VI SA/WA 1023/06

VI SA/Wa 1023/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kuna
Dorota Wdowiak
Pamela Kuraś-Dębecka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Sygn. powiązane
II GSK 107/07 - Wyrok NSA z 2007-07-25
Skarżony organ
Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Asesor WSA Andrzej Kuna Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie ponownego rozpoznania przez sąd sprawy w zakresie pogorszenia jakości wina "[...]" oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lipca 2004 r. w przedmiocie ustalenia stopnia pogorszenia jakości wina "[...]" produkowanego w Wytwórni Win "[...]" H. S.. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniach [...] kwietnia oraz [...],[...],[...] i [...] czerwca 2004 r. inspektorzy [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (zwanego dalej Inspektorem Wojewódzkim), działając na podstawie ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. Nr 5 z 2001 r. poz. 44 z późn. zmianami - dalej jako ustawa o jakości) przeprowadzili kontrolę w Wytwórni Win "[...]" należącej do H. S.. Inspektorzy działali na podstawie stosownego upoważnienia, a w kontroli uczestniczył właściciel wytwórni H. S. oraz dwaj jego pracownicy. Celem kontroli było zbadanie:
1. jakości wyrobów winiarskich w zakresie zgodności z wymaganiami określonymi w ustawie z dnia 22 stycznia 2004 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (Dz. U. Nr 34 z 2004 r. poz. 292) oraz rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003 r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów (Dz. U. Nr 25 z 2003 r. poz. 223),
2. zgodności przebiegu procesów produkcyjnych z wymogami wskazanej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowego sposobu produkcji fermentowanych napojów winiarskich (Dz. U. Nr 29 z 2003 r. poz. 244),
3. przestrzegania zasad produkcji i rozlewu wyrobów winiarskich,
4. prawidłowości oznakowania wyrobów, zgodnie z wymaganiami cytowanej wyżej ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych,
5. zgodności wyrobu z deklaracją producenta,
6. warunków przechowywania wyrobów winiarskich,
7. warunków transportu wyrobów winiarskich.
Z kontroli sporządzono Protokół podpisany bez zastrzeżeń przez stronę. Zasadniczo wynik kontroli był pozytywny. W toku kontroli, co znajduje odzwierciedlenie w punkcie G,3 Protokołu, pobrano próbki m.in. wina "[...]" do badań laboratoryjnych. Próbki pobrano z magazynu wyrobów gotowych w postaci stosownej ilości butelek gotowego wina półsłodkiego "[...]", pochodzącego z produkcji w dniu kontroli tj. w dniu [...] kwietnia 2004 r. Pobranie próbek odbyło się zgodnie z regulacjami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków pobierania próbek artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. Nr 59 z 2003 r. poz. 526) i załączniku nr 3 do wskazanego rozporządzenia tj. pobrano jako próbkę z magazynu wyrobów gotowych stosowną do wielkości badanej partii ilość butelek. Sporządzono jeden wtórnik próbki i zabezpieczono go w jednostce kontrolowanej. Z pobrania próbek sporządzono protokół nr [...] zgodnie z wymogami cytowanej wyżej ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Próbki dostarczono do laboratorium Wojewódzkiego Inspektoratu w Z. celem wykonania badań laboratoryjnych.
Badanie pobranych próbek co do zawartości cukru, kwasowości lotnej i kwasowości ogólnej przeprowadzono 27 maja 2004 r. w Centralnym Laboratorium w P. Z badania wina "[...]" sporządzono sprawozdanie nr [...]. Z dokumentu tego wynika, że stwierdzono, iż w winie "[...]" zawartość cukru wynosi 83,8 g/l, a kwasowość lotna jako kwas octowy wynosi 1,9 g/l.
Z § 3 ust.2, p.2 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003 r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów wynika, że dopuszczalna kwasowość lotna wynosi 1,3 g/l, a z § 8 p.1 lit.c tego rozporządzenia wynika, że dopuszczalna ilość cukru po inwersji wynosi w winach półsłodkich od 30 do 60 g/l.
Ponieważ wino "[...]" przekroczyło wskazane parametry, organ wszczął postępowanie w sprawie wprowadzenia do obrotu wina o zaniżonych parametrach jakościowych, a właścicielowi wytwórni nakazał:
1/ wzmocnić kontrolę higieny przy produkcji win,
2/ klasyfikować produkty zgodnie z obowiązującymi przepisami,
3/ wprowadzać do obrotu wina o jakości wymaganej przepisami,
4/ wyciągnąć sankcje służbowe w stosunku do osób odpowiedzialnych za wprowadzenie do obrotu win o nieodpowiedniej jakości.
Właściciel wytwórni przedstawił Inspektorowi Wojewódzkiemu atest jakościowy wina "[...]" pochodzącego z produkcji w dniu [...] kwietnia 2004 r., z którego wynika, że wino miało kwasowość lotną 0,68 g/l i było zgodne z polską normą PN-A-79121.
Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych orzekł, że wino owocowe półsłodkie "[...]" w ilości 3456 sztuk zostało sprzedane nieznanemu odbiorcy mimo, że jakość była niezgodna z obowiązującymi przepisami tj. rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003 r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów. Dalej w osnowie decyzji Wojewódzki Inspektor wskazał, że badanie laboratoryjne wykazały kwasowość lotną wyrażoną jako kwas octowy 1,9 g/l, co według obowiązujących przepisów dopuszczających kwasowość lotną nie więcej niż 1,3 g/l jest cechą dyskwalifikującą wino owocowe. W związku z tym ustalił stopień pogorszenia jakości wina na 100%. W osnowie decyzji wskazał także, że stwierdzono w badanym winie zawyżoną zawartość cukrów w ilości 83,8 g/l, co klasyfikuje wino jako słodkie. W uzasadnieniu decyzji Wojewódzki Inspektor powtórzył ustalenia zawarte w osnowie i wskazał cenę jednej butelki wina netto i brutto oraz wartość netto i brutto całej badanej partii.
Jako podstawę prawną wskazanej decyzji Wojewódzki Inspektor podał art.11 ust.4 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. Nr 97 z 2001 r. poz.1050) w związku z art. 29 ustawy o jakości i wyniki analizy nr [...], a także rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 lutego 2003 r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów.
Od decyzji tej odwołał H. S. Zakwestionował wyniki badań i wskazał ich niezgodność z wynikami badań przeprowadzonych w laboratorium zakładowym. Wskazał również, że wino "[...]" wyprodukowane było w tym samym dniu i pochodziło z tego samego tanku co wino "[...]" badane po pobraniu próbek z hurtowni [...]. To wino wykazało właściwą kwasowość lotną. Zdaniem odwołującego się takie wyniki badań są nieprawdopodobne i dlatego wnosił o ponowienie badań na zabezpieczonych wtórnikach próbek.
W aktach znajduje się notatka służbowa sporządzona dnia 8 września 2004 r. przez Naczelnika Wydziału Orzecznictwa i Nadzoru Laboratoriów, z której wynika że organ zwracał się do 19 laboratoriów w Polsce i ustalił, że żadne z nich nie wdrożyło i nie zwalidowało metody oznaczania kwasowości lotnej wyrażonej jako kwas octowy zgodnie z Rozporządzeniem Komisji EWG nr 2676/90 określającym wspólnotowe metody określania kwasowości wina, która to metoda musiała zostać zastosowana do badania wina.
W tym stanie rzeczy dnia 14 września 2004 r. ponowiono badania kwasowości lotnej w tym samym laboratorium w P. na wtórnikach próbek wina "[...]" wyprodukowanego [...] kwietnia 2004 r. Sprawozdanie z badań nr [...] wykazuje kwasowość lotną wina "[...]" 1,5 g/l, przy niepewności pomiaru + - 0,1.
Decyzją z dnia [...] października 2004 r. Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lipca 2004 r. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 11 ust. 4 ustawy o cenach, art.17 ust. 1, pkt 1, lit.a i art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz art.138 § 1 pkt 1. k.p.a. w związku z § 3 ust.2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich oraz szczegółowych wymagań organoleptycznych, fizycznych i chemicznych tych napojów.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że nawet uwzględniając niepewność pomiaru wynoszącą 0,1 g/l, wynik badania 1,5 g/l przekracza dopuszczalną przepisami kwasowość lotną wina i powoduje jego dyskwalifikację. Wskazał ponadto, że organ zgodnie z art.11 ust. 4 ustawy o cenach, stwierdzając wady lub uszkodzenia towaru, przy braku obniżki ceny, ma obowiązek wydać decyzję ustalającą rodzaj i stopień pogorszenia jakości towaru.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł H. S. W skardze wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, że wynik badania budzi wątpliwości bowiem dokładność badania została określona na 0,1 g/l, a między pierwszym i drugim badaniem jest różnica 1,5 g/l, czyli skala błędu wynosi 30%. Podniósł też, że wino ma 6- miesięczny okres przydatności do spożycia, kończący się 27 października 2004 r., a drugie badanie wykonano pod koniec tego okresu tj. 14 września 2004 r. Badane wino odpowiadało polskiej normie.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wnosił o jej oddalenie. Wskazał, że badania wykonano zgodnie z przepisami, nie znaleziono innego laboratorium, które podjęłoby się ich wykonania, a zgodnie z art. 32 ustawy o jakości badania powinny być wykonane w laboratorium IJHARS. Różnica w wynikach badań wynosiła 0,4 g/l, a nie 1,5 g/l, zaś wymagania jakościowe obowiązują do końca okresu przydatności do spożycia. Próbki wina pobrane w hurtowni [...]. dotyczyły wina "[...]", a nie wina "[...]". Zgodność wina z polską normą nie wyłącza konieczności jego zgodności z przepisami rozporządzenia regulującego dopuszczalną zawartość kwasowości lotnej.
Na rozprawie w dniu 28 lipca 2005 r. pełnomocnik Głównego Inspektora wyjaśnił, że w sytuacji gdy parametry wina są precyzyjnie określone przepisami prawa, każde ich przekroczenie stanowi dyskwalifikację produktu i pogorszenie jakości o 100%, nie ma wówczas miejsca na określenie stopnia pogorszenia jakości wina, gdyż wynosi on zawsze 100% i oznacza nieprzydatność wina do spożycia.
Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lipca 2004 r.
W uzasadnieniu tego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przepis art. 29 ustawy o jakości nie mógł stanowić podstawy prawnej decyzji bowiem żadna ze wskazanych w tym przepisie ewentualności nie mogła znaleźć zastosowania w sprawie . Zdaniem Sądu skoro, jak ustalono cała partia wina "[...]" po przejściu badań w laboratorium zakładowym i stwierdzeniu, że odpowiada polskiej normie, została sprzedana natychmiast po wyprodukowaniu, a przed wydaniem zaskarżonych decyzji, zatem w tej sytuacji nie można już było zrealizować zakazu wprowadzania wina do obrotu, poddania go określonym zabiegom ani zniszczenia produktu. Nie można też było przeklasyfikować wina do niższej klasy, bowiem jako nie zachowujące parametrów przewidzianych cytowanym wyżej rozporządzeniem z 4 lutego 2003 r. w sprawie szczególnych rodzajów fermentowanych napojów winiarskich/.../ i posiadające kwasowość lotną powyżej 1,3 g/l, nie nadawało się w ogóle do spożycia.
W ocenie Sądu w sprawie nie znajdował też zastosowania art. 11 ust. 4 ustawy o cenach. Przepis art. 11 ustawy o cenach dotyczy obowiązku obniżki cen. Zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy o cenach niedokonanie przez przedsiębiorcę obniżki ceny we wskazanych okolicznościach powoduje, że organ kontroli określa w formie decyzji rodzaj i stopień wad i uszkodzeń a następnie wdrażane są sankcje finansowe przeciwko przedsiębiorcy zgodnie z art. 13 ustawy o cenach. Mają one na celu odebranie przedsiębiorcy kwoty nienależnej, którą uzyskał nie obniżając ceny oraz nałożenie na niego obowiązku wpłacenia do budżetu kwoty dodatkowej w wysokości 150% kwoty nienależnej. Zdaniem Sądu, gdyby przyjąć prawidłowość badań, należałoby uznać, że badane wino nie nadawało się w ogóle do spożycia, gdyż miało większą kwasowość lotną /tzn. więcej niż 1,3 g/l / niż w ogóle może mieć wino, aby nadawało się do spożycia. Jednak w tej sytuacji badane wino nie było towarem, którego cenę przedsiębiorca powinien obniżyć, bowiem na skutek podwyższonej kwasowości lotnej w ogóle nie nadawało się ono do obrotu i spożycia. Warunki i procedura obniżki ceny produktu z powodu nie posiadania cech deklarowanych oraz wad i uszkodzeń nie mają zastosowania do sytuacji, kiedy produkt w ogóle nie nadaje się do spożycia. Dlatego też Sąd przyjął, że art. 11 ust. 4 zawarty jest w ustawie o cenach i jest częścią przepisu dotyczącego obowiązku obniżki cen, zatem odnosi się do sytuacji, kiedy ta obniżka cen jest możliwa i powinna zostać zastosowana. Kiedy obniżka ceny nie jest możliwa, bo towar nie powinien w ogóle trafić do obrotu, przepis ten nie ma zastosowania.
W tym stanie rzeczy Sąd doszedł do wniosku, iż decyzja ustalająca stopień pogorszenia jakości wina "[...]" na 100% i decyzja utrzymująca ją w mocy wydane zostały bez podstawy prawnej, bowiem powołane jako ich podstawa prawna art.29 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych i art.11 ust.4 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach nie znajdowały zastosowania do sytuacji, w której decyzje te zostały wydane. Zatem, zgodnie z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzja wydana bez podstawy prawnej dotknięta jest wadą nieważności.
Od tego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną, w której wniósł o uchylenie wyroku i zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 11 ust. 4 ustawy o cenach, polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że na podstawie tego przepisu nie jest możliwa obniżka ceny o 100% w sytuacji, kiedy towar nie powinien trafić do obrotu, podczas, gdy dyspozycja tego przepisu zobowiązuje organ nadzoru, w przypadku stwierdzenia wad i uszkodzeń, o których mowa w art. 11 ust. 1, do wydania decyzji określającej stopień i rodzaj wad i uszkodzeń towaru, co w żaden sposób nie ogranicza wydawania decyzji na podstawie art. 11 ust. 4 tylko do tych przypadków, gdy stopień wad i uszkodzeń jest na poziomie niższym niż 100%,
- naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegającego na uznaniu, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem przedmiotowa decyzja wydana została bez podstawy prawnej.
Uzasadniając powyższe zarzuty, Główny Inspektor wskazał, że interpretacja Sądu I instancji, jest nieprawidłowa i pozbawia konsumentów ochrony prawnej.
Zdaniem skarżącego, gdyby przyjąć, że dyspozycja art. 11 ust. 4 cyt. ustawy nie obejmuje przypadków, gdy producent (sprzedawca) wprowadził do obrotu produkt, który ze względu na przekroczenie dopuszczalnych parametrów nie powinien się w nim znaleźć, osiągając tym samym kwotę nienależną w wysokości wartości sprzedanego towaru, konsument nie ma możliwości w drodze urzędowej odzyskania kwoty nienależnej a budżet państwa kwoty dodatkowej. Brak jest podstaw, by intencją ustawodawcy było promowanie nieuczciwych producentów i sprzedawców wprowadzających do obrotu towar nie posiadający wymaganych prawem cech jakościowych przekraczający dopuszczalne normy ustanowione przepisami prawa. Z samego przepisu art. 11 ust. 4 ustawy o cenach nie wynika przy tym, aby miał on zastosowanie jedynie do wad i uszkodzeń na poziomie niższym niż 100%.
Skarżący zwrócił także uwagę na to, iż wykładnia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zastosowana w rozpoznawanej sprawie powoduje zróżnicowanie przedsiębiorców (sprzedawców) na gruncie ustawy o cenach. Producent sprzedający towar o nieznacznie pogorszonych parametrach jakościowych i nie obniżający powodu ceny znajdzie się bowiem w gorszej sytuacji od tego podmiotu, który wprowadza do obrotu towar, który w ogóle nie powinien się w nim znaleźć.
Wyrokiem z dnia 16 marca 2006 r. sygn. akt II GSK 365/05 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, gdyż podnoszone w niej zarzuty wskazują na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego tj. art. 11 ust. 4 ustawy o cenach przez błędną jego wykładnię i uznanie, że przepis ten nie mógł mieć zastosowania w sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić poglądu Sądu I instancji i odrzucić ad limine zastosowania przepisów ustawy o cenach względem towarów wprowadzonych do obrotu, mimo, iż nie posiadały one cech i jakości wymaganej przepisami szczególnymi. Interpretując treść przepisu art. 11 ust. 4 ustawy o cenach nie można pominąć, iż głównym zadaniem organu nadzoru stwierdzającego w wyniku przeprowadzonej kontroli wady lub uszkodzenia towaru oraz jednoczesny brak obniżki ceny, jest określenie ich rodzaju i stopnia. Omawiany przepis nie ogranicza stopnia wad i uszkodzenia towaru, a zatem określenie stopnia utraty jakości w 100 % nie stoi w sprzeczności z treścią tego przepisu.
Powyższe uwagi dotyczą w równym stopniu sprzedaży towarów, które podlegałyby
zakazowi wprowadzenia do obrotu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego gdyby założyć, że dla tego rodzaju przypadków przewidziana została przez ustawodawcę jedynie odpowiedzialność karna producenta na podstawie art. 40 pkt 2 ustawy o jakości, która wyklucza możliwość stosowania przepisów art. 11 ust. 4 ustawy ocenach, a dla konsumenta - nabywcy tego towaru pozostawałaby ochrona prawna jedynie z przepisów kodeksu cywilnego o odszkodowaniu z tytułu umowy sprzedaży, a nie przysługiwałaby możliwość skorzystania z ochrony wynikającej z art. 1 ustawy o cenach, co stawiałoby zarówno producentów, jak i konsumentów odmiennej sytuacji prawnej tylko z tego powodu, że stopień utraty jakości towarów byłby tak znaczny, że towar nie powinien znaleźć się w obrocie. NSA zauważył, że przepis art. 40 ust. 1 ustawy o jakości nie wyklucza stosowania przepisu art. 11 ust. 4 ustawy o cenach, gdyż mówi on o odpowiedzialności karnej wprowadzania do obrotu artykułów nieodpowiadających jakości handlowej wynikającej z przepisów o jakości handlowej oraz deklarowanej przez producenta lub wprowadzającego do obrotu. Nie jest on zatem przewidziany jedynie dla osób wprowadzających towary nie nadające się do obrotu z mocy szczególnych przepisów. Zatem jak jest przyjęte w polskim systemie prawa, odpowiedzialność karna za popełnione przestępstwa nie wyłącza odpowiedzialności administracyjnej na podstawie przepisów prawa administracyjnego za ich naruszenie w postaci sankcji administracyjno-prawnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wydaje się, aby ustawodawca świadomie uprzywilejował sytuację takich producentów, którzy wprowadzili do obrotu towary niespełniające parametrów jakościowych, które dyskwalifikują te towary do wprowadzenia do obrotu, względem tych producentów, którzy wprowadzają do obrotu towary niepełnowartościowe w takim stopniu, że z mocy przepisów szczególnych towary te objęte są zakazem wprowadzenia do obrotu. W takiej sytuacji należy przywołać zasadę równości wszystkich wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne, wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wobec powyższego NSA podzielił skarżącego organu, że producent sprzedawca towaru o nieznacznie pogorszonych parametrach jakościowych i nie obniżający z tego powodu ceny znajdzie się w gorszej sytuacji od tych, którzy wprowadzają do obrotu towar, który w ogóle nie powinien znaleźć się w obrocie. Tych pierwszych ominęłyby sankcje prawo-administracyjne(ekonomiczne) z ustawy o cenach.
Natomiast wobec braku możliwości rozpoznania sprawy co do istoty na podstawie art. 188 p.p.s.a. przy ponownym rozpoznaniu sprawy zachodzi konieczność zbadania zarzutów skarżącego - producenta dotyczących rozbieżnych wyników analizy chemicznej pobranych próbek partii wina, co podważa ich wiarygodność.
Dopiero po dokonaniu prawidłowych ustaleń stanu faktycznego Sąd I instancji powinien ponownie rozważyć jaką podstawę prawno-materialną należałoby zastosować do tak ustalonego stanu faktycznego i mając na uwadze dokonaną przez NSA wykładnię przepisu art. 11 ust. 4 ustawy o cenach w nawiązaniu również do przepisu ustawy o jakości, a w szczególności art. 29 tej ustawy.
W piśmie z dnia 24 sierpnia 2006 r. organ wyjaśnił, że Centralne Laboratorium GIJHARS w P. uzyskało w 2001 r. potwierdzenie kompetencji poprzez akredytację zgodnie z Polską Normą PN-EN ISO/IEC 17025 przez Polskie Centrum Akredytacji. Zarówno sprzęt oraz odczynniki, poddawane są regularnej kontroli, jak również ścisłej kontroli podlegają pracownicy Laboratorium. Zdaniem organu w dniach 27-28 maja 2004 r. tylko próbki win owocowych z Wytwórni Win "[...]" miały niewłaściwe parametry jakościowe. Nie było podstaw do zakwestionowania ani sposobu badania (analizy przeprowadzono jeszcze dwukrotnie) ani sprzętu. Ponadto uwzględniając fakt, iż druga analiza była wykonywana na wtórnikach próbek po upływie 3 miesięcy, różnice w zawartości kwasowości lotnej nie są duże, gdyż w praktyce Laboratorium wielokrotnie zdarzały się przypadki partii niejednorodnych. Natomiast nieszczelność zakrętek mogła spowodować, iż wyniki analiz kwasowości lotnej podczas badań odwoławczych mogły być niższe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie rozpatrzenia sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej jako p.p.s.a.). Ponadto w myśl art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Rozpoznając sprawę z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone decyzje nie naruszają prawa.
Zgodnie z wytycznymi Sądu II instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w pierwszej kolejności konieczne było zbadanie zarzutów skarżącego dotyczących rozbieżnych wyników analizy chemicznej pobranych próbek partii wina. Zarówno w odwołaniu, jak i w skardze H. S. podnosił, iż skala błędu pomiędzy jednym a drugim badaniem wynosi 30 % a zatem jest tak duża, że sama w sobie świadczy o niewiarygodności tych badań. Dodatkowo powoływał się także na fakt, iż wino w dniu pobrania próbek odpowiadało polskiej normie PN-A-79121 dla wina owocowego oraz deklaracji zgodności producenta. Zarzucił też, iż mimo złożonego wniosku ponowne badanie nie zostało przeprowadzone przez inny ośrodek. Zdaniem skarżącego, te okoliczności, budzący uzasadnione wątpliwości system kontroli oraz niespójność różnego rodzaju badań (próbek i wyrobów gotowych w Hurtowni [...]), są wystarczającym powodem do uchylenia decyzji.
W rozpoznawanej sprawie bezsporny był fakt, że wyniki badań kwasowości lotnej w przedmiotowych winach owocowych przeprowadzone w laboratorium skarżącego jako producenta (atest nr [...]) wynosiły 0,68 g/l , a zatem były o wiele niższe niż wyniki uzyskane przez Centralne Laboratorium w P., gdzie pierwsze badanie nr [...] wykazało 1,9 g/l kwasowości lotnej, zaś drugie badanie nr [...] dało wynik 1,5 g/l kwasowości lotnej wina owocowego o nazwie "[...]".
Jednakże, w ocenie Sądu, w materiale dowodowym zebranym w sprawie brak jest uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych do ostatecznego potwierdzenia tezy skarżącego, iż powyższe wyniki uzyskane przez Centralne Laboratorium w P. mogą być nieprawidłowe czy też nierzetelne. Należy podzielić stanowisko zajęte przez organ, że skoro Laboratorium dysponowało nowoczesnym sprzętem oraz wykwalifikowanym personelem a także spełniło surowe wymogi niezbędne do akredytacji, zatem nie można kwestionować prawidłowości procedury zastosowanej przez Laboratorium pod względem technicznym.
Zdaniem Sądu, organ wykorzystał też środki prawne określone w art. 32 ust. 3 ustawy o cenach, który stanowi, iż w uzasadnionych przypadkach badania laboratoryjne, o których mowa w ust. 1 i 2 mogą być przeprowadzane na zlecenie właściwego organu Inspekcji przez inne wyspecjalizowane w danym zakresie laboratoria. Mając zatem na względzie wniosek skarżącego zawarty w odwołaniu organ zwrócił się do 19 innych laboratoriów w celu znalezienia wyspecjalizowanego laboratorium, które wdrożyło i posiada zwalidowaną metodę oznaczania kwasowości lotnej wyrażonej jako kwas octowy w winie, zgodnie z Rozporządzeniem Komisji (EWG) Nr 2676/90 z dnia 17 września 1990 r., określającym wspólnotowe metody analizy wina. Z notatki urzędowej sporządzonej w dniu 8 września 2004 r. wynika, że w owym czasie żadne z zapytanych 19 laboratoriów nie wdrożyło i nie zwalidowało metody oznaczania kwasowości lotnej wyrażonej jako kwas octowy, zgodnie z w/w Rozporządzeniem. Tym samym nasuwa się logiczny wniosek, iż badanie "odwoławcze", wobec braku innych wyspecjalizowanych w tym zakresie ośrodków badawczych, musiało być siłą rzeczy przeprowadzone ponownie w Centralnym Laboratorium w P. Dlatego też, Sąd doszedł do przekonania, iż organ podjął wszelkie niezbędne działania celem uwzględnienia wniosku skarżącego i przeprowadzenia powtórnego badania w innym ośrodku, co okazało się niemożliwe z przyczyn od organu niezależnych. W tej sytuacji nie można organowi zarzucić naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności, w ocenie Sądu, ustalony w sprawie stan faktyczny nie może budzić wątpliwości. Należy uznać za wiarygodnie dodatkowe wyjaśnienia organu, zawarte w piśmie z dnia 24 sierpnia 2006 r., co do których skarżący nie zajął stanowiska, iż w kwestii wina o tak krótkim bo 6-miesięcznym okresie przydatności do spożycia, na inny wynik drugiego badania mogły mieć też wpływ upływ czasu i warunki przechowywania próbki. Tym nie mniej uzyskane po raz drugi wyniki badania były także niekorzystne dla skarżącego bowiem oznaczały przekroczenie obowiązujących norm o 100 %, bez względu przyczynę, która mogła spowodować różnice w oznaczeniu stężenia kwasowości lotnej pomiędzy pierwszym a drugim badaniem. W tym aspekcie rozumienia istoty sprawy zarzuty skarżącego podważające wiarygodność wyników analizy chemicznej pobranych próbek wina nie są zasadne.
Rozważając ponownie podstawę materialno-prawną jaką należało by zastosować w rozpoznawanej sprawie oraz mając na uwadze dokonaną przez NSA wykładnię przepisu art. 11 ust. 4 ustawy o cenach w nawiązaniu do przepisu art. 29 ustawy o jakości Sąd uznał, że brak jest uzasadnionych podstaw prawnych do zakwestionowania wydanych decyzji pod względem materialnoprawnym.
Z drugiej strony, stosownie do analizy przepisu art. 29 ustawy o jakości, dokonanej przez NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2006 r. Sąd doszedł do przekonania, iż może budzić wątpliwości powołanie się przez organ w wydanych decyzjach na treść przepisu art. 29 ustawy o jakości w sytuacji, gdy badana partia wina została wprowadzona do obrotu przed otrzymaniem wyników badań laboratoryjnych. Natomiast należy podkreślić, iż treść sentencji decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Z. nie zawiera sankcji, o których mowa w przepisach ust. 2 pkt 1-5 art. 29 ustawy o jakości. Decyzja ta jest natomiast zgodna z dyspozycją przepisu art. 11 ust. 4 ustawy o cenach gdyż posiada obligatoryjne elementy osnowy decyzji, jakimi są rodzaj i stopień zaistniałych wad lub uszkodzeń opisane w art 11 ust. 1 ustawy o jakości. Co prawda wyniki laboratoryjne kwasowości lotnej wina osiągnięte w pierwszym badaniu, były wyższe od tych osiągniętych w drugim badaniu jednakże stopień pogorszenia jakości towaru pozostał taki sam bowiem wyniósł 100 % a zatem w ostatecznym rozrachunku nie mogło to mieć wpływu na wynik sprawy.
Nieprawidłowe działanie organu polegało zatem na tym, iż w decyzji I instancji podano jako podstawę prawną art. 29 ustawy o jakości lecz jest to tylko uchybienie formalnoprawne, które nie może być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.(por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt II SA 1096/00). Ponadto, błędne powołanie podstawy decyzji lub jej niepowołanie w okolicznościach, gdy podstawa taka istnieje w przepisach prawa, a nadto przesłanki do jej zastosowania zostały spełnione, nie można uznać za istotne naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.(wyrok NSA z dnia 15 lipca 2003 r., sygn. akt I SA 371/03)
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone orzeczenie prawa nie narusza, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.