VI GZ 146/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła nałożenia grzywny na notariusza M. G. przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie w kwocie 5000 zł za odmowę wydania odpisu aktu notarialnego, powołując się na art. 251 kpc. Sąd Rejonowy uznał, że notariusz nie miał prawa odmówić wydania dokumentu, interpretując art. 111 § 2 Prawa o notariacie w powiązaniu z art. 248 kpc. Notariusz w zażaleniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, wskazując, że przepisy Prawa o notariacie (art. 110 § 2, art. 111 § 2) są lex specialis wobec art. 248 kpc i wymagają dodatkowych przesłanek (zgoda strony aktu lub postanowienie sądu okręgowego) do wydania dokumentu, a także powołał się na tajemnicę zawodową. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, rozpoznając zażalenie, powziął wątpliwości co do wykładni przepisów i przedstawił zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu. Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 69/15 stwierdził, że obowiązek przedstawienia dokumentu z art. 248 § 1 kpc dotyczy także notariusza i obejmuje akty notarialne, a przepisy Prawa o notariacie nie wyłączają tego obowiązku. Mimo tej uchwały, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie o grzywnie. Sąd uznał, że choć obowiązek notariusza jest potwierdzony, to początkowe wątpliwości interpretacyjne, istnienie poważnych wątpliwości prawnych (co potwierdził SN), oraz dbałość notariusza o należyte wykonywanie obowiązków i tajemnicę zawodową, uzasadniały uchylenie grzywny. Sąd podkreślił, że grzywna z art. 251 kpc jest jednorazowa i nie ma możliwości jej ponowienia ani zwolnienia od niej. W związku z tym, sprawę przekazano do dalszego prowadzenia sądowi niższej instancji, a wniosek o zwrot opłaty od zażalenia oddalono, uznając brak oczywistego naruszenia prawa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: Wysokainterpretacja art. 248 k.p.c. w odniesieniu do notariuszy oraz stosunek przepisów Prawa o notariacie do przepisów k.p.c.
Orzeczenie Sądu Najwyższego jest wiążące, ale Sąd Okręgowy uchylił grzywnę ze względu na specyficzne okoliczności sprawy (wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne).
Zagadnienia prawne (2)
Czy notariusz jest zobowiązany do przedstawienia dokumentu (aktu notarialnego) na zarządzenie sądu w trybie art. 248 § 1 k.p.c., czy też przepisy Prawa o notariacie (art. 110, 111) stanowią lex specialis i wyłączają zastosowanie art. 248 k.p.c. w tej sytuacji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obowiązek przedstawienia dokumentu przewidziany w art. 248 § 1 k.p.c. dotyczy także notariusza i obejmuje sporządzane przez niego akty notarialne. Przepisy art. 110 i 111 Prawa o notariacie nie stanowią lex specialis wyłączającego zastosowanie art. 248 k.p.c. w tej sytuacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 248 k.p.c. jest elementem systemu obowiązków publicznoprawnych obywateli wobec wymiaru sprawiedliwości. Obowiązek ten nie jest sprzeczny z art. 111 § 2 Prawa o notariacie (który nakazuje współpracę z sądami w przypadkach prawem przewidzianych) ani z art. 110 § 2 Prawa o notariacie, gdyż procedura w nim przewidziana nie ma zastosowania. Ponadto, art. 110 i 111 Prawa o notariacie mówią o wydaniu dokumentu, a art. 248 k.p.c. o jego przedstawieniu (udzieleniu do wglądu).
Czy odmowa wydania dokumentu przez notariusza, motywowana wątpliwościami interpretacyjnymi co do przepisów Prawa o notariacie i k.p.c. oraz ochroną tajemnicy zawodowej, uzasadnia uchylenie grzywny nałożonej na podstawie art. 251 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w okolicznościach sprawy, gdzie istniały poważne wątpliwości interpretacyjne co do stosunku przepisów Prawa o notariacie do art. 248 k.p.c., a notariusz działał w dobrej wierze kierując się ochroną tajemnicy zawodowej, uchylenie grzywny było uzasadnione.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że choć obowiązek notariusza został potwierdzony przez Sąd Najwyższy, to początkowe wątpliwości interpretacyjne, które doprowadziły do przedstawienia zagadnienia prawnego SN, oraz dbałość notariusza o należyte wykonywanie obowiązków i tajemnicę zawodową, stanowiły podstawę do uchylenia grzywny. Podkreślono, że grzywna z art. 251 kpc jest jednorazowa i nie ma możliwości jej ponowienia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) S.A. w R. | spółka | powód |
| (...) Sp. z o. o. w R. | spółka | pozwany |
| M. G. | osoba_fizyczna | notariusz |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 251
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do nałożenia grzywny na osobę trzecią za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu.
k.p.c. art. 248 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek przedstawienia dokumentu na zarządzenie sądu przez każdą osobę, w tym notariusza.
pr. o not. art. 110 § 2
Ustawa - Prawo o notariacie
Warunki wydania wypisu aktu notarialnego przez notariusza (zgoda strony lub postanowienie sądu okręgowego).
pr. o not. art. 111 § 2
Ustawa - Prawo o notariacie
Obowiązek współpracy notariusza z sądami w przypadkach prawem przewidzianych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 248 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena zasadności odmowy przedstawienia dokumentu przez osobę trzecią.
k.p.c. art. 163 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Maksymalna wysokość grzywny nakładanej na podstawie art. 251 kpc.
k.p.c. art. 385 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
k.p.c. art. 397 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o zażaleniu do rozpoznawania zażaleń.
pr. o not. art. 18 § 1-3
Ustawa - Prawo o notariacie
Tajemnica zawodowa notariusza.
u.k.s.c. art. 79 § 1 pkt 1e
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Podstawa do zwrotu opłaty od zażalenia w przypadku oczywistego naruszenia prawa przez sąd I instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy Prawa o notariacie (art. 110, 111) stanowią lex specialis w stosunku do art. 248 k.p.c. • Wydanie dokumentu wymaga zgody strony aktu lub postanowienia sądu okręgowego. • Notariusz działał w obronie tajemnicy zawodowej. • Istniały poważne wątpliwości interpretacyjne co do stosunku przepisów, co potwierdził Sąd Najwyższy.
Odrzucone argumenty
Notariusz nie miał prawa odmówić wydania dokumentu na podstawie art. 248 § 1 k.p.c. • Pismo Krajowej Rady Notarialnej nie jest źródłem prawa. • Grzywna została nałożona zasadnie w celu wyegzekwowania obowiązku.
Godne uwagi sformułowania
przepisy prawa o notariacie wprowadzają szczególny tryb wydawania wypisów (odpisów) aktów notarialnych, to jest to tryb specjalny w stosunku do przepisów procedury cywilnej • nie należy karać grzywną notariusza, znajdującego się w niejednoznacznej sytuacji, a który postępował zgodnie z przepisem rangi ustawowej choć stojącym w sprzeczności z innym przepisem ustawy • obowiązek przedstawienia dokumentu, przewidziany w art. 248 1 kpc , dotyczy także notariusza i obejmuje sporządzane przez niego akty notarialne • jest to element systemu obowiązków publicznoprawnych współdziałania obywateli z wymiarem sprawiedliwości
Skład orzekający
Barbara Frankowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "interpretacja art. 248 k.p.c. w odniesieniu do notariuszy oraz stosunek przepisów Prawa o notariacie do przepisów k.p.c."
Ograniczenia: Orzeczenie Sądu Najwyższego jest wiążące, ale Sąd Okręgowy uchylił grzywnę ze względu na specyficzne okoliczności sprawy (wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między ogólnymi przepisami proceduralnymi a przepisami szczególnymi dotyczącymi notariuszy, co jest częstym problemem w praktyce prawniczej. Pokazuje, jak sądy radzą sobie z niejasnościami prawnymi i jak ważna jest rola Sądu Najwyższego w ich wyjaśnianiu.
“Czy notariusz może odmówić wydania aktu notarialnego? Sąd Najwyższy wyjaśnia, ale Sąd Okręgowy uchyla grzywnę!”
Sektor
usługi prawne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.