VI Ka 848/15

Sygnatura akt VI Ka 848/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Kazimierz Cieślikowski Sędziowie SSO Piotr Mika SSO Marcin Schoenborn (spr.) Protokolant Aleksandra Studniarz przy udziale Jacka Sławika Prokuratora Prokuratury Okręgowej po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. sprawy Z. M. / M. / syna T. i M. , ur. (...) w B. oskarżonego z art. 13§1 kk w zw. z art. 286§1 kk i art. 297§1 kk przy zast. art. 11§2 kk na skutek apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2015 r. sygnatura akt IX K 2072/13 na mocy art. 437 kpk i art. 438 kpk uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Sygn. akt VI Ka 848/15 UZASADNIENIE Z. M. został oskarżony o to, że w dniu 15 maja 2009 r. w P. działając w celu osiągnięcia korzyści materialnej, złożył wniosek nr (...)- (...) o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w celu uzyskania dla siebie płatności bezpośrednich, w którym podał nierzetelne okoliczności o istotnym znaczeniu dla otrzymania płatności, polegające na potwierdzeniu, iż działka ewidencyjna (...) obejmującą działkę rolną G o powierzchni 3,42 ha oraz działkę rolną I o powierzchni 0,45 ha, jest użytkowana rolniczo, podczas gdy w rzeczywistości teren ten jest zalesiony, wprowadzając w ten sposób w błąd pracowników Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. o/ P. co do wskazanej okoliczności i usiłując w ten sposób doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia cudzym mieniem w wysokości 1.962 zł na szkodę Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. , tj. o przestępstwo z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk przy zast. art. 11 § 2 kk . Sąd Rejonowy w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt IX K 2072/13 uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, a na mocy art. 632 pkt 2 kpk kosztami procesu obciążył Skarb Państwa. Apelację od tego wyroku złożył Prokurator. Zaskarżając orzeczenie w całości na niekorzyść oskarżonego i zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, a polegający na niezasadnym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż dowody ujawnione w toku przewodu sądowego i ustalone na ich podstawie okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, iż oskarżony Z. M. dopuścił się przestępstwa z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk przy zast. art. 11 § 2 kk i w konsekwencji jego uniewinnienie, podczas gdy dowody te i poczynione na ich podstawie w sposób prawidłowy ustalenia prowadzą do wniosku przeciwnego, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w Gliwicach zważył, co następuje. Apelacja Prokuratora okazała się na tyle zasadną, że Sądowi odwoławczemu nie pozostało nic innego, jak uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Gliwicach jako rzeczowo i miejscowo właściwemu. Jakkolwiek trudno byłoby zgodzić się z apelującym, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy poddany ocenie zgodnie z kryteriami określonymi w art. 7 kpk miałby jednoznacznie potwierdzać, że we wniosku nr (...)- (...) złożonym w dniu 15 maja 2009 r. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (określanym dalej jako Agencja), którym bezspornie oskarżony domagał się przyznania na rok 2009 r. m.in. płatności bezpośredniej w postaci jednolitej płatności obszarowej ( (...) ), zawarł nieprawdziwe dane odnośnie rolniczego wykorzystania części powierzchni działki ewidencyjnej nr (...) , to już jednak nie sposób odmówić racji Prokuratorowi, gdy twierdzi, że Sąd Rejonowy kompletnie zignorował rzeczywistą treść zeznań świadka A. F. i to co z nich wynika odnośnie rozpoznanego w Agencji rzeczywistego charakteru całej w/w powierzchni gruntu, przeinaczając jednocześnie wymowę zeznań M. M. (3) oraz W. K. , tej ostatniej w zestawieniu z wnioskami płynącymi z treści sporządzonego przez nią w imieniu jednostki certyfikującej (...) protokołu z kontroli nr (...) , przeprowadzonej w związku wnioskowanym jednocześnie przez oskarżonego przyznaniem na 2009 r. płatności rolnośrodowiskowych, a która miała dotyczyć również użytkowanych rolniczo jako uprawy rolnicze i trwały użytki zielone części działki ewidencyjnej nr (...) . Już tylko z tego względu nie można mieć zaś przekonania co do prawidłowości ustaleń Sądu Rejonowego, wedle których we wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej oskarżony miał w istocie podać zgodnie z rzeczywistością, że w obrębie działki ewidencyjnej nr (...) o całkowitej powierzchni 11,8943 ha i powierzchni znajdujących się na niej gruntów rolnych 3,87 ha znajdują się: działka rolna oznaczona jako G o powierzchni 3,42 ha pokryta trawami wieloletnimi na gruntach ornych oraz działka rolna oznaczona jako I o powierzchni 0,45 ha pokryta łąką trwałą. Wedle zarzutu aktu oskarżenia owe działki rolne G i I miały nie być faktycznie użytkowane rolniczo tak jak deklarował to oskarżony m.in. we wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej na 2009 r. uwzględniającym również ich powierzchnię. Stąd oświadczając nierzetelnie w przedmiotowym wniosku w tym zakresie chciał uzyskać jednolitą płatność obszarową w wysokości nieadekwatnej do użytkowanej rolniczo powierzchni, tzn. wyższej o kwotę 1962 złotych odpowiadającej ilorazowi powierzchni 3,87 ha i obowiązującej stawki jednolitej płatności obszarowej w 2009 r. wynoszącej 506,98 złotych, przy czym musiał być w pełni świadom tej nierzetelności. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że Prokurator zdecydował się na oskarżenie Z. M. o powyższe, co rzeczywiście realizowałoby znamiona przestępstwa z art. 13 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk , na podstawie zeznań A. F. - kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. , powołującego się na ostateczne wyniki kontroli administracyjnej przedmiotowego wniosku oskarżonego w zakresie dotyczącym również rolniczego wykorzystania zgłoszonych w nim części działki ewidencyjnej nr (...) , a które stały się podstawą do wydania w dniu 19 lipca 2011 r. ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania oskarżonemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009 r.. Już w śledztwie świadek F. zeznał, że dopiero w 2011 r. na podstawie analizy powierzchni ewidencyjno-gospodarczej ( P. ) dla działki (...) wykonanej na zdjęciach satelitarnych z dnia 3 kwietnia 2009 r. stwierdzono, że wskazane przez oskarżonego we wniosku działki rolne G i I nie są użytkowane rolniczo, gdyż na ich całych powierzchniach znajduje się las (k. 49v). Podtrzymał to przesłuchiwany przed sądem doprecyzowując, że zaktualizowane zdjęcia Agencja pozyskała dopiero w 2011 r. (k. 136-137). Z dokumentacji stanowiącej załącznik do zawiadomienia o przestępstwie wynikało natomiast, że wcześniejsza tzw. ortofotomapa, którą dysponowała Agencja, pochodziła z 16 września 2003 r. (k. 13), jak też to, że Agencja nie przeprowadziła tzw. kontroli na miejscu przedmiotowego wniosku, a poprzestała na tzw. kontroli administracyjnej, inaczej rzecz ujmując dokonywanej za biurkiem bez naocznej weryfikacji zgłoszonych danych w terenie. Tymczasem Sąd Rejonowy nie zauważył, że świadek F. powoływał się na wnioski płynące z danych mających obrazować rzeczywisty stan faktyczny na gruncie na niespełna półtora miesiąca przed złożeniem przez oskarżonego przedmiotowego wniosku i to w taki sposób, który w istocie czynił niemożliwym, aby przez ten czas mógł on ulec zmianie na taki, jaki deklarował oskarżony, a więc, że tam, gdzie był las wedle analizy zdjęć satelitarnych, miałyby się znajdować trawy wieloletnie na gruntach ornych i łąka trwała. Sam oskarżony nawet nie twierdził, iż na dzierżawionej od 2007 r. od nadleśnictwa działce miałby kiedykolwiek dokonywać tego rodzaju zmian, poza tym, że tak w przedmiotowym wniosku, jak i we wniosku dotyczącym roku 2008, zobowiązywał się utrzymywać ją w tzw. dobrej kulturze rolnej, a więc przynajmniej raz do roku kosić, gdyż warunkowało to przyznanie płatności bezpośredniej (...) . Trzeba też wspomnieć, że nawet przeprowadzona przez Agencję wcześniej, bo jesienią 2009 r., analiza ortofotomapy, zapewne tej z 2003 r., miała pozwolić na zakwalifikowanie do użytkowanej rolniczo powierzchni jedynie obszaru 1,31 ha ze zgłoszonych do płatności (...) powierzchni 3,87 ha znajdującej się na działce ewidencyjnej nr (...) , o czym Agencja dodatkowo poinformowała Sąd Rejonowy już w toku postępowaniu sądowego (k. 139), a na tej właśnie podstawie już w styczniu 2010 r. po raz pierwszy odmówiono oskarżonemu jednolitej płatności obszarowej na 2009 r. (k. 8), przy czym decyzja w tym przedmiocie nie ostała się, ze względów formalno-prawnych (brak zastosowania sankcji) stwierdzono jej nieważność (k. 4-6), co stało się przyczynkiem do przeprowadzenia kolejnej kontroli administracyjnej już z wykorzystaniem zdjęć satelitarnych pochodzących z kwietnia 2009 r. Nie wiedzieć czemu Sąd Rejonowy nie dostrzegł też, iż wedle samej świadek M. M. (3) , która miała pomagać oskarżonemu w ostatecznym przygotowaniu m.in. przedmiotowego wniosku, ta formułując go nawet z wykorzystaniem tzw. wniosku spersonalizowanego, a więc do pewnego stopnia opracowanego przez Agencję na podstawie danych deklarowanych przez rolnika w roku poprzednim (k. 35v), opierać musiała się na dokumentach i informacjach, jakie przekazał jej zainteresowany, czyli Z. M. (k. 59, 155v). Świadek ta niczego więc nie weryfikowała, zatem tak naprawdę nie wiedziała, jak się przedstawiał stan rzeczywisty na deklarowanych przez oskarżonego jako działki rolne obszarach działki ewidencyjnej nr (...) , a mogła się np. opierać na przedstawionych danych z ewidencji gruntów, choćby takich, jakie sądowi przedłożył oskarżony, a z których istotnie wynika, że w rejestrze gruntów na dzień 16 kwietnia 2008 r. było zaewidencjonowane, iż na działce (...) o łącznej powierzchni 11,8943 ha na powierzchni 3,28 ha znajdują się grunty orne, a na powierzchni 0,4543 ha łąki trwałe, poza tym na powierzchni 0,17 ha jest sad (k. 195). W kontekście wyników kontroli administracyjnej przeprowadzonej przez Agencję w 2011 r. można się jednak zastanawiać, na ile te dane są aktualne i miarodajne choćby w odniesieniu do czasu, w którym oskarżony składał przedmiotowy wniosek o płatności. Słusznie też skarżący wypomniał Sądowi Rejonowemu, że świadek W. K. w swoich zeznaniach wskazała, iż przeprowadzając w sierpniu 2009 r. kontrolę w imieniu jednostki certyfikującej (...) na potrzeby wniosku oskarżonego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, nie odwiedzała każdej działki zgłoszonej do tej płatności, a tylko te przypadkowo do tego wytypowane. Jednocześnie nie była w stanie wskazać z uwagi na upływ czasu, gdzie była i co widziała (k. 199v), a tym samym nie mogła się wypowiedzieć się, czy na działce ewidencyjnej nr (...) na powierzchni odpowiadającej sumie powierzchni działek rolnych G i I znajdowały się rzeczywiście odpowiednio uprawy rolnicze i tzw. trwałe użytki zielone (k. 199v), co wydaje się potwierdzać sporządzony przez nią protokół z kontroli (k. 118-122) w zestawieniu z treścią wniosku o płatność rolnośrodowiskową (k. 109-117), które to dokumenty do akt złożył oskarżony. W obu tych dokumentach wskazana jest łączna powierzchnia upraw rolniczych i trwałych użytków zielonych w gospodarstwie rolnym oskarżonego odpowiednio 5,48 ha i 4,74 ha, przy czym wniosek precyzuje, że chodzi o łąki trwałe na powierzchni 4,74 ha, w tym na działce ewidencyjnej nr (...) na obszarze 0,45 ha, oraz trawy wieloletnie na gruntach ornych, w tym na działce ewidencyjnej nr (...) na obszarze 3,42 ha. Oczywiście można zastanawiać się, czy przywoływane przez świadka F. wnioski płynące z analizy zdjęć satelitarnych przeprowadzonej przez jednego z podległych mu pracowników stanowić mogą wystarczające potwierdzenie zarzuconej oskarżonemu nieprawdziwości danych podanych przez niego we wniosku o płatności (...) na 2009 r., w szczególności czy dowodzą świadomego zgłoszenia przez oskarżonego działek, których nie użytkował rolniczo we wskazany przez siebie sposób, a co warunkowało przyznanie mu tego rodzaju wsparcia finansowego. Zdaniem skarżącego tak właśnie ma być. W ocenie Sądu odwoławczego nie jest to takie pewne, jeśli się uwzględni, że nie jest przez Prokuratora kwestionowane, iż sporne działki miał oskarżony dzierżawić od nadleśnictwa na potrzeby prowadzonej działalności rolniczej związanej z hodowlą pszczół i produkcją miodu. Doświadczenie życiowe zdaje się podpowiadać, iż uli pomiędzy drzewostanem się raczej nie posadawia, a co najwyżej wykorzystuje się wolne przestrzenie w lasach, jak łąki i polany. Nie da się z kolei wykluczyć, że pracownicy Agencji dokonując analizy zdjęć satelitarnych np. wyciągnęli zbyt daleko idące wnioski, niekoniecznie adekwatne i jednoznaczne przy tej ich dokładności, jaką one zapewniają. Przypomnieć zaś należy, iż analizowane zdjęcia pochodzące z 2009 r. miały być zdjęciami satelitarnymi, a nie lotniczymi. Nie jest natomiast wiadoma dokładność tych zdjęć. Jak dotychczas nikt nie pomyślał, by je włącznie z ortofotomapą z 2003 r. zabezpieczyć na potrzeby niniejszego postępowania. Niewątpliwie niewystarczającym po temu jest załącznik graficzny do wniosku spersonalizowanego sporządzony z wykorzystaniem ortofotomapy (k. 26, 18), skoro akurat z niego, uwzględniając legendę, miałoby wynikać, że cała działka ewidencyjna nr (...) jest zalesiona i zakrzaczono, a mimo to początkowo co do wniosku z 2009 r. dostrzeganym w Agencji miał być obszar użytkowany rolniczo, choć o mniejszej niż deklarowana przez oskarżonego powierzchni. Nie wiadomo też, jakimi kryteriami pracownicy Agencji mieli się kierować dochodząc do przywołanych już wyżej wniosków, a więc na podstawie ortofotomapy z 2003 r., że oskarżony zawyżył o 2,56 ha obszar traw wieloletnich na gruntach ornych, zaś na podstawie zdjęć satelitarnych z 2009 r., iż na całej działce ewidencyjnej (...) , a nie tylko poza obszarem wyznaczonych na nich przez oskarżonego działek rolnych G i I, znajduje się las. Bez weryfikacji tych analiz, w szczególności analizy przeprowadzonej w 2011 r., nie sposób też ocenić poprawności rozumowania apelującego będącego przekonanym o winie oskarżonego, gdy ten w istocie konsekwentnie akurat w postępowaniu karnym zdaje się prezentować stanowisko, wedle którego nie zgadza się z niekorzystnymi ustaleniami poczynionymi przez Agencję na potrzeby wydawanych przez nią decyzji dotyczących odmowy przyznania (...) na 2009 r., a na sądzie karnym zgodnie z zasadą samodzielności jurysdykcyjnej statuowanej w art. 8 § 1 kpk ciąży obowiązek samodzielnego dokonywania ustaleń faktycznych, a nie przejmowania ich z innych postępowań. Rzetelne postępowanie karne wymaga zatem wyjaśnienia przez sąd orzekający, czy istotnie, choćby pomiędzy 2003 r, a 2009 r., jakby to wynikało z analizy zdjęć satelitarnych, a w nieustalonym okresie, jeśli weźmie się pod uwagę dane z ewidencji gruntów, nastąpiły takie zmiany na obszarze działki ewidencyjnej nr (...) , że z czasem w całości stanowiła ona las, co wręcz miałoby wykluczać deklarowane przez oskarżonego jej rolnicze użytkowanie w 2009 r. na jakiejkolwiek części jej powierzchni. Tego w dotychczasowym postępowaniu zabrakło. Przedwczesnym było zatem korzystne dla oskarżonego ustalenie, iż zgodnie z prawdą zadeklarował użytkowanie rolnicze działek G i I w przedmiotowym wniosku o płatności bezpośrednie na 2009 r., choć jednocześnie bez pogłębienia postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie brak podstaw do formułowania tak kategorycznych ocen, jak te zaprezentowane przez apelującego w wywiedzionym przez niego środku odwoławczym. Z tych względów, wobec dostrzeżenia uchybienia podniesionego w apelacji wywiedzionej na niekorzyść oskarżonego, zaskarżony wyrok ostać się nie mógł, a postępowanie pierwszoinstancyjne wymaga ponowienia. W dalszym postępowaniu Sąd Rejonowy obowiązany będzie więc przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe, przy czym w trybie art. 442 § 2 kpk uprawniony będzie poprzestać na ujawnieniu zeznań M. M. (3) oraz W. K. . Pozyska z Agencji ortofotomapę z 2003 r. oraz zdjęcia satelitarne z 2009 r. dotyczące działki ewidencyjnej nr (...) . Ustali dane i przesłucha w charakterze świadków pracowników Agencji, którzy ten materiał analizowali. Rozważy też zasięgnięcie informacji w nadleśnictwie, od którego oskarżony dzierżawił sporny obszar, odnośnie jego wiedzy na temat działki ewidencyjnej nr (...) , w szczególności tego, czy na całym jej obszarze w 2009 r. był las, czy też dało się na nim wydzielić obszary, które mogły być użytkowane rolniczo w sposób deklarowany przez oskarżonego i jaką miały powierzchnię. W razie potrzeby na te okoliczności przesłucha osoby rozeznane w tym zakresie w nadleśnictwie. Dopiero cały tak zgromadzony i ujawniony materiał dowodowy podda Sąd Rejonowy wszechstronnej i wnikliwej analizie oraz swobodnej ocenie zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, po czym wyciągnie prawidłowe wnioski końcowe. Obowiązkiem Sądu Rejonowego będzie również, o ile zajdzie taka konieczność, w sposób przekonywujący i zgodny z wymogiem art. 424 kpk uzasadnić na piśmie stanowisko zajęte w ponownym postępowaniu. Nie przesądzając więc w niczym kształtu ostatecznego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy orzekł jak w części dyspozytywnej swego wyroku.