. wniósł do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych wniosek o rejestrację w procedurze zdecentralizowanej produktu farmaceutycznego [...] w postaci tabletki, zawierającego [...] i [...]. Wnioskodawca złożył również kopię pisma Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia [...] lutego 2017 r. potwierdzające, że w wyniku wniesienia wspomnianego wniosku Urząd ten prowadzi postępowanie oznaczone numerem sprawy [...]
Organ wskazał jednak, że ww. raport pochodzi z dnia [...] grudnia 2015 r., natomiast wniosek o rejestrację produktu farmaceutycznego w postaci tabletki, zawierającego [...] i [...] został złożony dopiero [...] kwietnia 2016 r., czyli niemal rok po wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie.
Wobec powyższego Kolegium Orzekające uznało, że w chwili złożenia wniosku wnioskodawca nie był realnym konkurentem uprawnionego na rynku farmaceutycznym.
W ocenie Kolegium Orzekającego nawet gdyby uznać, że na chwilę złożenia wniosku wnioskodawca był na etapie początkowych działań, mających na celu uzyskanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu na terenie Polski produktu leczniczego, wchodzącego w zakres spornego patentu, na co brak było obiektywnych i nie budzących wątpliwości dowodów, to wniosek ten nie został jeszcze złożony. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w momencie złożenia wniosku o unieważnienie patentu, interes wnioskodawcy był jedynie hipotetyczny, a nie realny i aktualny. Urząd Patentowy zauważył, że takie stanowisko znajduje potwierdzenie w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2300/17. W wyroku tym Sąd stwierdził m. in, że " (...) wnioskodawca na datę złożenia wniosku nie uzyskał pozwolenia na dopuszczenie do obrotu i nie jest oczywiste, że takie pozwolenie otrzyma. Zatem, za, co najmniej, przedwczesne należy uznać złożenie wniosku o unieważnienie patentu w momencie, w którym nie jest nawet możliwe dokonywanie jakichkolwiek przygotowań do wprowadzenia produktu do obrotu, które zależy od zdarzenia przyszłego i niepewnego".
Ponadto, w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że po złożeniu wniosku o pozwolenie na dopuszczenia do obrotu produktu farmaceutycznego [...], faktycznie pozwolenie takie otrzymał. Taki dokument nie został złożony do akt niniejszej sprawy i tym samym wnioskodawca nie tylko nie wykazał interesu prawnego w dacie złożenia niniejszego wniosku, ale nie wykazał go również w dacie orzekania, czyli [...] stycznia 2019 r. To, że do daty wydania niniejszej decyzji wnioskodawca nie wykazał, że uzyskał pozwolenie dla preparatu [...] wchodzącego w zakres spornego patentu, dodatkowo potwierdza, że sam fakt prowadzenia prac rozwojowych i złożenia wniosku o takie pozwolenie nie jest równoznaczne z tym, że zostanie ono wydane, jak również potwierdza, że interes prawny wnioskodawcy zarówno w dacie złożenia niniejszego wniosku, jak i w dacie stosowania norm był czysto hipotetyczny, a nie aktualny i realny.
Wobec powyższego Kolegium Orzekające uznało, że wnioskodawca nie posiadał aktualnego i realnego interesu prawnego zarówno w dacie złożenia wniosku o unieważnienie spornego patentu, czyli [...] maja 2015 r., jak i w dacie orzekania, czyli [...] stycznia 2019 r.
Organ patentowy stwierdził, że w tym stanie rzeczy postępowanie o unieważnienie spornego patentu należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Takie stanowisko Kolegium znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, w którym ugruntowany jest pogląd, że negatywny wynik prowadzonych przez organ w toku postępowania ustaleń co do interesu prawnego wnioskodawcy jest podstawą zakończenia postępowania decyzją umarzającą postępowanie w sprawie.
Powyższą decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] stycznia 2019 r. Z. S.A., zaskarżyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 77 §1, art. 80 kpa, poprzez brak wyczerpującego przeanalizowania całokształtu okoliczności faktycznych sprawy oraz brak oceny całokształtu materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego,
- art. 107 kpa poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji,
- art. 8 kpa poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej wskutek wydania decyzji sprzecznej z dotychczasową praktyką orzeczniczą sądów administracyjnych w zakresie przesłanek istnienia interesu prawnego w żądaniu unieważnienia patentu.
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 89 ust. 1 upwp, w związku z art. 28 kpa poprzez ich błędną wykładnię i, w konsekwencji, niewłaściwe zastosowanie, polegające na:
- nieuzasadnionym uznaniu, że dla stwierdzenia istnienia interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie patentu konieczne jest formalne złożenie dokumentacji o dopuszczenie produktu leczniczego do obrotu, podczas gdy jest to czynność faktyczna, która nie może stanowić warunku interesu prawnego,
- nieuzasadnionym uznaniu, że dla stwierdzenia istnienia interesu prawnego w dacie wydania decyzji koniczne jest legitymowanie się decyzją o dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, skutkujące nieprawidłowym uznaniem przez Urząd Patentowy, że Skarżąca nie posiada interesu prawnego w żądaniu unieważnienia spornego patentu.
W tych okolicznościach strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi rozbudowano przedstawione zarzuty naruszenia prawa.
Podkreślono, że nieuznanie interesu prawnego skarżącej nastąpiło bezzasadnie, w sprzeczności z prawem i dotychczasową praktyką orzeczniczą.
Odpowiadając na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargę należało oddalić, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zdaniem Sądu postępowanie przeprowadzone przez Urząd Patentowy w trybie spornym wolne jest od wad, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej, patent może być unieważniony w całości lub w części na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione warunki do uzyskania patentu. Ponieważ przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej nie definiują pojęcia interesu prawnego, dlatego w postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu miał zastosowanie przepis art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny musi osobisty, własny, indywidualny, znajdujący swoją podstawę w przepisach prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych. Sąd pragnie podkreślić, że w orzecznictwie oraz w doktrynie przyjmuje się, że źródłem interesu prawnego w sprawach z zakresu własności przemysłowej mogą być nawet najbardziej ogólne normy prawa kreujące prawo do prowadzenia działalności gospodarczej, w tym art. 20 i art. 22 Konstytucji RP (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 218/2001 OSNP 2004/2 poz. 23; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2015 r" II GSK 2004/14; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2003 r., II SA 81/2002). Jednak w sytuacji, gdy źródłem interesu prawnego jest tak ogólna norma prawna, jak norma kreująca swobodę działalności gospodarczej, wnioskodawca musi wykazać szczególne, konkretne okoliczności faktyczne, które powodują, że to cudze prawo wyłączne uniemożliwia mu realizowanie tej swobody w sposób, który uzasadnia przyznanie mu prawa do żądania ochrony prawnej.
Interes prawny w unieważnieniu patentu mają konkurenci uprawnionego z patentu, którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym. Należy jednak przyjąć, że interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu ma "realny" konkurent uprawnionego z patentu. W świetle orzecznictwa "realny" konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania przedmiotów lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, konkurent, którego zamiar stosowania rozwiązania objętego patentem jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej sprawy (por. wyrok NSA z 5 lipca 2007 r" II GSK 92/07, CBOSA).
Z art. 63 ust. 1 p.w.p. wynika prawo uprawnionego z patentu do wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy i zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. "monopol patentowy"). Prawo z patentu jest skuteczne erga omnes, a zatem ogranicza prawa konkurentów do korzystania z wynalazku w zakresie wyznaczonym zastrzeżeniami patentowymi i powoduje, że nabycie uprawnień do korzystania z rozwiązań technicznych objętych zastrzeżeniami danego patentu może nastąpić jedynie poprzez zawarcie umowy licencyjnej z właścicielem patentu. Zatem, realny konkurent uprawnionego z patentu, zainteresowany wprowadzeniem na rynek preparatów odpowiadających preparatom zastrzeżonym danym patentem, o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. uprawniający go do wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia patentu.
W tym miejscu Sąd zauważa, że we wniosku o unieważnienie, który został złożony w Urzędzie Patentowym w dniu [...] maja 2015 r. wnioskodawca uzasadnił swój interes prawny tym, że ma zamiar wprowadzenia na rynek leku zawierającego jako substancję czynną połączenie związku o nazwie [...] ze związkiem o nazwie [...]. Wskazał, iż w tym celu podjął przygotowania do wprowadzenia na polski rynek leku zawierającego połączenie [...] i [...]. Na potwierdzenie powyższego przedłożono do akt sprawy harmonogram prac rozwojowych nad produktem [...], podpisany przez osoby uprawnione do reprezentowania wnioskodawcy oraz zestawienie wydatków poniesionych przy realizacji projektu [...] do dnia 31 marca 2015r. podpisane przez osoby uprawnione do reprezentowania wnioskodawcy.
Sąd zgadza się jednak ze stanowiskiem organu, że ww. dowody jako pochodzące od wnioskodawcy należało uznać za dokumenty prywatne. Dokumenty takie stanowią w postępowaniu administracyjnym dowód tego, że osoba, która je podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokumenty prywatne stanowią zatem jedynie zupełny dowód na to, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od wystawcy, lecz nie przesądzają o zgodności zawartych w nich twierdzeń ze stanem faktycznym.
Sąd stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie, w dacie złożenia wniosku o unieważnienie przedmiotowego patentu strona nie przedstawiła innych dowodów, które pozwoliły na potwierdzenie, że zawarte w tych dokumentach informacje są zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, Kolegium Orzekające słusznie stwierdziło, że wnioskodawca nie wykazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że w dacie złożenia wniosku rzeczywiście czynił faktyczne przygotowania do wprowadzenia na polski rynek leku zawierającego połączenie [...] i [...].
Sąd zauważa także, że na rozprawie przed Urzędem Patentowym w dniu [...] marca 2017 r., a więc prawie dwa lata po złożeniu wniosku o unieważnienie, wnioskodawca wskazał dodatkowo w uzasadnieniu interesu prawnego, że zlecił przeprowadzenie badania dostępności biologicznej z oceną biorównoważności, wymaganego do procesu rejestracji leku. Badanie to zostało wykonanie z pozytywnym rezultatem. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca przedłożył do akt sprawy wybrane fragmenty raportu z badania dostępności biologicznej z oceną biorównoważności przeprowadzonego przez firmę [...]. Wnioskodawca przedłożył również dokument potwierdzający, że w dniu [...] kwietnia 2016 r. wniósł do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych wniosek o rejestrację w procedurze zdecentralizowanej produktu farmaceutycznego [...] w postaci tabletki, zawierającego [...] i [...]. Wnioskodawca złożył również kopię pisma Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia [...] lutego 2017 r. potwierdzające, że w wyniku wniesienia wspomnianego wniosku Urząd ten prowadzi postępowanie oznaczone numerem sprawy [...]
Należy jednak zauważyć, że wniosek o rejestrację produktu farmaceutycznego w postaci tabletki, zawierającego [...] i [...] został złożony dopiero [...] kwietnia 2016 r., czyli niemal rok po wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie.
Tym samym, zdaniem Sądu, nie można uznać że w chwili złożenia wniosku wnioskodawca był realnym konkurentem uprawnionego na rynku farmaceutycznym.
Nawet gdyby uznać, że na chwilę złożenia wniosku wnioskodawca był na etapie początkowych działań, mających na celu uzyskanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu na terenie Polski produktu leczniczego, wchodzącego w zakres spornego patentu, na co brak było obiektywnych i nie budzących wątpliwości dowodów, to wniosek ten nie został jeszcze złożony. Wobec powyższego w momencie złożenia wniosku o unieważnienie patentu, interes wnioskodawcy był jedynie hipotetyczny, a nie realny i aktualny. Wnioskodawca na datę złożenia wniosku nie uzyskał pozwolenia na dopuszczenie do obrotu leku i nie jest oczywiste, że takie pozwolenie otrzyma. W tej sytuacji za przedwczesne należało uznać złożenie wniosku o unieważnienie patentu.
Ponadto, w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że po złożeniu wniosku o pozwolenie na dopuszczenia do obrotu produktu farmaceutycznego [...], faktycznie pozwolenie takie otrzymał. Taki dokument nie został złożony do akt postępowania administracyjnego i tym samym wnioskodawca nie tylko nie wykazał interesu prawnego w dacie złożenia przedmiotowego wniosku, ale nie wykazał go również na dzień orzekania przez Urząd Patentowy tj. [...] stycznia 2019 r.
To, że do daty wydania zaskarżonej decyzji wnioskodawca nie wykazał, że uzyskał pozwolenie dla preparatu [...] wchodzącego w zakres spornego patentu, dodatkowo potwierdza, że sam fakt prowadzenia prac rozwojowych i złożenia wniosku o takie pozwolenie nie jest równoznaczne z tym, że zostanie ono wydane, jak również potwierdza, że interes prawny wnioskodawcy zarówno w dacie złożenia wniosku, jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji był jedynie hipotetyczny, a nie aktualny i realny.
Zdaniem Sądu w tej sytuacji, Urząd Patentowy prawidłowo uznał, że wnioskodawca nie posiadał aktualnego i realnego interesu prawnego zarówno w dacie złożenia wniosku o unieważnienie spornego patentu, czyli [...] maja 2015 r., jak i w dacie orzekania, czyli [...] stycznia 2019 r.
Dodatkowego podkreślenia wymaga również, że Uprawniony w dniu [...] czerwca 2016 r. zrzekł się patentu [...] w zakresie zastrzeżeń 1 do 20, w związku z czym, wnioskodawca nie miał po tej dacie żadnego interesu w dalszym domaganiu się unieważnienia spornego patentu w tej części. Sąd zauważa, że z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, że do dnia złożenia oświadczenia o częściowym zrzeczeniu się patentu przez uprawnionego, wnioskodawca nie podjął żadnych działań, które wkraczałyby w sferę wyłączności przedmiotowego patentu w zakresie zastrzeżeń 1-20. W związku z tym, jakiekolwiek dalsze działania wnioskodawcy podejmowane po tej dacie nie mogą mieć znaczenia dla oceny jego interesu prawnego w żądaniu unieważnienia patentu w całości.
W pozostałej części patent wygasł w lipcu 2019 r., co jednak jest bez znaczenia dla oceny decyzji wydanej w dniu [...] stycznia 2019 r.
W ustalonym przez Urząd Patentowy stanie sprawy na dzień orzekania ([...] stycznia 2019r.) postępowanie o unieważnienie spornego patentu należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Takie stanowisko organu patentowego znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, w którym ugruntowany jest pogląd, że negatywny wynik prowadzonych przez organ w toku postępowania ustaleń, co do interesu prawnego wnioskodawcy jest podstawą zakończenia postępowania decyzją umarzającą postępowanie w sprawie
Mając powyższe na uwadze i nie dopatrując się po stronie organu naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania jak też przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.