II SA/Ol 836/24

II SA/Ol 836/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Grzegorz Klimek
Marzenna Glabas /sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 127a § 1 i 2, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Warmińsko-Mazurskim z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 30 września 2024 r. nr 1215.2024 Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Warmińsko-Mazurskim w Elblągu (dalej jako: "organ II instancji", "WZON") stwierdził niedopuszczalność odwołania A.C. (dalej jako: "skarżący") od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Olsztynie (dalej jako: "organ I instancji", "MZON").
W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ I instancji na posiedzeniu z 25 lipca
2024 r. wydał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności znak: SN.4121.1907z.2024
w sprawie skarżącego. Orzeczenie to zostało doręczone stronie 12 sierpnia
2024 r. Następnie, 21 sierpnia 2024 r. skarżący złożył w organie I instancji wniosek
o wydanie legitymacji dokumentującej stopień niepełnosprawności, załączając oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia
o stopniu niepełnosprawności. W dniu 11 września 2024 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z Miejskiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności
w Tarnowie przekazujące odwołanie wniesione przez skarżącego w dniu 26 sierpnia 2024 r. Akta sprawy wraz z odwołaniem przekazane zostały do organu II instancji 13 września 2024 r. Organ II instancji wskazał, że sprawach nieunormowanych przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 66 tej ustawy). Organ II instancji przytoczył treść art. 127a § 1 i 2 i art. 134 k.p.a. Stwierdził, że skarżący został prawidłowo pouczony
o możliwości wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji oraz o możliwości skorzystania z prawa do zrzeczenia się prawa do złożenia odwołania, z którego
w sposób niewątpliwy skorzystał. Tym samym decyzja organu I instancji stała się ostateczna i prawomocna, a skarżący nabył prawa wynikające z jej treści. W tej sytuacji brak jest możliwości rozpatrywania odwołania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił, że postanowienie WZON jest bezprawne i kuriozalne oraz sprzeczne ze stanowiskiem MZON, który w piśmie przekazującym odwołanie stwierdził, że odwołanie zostało złożone w terminie. Skarżący podał okoliczności ubiegania się o kolejne orzeczenia o niepełnosprawności. Stwierdził, że stopień umiarkowany powinien zostać mu przyznany już kilka lat temu. Myślał, że ze względu na niepełnosprawność narządu ruchu orzeczenie będzie zawierać możliwość złożenia oraz otrzymania karty parkingowej osoby niepełnosprawnej (do skargi załączył zaświadczenie lekarskie
o stanie zdrowia). Po otrzymaniu orzeczenia złożył wniosek wraz ze zdjęciem do powiatowego zespołu oraz wniósł opłatę za wydanie karty parkingowej. W miejskim zespole złożył również wniosek o wydanie legitymacji. W trakcie składania wniosku
o legitymację dostał do podpisania pismo, które po czasie okazało się pismem
o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Urzędniczka uzasadniła podpisanie tego pisma tym, że po jego podpisaniu szybciej otrzyma legitymację. Nie poinformowała go, że zrzeka się prawa do wniesienia odwołania. Zdaniem skarżącego było to celowe
i bezprawne działanie MZON, który nie informuje co daje do podpisania i w jakim celu oraz jakie to ma skutki prawne. Skarżący podał, że w międzyczasie otrzymał zawiadomienie o odmowie przyznania karty parkingowej. Dlatego wniósł odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności. Pracownikowi MZON, który skontaktował się z nim telefonicznie, wyjaśnił okoliczności podpisania pisma o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Skarżący oświadczył, że urzędniczka przyznała, że było to niefortunne działanie pracownika oraz uznała, że nie doszło do zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i przyjmuje odwołanie jako wniesione w terminie. Według skarżącego MZON sam przyznał się do błędu i bezprawnego działania polegającego na wymuszeniu na nim nieświadome zrzeczenie się prawa, jasno informując, że odwołanie wniesiono w terminie i przekazując je do WZON. Skarżący zarzucił, że nie został w ogóle pouczony o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania oraz że podsuniętym pismem zrzeka się tego prawa. Podkreślił, że jest to skandal
i bezprawie.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zasada legalności wyrażona w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r. poz. 1267) obliguje sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny może wzruszyć zaskarżony akt jedynie wówczas, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania
w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie organu odwoławczego, wydane na podstawie art. 134 w związku z art. 127a § 1 i 2 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a.").
Art. 134 k.p.a. stanowi , że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Na zasadzie tego przepisu przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia odwołania organ obowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, czy strona była uprawniona do złożenia odwołania,
tj. czy obowiązujące przepisy w świetle przedmiotu i stanu sprawy dawały ku temu podstawę, czyli czy odwołanie było dopuszczalne.
Podkreślić należy, że regulacja art. 134 k.p.a. wyznacza zakres postępowania organu II instancji określanego w doktrynie mianem wstępnego, rozpoczynającego działanie organu wyższego stopnia od badania zaistnienia przesłanek formalnych do rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ II instancji nie bada merytorycznych aspektów sprawy, a jedynie jest obowiązany ocenić czy odwołanie jest dopuszczalne z przyczyn formalnych. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek wniesionego środka zaskarżenia, to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie przed organem odwoławczym. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo
i jednocześnie obowiązek organu II instancji zbadania zaskarżonej decyzji organu
I instancji pod względem merytorycznym. Ten etap nazywany jest w literaturze przedmiotu postępowaniem rozpoznawczym, podczas którego przeprowadzane jest postępowanie wyjaśniające co do merytorycznych aspektów sprawy. Oznacza to, że jedynie po ustaleniu przez organ wyższego stopnia, że środek zaskarżenia został skutecznie wniesiony, może on badać kwestie materialnoprawne sprawy. Natomiast w sytuacji stwierdzenia niedopuszczalności odwołania organ II instancji nie może orzekać co do istoty sprawy. Ma to znaczenie dla ustalenia granic sprawy kontrolowanej przez Sąd. Art. 134 § 1 p.p.s.a. uprawnia sąd administracyjny do kontroli zaskarżonego aktu w granicach sprawy, czyli w niniejszym postępowaniu kontrola ta ogranicza się do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu II instancji o niedopuszczalności odwołania.
Art. 134 k.p.a. nie określa jakie warunki decydują o dopuszczalności bądź niedopuszczalności środka zaskarżenia, wynikają one jednak z innych przepisów procesowych stanowiących o przedmiocie zaskarżenia i toku postępowania. Niedopuszczalność środka zaskarżenia może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Niedopuszczalność środka zaskarżenia z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości wniesienia środka zaskarżenia. Natomiast przesłanka podmiotowa oznacza złożenie środka zaskarżenia przez legitymowany podmiot - stronę postępowania.
W niniejszej sprawie organ II instancji prawidłowo stwierdził niedopuszczalność odwołania, gdyż stan faktyczny sprawy odpowiada dyspozycji art. 127a § 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Art. 127a § 1 k.p.a. stanowi zaś, że przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Zgodnie z § 2 tego artykułu z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna.
Stosownie do art. 130 § 4 k.p.a. decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, jeżeli jest zgodna z żądaniem wszystkich stron lub jeżeli wszystkie strony zrzekły się prawa do wniesienia odwołania.
W myśl tych unormowań po zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania decyzja staje się ostateczna i prawomocna, jest wykonalna. Wzruszenie takiej decyzji jest możliwe tylko w trybie nadzwyczajnym. Stanowi o tym art. 16 § 1 k.p.a. Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że odwołanie nie przysługuje od decyzji ostatecznej.
W aktach sprawy znajduje się podpisane przez skarżącego oświadczenie
o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (k. 21). Bezsporne jest, że skarżący złożył to oświadczenie organowi i powinien mieć świadomość jego skutków. Nie odpowiada prawdzie twierdzenie skarżącego, że nie został pouczony o prawie do zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania i konsekwencjach z tym związanych. Zakwestionowane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera pouczenie, w którym wyraźnie poinformowano skarżącego o takim prawie. Zapisano też, że: "Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania orzeczenie staje się ostateczne i prawomocne". Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z prawidłowym pouczeniem doręczone zostało skarżącemu 12 sierpnia 2024 r. Skarżący osobiście pokwitował odbiór przesyłki (k.19 akt administracyjnych) i powinien zapoznać się z treścią orzeczenia oraz zawartym w nim pouczeniem oraz rozważyć zasadność wniesienia odwołania.
Należy uznać, że z chwilą doręczenia orzeczenia skarżący został skutecznie pouczony o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. Okoliczność ta oraz fakt złożenia organowi I instancji oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania obligowały organ II instancji do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Zauważyć trzeba, że wnosząc odwołanie w ostatnim dniu ustawowego terminu, skarżący w ogóle nie nawiązał do złożonego oświadczenia. Wbrew przekonaniu skarżącego organ I instancji, przekazując odwołanie do rozpatrzenia organowi II instancji, nie zajął w ogóle stanowiska co do złożonego przez skarżącego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Wskazanie organu
I instancji, że odwołanie wniesiono w terminie odnosić można tylko do określonego
w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności biegu terminu do wniesienia odwołania, który zgodnie z pouczeniem zawartym w orzeczeniu wynosił 14 dni. Stwierdzenie organu I instancji o wniesieniu odwołania w terminie w żaden sposób nie wskazuje, czy organ I instancji uznał odwołanie za dopuszczalne. W sytuacji nieuwzględnienia odwołania organ I instancji ma obowiązek przekazania odwołania organowi II instancji (art. 133 k.p.a.), który samodzielnie ocenia, czy odwołanie jest dopuszczalne i zostało wniesione w terminie ustawowym.
W orzecznictwie wskazuje się, że strona może wnieść zarówno odwołanie, jak
i oświadczenie o zrzeczeniu się tego prawa od dnia doręczenia jej decyzji, a datą końcową do zrealizowania tej czynności jest upływ czternastego dnia, licząc od dnia następnego od daty doręczenia decyzji (vide wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 2578/22, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). W sytuacji więc wniesienia odwołania
i oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania organ musi rozważyć czas i kolejność tych czynności i ocenić ich relację i skutki. W rozpoznawanej sprawie, wobec braku jakichkolwiek danych na temat okoliczności złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, organ II instancji nie mógł mieć wiedzy na temat okoliczności złożenia spornego oświadczenia i nie miał żadnych podstaw do jego kwestionowania, a tym samym prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Organ II instancji był związany oświadczeniem o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Ponieważ oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania skarżący złożył organowi I instancji w dniu 21 sierpnia 2024 r., to z tym dniem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stało się ostateczne i prawomocne (co wprost wskazuje art. 127a § 2 k.p.a.). Jak wyjaśniono powyżej, zaistnienie takich skutków wyklucza możliwość wniesienia odwołania. W konsekwencji w realiach niniejszej sprawy organ II instancji prawidłowo orzekł na podstawie art. 134 k.p.a. o niedopuszczalności odwołania.
Zasadnym jest wyjaśnić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym, w sytuacji gdy w postępowaniu występuje jedna strona, to nie ma ona możliwości skutecznego cofnięcia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do złożenia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. Złożenie bowiem oświadczenia, o którym mowa w tym przepisie, w omawianej sytuacji rodzi taki skutek, że decyzja staje się natychmiast ostateczna i prawomocna (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2145/21 i z 10 października 2024 r., sygn. akt II OSK 652/24, publ. w CBOSA). Powyższe potwierdza też uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej (Sejm VII Kadencji, druk nr 1183, s. 57 – 58), którą dodano art. 127a k.p.a. W uzasadnieniu tym wskazano, że w związku ze skutkami jakie wywołuje oświadczenie o zrzeczeniu się odwołania (decyzja staje się ostateczna i prawomocna), nie jest możliwe skuteczne cofnięcie oświadczenia w tym przedmiocie. Przy czym zastrzeżono, że tylko oświadczenie prawidłowo złożone jest niewzruszalne.
W wyroku z 24 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 336/24, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zrzeczenie się prawa do złożenia odwołania jest czynnością procesową zawierającą oświadczenie woli i przy ocenie dopuszczalności odwołania tego oświadczenia można zastosować przepisy kodeksu cywilnego. (por. wyrok NSA z 10 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 2146/22).
Odnosząc się zatem do sygnalizowanych przez skarżącego dopiero na etapie wniesienia skargi okoliczności złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, przy założeniu, że możliwe jest zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego o wadach oświadczenia woli do przedmiotowej czynności procesowej, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że skarżący działał pod wpływem jakiegokolwiek błędu.
W świetle złożonych wyjaśnień nie znajduje uzasadnienia twierdzenie skarżącego, że pracownik organu I instancji "podsunął" mu pismo o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, czym miałby wprowadzić skarżącego w błąd. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że pracownik poinformował go dlaczego jest zasadne podpisanie tego pisma, wskazując, że przyśpieszy to wydanie legitymacji, o którą skarżący wnioskował. Pracownik zatem działa w sposób transparentny. Jawnie i celowo dał skarżącemu do podpisania rzeczone pismo zatytułowane "Oświadczenie", a skarżący je zaakceptował. Podpisane przez skarżącego oświadczenie zawiera krótką i zrozumiałą treść - trzy linijki tekstu i pogrubioną czcionką - "Pouczenie" o treści art. 127a § 1 k.p.a. (trzy linijki pouczenia). Obowiązkiem skarżącego było zapoznanie się z podanym mu "Oświadczeniem" przed jego podpisaniem. Skarżący jest osobą dorosłą, powinien mieć więc rozeznanie co do podejmowanych czynności i konieczności dochowania należytej staranności. Tłumaczenie skarżącego, że nie wiedział co podpisuje świadczy co najmniej o jego zaniedbaniu w dbałości o własne sprawy, a skutki takiego postępowania obarczają skarżącego. W takiej sytuacji nie można uznać, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania zostało złożone nieskutecznie.
Z podanych przyczyn skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3. Zgodnie z tym unormowaniem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie kończące postępowanie.