VI Ka 253/14

Sygn. akt VI Ka 253/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 sierpnia 2014 roku Sąd Okręgowy w Słupsku VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Witold Żyluk Sędziowie: SO Dariusz Dumanowski SO Andrzej Dymalski Protokolant st.sekr.sądowy Barbara Szymańska przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Pawła Wnuka po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 roku sprawy M. K. oskarżonego o przestępstwo z art.178a § 1 k.k. i art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. z powodu apelacji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 25 marca 2014 roku w sprawie XIV K 766/13 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę M. K. przekazuje Sądowi Rejonowemu w Słupsku do ponownego rozpoznania. Sygn. akt VI Ka 253/14 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Słupsku, wyrokiem z dnia 25 marca 2014r., w sprawie XIV K 766/13, uznał oskarżonego M. K. za winnego tego, że: w dniu 17 marca 2013r. w S. , będąc uprzednio skazanym prawomocnym wyrokiem tego Sądu w sprawie XIII K 1857/06 z dnia 1 marca 2007r. za popełnienie przestępstwa podobnego z art. 244 k.k. na karę łączne roku pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od 26 lutego 2008r. do 19 lutego 2009r. oraz będąc uprzednio skazanym prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego w Słupsku w sprawie XIII K 451/07 z dnia 29 marca 2007r. i w sprawie II K 100/12 z dnia 22 marca 2012r. za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości i w okresie obowiązywania zakazów prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w tych sprawach orzeczonymi, znajdując się w stanie nietrzeźwości (I badanie 1,26 mg/l; II badanie 1,25 mg/l; III badanie 1,39 mg/l; IV badanie 1,26 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu; V badanie 3,18 promila etylowego we krwi) w ruchu lądowym prowadził pojazd mechanicznym – samochód osobowy marki R. (...) nr rej. (...) , kwalifikując ten czyn, jako występek z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to, na mocy art. 178a§ 4 k.k. , skazał go na karę roku pozbawienia wolności. Ponadto wyrokiem tym, na podstawie art. 42 § 2 k.k. , Sąd Rejonowy orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na zasadzie art. 624 k.p.k. , zwalniając oskarżonego z obowiązku ich ponoszenia. Powyższy wyrok zaskarżył osobistą apelacją oskarżony M. K. , zarzucając orzeczeniu błąd w ustaleniach faktycznych, mających wpływ na jego treść, polegający na przypisaniu mu zarzucanego czynu. Podniósł, że w dniu zdarzenia pojazdem kierował świadek M. O. , którego oskarżony chronił przed wymiarem sprawiedliwości, ponieważ wiedział, że był on poszukiwany przez policję. Podważył także wiarygodność zeznań swojej konkubiny oraz dokonaną przez Sąd I instancji ocenę złożonych przez niego wyjaśnień. Dodatkowo, pismem z dnia 11 sierpnia 2014r., skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów, a następnie wniósł o przeprowadzenie konfrontacji ze świadkiem M. O. . W konsekwencji powyższego apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Przed dokonaniem rozważań wyjaśnienia wymaga, że Sąd Okręgowy w trakcie rozprawy apelacyjnej w dniu 19 sierpnia 2014r. uzupełnił przewód sądowy i ujawnił akta sprawy Sądu Rejonowego w Słupsku, zadekretowanej pod sygnaturą II K 141/13 (k.89-92). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Po zapoznaniu się z całokształtem zgromadzonego materiału, w szczególności z informacją z krajowego rejestru karnego (k.16-17 i 116-116v), treścią zaskarżonego wyroku i jego uzasadnienia, treścią apelacji, jak i dalszym stanowiskiem skarżącego, i wreszcie z treścią opinii sądowo-psychiatrycznej (k.89-92, sygn. akt II K 141/13), Sąd II instancji doszedł do przekonania, że zaskarżony wyrok należy uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu, celem jej ponownego rozpoznania. Zauważyć trzeba, że wyrok podlega ochronie, jeżeli ocena materiału dowodowego nie wykazuje błędów logicznych i nie wykracza poza granice swobodnej oceny, określonej przepisem art. 7 k.p.k. Jednakże, odnoszenie się na tym etapie postępowania do zarzutów apelacyjnych, dotyczących dokonanej przez Sąd merytoryczny oceny zeznań świadków i wyjaśnień oskarżonego, jawi się jako przedwczesne. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgromadzony materiał dowodowy nie jest kompletny i wymaga uzupełnienia. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądów obu instancji, że oskarżony M. K. był uprzednio kilkukrotnie karany, w tym dwukrotnie za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości ( art. 178a § 1, § 4 k.k. ), czterokrotnie za przestępstwo z art. 244 k.k. (k.16-17 i 116-116v), a także za posiadanie i wprowadzanie do swojego organizmu środków psychotropowych w postaci amfetaminy ( art. 62ust.1 ustawy z dnia 29.07.2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii ). Ponadto, ze sporządzonej w sprawie II K 141/13 opinii sądowo-psychiatrycznej (k.89-92) wynika jednoznacznie, że oskarżony nadużywa alkoholu „od wielu lat”; „potwierdza występowanie ciągów alkoholowych (…)”; „ma coraz słabszą głowę, częściej urywa mu się film i nie pamięta, co robił (…)”; a „od września 2012r. ma sądowy obowiązek leczenia odwykowego ambulatoryjnego (…).” Co istotne, biegłe sądowe rozpoznały u badanego M. K. „zespół zależności alkoholowej”. Wprawdzie opinia biegłych L. K. i A. S. nie dała podstaw do kwestionowania poczytalności oskarżonego w sprawie II K 141/13, lecz uzasadnia konieczność przeprowadzenia podobnej opinii sądowo-psychiatrycznej w kontrolowanej sprawie, czyli na okoliczność stanu zdrowia psychicznego oraz poczytalności M. K. w chwili popełnienia przez niego zarzucanego mu czynu. Nie można także tracić z pola widzenia okoliczności, wynikającej z wywiadu biegłych, że w latach 90-tych oskarżony doznał urazu głowy w wypadku komunikacyjnym oraz, że zażywał środki psychotropowe w postaci amfetaminy. Zasadnym więc, w ocenie Sądu Okręgowego, wydaje się przeprowadzenie opinii sądowo-psychiatrycznej z uwzględnieniem tych okoliczności w celu ustalenia, czy mogły one spowodować uraz neurologiczny mózgu, a jeśli tak, to czy mógł on ulec pogłębieniu wskutek wieloletniego nadużywania przez oskarżonego alkoholu, a jeśli tak, to czy oskarżony ma zachowane czynności poznawcze (takie jak: spostrzeganie, uwaga, wyobraźnia, pamięć, myślenie i orientacja społeczna, zdolność wydawania sądów i wyciągania wniosków) w stopniu pozwalający na przypisanie mu zarzucanego aktem oskarżenia czynu. Godzi się dostrzec, że już tylko lektura sporządzonej w niniejszej sprawie opinii biegłego L. G. umożliwia postawienie tezy, iż M. K. nadużywa alkoholu, skoro w dniu inkryminowanego zdarzenia, o godzinie 16:13, stężenie alkoholu we krwi oskarżonego wynosiło aż 3/18‰, przy czym była to wartość spadkowa, istniejąca w fazie eliminacji alkoholu z organizmu (k.39-41), a co za tym idzie – najprawdopodobniej przed badaniem wartość ta była wyższa. Pomimo powyższego, nie zasięgnięto kolejnej opinii, ani w toku postępowania przygotowawczego, ani w toku postępowania sądowego, celem wyjaśnienia, czy w dniu zdarzenia M. K. miał zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia czynu oraz pokierowania swoim postępowaniem, nadto, czy może brać udział w czynnościach procesowych oraz jest zdolny do samodzielnej realizacji obrony w procesie. Co więcej, powyższe uchybienie doprowadziło do naruszenia fundamentalnej zasady rzetelnego i sprawiedliwego procesu karnego, pomieszczonej w art. 6 k.p.k. , albowiem pozbawiono oskarżonego możliwości skorzystania z pomocy obrońcy, o czym należało go pouczyć. Za niewystarczające w tym zakresie należy uznać pouczenie oskarżonego na etapie postępowania przygotowawczego (k.21), które miało wszak miejsce przed wydaniem opinii przez biegłego L. G. . Jednocześnie godzi się przypomnieć, że nawet wobec braku jednoznacznych przesłanek z art. 79 § 1 k.p.k. do zastosowania obrony obligatoryjnej, rzeczą Sądu meriti, zwłaszcza w świetle wspomnianej opinii biegłego, było zbadanie, czy istniały w sprawie okoliczności „utrudniające obronę” oskarżonemu ( art. 79 § 2 k.p.k. ). Orzecznictwo Sądu Najwyższego, podobnie jak piśmiennictwo, wiąże przecież okoliczności utrudniające obronę z właściwościami osobistymi i fizycznymi oskarżonego (wiek, stan zdrowia, sprawność poszczególnych narządów zmysłów) lub psychicznymi (stopień sprawności umysłowej, zaradność lub nieporadność). Ze względu więc na ujawnione w sprawie okoliczności, odnoszące się do stanu zdrowia i uzależnienia alkoholowego oskarżonego, uprawniona stała się konstatacja, że M. K. winien mieć zapewnioną możliwość realizacji przysługującego mu materialnego prawa do obrony z udziałem obrońcy, przynajmniej do czasu uzupełnienia postepowania dowodowego o opinię biegłych lekarzy psychiatrów, odpowiadającą w sposób kategoryczny na wyżej postawione pytania. Powyższe uchybienia, w ocenie Sądu Okręgowego spowodowały, że zaskarżony wyrok, jako przedwczesny, należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zachodzić będzie potrzeba przeprowadzenia dowodów w sposób usuwający dostrzeżone przez Sąd Okręgowy, a przedstawione wyżej, uchybienia oraz takiego przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych, który pozwoli Sądowi Rejonowemu na obiektywne rozważania, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na poczynienie ustaleń faktycznych w zakresie sprawstwa M. K. , co do zarzucanego mu aktem oskarżenia czynu. W zakresie dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie wyroku, Sąd I instancji może skorzystać z dyspozycji art. 442 § 2 k.p.k. Dopiera tak przeprowadzone postępowanie dowodowe może dać podstawę do prawidłowego wyrokowania w sprawie oraz do jego pełnej kontroli w ewentualnym postępowaniu odwoławczym.