VI ACA 267/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód K. G. wniósł pozew o zapłatę kwoty 112.500 zł od swojego brata przyrodniego, W. S., tytułem zwrotu pożyczki, która miała zostać udzielona ustnie w dniu 24 czerwca 1994 r. z terminem zwrotu do 30 czerwca 1997 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo, uznając je za nieudowodnione. Sąd pierwszej instancji wskazał, że umowa pożyczki, której wartość przekracza 500 zł, powinna być stwierdzona pismem dla celów dowodowych (art. 720 w zw. z art. 74 § 1 k.c.). Powód nie przedstawił dowodów na piśmie potwierdzających zawarcie umowy, a oświadczenia świadków sporządzone na potrzeby procesu nie mogły zastąpić wymogu formy pisemnej. Sąd Okręgowy uznał również, że nie zaszły szczególne okoliczności uzasadniające dopuszczenie dowodu z zeznań świadków lub stron wbrew sprzeciwowi pozwanego. Dodatkowo, sąd pierwszej instancji podniósł wątpliwości co do pochodzenia środków, które powód rzekomo przeznaczył na pożyczkę, wskazując na możliwość ich pochodzenia z działalności przemytniczej, która podlegałaby przepadkowi. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację powoda, podzielając w całości ustalenia faktyczne i rozważania prawne sądu pierwszej instancji. Sąd odwoławczy podkreślił, że powód nie udowodnił zawarcia umowy pożyczki ani przekazania środków. Sąd Apelacyjny odrzucił również wnioski dowodowe zgłoszone na etapie postępowania apelacyjnego jako spóźnione i niedopuszczalne. Sąd odwoławczy wyjaśnił, że zasada prawdy materialnej, na którą powoływał się powód w kontekście uchwały Sądu Najwyższego, została wyeliminowana z polskiej procedury cywilnej przed datą wniesienia pozwu, a ciężar dowodu spoczywa na stronach. Ponadto, sąd odwoławczy zauważył, że przywołana uchwała SN dotyczyła drobnych pożyczek, podczas gdy kwota dochodzona pozwem była znacząca, co powinno skłonić do zachowania formy pisemnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie rygorystycznego podejścia do formy pisemnej umów pożyczki powyżej 500 zł oraz braku możliwości dowodzenia ich zawarcia zeznaniami świadków w przypadku braku uprawdopodobnienia pisemnego i szczególnych okoliczności. Podkreślenie zmiany zasad dowodowych w polskim procesie cywilnym.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego i faktycznego z lat 90. XX wieku i początku XXI wieku. Interpretacja przepisów k.c. i k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w tamtym okresie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa pożyczki zawarta ustnie w 1994 roku na kwotę przekraczającą 500 zł jest ważna i czy można ją udowodnić za pomocą zeznań świadków lub oświadczeń pisemnych sporządzonych na potrzeby procesu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa pożyczki na kwotę przekraczającą 500 zł powinna być stwierdzona pismem dla celów dowodowych. Oświadczenia świadków sporządzone na potrzeby procesu nie stanowią uprawdopodobnienia umowy na piśmie, a okoliczności sprawy nie uzasadniają odstępstwa od wymogu formy pisemnej.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do art. 720 w zw. z art. 74 § 1 k.c., zgodnie z którym umowa pożyczki powyżej 500 zł wymaga formy pisemnej ad probationem. Brak zgody stron na dowód z zeznań świadków, brak uprawdopodobnienia pisemnego oraz brak szczególnych okoliczności uniemożliwiają dopuszczenie dowodu z zeznań świadków. Oświadczenia świadków sporządzone po powstaniu sporu nie mogą zastąpić wymogu formy pisemnej.
Czy zasada prawdy materialnej nadal obowiązuje w polskim postępowaniu cywilnym w sprawach wniesionych po 1996 roku, umożliwiając sądowi dopuszczenie dowodów z zeznań świadków mimo braku formy pisemnej umowy pożyczki między członkami rodziny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasada prawdy materialnej została wyeliminowana z polskiej procedury cywilnej po wejściu w życie ustawy z dnia 1 marca 1996 roku. Ciężar dowodu spoczywa na stronach, a sąd nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania prawdy obiektywnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wskazał, że pozew został wniesiony w 2006 roku, a zatem zastosowanie ma art. 3 k.p.c. w brzmieniu po nowelizacji z 1996 roku, która wyeliminowała zasadę prawdy materialnej. Wobec tego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Przywołana przez powoda uchwała SN z 1986 roku, dotycząca zasady prawdy materialnej, straciła na aktualności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. G. | osoba_fizyczna | powód |
| W. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 720 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem.
k.c. art. 74 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zastrzeżenie formy pisemnej dla czynności prawnej (ad probationem) oznacza, że w razie niezachowania tej formy nie jest dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności, chyba że obie strony wyrażą na to zgodę, fakt dokonania czynności będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma, lub wystąpią szczególne okoliczności.
Pomocnicze
k.p.c. art. 246
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje dopuszczalność dowodu ze świadków lub przesłuchania stron, gdy forma pisemna była zastrzeżona dla celów dowodowych, w przypadkach określonych w kodeksie cywilnym.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiotem dowodu są fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd apelacyjny oddala apelację jako bezzasadną.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa pożyczki na kwotę powyżej 500 zł wymaga formy pisemnej dla celów dowodowych. • Oświadczenia świadków sporządzone na potrzeby procesu nie stanowią uprawdopodobnienia umowy na piśmie. • Brak szczególnych okoliczności uzasadniających odstępstwo od wymogu formy pisemnej. • Zasada prawdy materialnej nie obowiązuje w sprawach wniesionych po 1996 roku. • Ciężar dowodu spoczywa na powodzie.
Odrzucone argumenty
Umowa pożyczki zawarta ustnie jest ważna i może być udowodniona zeznaniami świadków. • Oświadczenia świadków sporządzone na piśmie stanowią uprawdopodobnienie umowy. • Więzy rodzinne i zaufanie między stronami stanowią szczególną okoliczność uzasadniającą dopuszczenie dowodu z zeznań świadków. • Sąd ma obowiązek dążenia do prawdy materialnej i dopuszczenia dowodów z urzędu. • Powód trudnił się działalnością przestępczą, co powinno skutkować ochroną prawną.
Godne uwagi sformułowania
Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. • Ograniczenia te zostały określone w przepisie art. 74 § 1 k.c. • Oświadczenia świadków zawarcia umowy, nawet sporządzone w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym, nie mogą być uznane za „początek dowodu na piśmie”. • Środki pochodzące z działalności przestępczej nie zasługują na szczególną ochronę Sądu. • Zasada prawdy materialnej została już wówczas wyeliminowana z polskiej procedury cywilnej. • Na mocy art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.
Skład orzekający
Małgorzata Borkowska
przewodniczący
Aldona Wapińska
sędzia
Magdalena Sajur – Kordula
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie rygorystycznego podejścia do formy pisemnej umów pożyczki powyżej 500 zł oraz braku możliwości dowodzenia ich zawarcia zeznaniami świadków w przypadku braku uprawdopodobnienia pisemnego i szczególnych okoliczności. Podkreślenie zmiany zasad dowodowych w polskim procesie cywilnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego i faktycznego z lat 90. XX wieku i początku XXI wieku. Interpretacja przepisów k.c. i k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w tamtym okresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie wymogów formalnych w obrocie prawnym, nawet między członkami rodziny. Pokazuje też ewolucję polskiego prawa procesowego.
“Pożyczka między braćmi: dlaczego ustna umowa na 112.500 zł okazała się nieważna?”
Dane finansowe
WPS: 112 500 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.