III KK 127/14

Sygn. akt III KK 127/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 maja 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Józef Dołhy SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) Protokolant Alicja Piśkiewicz w sprawie W. K. skazanego z art. 178 a § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 22 maja 2014 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 30 grudnia 2013 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 8 października 2013 r. 1.uchyla zaskarżony wyrok i spraw przekazuje Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, 2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. 2 UZASADNIENIE Prokurator oskarżył W. K. o to, że w dniu 2 lipca 2013 r. o godz. 21.45 w B. woj. L. na ul. J. kierował rowerem po drodze publicznej, będąc w stanie nietrzeźwości (0,41 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu), tj. o popełnienie przestępstwa z art. 178 a § 2 k.k. Wyrokiem z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt … 524/13, Sąd Rejonowy w B. na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. oraz art. 67 § 1 k.k., uznając że W. K. dopuścił się zarzucanego mu przestępstwa z art. 178 a § 2 k.k., postępowanie karne o ten czyn warunkowo umorzył na okres próby 2 lat. Jednocześnie w oparciu o art. 67 § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu kierowania rowerami na okres roku. Nadto na mocy tego przepisu w zw. z art. 49 § 1 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w wysokości 500 złotych i na zasadzie art. 627 k.p.k. w zw. z art. 629 k.p.k. obciążył oskarżonego kosztami sądowymi. Wyrok ten zaskarżył sporządzoną w dniu 4 listopada 2013 r. apelacją oskarżony W. K., który zarzucił orzeczeniu Sądu I instancji obrazę art. 338 § 1 i 2 k.p.k., mającą wpływ na treść wyroku poprzez pozbawienie oskarżonego prawa do odpowiedzi na akt oskarżenia i złożenia wniosków dowodowych umożliwiających realizację prawa do obrony. Powołując się na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B. Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt … 1224/13, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną oraz zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za II instancję (k. 44). Wobec faktu, że oskarżony nie złożył wniosku w trybie art. 457 § 2 k.p.k., uzasadnienie tego wyroku nie zostało sporządzone. Od powyższego orzeczenia Sądu odwoławczego kasację na korzyść W. K. na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. wywiódł Prokurator Generalny, który na podstawie art. 523 § 1, 526 § 1 i 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k., polegające na dokonaniu nienależytej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy wyroku Sądu I instancji w zakresie przypisanego oskarżonemu 3 czynu z art. 178 a § 2 k.k., polegającego na „kierowaniu rowerem po drodze publicznej w stanie nietrzeźwości”, co było rażąco niesprawiedliwe w sytuacji wejścia w życie w dniu 9 listopada 2013 r. ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1247), która przekwalifikowała to przestępstwo w wykroczenie przewidziane w art. 87 § l a k.w. (art. 12 pkt 3 i art. 2 pkt 3 lit. a). W związku z tym wniósł on o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w L. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego wywiedziona na korzyść skazanego okazała się zasadna w stopniu oczywistym, dlatego w oparciu o art. 535 § 5 k.p.k. została uwzględniona w całości na posiedzeniu. Rację ma skarżący, że Sąd Okręgowy w L., dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu Rejonowego w B. oraz utrzymując w mocy zaskarżony apelacją wyrok Sądu I instancji skazujący W. K. za kierowanie w stanie nietrzeźwości rowerem na drodze publicznej, tj. za przestępstwo z art. 178 a § 2 k.k., nie dostrzegł zmiany stanu prawnego wprowadzonej ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz.1247). Trzeba podkreślić, że art. 12 pkt 3 wspomnianej ustawy uchylił art. 178 a § 2 k.k. Jednocześnie ustawodawca w ramach tzw. kontrawencjonalizacji do art. 87 k.w. dodał § 1 a, który to przepis prowadzenie w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego pojazdu innego niż mechaniczny na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu przekwalifikował na wykroczenie zagrożone karą aresztu lub grzywny nie niższej niż 50 złotych (art. 2 pkt 3 lit. a). Zgodnie z treścią art. 56 ust.1 powołanej ustawy przepis art. 87 § 1 a k.w. wszedł w życie w dniu 9 listopada 2013 r., a zatem po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji oraz sporządzeniu przez oskarżonego apelacji, a przed wydaniem orzeczenia przez Sąd odwoławczy. Z tego powodu zarzut osobistej apelacji oskarżonego nie odnosił się do zagadnień związanych ze wskazaną wyżej zmianą stanu prawnego. Nie oznacza to 4 jednak, że Sąd II instancji mógł pominąć skontrolowanie prawidłowości zastosowanych przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego w kontekście odmiennych regulacji prawnych, które zaczęły obowiązywać, gdy niniejsza sprawa osiągnęła etap postępowania odwoławczego. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 433 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę nie tylko w granicach środka odwoławczego, ale również w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje. Do przepisów nakazujących sądowi odwoławczemu orzekanie niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów należy zaliczyć m. in. art. 440 k.p.k., który pozwala na zmianę zaskarżonego orzeczenia sądu I instancji na korzyść oskarżonego albo jego uchylenie, przy czym stosowanie tego przepisu pozostawione jest uznaniu sądu odwoławczego i ograniczone do sytuacji, w której uzna on, że utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku byłoby rażąco niesprawiedliwe, a zatem dotknięte uchybieniami mieszczącymi się w każdej z tzw. względnych przyczyn odwoławczych (art. 438 k.p.k.), o ile ich stopień natężenia powoduje, że rażąco naruszają poczucie sprawiedliwości a nadto są niewątpliwe i bezsporne oraz prowadzą do naruszenia przez sąd zasady prawdy materialnej i sprawiedliwej represji (zob. postanowienia SN: z dnia 13 grudnia 2013 r., III KK 315/13, Prok.i Pr.- wkł. 2014/3/22, z dnia 2 kwietnia 2012 r., III KK 98/12, LEX nr 1163194, z dnia 18 lutego 2009 r., IV KK 306/08, LEX 491223). Odnosząc te uwagi do sprawy niniejszej trzeba stwierdzić, że pomimo braku podstaw do podzielenia zarzutu wywiedzionej apelacji sygnalizowana wyżej zmiana stanu prawnego spowodowała, iż orzeczenie Sąd I instancji okazało się rażąco niesprawiedliwe. Zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego dotknięty był bowiem obrazą przepisu prawa materialnego (art. 438 pkt. 1 k.p.k.), skoro po kontrawencjonalizacji czyn przypisany oskarżonemu, a polegający na kierowaniu rowerem po drodze publicznej w stanie nietrzeźwości, nie stanowił już przestępstwa z art. 178 a § 2 k.k. lecz wypełnił znamiona wykroczenia z art. 87 § 1 a k.w. Dlatego też Sąd Okręgowy w L. rozpoznając apelację wniesioną przez oskarżonego i uznając oczywistą bezzasadność podniesionego w niej zarzutu obrazy art. 338 § 1 i 2 k.p.k., naruszył w sposób określony w art. 523 § 1 k.p.k. dyspozycję art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., skoro skarżący 5 przekonywująco wykazał, że na etapie postępowania odwoławczego wystąpiły podstawy do uznania wyroku Sądu I instancji za rażąco niesprawiedliwy. Naruszenie to miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, albowiem w powstałej sytuacji procesowej poszerzenie przez Sąd Okręgowy zakresu kontroli odwoławczej poza granice zaskarżenia spowodowałoby uwzględnienie zmiany stanu prawnego oraz zastosowanie do czynu oskarżonego korzystniejszej ustawy nowej. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w L. W postępowaniu ponownym Sąd odwoławczy weźmie pod uwagę przedstawione wyżej zapatrywania prawne i dokona oceny prawnej czynu oskarżonego w kontekście zmian wskazanych wyżej przepisów materialnoprawnych wprowadzonych cyt. wyżej ustawą z dnia 27 września 2013 r., mając na uwadze, że kasacja Prokuratora Generalnego została wniesiona na korzyść oskarżonego, co skutkuje funkcjonowaniem pośredniego zakazu reformationis in peius ( art. 112 k.p.s.w. w zw. z art. 109 § 2 k.p.s.w. i art. 443 k.p.k.). O wydatkach związanych z rozpoznaniem kasacji orzeczono na podstawie art. 638 k.p.k.