VI SA/Wa 1122/22

VI SA/Wa 1122/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-08-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Magdalena Maliszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Pamela Kuraś-Dębecka
Robert Żukowski
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Sygn. powiązane
II GSK 2180/22 - Wyrok NSA z 2024-02-13
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Asesor WSA Robert Żukowski Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego J. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Sygn. akt:
VI SA/Wa 1122/22
Uzasadnienie
Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2021 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] ustalony został pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką J. S. (dalej jako: Skarżący).
W dniu 14 października 2021 r. Skarżący złożył do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich.
Uchwałą z dnia [...] grudnia 2021 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] dokonała wpisu Skarżącego na listę aplikantów adwokackich tej Izby, uzasadniając, iż uzyskał on pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego w dniu 25 września 2021 r., a ponadto spełnia warunki wymienione w art. 65 pkt 1-3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Powyższa uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w wraz z aktami osobowymi wpłynęła do Ministra Sprawiedliwości w dniu 9 grudnia 2021 r. Do akt osobowych Skarżącego dołączone zostało zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego z dnia 5 października 2021 r., z którego wynika, że nie figuruje w Kartotece Karnej tego rejestru oraz oświadczenie, z którego wynikało, że przeciwko jego osobie toczy się postępowanie przygotowawcze prowadzone przez Prokuraturę Regionalną w [...], sygn. [...], w ramach którego ogłoszony został mu zarzut z art. 266 § k.k.
Pismem z dnia 20 grudnia 2021 r. Departament Zawodów Prawniczych MS zwrócił do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o akta Skarżącego wraz z uchwałą w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich w celu uzupełnienia ich o odpis postanowienia o przedstawieniu mu zarzutu popełnienia czynu z art. 266 § 1 k.k. (sygn. [...]) oraz o wskazane wyżej oświadczenie.
Dodatkowo w tej samej dacie DZP MS zwrócił się do Prokuratora Regionalnego w [...] z prośbą o informację, na jakim etapie znajduje się postępowanie w sprawie o sygnaturze [...], w szczególności czy Skarżącemu ogłoszono postanowienie o przedstawieniu zarzutów i czy został on przesłuchany w charakterze osoby podejrzanej.
Z odpowiedzi Prokuratora Regionalnego z dnia 23 grudnia 2021 r. wynika, że w Prokuraturze Regionalnej w [...] nadzorowane jest śledztwo dotyczące doprowadzenia w okresie od maja do grudnia 2018 roku w [...],[...] i w [...] firmy K. sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem wielkiej wartości, w kwocie co najmniej 1 633 944,80 zł, poprzez wprowadzenie w błąd członków zarządu co do złożenia ofert przetargowych oraz wzięcia udziału w postępowaniach, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.
Prokurator Regionalny wskazał, że dotychczas w sprawie przedstawione zostały zarzuty czterem osobom, a jednym z podejrzanych jest Skarżący, któremu 14 września 2021 roku przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa z art. 266 § 1 k.k. oraz zastosowano środek zapobiegawczy w postaci poręczenia majątkowego. Obecnie wykonywane są dalsze czynności procesowe, a także oczekuje się na zleconą opinię biegłego informatyka, która pozwoli na uzupełnienie zarzutów dotychczasowym podejrzanym, a także przedstawienie zarzutów kolejnym osobom. Końcowo poinformowano, że zakończenie śledztwa planowane jest do końca czerwca 2022 roku.
Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich z dnia [...] grudnia 2021 r. wraz z aktami osobowymi wpłynęła ponownie do Ministra Sprawiedliwości w dniu 3 stycznia 2022 r. Do akt zostało dołączone oświadczenie Skarżącego, że przeciwko jego osobie nie toczyło się i nie toczy się żadne postępowanie dyscyplinarne oraz odpis ww. postanowienia o przedstawieniu zarzutu.
Według Ministra Sprawiedliwości, kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego o wpis na listę aplikantów adwokackich ma więc ustalenie, czy Wnioskodawca spełnia przesłankę wynikającą z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (w tym przypadku obowiązków aplikanta adwokackiego).
W ocenie organu, skarżący obecnie nie spełnia przesłanki, o jakiej mowa w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Minister wskazał, iż zgodnie z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Jest to zatem jedna z przesłanek koniecznych do spełnienia w celu uzyskania wpisu na listę aplikantów adwokackich. Zwrócił uwagę, iż ww. przepis zawiera dwie przesłanki pozytywne, od których uzależnione jest skuteczne wpisanie kandydata na listę aplikantów adwokackich. Pierwsza z nich to nieskazitelność charakteru. Przywołując stanowisko wyrażone w judykaturze, organ przyjął, iż o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste, jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę, nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby, zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej - nieskazitelność charakteru oznacza bowiem pełną wiarygodność i odpowiedzialność, całkowite zaufanie i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę nieskazitelnego charakteru.
Druga przesłanka zawarta w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, to rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (w tym przypadku obowiązków aplikanta adwokackiego). Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w ustawie - Prawo o adwokaturze. Jego treść również ukształtowało orzecznictwo sądów administracyjnych. Na rękojmię składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby ubiegającej się o wpis. Rękojmia to również taki zespół zachowań osoby starającej się o wpis, które świadczą o jej wiarygodności w sferze zawodowej.
Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy także rozumieć taki zespół cech charakteru i dotychczasowych zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Kryterium powyższe ma zatem służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu moralnego i zawodowego członka tego samorządu i odnosi się także do aplikanta adwokackiego.
Minister wskazał na wyrok NSA z dnia 23 lutego 1999 r., II SA 1888/98, w którym stwierdził, że: "Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność " (LEX nr 46707), natomiast brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania, odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 231/07). Minister podkreślił, iż zgodnie z treścią wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1450/09 oraz wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 414/14 przywołującym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany w sprawie II GSK 458/10, nawet jednorazowe zachowanie może podważyć wiarygodność oraz nieskazitelny charakter kandydata.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, Okręgowa Rada Adwokacka w [...] podejmując decyzję o wpisie J. S. na listę aplikantów adwokackich - posiadając wiedzę o toczącym się postępowaniu - nie wzięła pod uwagę wszystkich przesłanek warunkujących możliwość wpisu na listę aplikantów.
Minister podkreślił, iż w toku postępowania ustalono, że w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Regionalną w [...], sygn. akt [...], przedstawiono Skarżącemu zarzut z art. 266 § 1 Kodeksu karnego, który to przepis stanowi, iż "Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2".
Minister przywołał in extenso treść zarzutu stawianego Skarżącemu. Zwrócił przy tym uwagę na fakt pozostawania zarzutu w związku z jego czynnościami służbowymi, w ramach świadczenia usług obsługi klientów.
Zdaniem organu, wydanie postanowienia o postawieniu zarzutów jest skutkiem i wynikiem zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego uprawniającego do przyjęcia uzasadnionej tezy co do możliwości popełnienia przez Skarżącego umyślnego przestępstwa ściganego na wniosek pokrzywdzonego, w postaci ujawnienia tajemnicy informacji zawodowej, zagrożonego karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Organ przywołał treść pism Prokuratora Regionalnego przypominając, że prowadzone postępowanie przygotowawcze dotyczy niekorzystnego rozporządzenia mieniem wielkiej wartości, w kwocie co najmniej 1 633 944,80 zł.
Wskazał następnie, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdza się, że w postępowaniu o wpis organ ocenia m.in. postawę moralną wnioskodawcy i jego dotychczasowe zachowanie (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2883/13).
Podkreślił, że Minister Sprawiedliwości nie kwestionuje funkcjonującej w polskim prawie karnym instytucji domniemania niewinności, jednakże w jego ocenie spełnienie przesłanek dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (obowiązków aplikanta adwokackiego) stawia przed kandydatem do zawodu zdecydowanie wyższe wymagania i standardy zachowań niż tylko te, które wynikają z zapisów ustawy - Kodeks karny.
Wskazał na wyrok z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12, Naczelny Sąd Administracyjny, odnoszący się wprawdzie do zawodu notariusza, ale mający również znaczenie na gruncie niniejszej sprawy, z którego wynika, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego należy rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Sąd podniósł, że Minister Sprawiedliwości ma ustawowo zagwarantowane prawo kontrolowania wszystkich kwalifikacji kandydatów do zawodów zaufania publicznego właśnie po to, aby ten wyjątkowy zawód wykonywały tylko te osoby, które mogą sprostać wysokim wymaganiom także moralnym, etycznym i osobowościowym. Wszechstronne badanie, czy kandydat rzeczywiście daje rękojmię, jest zadaniem Ministra Sprawiedliwości, który ma czuwać nad tym, aby standardy wykonywania zawodu zaufania publicznego były zachowane.
Minister wywodził z powyższego, iż aplikant adwokacki powinien wykonywać swoje obowiązki ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej, przepisów prawa oraz stosując zasady etyki i wykonywania zawodu, zaś prowadzone wobec Skarżącego postępowanie karne poddaje w wątpliwość Jego nienaganny charakter i uprawdopodobnia odmienne postępowanie niż to, którym kierować winien się aplikant adwokacki. Podkreślił przy tym, ze nadużycie zaufania publicznego pokładanego w osobie aspirującej do zawodu adwokata, ocenić należy jako przeszkodę dla należytego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.
Fakt, że Skarżący jest podejrzany o popełnienie przestępstwa art. 266 § 1 k.k. ma w ocenie Ministra Sprawiedliwości wpływ na ocenę nieskazitelności Jego charakteru pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Od kandydata na aplikanta adwokackiego należy oczekiwać bowiem wyższych standardów zachowania niż od przeciętnego obywatela, zgodnych z prawem oraz normami etycznymi.
W opinii Ministra, okoliczność ta nie może pozostawać bez wpływu na ocenę spełnienia przez J. S. przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. Postawienie zarzutów w postępowaniu karnym uznać należy za okoliczność przemawiającą za brakiem nieskazitelności charakteru i wiarygodności.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w opinii Ministra Sprawiedliwości, spełnienie pozostałych przesłanek warunkujących wpis na listę aplikantów adwokackich, w tym uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, pozostaje bez wpływu na ocenę spełnienia przez niego przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Podstawą sprzeciwu od wpisu Skarżącego na listę aplikantów adwokackich był zatem brak spełnienia przesłanki nieskazitelnego charakteru, co wynika z Jego dotychczasowej postawy. Zdaniem Ministra, nie spełnia on tym samym przesłanki umożliwiającej wpis, wynikającej z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości.
Pełnomocnik Skarżącego zarzucił:
I. obrazę przepisów prawa materialnego, która miała wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 p.o.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji stwierdzenie, iż Skarżący nie spełnia przesłanki nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, co w ocenie organu dyskwalifikuje go w chwili obecnej jako kandydata na aplikanta adwokackiego, podczas gdy przywołany jako podstawa takiego rozstrzygnięcia fakt prowadzenia przeciwko m.in. Skarżącemu postępowania przez Prokuraturę Regionalną w [...], sygn. akt [...], w ramach którego ogłoszony został mu zarzut z art. 266 § 1 k.k., bez uwzględnienia okoliczności sprawy, w szczególności bez analizy toczącego się od blisko trzech lat postępowania i udziału w nim Skarżącego, a przede wszystkim bez uwzględnienia złożonych przez niego wyjaśnień, w których szczegółowo opisał swój udział w postępowaniu przetargowym, w związku z którym rzekomo ujawnić miał informacje stanowiące tajemnicę K. sp. z o.o., nie uprawniał organu do przyjęcia takich wniosków, a w konsekwencji sprzeciwienia się wpisowi Skarżącego na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...];
II. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, iż sam fakt prowadzenia przeciwko Skarżącemu postępowania przez Prokuraturę Regionalną w [...], sygn. akt [...], w ramach którego ogłoszony został mu zarzut z art. 266 § 1 k.k., zainicjowanego w wyniku złożonego przez K. sp. z o.o. zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, jest uprawdopodobnieniem popełnienia tego przestępstwa i stanowi okoliczność negatywną rzutującą na nieskazitelność charakteru skarżącego, podczas gdy przyjęcie takiego rozumowania w sposób niedopuszczalny narusza konstytucyjną zasadę domniemania niewinności i nie bez znaczenia dla podjętej przez organ decyzji jest to, że występują okoliczności związane z postępowaniem prowadzonym przez Prokuraturę Regionalną w [...], które wzbudzają istotne wątpliwości co do możliwości przypisania Skarżącemu sprawstwa zarzucanego mu czynu, w szczególności fakt, iż w ramach toczącego się postępowania skarżącemu zarzuca się, że ujawnił informacje stanowiące tajemnicę K. sp. z o.o. osobom reprezentującym spółkę M. sp. z o.o., przy czym w toku trwającego blisko 3 lata postępowania przygotowawczego, Prokuratura Regionalna w [...] nie wskazała, jakim osobom reprezentującym spółkę M. sp. z o.o. i w jakiej formie skarżący J. S. miał rzekomo ujawniać informacje stanowiące tajemnicę K. sp. z o.o., a zatem poważne wątpliwości budzi zasadność postawienia zarzutu J. S., nie mówiąc o możliwości jakiegokolwiek prognozowania skazania przez sąd karny; co więcej, pomimo prowadzenia postępowania przygotowawczego od blisko 3 lat, Prokurator Prokuratury Regionalnej w [...], dopiero w dniu 07.03.2022 r. przeprowadził czynność przesłuchania w charakterze świadka reprezentanta M. sp. z o. o. (ujawnionego w KRS na okres objęty postępowaniem) A. K. - prezesa Zarządu, w toku którego świadek złożył, pod rygorem odpowiedzialności karnej, zeznanie, w którym jednoznacznie stwierdził, iż Skarżącego poznał osobiście w połowie 2020 roku, zaś w okresie poprzedzającym nigdy nie kontaktował się ze skarżącym oraz nie prowadził z nim jakiejkolwiek korespondencji, w szczególności zawierającej jakiekolwiek informacje stanowiące tajemnicę K. sp. z o. o.;
2. naruszenie art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji w oparciu o błędnie dokonaną, dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, podczas gdy jego prawidłowa ocena prowadzi do uznania, że Skarżący spełnia przesłankę nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, a w konsekwencji nie ma podstaw do wyrażenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisu Skarżącego na listę aplikantów adwokackich;
3. naruszenie art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez wydanie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji z dnia [...].01.2022 r., sprzeciwiającej się wpisowi Skarżącego na listę aplikantów adwokackich, prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...], dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...].12.2021 r., bez uwzględnienia wszelkich istotnych okoliczności w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę w sposób jednostronny wyłącznie fakt prowadzenia przeciwko m.in. Skarżącemu postępowania przez Prokuraturę Regionalną w [...], sygn. akt [...], w ramach którego ogłoszony został mu zarzut z art. 266 § 1 k.k., które to postępowanie zainicjowane zostało w wyniku złożonego przez K. sp. z o.o. zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, co już samo w sobie, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, ma dyskwalifikować Skarżącego jako kandydata na aplikanta adwokackiego w sferze etyczno-moralnej oraz podważać jego odpowiedzialność i wiarygodność, jednakże ustalenia takie poczynione zostały przez organ z naruszeniem zasady domniemania niewinności i bez uwzględnienia okoliczności związanych z prowadzonym przez Prokuraturę Regionalną w [...] postępowaniem; zauważyć w tym miejscu należy, iż w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...].01.2022 r. Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż zarzuty przedstawione J. S. zostały w ramach postępowania dotyczącego niekorzystnego rozrządzenia mieniem wielkiej wartości, co jednak nie może mieć żadnego znaczenia dla oceny zachowania Skarżącego, bowiem przedstawiony mu zarzut nie obejmuje takiego zachowania i dotyczy jedynie ujawnienia informacji stanowiących tajemnicę jednego z siedmiu postępowań przetargowych, które objęte zostały toczącym się postępowaniem przygotowawczym, a organ prowadzący to postępowanie nie zarzuca Skarżącemu udziału w udostępnieniu informacji stanowiących tajemnicę K. sp. z o.o. w pozostałych sześciu postępowaniach przetargowych objętych toczącym się postępowaniem; podkreślić należy, że fakt prowadzenia postępowania w sprawie niekorzystnego rozrządzenia mieniem wielkiej wartości jest irrelewantny dla oceny zachowania skarżącego Skarżącego (nie przedstawiono mu zachowania skutkującego takim rozporządzeniem);
4. naruszenie art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez wydanie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy odnoszący się do okoliczności związanych z faktem prowadzenia przeciwko m.in. Skarżącemu postępowania przez Prokuraturę Regionalną w [...], sygn. akt [...], w ramach którego ogłoszony został mu zarzut z art. 266 § 1 k.k., obejmujący wyłącznie informację uzyskaną od Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] z dnia 23.12.2021 r. o stanie sprawy, podczas gdy okoliczności wszczęcia i prowadzenia postępowania przeciwko Skarżącemu powinny być wnikliwie zweryfikowane przez Ministra Sprawiedliwości poprzez zapoznanie się co najmniej z częścią akt sprawy toczącego się w Prokuraturze Regionalnej w [...] postępowania o sygn. akt [...], w szczególności w zakresie wyjaśnień Skarżącego, w toku których stanowczo zaprzeczał on, iż dopuścił się zarzucanego mu przestępstwa i jednocześnie wskazywał, że informacje informacji stanowiące tajemnicę K. sp. z o.o., które rzekomo miał ujawnić, były znane również M. D., który działając w charakterze Dyrektora Działu Public K. sp. z o. o. był osobą upoważnioną do akceptacji przedmiotowych treści oraz ich weryfikacji i który również ma postawione zarzuty w ramach toczącego się postępowania; obowiązek organu wnikliwego zweryfikowania okoliczności wszczęcia i prowadzenia postępowania przeciwko Skarżącemu jest tym bardziej uzasadniony wobec uznania przez Ministra Sprawiedliwości, iż fakt prowadzenia tego postępowania jest kluczowy dla wydania rozstrzygnięcia o sprzeciwieniu się wpisowi jego osoby na listę aplikantów adwokackich, co miało miejsce w niniejszej sprawie, zatem niezbędne jest zapoznane się ze szczegółami postępowania karnego, które wskazuje się za podstawę złożonego sprzeciwu;
5. naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art, art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez niepoinformowanie Skarżącego o prowadzonym postępowaniu w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich, co skutkowało uniemożliwieniem Skarżącemu wypowiedzenia się co do materiału sprawy, a w konsekwencji naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, a także, niezależnie od tego, zaniechanie dopuszczenia dowodu z przesłuchania Skarżącego, pomimo iż przeprowadzenie takiego dowodu mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w kwestii spełnienia przez niego przesłanki nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (aplikanta adwokackiego).
Mając na uwadze powyższe uchybienia, pełnomocnik wniósł o uwzględnienie, w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., przez Ministra Sprawiedliwości w całości niniejszej skargi, a w przypadku nieprzychylenia się przez organ do ww. wniosku – o uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy Ministrowi Sprawiedliwości do ponownego rozpoznania;
Nadto wniósł o zwrócenie się w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. do Prokuratury Regionalnej w [...] o przekazanie dokumentów z akt prowadzonego postępowania o sygn. akt [...], tj. protokołów przesłuchania oraz wszystkich pozostałych podejrzanych w sprawie wraz z postawieniami o przedstawieniu im zarzutów, a także protokołów wszystkich przesłuchiwanych w sprawie świadków oraz wszystkich znajdujących się w aktach sprawy opinii biegłych sądowych, co jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a. ę o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, według obowiązujących przepisów prawa, w tym kosztów zastępstwa procesowego z uwzględnieniem kwoty 17,00 zł z tytułu opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.
WSA w Warszawie na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2022 r. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 poz.329 t.j.- dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. Dlatego, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd rozstrzyga, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając sprawę pod kątem wyżej wskazanych wzorców kontroli, Sąd stwierdził, iż stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji należało uznać na wadliwe.
W tym miejscu należy zaznaczyć, iż uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do wniesienia sprzeciwu przewidzianego w art. 69 ust. 2 p.o.a. konkretyzuje prawo państwa do sprawowania nadzoru nad realizacją zdecentralizowanych zadań publicznych. Postępowanie to jest postępowaniem nadzorczym w stosunku do postępowania przed organami samorządowymi adwokatury. W odróżnieniu od postępowania wpisowego, wszczynane jest ono przez Ministra Sprawiedliwości z urzędu i może zakończyć się sprzeciwem, który przyjmuje postać decyzji administracyjnej.
Zdaniem Sądu, tak rozumiane postępowanie "sprzeciwowe" jest postępowaniem mającym ścisły związek z funkcją nadzorczą przyznaną Ministrowi w stosunku do korporacji zawodowych, m.in. adwokackiej, i jego zakres jest ściśle determinowany ustawami dotyczącymi relewantnych samorządów, których dotyczy. Skoro tak, nie może być mowy o wykładni rozszerzającej posiadanych przezeń uprawnień, gdyż oznaczałoby to przyzwolenie na niezasadną ingerencję organu władzy wykonawczej w zakres władztwa przyznanego samorządom zawodowym w ramach sprawowanych przez nie funkcji publicznych. Na powyższe zwraca uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu orzeczeń, w których dostrzega konieczność ścisłego rozumienia warunków dopuszczalności wniesienia sprzeciwu, przy uwzględnieniu celowości zwrotu akt organowi wpisowemu celem uzupełnienia akt osobowych o wymagane informacje lub dokumenty, o czym stanowi art. 69 ust 2 oraz 69a ust. 1 p.o.a. (vide – m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt: II GSK 596/20 oraz z dnia 25 maja 2021 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 603/19). W niniejszej sprawie taki problem nie zachodzi, gdyż w aktach osobowych Skarżącego brakowało wymaganego oświadczenia o nie toczeniu się w stosunku do niego postępowania dyscyplinarnego, które zostało do akt pozyskane tą drogą. Tym samym, należało sprzeciw uznać za wniesiony w terminie, o którym mowa w art. 69a ust. 1 p.o.a. ("Wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata. W przypadku, o którym mowa w art. 69 ust. 2, bieg terminu liczy się wówczas od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi.").
Stosownie art. 65 pkt 1 p.o.a. na listę adwokatów może być wpisany wyłącznie ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.
Z cytowanego przepisu wynika, że przy rozstrzyganiu o wpisie/odmowie wpisu na listę adwokatów organy samorządu adwokackiego mają obowiązek badać dwie sfery, tj. charakter osoby pretendującej do zawodu, jak i dotychczasowe zachowanie takiego kandydata. Jedynie spełnienie obu warunków, tj. nieskazitelnego charakteru i dawanie swoim dotychczasowym zachowanie gwarancji prawidłowego wykonywania zawodu, uprawnia do wpisu na listę.
Sąd zauważa, że choć ww. przesłanki warunkujące wpis na listę adwokatów, formułują nieostre określenia, to w orzecznictwie sądowym są one jednolicie rozumiane.
Pojęcie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata zdefiniowane zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. A zatem na rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu art. 65 pkt 1 p.a. składają się dwa elementy, tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem.
O nieskazitelności charakteru świadczą różnego rodzaju przymioty, cechy osobiste, wśród których - w orzecznictwie i doktrynie, wymienia się m.in. uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, odwagę cywilną, samokrytycyzm. Zasady obowiązujące w zawodzie prawniczym obejmują także takie wartości jak godność i dobre imię zawodu, uczciwość i odpowiednią postawę, poszanowanie innych prawników, jak i poszanowanie dla rzetelnego sprawowania wymiaru sprawiedliwości (tak: Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 27 czerwca 2017 r. 48427/09 w sprawie Jankauskas przeciwko Litwie).
Przedmiotem oceny rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest nieskazitelność charakteru i dotychczasowe zachowanie kandydata. Należy przy tym zaznaczyć, że od osoby aspirującej do zawodu adwokata żąda się takich przymiotów jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, samokrytycyzm, odwaga cywilna, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem, a nadto takiego postępowania i takiego zachowania, które odpowiada ocenom moralnym i etycznym, gwarantującym właściwe wykonywania zawodu (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/ Wa 1516/07).
Podkreślenia wymaga, iż podstawą zanegowania występowania rękojmi po stronie Skarżącego było postępowanie karne prowadzone przeciwko Skarżącemu o popełnienie czynu z art. 266 § 1 kk, które nie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem skazującym, czego Minister nie kwestionuje.
Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela w pełni stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2022 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 1908/18, który zanegował możliwość oparcia poglądu o braku nieskazitelnego charakteru i w konsekwencji braku rękojmi należytego wykonywania zawodu wyłącznie o wniesienie aktu oskarżenia w sprawie karnej do sądu. Zdaniem WSA, nieprawidłowe było niejako automatyczne działanie organu, który opierając się wyłącznie na treści postanowienia o przedstawieniu zarzutów oraz pisma Prokuratora Regionalnego o aktualnym etapie sprawy, sformułował na tej podstawie swój pogląd o nie dawaniu rękojmi do wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego przez Skarżącego. Jak stwierdził NSA w wyżej przywołanym wyroku, "Obowiązujące przepisy w odniesieniu do adwokatów i aplikantów adwokackich nie przewidują automatyzmu w tym zakresie, który spotykany jest w niektórych innych regulacjach prawnych, np. w art. 39 ust. 2a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji dotyczącym zawieszenia policjanta w czynnościach służbowych "(...) w razie wniesienia przeciwko policjantowi aktu oskarżenia określonego w art. 55 § 1 Kodeksu postępowania karnego". Odpowiednika takiej regulacji nie ma w ustawie Prawo o adwokaturze. Ustawodawca w art. 65 pkt 1 w związku z art. 75 ust. 2 p.a. poprzestaje na ogólnej przesłance dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, odnoszącej się do nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania. Nieprawidłowe było zatem takie rozumienie tych przepisów przez Ministra i Sąd, które oznaczało zastosowanie automatycznego skutku z powodu samego wniesienia aktu oskarżenia.".
Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, iż w każdej sprawie konieczne jest dokonanie wszechstronnej i wnikliwej analizy wszystkich istotnych elementów składających się na dotychczasową drogę życiową i zawodową kandydata, przy czym nie wyklucza się, że nawet jednorazowe zachowanie może podważyć wiarygodność oraz nieskazitelność charakteru strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2022 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 1908/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. akt SA/Wa 9/05, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 294/06).
Jednakże, jak wynika z dotychczasowego orzecznictwa (por. m.in. wyżej przywołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2022 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 1908/18; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 324/09), sam w sobie fakt wniesienia aktu oskarżenia przeciwko osobie ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, nie stanowi dostatecznej podstawy do odmowy tego wpisu. Nie może tym samym stanowić wyłącznej podstawy sprzeciwu od dokonanego wpisu, do którego Minister Sprawiedliwości jest uprawniony z mocy art. 69a ust. 1 p.o.a.
Za zasadny w tej sytuacji należało uznać zarzut pierwszy skargi - naruszenia art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 p.o.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji bezpodstawne stwierdzenie, iż Skarżący nie spełnia przesłanki nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.
Sąd oddalił natomiast, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., złożony przez pełnomocnika Skarżącego w skardze do WSA wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu w postaci zwrócenia się do Prokuratury Regionalnej w [...] o przekazanie dokumentów z akt prowadzonego postępowania o sygn. akt [...], tj. protokołów przesłuchania oraz wszystkich pozostałych podejrzanych w sprawie wraz z postawieniami o przedstawieniu im zarzutów, a także protokołów wszystkich przesłuchiwanych w sprawie świadków oraz wszystkich znajdujących się w aktach sprawy opinii biegłych sądowych, uznał bowiem, że przeprowadzenie tych dowodów na etapie rozpoznawania skargi wniesionej do sądu administracyjnego nie było niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy tj. do dokonania kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Ze swojej istoty postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewiduje prowadzenia postępowania dowodowego w zastępstwie organu, a tym bardziej sądu karnego, do którego gestii należy ustosunkowanie się do dowodów przedstawianych przez strony postępowania, mogące rzutować na zakres odpowiedzialności. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. przewiduje przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentu jedynie wówczas, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Taka zaś sytuacja w sprawie nie zachodziła.
Wyroki przywołane w niniejszej sprawie znajdują się w ogólnodostępnym , internetowym zbiorze orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA.
Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie wpisu sądowego oraz honorarium adwokackiego w kwocie 480 złotych Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a., w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a., w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).