VI Ka 1479/17

Warszawa, dnia 13 lipca 2018 r. Sygn. akt VI Ka 1479/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie : Przewodniczący: SSO Ludmiła Tułaczko protokolant: p.o. protokolanta sądowego Eryk Nersisyan, protokolant sądowy Renata Szczegot przy udziale prokuratora Józefa Gacka oraz oskarżycielki posiłkowej A. S. po rozpoznaniu dnia 13 lipca 2018 r. w Warszawie sprawy K. C. , córki K. i D. , ur. (...) w W. oskarżonej o przestępstwo z art. 300 § 2 kk na skutek apelacji wniesionych przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej i obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt II K 162/16 zaskarżony wyrok zmienia w ten sposób, że uniewinnia K. C. od popełnienia zarzucanego jej czynu, koszty sądowe w tej części przejmuje na rachunek Skarbu Państwa; zwalnia oskarżycielkę posiłkową A. S. od uiszczenia kosztów sądowych na nią przypadających w postępowaniu odwoławczym przejmując je na rachunek Skarbu Państwa; zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Legionowie na rzecz adw. K. P. kwotę 516,60 zł obejmującą wynagrodzenia za obronę z urzędu w drugiej instancji oraz podatek VAT. Sygn. akt: VI KA 1479/17 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Legionowie wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2017r. po rozpoznaniu sprawy sygn. II K 162/16 K. C. , uznał za winną tego, że : w dniu 15 kwietnia 2015 roku w bliżej nieustalonym miejscu, a ujawnionym w S. , będąc właścicielem i Prezesem Spółki (...) w celu udaremnienia wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa–Praga w Warszawie z dnia 28.02.2012 r. sygn. akt I C 659/11 z rygorem natychmiastowej wykonalności, udaremniła zaspokojenie swojego wierzyciela - A. S. i W. S. w kwocie 120.000 , 00 zł. poprzez pozorne obciążenie na podstawie umowy dzierżawy na rzecz Spółki (...) z siedzibą w N. składników swojego mienia w postaci trzech nieruchomości - działek nr (...) położonych w miejscowości S. gmina J. na czas 25 lat do dnia 30 kwietnia 2040 r. na warunkach określonych w umowie dzierżawy, tj. przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. i za to na podstawie art.300 § 2 k.k. skazał ją na karę 10 (dziesięciu ) miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art.69 § 1 i 2 kk i art.70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 2 (dwóch) lat próby; na podstawie art. 33 §2 i 3 k.k. wymierzył oskarżonej karę grzywny w wymiarze 50 (pięćdziesiąt ) stawek dziennych przyjmując wysokość jednej stawki dziennej za równoważną kwocie 20 (dwadzieścia ) złotych; zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.000 (dwóch tysięcy ) złotych tytułem częściowych kosztów postępowania w tym kwotę 180 (sto osiemdziesiąt ) złotych tytułem opłaty; zasądził ze Skarbu Państwa na rzecz adw. K. P. kwotę 1344 (jeden tysiąc trzysta czterdzieści cztery złote ) plus należny podatek VAT tytułem kosztów pomocy prawnej z urzędu. Od powyższego wyroku obrońca oskarżonej oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej A. S. wnieśli apelacje. Obrońca oskarżonej na podstawie art. 444 i art. 425 § 1,2 i 3 k.p.k. wyrok zaskarżył w całości. W oparciu o art. 427 § 1 i 2 oraz art. 438 pkt 1 k.p.k. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 300 § 2 k.k. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż oskarżona swym czynem wypełniła znamiona tegoż przestępstwa, podczas gdy oskarżona nie działała z zamiarem udaremnienia wykonania wyroku sądowego i uniknięcia zaspokojenia wierzycielki — pokrzywdzonej a celem zawarcia przez nią umowy dzierżawy nieruchomości było wyłącznie osiągnięcie środków pieniężnych na zaspokojenie wierzycieli i zmniejszenie swoich zobowiązań; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 300 § 2 k.k. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż oskarżona swym czynem wypełniła znamiona tegoż przestępstwa, podczas gdy obciążenie nieruchomości umową dzierżawy nie miało realnego wypływu na skuteczność egzekucji z tejże nieruchomości, bowiem działanie oskarżonej należało ocenić z punktu widzenia przepisów określających prowadzenie tejże egzekucji, tj. m.in. art. 930 § 4 k.p.c. i 1000 § 1 k.p.c. , z których wprost wynika, iż jakiekolwiek obciążenia nieruchomości dokonane przez oskarżoną po jej zajęciu są bezskuteczne; 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 300 § 2 k.k. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż oskarżona swym czynem wypełniła znamiona tegoż przestępstwa, podczas gdy brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy umorzeniem egzekucji dnia 6 kwietnia 2017 roku a obciążeniem przez oskarżoną nieruchomości umową dzierżawy, a pokrzywdzona może złożyć ponowny wniosek egzekucyjny dot. nieruchomości, co może skutkować wyegzekwowaniem roszczenia a zatem oskarżona nie udaremniła ani nawet nie uszczupliła zaspokojenia wierzyciela, skoro wierzyciel nadał może wyegzekwować swoje roszczenie w całości; Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 427 § 1 i art. 437 § 2 k.p.k. , wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej czynu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Legionowie do ponownego rozpoznania. Na zasadzie art. 444 i art. 425 § 1-3 k.p.k. pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej A. S. , zaskarżyła wyżej wymieniony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze, na niekorzyść oskarżonej K. C. . Na zasadzie art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 4 k.p.k. zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła niesłuszne niezastosowanie środka karnego w postaci zobowiązania oskarżonej do wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa- Praga w Warszawie z dnia 28.02.2012 r. sygn. akt I C 659/11 pomimo skazania jej za czyn z art. 300 § 2 k.k. podczas gdy nałożenie na oskarżoną obowiązku w postaci zobowiązania jej do wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa- Praga w Warszawie z dnia 28.02.2012 r. sygn. akt IC 659/11 czyniło by zadość zasadom prewencji indywidualnej i generalnej. Podnosząc powyższy zarzut na podstawie art. 427 § 1 i 437 § 2 k.p.k. wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze przez orzeczenie wobec oskarżonej obowiązku wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 28.02.2012 r. sygn. akt IC 659/11 tj. zapłaty na rzecz A. S. i W. S. kwoty 120.000 zł w okresie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia na zasadzie art. 72 § 1 pkt. 8.k.k. Sad okręgowy zważył, co następuje: W całości należy uznać za słuszną apelację obrońcy oskarżonej oraz zawarty w niej wniosek o uniewinnienie K. C. od popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 300 § 2 k.k. Przestępstwo z art. 300 § 2 k.k. należy do kategorii przestępstw skutkowych, co oznacza, iż penalizowane są w świetle tego przepisu, tylko te postacie udaremnienia egzekucji, które prowadzą do określonego skutku - udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela. O tym, czy taki skutek nastąpił należy oceniać na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczącego egzekucji z nieruchomości. W realiach tej sprawy znalazły zastosowanie przepisy art. 930 § 4 k.p.c. i art. 1000 § 1 k.p.c. Na mocy tych przepisów oddanie zajętej nieruchomości w użyczenie, leasing, najem lub dzierżawę jest bezskuteczne wobec nabywcy nieruchomości w egzekucji oraz z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. Tak więc umowa dzierżawy nieruchomości, którą zawarła oskarżona, nie miała wpływu na sprzedaż w wyniku egzekucji komorniczej. Nowy właściciel nieruchomości nie był związany umową dzierżawy i miał prawo wypowiedzenia tej umowy. Dotychczasowy dzierżawca mógł także przystąpić do licytacji dzierżawionej nieruchomości. Nieruchomość mogła także przejąć oskarżycielka posiłkowa A. S. . Trudno jest uznać za zasadny argument oskarżycielki posiłkowej A. S. , że umowa dzierżawy spowodowała, iż kupcy zaineresowani nieruchomością odstąpili od jej nabycia a także, że umowa dzierżawy spowodowała obniżenie wartości nieruchomości położonych w miejscowości S. . Należy zaznaczyć, że przedmiotowe nieruchomości zostały obciążone hipoteką na rzecz banku i z uwagi na wysokość zabezpieczonej kwoty ten właśnie aspekt mógł skutecznie zniechęcić potencjalnych kupców od ich nabycia, nie zaś umowa dzierżawy, która nie wiązała nowego nabywcy nieruchomości. Z tych powodów nie doszło do realnego obciążenia nieruchomości, którego skutkiem było udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia roszczenia A. S. . Sąd Rejonowy nie rozważył zachowania oskarżonej pod kątem przepisów postępowania cywilnego i bezpodstawnie doszedł do wniosku, że skutek w postaci udaremnienia zaspokojenia wierzyciela miał miejsce gdyż egzekucja w postaci sprzedaży nieruchomości została umorzona w dniu 6.04. 2017 roku. Tymczasem, zasadnie argumentuje obrońca w apelacji, że egzekucja z nieruchomości ma swoją specyfikę a jej bezskuteczność często wynika z np. z braku popytu na rynku na tego rodzaju nieruchomości. Nadto, pomimo tego, iż egzekucja została umorzona, nie oznacza to, iż oskarżycielka posiłkowa w okresie późniejszym nie będzie mogła złożyć kolejnego wniosku egzekucyjnego z nieruchomości, który zakończy się sprzedażą licytacyjną i wyegzekwowaniem należnej kwoty. Sąd I instancji przypisując oskarżonej popełnienie przestępstwa udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzycielki nie rozważył, że poprzez zawarcie umowy dzierżawy nieruchomości oskarżona miała możliwość osiągania dochodów na spłatę zadłużenia. Nie można czynić w tym zakresie zarzutu oskarżonej, iż chciała pozyskać środki na spłatę wierzycieli, przy czym nie kolidowało to z możliwością zaspokojenia wierzycielki – A. S. . Należy za zasadny uznać zarzut obrońcy, że poprzez złożenie wniosku o egzekucję środków pieniężnych uzyskiwanych przez oskarżoną z umowy dzierżawy oskarżycielka posiłkowa mogła także uzyskać przynajmniej w części zwrot należnej jej kwoty. Tymczasem A. S. złożyła wniosek egzekucyjny wyłącznie w zakresie egzekucji z nieruchomości stanowiących własność oskarżonej. Ewentualne środki pieniężne uzyskane z dzierżawy nie zostały przeznaczone na zaspokojenie roszczenia pokrzywdzonej. Wobec tego, bez wpływu na możliwość zaspokojenia się pokrzywdzonej z majątku oskarżonej, pozostawał fakt osiągania przez K. C. środków pieniężnych z tytułu umowy dzierżawy, nawet w sytuacji gdyby umowa ta była pozorna. Wysokość dochodów oskarżonej z umowy dzierżawy, nie ma realnego przełożenia na możliwość zaspokojenia wierzytelności A. S. . Dlatego, również w tym aspekcie nie można było przypisać oskarżonej działania celem pokrzywdzenia wierzycielki. Słusznie argumentuje obrońca w apelacji, że warunkiem sine qua non odpowiedzialności karnej na podstawie art. 300 § 2 k.k. jest ustalenie szczególnej więzi między zachowaniem się dłużnika a udaremnieniem lub uszczupleniem zaspokojenia wierzyciela, pozwalającej na obiektywne przypisanie dłużnikowi tego skutku. Obrońca powołuje się na liczne orzeczenia sądów dotyczące zasad odpowiedzialności za przestępstwo z art. 300 § 2 k.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że nie każda czynność rozporządzająca majątkiem dłużnika w toku egzekucji lub w sytuacji zagrożenia egzekucją prowadzi do odpowiedzialności karnej z art. 300 § 2 k.k. Uzasadniają ją takie tylko rozporządzenia składnikami majątku, które mają realny wpływ na udaremnienie lub ograniczenie zaspokojenia wierzyciela ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. V KKN 83/00. LEX nr 53056 i postanowienie tego Sądu z dnia 4 listopada 2002 r. sygn. III KK 283/02. OSNKW 2003. nr 3-4. poz, 34). Ustalenie, że udaremnianie lub uszczuplenie zaspokojenia wierzyciela nastąpiło in concreto w rezultacie rozporządzenia przez oskarżonego tym składnikiem majątku, który był zajęty lub zagrożony zajęciem, należy do istoty przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. , a stwierdzenie tej okoliczności w opisie czynu jest warunkiem uznania, że sprawca wypełnił swym zachowaniem odnośne znamię ustawowe. Do istoty przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. należy rzeczywiste wyrządzenie szkody. W wypadku, gdy czynność polegająca na rozporządzeniu majątkiem nie miała rzeczywistego wpływu na zaspokojenie wierzyciela, to wobec braku znamienia skutku w postaci udaremnienia zaspokojenia wierzyciela, nie dochodzi do popełnienia przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2014 roku, sygn. akt II AKa 59/14.) Wobec tego, że dokonane przez oskarżoną obciążenia składników majątkowych były bezskuteczne, nie sposób uznać, iż zawarcie umowy dzierżawy miało realny wpływ na możliwość zaspokojenia wierzycielki A. S. . Oskarżona nie wypełniła więc znamion przestępstwa z art. 300 § 2 k.k. , co skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i uniewinnieniem od popełnienia zarzucanego jej czynu. Pokrzywdzona może złożyć ponowny wniosek egzekucyjny dotyczący nieruchomości, co może skutkować wyegzekwowaniem roszczenia a zatem oskarżona nie udaremniła ani nawet nie uszczupliła zaspokojenia wierzyciela, skoro wierzyciel nadal może wyegzekwować swoje roszczenie w całości. Uniewinnienie oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej czynu powoduje, że zarzuty apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej A. S. stały się bezprzedmiotowe. Nałożenie obowiązku naprawienia szkody jest możliwe tylko w przypadku skazania za przestępstwo, w wyniku którego powstała szkoda. Należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy nałożenie na oskarżoną obowiązku naprawienia szkody nie byłoby możliwe nawet w wypadku uznania jej winy z uwagi na klauzulę antykumulacyjną, na co zasadnie zwrócił uwagę sąd I instancji. Jest to pogląd prawny ugruntowany w orzecznictwie, o czym świadczą także aktualne orzeczenia np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - II Wydział Karny z dnia 15 września 2017 r. II AKa 279/17 stwierdzający, że: „ Ze zdania drugiego art. 415 § 1 KPK wynika kategoryczny zakaz rozstrzygania w różnych postępowaniach o tej samej szkodzie, a co za tym idzie kumulowania tytułów egzekucyjnych wynikających z różnych orzeczeń. Jeżeli zatem roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono, to nie jest możliwe orzekanie o obowiązku naprawienia szkody, i to niezależnie od tego, czy zasądzone w postępowaniu cywilnym roszczenie zostało wyegzekwowane”. Nałożenie na oskarżoną obowiązku wykonania orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 28.02.2012 r. sygn. akt IC 659/11 tj. zapłaty na rzecz A. S. kwoty 120.000 zł w okresie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia na zasadzie art. 72 § 1 pkt. 8.k.k. o co wnosiła w apelacji pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej, stanowiłoby w istocie obejście klauzuli antykumulacyjnej z art. 415 § 1 k.p.k. Mając powyższe na uwadze sąd odwoławczy orzekł jak w wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach sądowych znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 632 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k.