VI SA/WA 1029/21

VI SA/Wa 1029/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-12-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Pawłowska /sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Pamela Kuraś-Dębecka
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Sygn. powiązane
II GSK 1071/22 - Wyrok NSA z 2025-12-11
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Dorota Pawłowska (spr.) Protokolant ref. staż. Katarzyna Rutkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] (dalej ,,zaskarżona decyzja") Minister Sprawiedliwości (dalej ,,Organ", ,,MS", ,,Minister"), działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej ,,Kpa") w związku z art. 312 ust. 1 oraz art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75, dalej ,,ustawa o radcach prawnych") sprzeciwił się wpisowi A. B. (dalej także ,,Skarżąca", ,,Strona", ,,Wnioskodawczyni") na listę aplikantów radcowskich prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych [...], dokonanemu uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia [...] listopada 2020 r.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Uchwałą nr [...] z [...] września 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą [...] ustalony został pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską A. B. Odpis uchwały został doręczony A. B. 6 października 2020 r.
W dniu [...] października 2020 r. A. B. złożyła do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] wniosek o wpis na listę aplikantów radcowskich.
Uchwałą nr [...] z [...] listopada 2020 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] dokonała wpisu A. B. na listę aplikantów radcowskich tej Izby. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że kandydatka ukończyła studia prawnicze, korzysta w pełni z praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych, a z załączonej do wniosku o wpis informacji z Krajowego Rejestru Karnego wynika, że nie była karana. Ponadto Strona uzyskała pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, który odbył się w dniu [...] września 2020 r. Tym samym Rada uznała, że A. B. spełnia ustawowe warunki, od spełnienia których uzależniony jest wpis na listę aplikantów radcowskich.
W dniu 30 listopada 2020 r. do Ministra, w trybie art. 311 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wpłynęła uchwała nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia [...] listopada 2020 r. wraz z aktami osobowymi A. B. Do akt osobowych zostały dołączone notarialnie poświadczone odpisy:
- dyplomu, potwierdzające ukończenie studiów z tytułem Bachelor of Laws na kierunku prawo europejskie na Uniwersytecie [...] w Wielkiej Brytanii wraz z tłumaczeniem przysięgłym,
- dyplomu, potwierdzające ukończenie studiów z tytułem Master of Laws na kierunku prawo europejskie na Uniwersytecie w [...] w Holandii wraz z tłumaczeniem przysięgłym i oryginałem pisemnej informacji od Dyrektora Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (dalej ,,Dyrektor NAWA"),
Z powyższych dokumentów - w opinii Organu - nie wynikało, czy A. B. ukończyła zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej.
W związku z powyższym, na podstawie art. 311 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zwrócono pismem z dnia 9 grudnia 2020 r. do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] uchwałę o wpisie na listę aplikantów radcowskich A. B. wraz z aktami osobowymi, w celu uzupełnienia akt o dokument potwierdzający przeprowadzenie procedury nostryfikacji, stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem.
Uchwała nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia [...] listopada 2020 r. wraz z aktami osobowymi A. B. wpłynęła ponownie do Ministra w dniu 31 grudnia 2020 r. Do akt osobowych zostało dołączone podanie A. B., w którym podniosła, że wymóg posiadania polskiego odpowiednika zagranicznego tytułu zawodowego (czyli tym samym konieczność przeprowadzenia nostryfikacji) powinien jasno wynikać z przepisów prawa. Według Strony, ustawa o radcach prawnych posługuje się słowem "uznane" co wskazuje na równorzędność poziomów wykształcenia. Nie używa natomiast słowa "równoważne", które wskazywałoby na wymóg przeprowadzenia procedury nostryfikacji. Zdaniem Strony, podstawą prawną uznania przedłożonego przez nią dyplomu jest art. 326 ustawy z dnia 20 lipca 2018r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020r. poz. 85 z późn. zm., dalej ,,ustawa o szkolnictwie"), co potwierdza informacja wydana przez NAWA z 25 stycznia 2019 r. Strona dołączyła również maila z 18 grudnia 2020 r. otrzymanego od NAWA, w którym NAWA wskazała, że równorzędność poziomów wykształcenia i równoważność dyplomów nie są pojęciami tożsamymi i wymóg procedury musi jasno wynikać z przepisów prawa. Ponadto A. B. wskazała, że przedłożony dyplom został wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego Królestwa Niderlandów i potwierdza w państwie wydania posiadanie wyższego wykształcenia prawniczego na poziomie studiów drugiego stopnia. Zdaniem Strony, na mocy art. 326 ustawy o szkolnictwie dyplom ten potwierdza w Rzeczypospolitej Polskiej posiadanie wykształcenia na poziomie studiów drugiego stopnia, czyli na tym samym poziomie co studia w polskiej uczelni zakończone nadaniem tytułu zawodowego magistra. Zatem, w ocenie Strony, posiadany przez nią dyplom uprawnia do kontynuacji kształcenia na odpowiednim poziomie w Polsce bez konieczności przeprowadzenia procedury nostryfikacji, której wymóg nie wynika z ustawy o radcach prawnych, a podstawę uznania dyplomu stanowi art. 326 ustawy o szkolnictwie.
W zaskarżonej decyzji Organ stanął na stanowisku, że oceniając, na podstawie akt sprawy, spełnienie przez A. B. przesłanek do wpisu na listę aplikantów radcowskich określonych w ustawie o radcach prawnych trzeba mieć na względzie, że w dniu 9 lipca 2013 r. uzyskała ona tytuł Bachelor of Laws na Uniwersytecie [...] w Wielkiej Brytanii, zaś w dniu 30 stycznia 2015 r. - tytuł Master of Laws na kierunku prawo europejskie na Uniwersytecie w [...] w Holandii.
Jak dalej podniósł Organ, ze złożonych przez Stronę oświadczeń wynika, że korzysta ona z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych. Z aktualnej informacji z Krajowego Rejestru Karnego oraz ze złożonego oświadczenia dotyczącego toczących się w przeszłości oraz obecnie postępowań karnych lub dyscyplinarnych wynika, że A. B. jest nieskazitelnego charakteru.
Zdaniem MS, A. B. spełnia zatem przesłanki określone w art. 24 ust. 1 pkt 3-5 ustawy o radcach prawnych.
W tym stanie rzeczy Organ stwierdził, że konieczne jest dalej ustalenie, czy Wnioskodawczyni spełnia przesłankę wynikającą z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych, tj. czy ukończyła zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. Jak stwierdził Minister, spełnienie tej przesłanki weryfikuje się na podstawie dyplomu zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym kluczowe jest ustalenie, czy zagraniczne studia, które ukończyła A. B. są studiami uznanymi w Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych.
Organ zważył, że przesłanka wskazana w art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych, tj. ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej jest przesłanką konieczną do spełnienia nie tylko na etapie dopuszczenia do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską ale również do wpisu na listę aplikantów, dopuszczenia do egzaminu radcowskiego, jaki przede wszystkim do wpisu na listę radców prawnych. Jest to zatem przesłanka, której spełnienie badane jest na każdym z wyżej wymienionych etapów, w tym w szczególności na etapie dopuszczenia do wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód radcy prawnego. Przesłanka ta jest zatem przesłanką uprawniającą de facto do wykonywania zawodu. Zdaniem Organu, użyty w drugiej części art. 24 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zwrot "uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej" należy odczytywać przez pryzmat zdania początkowego, które brzmi: "ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej". Zatem, w przypadku ukończenia przez kandydata studiów zagranicznych konieczne wydaje się uznanie za równoważny dyplomu i tytułu zawodowego kandydata przez pryzmat wymogów dotyczących wykształcenia w Rzeczypospolitej Polskiej, tj. ukończenia wyższych studiów prawniczych i jednocześnie uzyskania tytułu magistra prawa. Zastosowanie w tym przypadku ma zatem przepis art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie, a nie jak twierdzi Strona przepis art. 326 tej ustawy. W przypadku posiadania przez kandydata dyplomu ukończenia zagranicznych studiów prawniczych dla uznania za równoważny polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu - w przypadku braku umowy międzynarodowej określającej równoważność - konieczne jest przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego, co wprost wynika z treści art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie.
W odniesieniu do argumentów Wnioskodawczyni dotyczących posługiwania się w ustawie o radcach prawnych słowem "uznane", co wskazuje - w jej opinii - na równorzędność poziomów wykształcenia oraz, że ustawa ta nie używa słowa "równoważne", które wskazywałoby na wymóg przeprowadzenia procedury nostryfikacji, podkreślenia zdaniem MS jeszcze wymaga, że na gruncie ustawy o szkolnictwie pojęcie uznanie występuje wyłącznie w znaczeniu uznania dyplomu ukończenia studiów za granicą za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego. Przepisy art. 326 ustawy o szkolnictwie stanowią zaś wyłącznie o potwierdzeniu w Rzeczypospolitej Polskiej posiadania wykształcenia na poziomie studiów pierwszego albo drugiego stopnia (art. 326 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3). Nie może zatem przepis ten - jak twierdzi Strona - stanowić podstawy prawnej uznania przedłożonego przez nią dyplomu. Jak stwierdził Organ, kwestie dotyczące uznawania zagranicznego dyplomu za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu w celach zawodowych uregulowane zostały w art. 327 ww. ustawy.
Minister podkreślił przy tym, że zgodnie z art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie, dyplom ukończenia studiów za granicą może być uznany za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego. Przedłożone przez A. B. dyplomy potwierdzają posiadanie wykształcenia wyższego na poziomie studiów drugiego stopnia, jednakże - w opinii Ministra Sprawiedliwości - na chwilę obecną nie są równoważne z ich polskimi odpowiednikami, albowiem nie zostało przeprowadzone postępowanie nostryfikacyjne, o którym mowa w art. 327 ust. 1 in fine ustawy o szkolnictwie. Jak zaś podkreślił Organ, wyżej wymienione przepisy wskazują na konieczność przeprowadzenia nostryfikacji do stwierdzenia równoważności dyplomu z jego polskim odpowiednikiem.
Odnosząc się do wskazanego w podaniu Strony argumentu, że przedłożyła ona pismo od Dyrektora NAWA, z którego - w opinii Wnioskodawczyni - wynika podstawa prawna (art. 326 ustawy o szkolnictwie) "uznania" jej dyplomu, wskazać zdaniem MS należy, że przedłożone zaświadczenie nie stwierdza równoważności przedłożonych dyplomów z ich polskimi odpowiednikami. Zgodnie z art. 326 ust. 4 ustawy o szkolnictwie Dyrektor NAWA upoważniony jest do udzielania, na wniosek zainteresowanego podmiotu, pisemnej informacji o dyplomie wydanym przez zagraniczną uczelnię, o poziomie studiów i statusie uczelni, a zatem - jak już wyżej wskazano - nie jest właściwy do stwierdzenia równoważności dyplomu z jego polskim odpowiednikiem. Organ zwrócił uwagę, że powyższe wynika także z dołączonego przez Stronę maila otrzymanego od NAWA z 18 grudnia 2020 r., w którym napisano, że NAWA nie jest upoważniona do stwierdzania równoważności dyplomów. W powyższym mailu NAWA wskazuje, że wymaganie posiadania polskiego odpowiednika zagranicznego tytułu zawodowego, czyli konieczność przeprowadzenia nostryfikacji powinno wynikać z przepisów prawa, zaś w zakresie wpisu na listę aplikantów radcowskich NAWA odsyła do Ministerstwa Sprawiedliwości.
MS stanął na stanowisku, że przedłożona przez A. B. kopia dyplomu wydanego przez Uniwersytet w [...] z 30 stycznia 2015 r., stwierdzającego uzyskanie tytułu Master of Laws zgodnie z art. 326 ust. 1 i 2 ustawy o szkolnictwie, potwierdza w Polsce posiadanie wykształcenia na poziomie studiów drugiego stopnia oraz uprawnia do kontynuacji kształcenia na studiach drugiego stopnia, na studiach podyplomowych oraz do ubiegania się o nadanie stopnia doktora/przyjęcie do szkoły doktorskiej. Jest to potwierdzenie poziomu wykształcenia do celów dalszego kształcenia i nie oznacza uznania równoważności dyplomu i tytułu zawodowego.
W ocenie Ministra, dokumenty przedstawione przez A. B. nie mogą stanowić podstawy do ustalenia, że ukończyła ona zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim jest to wymagane, aby rozpocząć aplikację radcowską. Posiadany przez Stronę dyplom ukończenia studiów może być uznany za równoważny jego polskiemu odpowiednikowi, jednakże dla takiego uznania konieczne jest przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego.
Minister Sprawiedliwości podkreślił przy tym, że na gruncie przytoczonych wyżej regulacji nie jest władny do oceny i uznania dyplomu ukończenia studiów za granicą za równoważne odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu, w tym wypadku uznania równoważności studiów prawniczych w Rzeczypospolitej i równoważności uzyskania tytułu magistra prawa (art. 327 ustawy o szkolnictwie). Organ przy tym podkreślił, że oceniając spełnienie przez A. B. przesłanek wymaganych od kandydata na aplikanta radcowskiego przy wpisie na listę aplikantów radcowskich, jest uprawniony do dokonania oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegający się o wpis kandydat do zawodu radcy prawnego spełnia wszystkie przesłanki z art. 24 ustawy o radcach prawnych, w tym czy ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra łub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. Postępowanie o wpis na listę aplikantów radcowskich jest odrębnym postępowaniem od postępowania o dopuszczenie do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. W postępowaniu o wpis na listę aplikantów radcowskich, zarówno Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych, jak również Minister Sprawiedliwości mają obowiązek badania, czy kandydat spełnia w pełni wszystkie przesłanki konieczne do wpisu, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 10 września 2018 r. sygn. akt. VI SA/Wa 486/18. Jak zaś ocenił Minister, brak uzupełnienia przez Stronę dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji, stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem, wymaganego do wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich, uniemożliwia MS ustalenie, czy A. B. aktualnie spełnia wszystkie warunki niezbędne do wpisu na listę aplikantów radcowskich, określone w ustawie o radcach prawnych.
W ocenie Ministra, niezależnie od spełnienia pozostałych przesłanek wymaganych od kandydata na aplikanta radcowskiego, Strona nie wykazała, że ukończyła zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie dołączyła dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem, tj. do uznania za równoważny jej dyplomu ukończenia studiów za granicą odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu. Nie można zatem potwierdzić w tym przypadku zaistnienia jednej z koniecznych do wpisu przesłanek, tj. przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych, czyli ukończenia zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej.
Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, uzyskanie przez kandydata pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich w ciągu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego, zatem w przypadku A. B. do dnia 6 października 2022 r. Strona w powyższym okresie może zatem zrealizować swoje uprawnienie do wpisu na listę aplikantów radcowskich na podstawie uzyskanego przez nią pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, który odbył się w dniu 26 września 2020 r. po przedstawieniu dokumentu potwierdzającego przeprowadzenie procedury nostryfikacji, stwierdzającej równoważność dyplomu z jego polskim odpowiednikiem oraz po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych.
Na powyższą decyzję Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając ją w całości i zarzucając MS:
1. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) tj. naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radach prawnych, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż użyty w drugiej części zwrot "uznanych w Rzeczpospolitej Polskiej" należy odczytywać przez pryzmat zdania początkowego, które brzmi "ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczpospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra";
2) tj. naruszenie art. 24 ust 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 327 ustawy o szkolnictwie przez przyjęcie, że na gruncie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uznanie występuje wyłącznie w znaczeniu uznania równoważności a tym samym, że tylko w tym ujęciu należy interpretować uznanie, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych;
3) tj. naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 326 ustawy o szkolnictwie, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na dokonaniu zawężającej i nieuprawnionej wykładni określonych w art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesłanek warunkujących wpis na listę aplikantów radcowskich przez przyjęcie, że tylko dyplom ukończenia studiów za granicą uznany za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu jest podstawą do wpisu na listę aplikantów radców prawnych, podczas gdy wystarczającą podstawą jest ukończenie zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczpospolitej Polskiej za równorzędne;
4) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie, przez dokonanie błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, będącej wynikiem błędnego przyjęcia, iż art. 327 ust. 1 o szkolnictwie powinien być zastosowany, w sytuacji gdy zastosowanie znajduje art. 326 tej ustawy;
5) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 312 ust. 1, art. 33 ust. 3 oraz art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie, poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że nie są spełnione przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt ustawy o radcach prawnych, tj. legitymowanie się wymogiem ukończenia zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej i wymagane jest uznanie uzyskanych dyplomów na drodze procedury nostryfikacyjnej, przewidzianej przez art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie,
2. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1) tj. naruszenie art. 8 Kpa i art. 2 Konstytucji RP poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej;
2) tj. naruszenie art. 8 Kpa i art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równego traktowania oraz brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych.
Wskazując na powyższe zarzuty Strona wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stała się skarga na decyzję MS mocą której Organ sprzeciwił się wpisowi Skarżącej na listę aplikantów radcowskich. Istota zaś zaistniałego w sprawie zagadnienia prawnego sprowadza się do oceny, czy MS zasadnie przyjął, że w świetle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych i brzmienia art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych Strona nie ukończyła zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej.
Stosownie bowiem do postanowienia art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych ,,na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto: 1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej".
W oparciu natomiast o przepis art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych trzeba stwierdzić, że aplikantem radcowskim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 tej ustawy i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Spełnienie przez Skarżącą przesłanek określonych w art. 24 ust. 1 pkt 3-5 ustawy o radcach prawnych nie budzi wątpliwości w świetle akt administracyjnych. W związku z tym nie stało się przedmiotem zastrzeżeń objętych sprzeciwem zgłoszonym przez MS. Z oczywistych względów analogiczna ocena poczyniona w tym zakresie przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] i MS, nie była kwestionowana również przez Skarżącą. Oceny Sądu zaś wymaga, czy w sposób usprawiedliwiony zaistniałymi w sprawie okolicznościami MS zasadnie przyjął, że Strona nie ukończyła studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej.
W myśl art. 333 ust. 2 pkt 4 ustawy o radach prawnych zgłoszenie o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską powinno zawierać kopię dokumentu potwierdzającego ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej, albo zaświadczenie o zdaniu egzaminu magisterskiego.
Dla wykazania spełnienia ww. wymogu Skarżąca przedłożyła kopię dyplomu potwierdzającą ukończenie studiów z tytułem Bachelor of Laws na kierunku prawo europejskie na Uniwersytecie [...] w Wielkiej Brytanii wraz z tłumaczeniem przysięgłym, kopię dyplomu potwierdzającego ukończenie studiów z tytułem Master of Laws na kierunku prawo europejskie na Uniwersytecie w [...] w Holandii wraz z tłumaczeniem przysięgłym oraz informację Dyrektora NAWA.
Należy zgodzić się z twierdzeniem, że ustawa o radcach prawnych nie definiuje pojęcia ,,zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej". Stąd też wykładania tego pojęcia powinna być dokonana w oparciu o regulacje prawne dotyczące uznawania zagranicznych studiów a zatem w oparciu o przepisy ustawy o szkolnictwie. W tym zakresie zaś na szczególną uwagę zasługują postanowienia art. 326 i art. 327 tej ustawy. Zgodnie z postanowieniem art. 326 ust. 1 ustawy o szkolnictwie ,,Dyplom wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, potwierdzający ukończenie:
1) trzyletnich studiów lub studiów pierwszego stopnia trwających co najmniej 3 lata - potwierdza w Rzeczypospolitej Polskiej posiadanie wykształcenia na poziomie studiów pierwszego stopnia;
2) studiów drugiego stopnia - potwierdza w Rzeczypospolitej Polskiej posiadanie wykształcenia na poziomie studiów drugiego stopnia;
3) co najmniej czteroletnich studiów jednolitych - potwierdza w Rzeczypospolitej Polskiej posiadanie wykształcenia na poziomie studiów drugiego stopnia, jeżeli jest uważany za równorzędny dyplomowi ukończenia studiów drugiego stopnia w państwie wydania".
Jak zaś stanowi przepis art. 326 ust. 2 ustawy o szkolnictwie ,,jeżeli dyplom potwierdzający ukończenie studiów za granicą daje prawo do kontynuacji kształcenia na studiach drugiego stopnia lub ubiegania się o nadanie stopnia doktora w państwie, w którego systemie szkolnictwa wyższego działa uczelnia, która go wydała, uprawnia on w Rzeczypospolitej Polskiej odpowiednio do:
1) kontynuacji kształcenia na studiach drugiego stopnia albo
2) ubiegania się o nadanie stopnia doktora".
W ocenie Sądu, w świetle art. 326 i art. 327 ustawy o szkolnictwie, należy odróżnić dwie zasadnicze kwestie a mianowicie uznawalność osiągnięcia określonego poziomu studiów (wykształcenia na określonym poziomie) od kwestii związanej z uznawalnością wartości kwalifikacji wynikających z ukończenia studiów poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Przepis art. 326 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyraźnie wskazuje jak należy wykładać postanowienie ust. 1 tego artykułu ustawy. Odwołuje się bowiem do pojęcia osiągnięcia wykształcenia na określonym poziomie studiów. Podkreślenia zatem wymaga, że chodzi tutaj wyłącznie o potwierdzenie osiągnięcia wykształcenia na określonym poziomie studiów, uprawniającego do dalszego kształcenia w Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem Sądu, art. 326 ust. 1 ustawy o szkolnictwie przewiduje zatem uznawalność poziomów wykształcenia w odniesieniu do dyplomów wydawanych przez uprawnione uczelnie działające w państwach wskazanych w tym przepisie prawa. Ukończenie trzyletnich studiów lub studiów pierwszego stopnia trwających co najmniej 3 lata czy też studiów drugiego stopnia potwierdza jedynie osiągnięcie określonego poziomu wykształcenia w Rzeczypospolitej Polskiej odpowiednio na poziomie studiów pierwszego stopnia bądź na poziomie studiów drugiego stopnia.
Z tego też względu Dyrektor NAWA udziela, na wniosek zainteresowanego podmiotu, pisemnej informacji o dyplomie wydanym przez zagraniczną uczelnię, o poziomie studiów i statusie uczelni (art. 326 ust. 4 ustawy o szkolnictwie). Taką też informacją dysponowała Skarżąca, w której Dyrektor NAWA potwierdził, że ukończenie przez Stronę studiów z tytułem ,,Master of Laws" uzyskanym w Królestwie Niderlandów stanowi posiadanie wykształcenia na poziomie studiów drugiego stopnia. Nie można jednak z tego typu zaświadczeń wywodzić dalej idących skutków niż te jakie dla ich treści wyznaczane są postanowieniem art. 326 ust. 4 ustawy o szkolnictwie. Dyrektor NAWA na podstawie tego przepisu prawa wypowiada się tylko o dyplomie wydanym przez zagraniczną uczelnię, poziomie studiów i statusie uczelni a nie o równoważności dyplomów. Dał zresztą temu wyraz w mailu skierowanym do Strony. Realizacji tych zadań Dyrektora NAWA służy też treść informacji zawartych na stronie internetowej NAWA czy zmieszczony tam kwalifikator. Nie zmienia to jednak istoty uprawnień, jakie dla Dyrektora NAWA wynikają z ww. przepisu kompetencyjnego.
Uznawalność dyplomów, o jakiej mowa w art. 326 ustawy o szkolnictwie określa regułę zrównoważenia poziomu wykształcenia osiągniętego na uczelni działającej w systemie szkolnictwa wyższego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, z poziomem wykształcenia w Rzeczypospolitej Polskiej. Tak też należy postrzegać automatyczną uznawalność dyplomów na którą powołuje się Strona. Ogranicza się ona do uznania poziomu osiągniętego wykształcenia. W tym też zakresie, nie wymaga się przeprowadzenia dodatkowego postępowania nostryfikacyjnego.
Trzeba jednak tę kwestię odróżnić od równoważności dyplomów, o jakiej mowa w art. 327 ustawy o szkolnictwie. Zgodnie z brzmieniem art. 327 ust. 1 tej ustawy ,,dyplom ukończenia studiów za granicą może być uznany za równoważny odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku - w drodze postępowania nostryfikacyjnego".
W tym przypadku mamy do czynienia z kwalifikowaną formą uznawalności dyplomu ukończenia studiów za granicą. Chodzi bowiem o uznawalność kwalifikacji związanych z uzyskaniem wyższego wykształcenia. Istotny tutaj jest zatem nie tylko sam poziom osiągniętego wykształcenia (studia) ale ustalenie, czy kwalifikacje osiągnięte na tym poziomie za granicą odpowiadają wartości kwalifikacji uzyskanych w ramach studiów w Rzeczypospolitej Polskiej.
Na gruncie przepisu art. 326 ustawy o szkolnictwie jest mowa jedynie o uznawaniu wykształcenia na określonym poziomie i wynikających z tego uprawnieniach w zakresie dalszego kształcenia. Natomiast w art. 327 tej ustawy jest mowa o równoważności dyplomu ukończenia studiów z odpowiednim polskim dyplomem i tytułem zawodowym. Oba te artykuły w zasadniczy sposób różnią się zatem co do przedmiotu regulacji.
Przyjęta przez Sąd wykładnia art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie znajduje swoje potwierdzenie już w ust. 2 tego artykułu zgodnie z którym ,,osoba, której dyplom został uznany za równoważny polskiemu dyplomowi i tytułowi, może posługiwać się odpowiednim polskim tytułem".
W ocenie Sądu posługiwanie się ,,odpowiednim polskim tytułem" może zatem nastąpić jedynie w sytuacji tożsamości poziomu osiągniętego wykształcenia i równoważności wartości kwalifikacji uzyskanych w ramach studiów ukończonych za granicą z tymi, jakie kończy się w Rzeczypospolitej Polskiej.
Tylko w takim przypadku możliwe będzie posługiwanie się przez osobę, która legitymuje się dyplomem ukończenia studiów za granicą odpowiednim polskim tytułem tj. tytułem magistra prawa. Aby jednak mogło do tego dojść konieczne jest stwierdzenie równoważności dyplomu ukończenia studiów za granicą z odpowiednim polskim dyplomem i tytułem zawodowym. Następuje to albo na podstawie umowy międzynarodowej określającej równoważność, a w przypadku jej braku w drodze postępowania nostryfikacyjnego (art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie). Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że taka umowa międzynarodowa nie została zawarta pomiędzy Królestwem Niderlandów a Rzeczpospolitą Polską a zatem w takim przypadku pozostaje jedynie przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego. Przy czym za nieuprawnione należy uznać stwierdzenie zawarte w skardze o ,,bliżej nieokreślonej procedurze nostryfikacji przedłożonych dyplomów" (str. 11 skargi) albowiem w tym zakresie istnieją regulacje prawne ( por. art. 327 ust. 4 -7 ustawy o szkolnictwie i rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 r. w sprawie nostryfikacji dyplomów ukończenia studiów za granicą oraz potwierdzania ukończenia studiów na określonym poziomie (Dz. U. z 2018r. poz. 1881)).
Dokonując wykładni art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych w związku z ww. przepisami ustawy o szkolnictwie (art. 326 ust. 1 i art. 327 ust. 1 i 2 ) trzeba zatem w pierwszej kolejności zważyć, że jest w nim mowa o osobach, które ukończyły wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskały tytuł magistra (magistra prawa). Drugą grupę stanowią osoby, które ukończyły zagraniczne studia prawnicze. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wartość kwalifikacji ukończonych przez osoby należące do drugiej grupy powinna być analogiczna jak w przypadku tych osób, które ukończyły studia prawnicze w Polsce. W konsekwencji w przypadku osoby, która ukończyła studia za granicą, aby można było uznać, że spełnia warunek, o którym mowa w ww. przepisie, powinna legitymować się ukończonymi prawniczymi studiami za granicą, które są równoważne polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu ( art. 327 ust. 1 i 2 ustawy o szkolnictwie). Nie chodzi bowiem tutaj tylko o osiągnięcie przez nią określonego poziomu wykształcenia (art. 326 ust. 1 ustawy o szkolnictwie) ale potwierdzoną wartość kwalifikacji uzyskanych w ramach zagranicznego wykształcenia prawniczego (art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie). Tylko zaś dyplom ukończenia studiów za granicą uznany za równoważny odpowiedniemu dyplomowi studiów prawniczych w Polsce, jak i tytułowi zawodowemu (magister prawa) pozwala przyjąć, że osoby te uzyskały wiedzę i umiejętności równe kwalifikacjom, jakie pozyskują osoby kończące wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskujące tytuł magistra prawa. Tak też należy wykładać stanowisko Organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 5), że zwrot ,,uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej" należy odczytywać przez pryzmat zdania początkowego. Stąd też Sąd nie podziela argumentacji Strony zawartej w skardze (str. 5-6) kwestionującej prawidłowe w tym zakresie stanowisko zajęte ostatecznie przez Ministra a zbieżne z przedstawioną powyżej oceną prawną Sądu.
Reasumując powyższe, w konsekwencji tylko osoba, której dyplom ukończenia studiów prawniczych za granicą będzie uznany za równoważny prawniczemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu będzie mogła być postrzegana za tą, która ukończyła zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radach prawnych.
Sąd podziela zatem stanowisko przedstawione w wyroku tutejszego Sądu z 4 lutego 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2501/20), że ,,Ustawodawca wymaga od przystępującego do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką przedstawienia albo kopii dokumentu potwierdzającego ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra, albo dyplomu zagranicznego uznanego za równoważny odpowiedniemu polskiemu tytułowi, tj. magistra prawa. Przystępujący do egzaminu muszą być traktowani równo, tj. dyplom uzyskany za granicą musi odpowiadać polskiemu dyplomowi, tj. musi być uznany za jemu równoważny".
W odniesieniu zaś do przywołanej przez Stronę argumentacji związanej z uznawalnością kwalifikacji do wykonywania zawodu w Państwach Członkowskich Unii Europejskiej (str. 9-10 skargi) wskazać należy w pierwszej kolejności, że służy ona realizacji zasady swobody przepływu osób i usług pomiędzy Państwami Członkowskimi. Chodzi w tym przypadku o uznawanie kwalifikacji zawodowych a ma to zastosowanie wobec wszystkich obywateli Państw Członkowskich, zamierzających wykonywać zawód regulowany w Państwie Członkowskim innym niż to, w którym uzyskali kwalifikacje zawodowe, zarówno jako osoba pracująca na własny rachunek, w tym jako osoba wykonująca wolny zawód, jak też jako pracownik najemny (por. art. 2 ust. 1 dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych). W niniejszej sprawie nie mamy zaś do czynienia z sytuacją uznania prawa do wykonywania zawodu regulowanego przez Stronę w innym Państwie Członkowskim niż Państwo w którym prawo do wykonywania zawodu regulowanego zostało uzyskane.
Odnosząc się do argumentacji prawnej Strony opartej o uregulowania zawarte w innych ustawach (str. 7-8 skargi) to w pierwszej kolejności trzeba podkreślić autonomiczność rozwiązań prawnych na gruncie innych aktów prawnych. Tym niemniej, nawet przy uwzględnieniu zasady spójności regulacji prawnych w ramach jednego systemu prawa, to wskazane przez Skarżącą regulacje przyjęte na gruncie innych aktów prawnych same w sobie nie mogą przemawiać za błędną wykładnią przepisu prawa w którym ustawodawca zaniechał wyraźnego odwołania się do przepisu art. 327 czy art. 326 ustawy o szkolnictwie.
W ocenie Sądu, wskazana przez Organ wykładnia art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych znajduje swoje źródło w celu jakiemu ma służyć przyjęta w nim regulacja prawna, jak i w postanowieniach ustawy o szkolnictwie wyższym, których znaczenia nie można tutaj pominąć. Brak zaś wyraźnego odwołania się w tym artykule ustawy o radcach prawnych do przepisu art. 327 ustawy o szkolnictwie, na co zwraca uwagę Strona, nie zwalnia z obowiązku uwzględnienia przepisów ustawy o szkolnictwie przy wykładni tego przepisu prawa. Jak zaś to wynika z przedstawionej powyżej argumentacji prawnej, Minister dokonał w sprawie prawidłowej wykładni art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy radcach prawnych. Raz jeszcze trzeba bowiem podkreślić, że za zasadnością przyjętego stanowiska przemawia konieczność zapewnienia równości traktowania osób przystępujących do egzaminu na aplikację radcowską tj. tych które kończą wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskują tytuł magistra i tych, które studia prawnicze kończą poza granicami Polski.
Z uwagi na brak stosownej umowy międzynarodowej, Strona winna ubiegać się o uznanie równoważności jej dyplomu ukończenia studiów za granicą z odpowiednim polskim dyplomem i tytułem naukowym w ramach postępowania nostryfikacyjnego. Do tego czasu nieuprawnione jest założenie, że Skarżąca ukończyła studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej. Zasadnie zatem Organ przyjął, że nie została spełniona przesłanka z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radach prawnych a zarzut skargi naruszenia tego przepisu prawa nie zasługuje na uwzględnienie.
Trzeba też zauważyć, że aktualna wykładnia tego artykułu powinna uwzględniać obecne uregulowania prawne (ustawa o szkolnictwie) będące konsekwencją obecności Polski w Unii Europejskiej a zatem z istoty rzeczy uwzględniające wynikające z tego konsekwencje prawne także w zakresie zasad uznawania poziomu studiów, jak i równoważności dyplomów ukończenia studiów za granicą z ich odpowiednimi polskimi dyplomami i tytułami zawodowymi. Stąd też w ocenie Sądu, poprzednie brzmienie art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych na które powołuje się Strona nie może przesądzać o błędnej wykładni tego przepisu prawa dokonanej przez Organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji.
Z powyższych względów Sąd nie podziela również stanowiska Strony przedstawionego skardze na potrzeby uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 327 ust. 1 ustawy o szkolnictwie. Podobnie, nie mogą się ostać jako usprawiedliwione zarzuty naruszenia art. 8 Kpa i art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.
Sąd nie podziela stanowiska Strony jakoby doszło do naruszenia tych przepisów prawa. Zapewnienie bowiem zgodności z prawem działań organu administracji publicznej nie może ustępować odmiennemu oczekiwanemu zainteresowanego i wcześniejszej praktyce tego organu, w sytuacji gdy pozostawała ona w kolizji z przepisami prawa mającymi zastosowanie w sprawie. W sytuacji zatem gdy organ administracji publicznej dostrzegł błąd w swojej dotychczasowej praktyce rozstrzygania spraw o analogicznym czy podobnym stanie faktycznym to zobowiązany jest do niepowielania dalej wcześniejszych nieprawidłowości. Wychodząc bowiem naprzeciw podstawowej zasadzie postępowania administracyjnego tj. zasadzie praworządności, organy są zobowiązane w pierwszej kolejności działać na podstawie prawa (art. 6 Kpa) i uprzednie uchybienia do jakich dochodziło przy rozpoznawaniu spraw podobnego rodzaju nie mogą stanowić uzasadnionej podstawy do odstąpienia od tej zasady. W tym stanie rzeczy Skarżąca nie może też mieć uzasadnionego oczekiwania, że jej sprawa zostanie w podobny, uchybiający przepisom prawa sposób oceniona, tak jak miało to być może miejsce w przypadku innych wniosków o wpis na listę aplikantów radcowskich. Podobnie, Organ nie może pozostawać wierny dotychczasowej praktyce w powyższym zakresie w sytuacji gdy naruszała ona przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Czynienie mu z tego tytułu zarzutu jest nieuprawnione. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 8 Kpa jest niezasadny. Z tych też względów Sąd nie przychylił się do wniosku dowodowego Strony o zobowiązanie Organu do przedłożenia informacji w ilu sprawach złożony został sprzeciw z uwagi na brak procedury nostryfikacji dyplomu ukończenia zagranicznych studiów prawniczych osobom ubiegającym się o wpis na listę aplikantów radcowskich/adwokackich, sformułowany na stronie 13 skargi. Nie jest to bowiem okoliczność istotna w sprawie.
Zarzuty skargi okazały się niezasadnie. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.).
Sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 z późn. zm.) to jest przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.