VI ACa 1567/17

Sygn. akt VI ACa 1567/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2018 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Jacek Sadomski (spr.) Sędziowie: SA Urszula Wiercińska SA Agata Zając po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) w W. przeciwko redaktorowi naczelnemu (...) o sprostowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt XXV C 1101/17 uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem Okręgowym w Warszawie w całości i sprawę przekazuje temu sądowi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt VI ACa 1567/17 UZASADNIENIE Powód wystąpił pierwotnie przeciwko pozwanym: Ł. P. , jako autorowi artykułów i redaktorowi naczelnemu (...) oraz S. L. (1) , jako wydawcy tego czasopisma (portalu), o ochronę dóbr osobistych i sprostowanie informacji zawartych w artykułach opublikowanych w (...) i wskazanych w pozwie. Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2017 r. przewodniczący wydziału wyłączył do odrębnego rozpoznania roszczenie o opublikowanie sprostowania prasowego, zawarte w pkt 1 pozwu oraz wniosek o zabezpieczenie tego roszczenia, wskazując na szczególny tryb postępowania w tym zakresie przewidziany w Prawie prasowym . Przedmiotem niniejszego postępowania były roszczenia o opublikowanie sprostowania skierowane przeciwko Ł. P. , wskazanemu przez powoda jako redaktor naczelny (...) . W odpowiedzi na pozew z dnia 2 sierpnia 2017 r. Ł. P. wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc m.in. zarzut braku legitymacji biernej, wskazując, że nie był i nie jest redaktorem naczelnym (...) . Ponadto wniósł o zasądzenie od powoda kosztów procesu. Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu. Sąd okręgowy wskazał, że na portalu (...) zostały opublikowane następujące artykuły: „ (...) ”, „ (...) ”, „ (...) ”, „ (...) ”, (...) , których autorem był Ł. P. . Powód zwrócił się w trybie art. 31 i 32 ustawy prawo prasowe do redaktora naczelnego portalu (...) z wnioskiem o opublikowanie sprostowań powołanych powyżej artykułów ze względu na zawarte w ich treści, niezgodne z prawdą, informacje. Wniosek ten nie został uwzględniony. Redaktorem naczelnym portalu (...) , według ustaleń sądu okręgowego, był i nadal jest S. L. (2) . Sąd okręgowy oddalił wniosek strony powodowej o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego S. L. (2) . Jak wskazał sąd okręgowy, wniosek ten był niedopuszczalny w tej sprawie z uwagi na szczególny tryb procesowy, określony w art. 50 i n. Prawa prasowego . Podstawą oddalenia powództwa w tej sprawie w pierwszym rzędzie był brak legitymacji biernej Ł. P. , który nie był i nie jest redaktorem naczelnym portalu (...) . Zgodnie natomiast z przepisem art. 39 Prawa prasowego roszczenie o sprostowanie powinno być skierowane przeciwko aktualnemu redaktorowi naczelnemu. Redaktorem naczelnym (...) . jest S. L. (2) . Ponadto sąd okręgowy wywiódł, że powód domagał się opublikowania sprostowań artykułów prasowych, które złożyć miał ich autor, co stawiało jego roszczenie w opozycji do istoty instytucji sprostowania, która została powołana do życia, aby umożliwić zainteresowanemu przedstawienie własnej wersji zdarzeń. Sąd I instancji zaznaczył, że autorem sprostowania może być wyłącznie podmiot, którego ono dotyczy, nie zaś jak żądał tego powód – podmiot, któremu zarzuca się naruszenie lub zagrożenie. Apelację od wydanego wyroku wniósł powód, zaskarżając wyrok sądu okręgowego w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W apelacji zawarte zostały następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa procesowego, a w szczególności art. 194 § 1 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku pełnomocnika powoda i pozwanego o wezwanie w charakterze pozwanego S. L. (2) na postawie art. 52 ust. 1 Prawa prasowego ; 2) naruszenia prawa procesowego, a w szczególności art. 215 § 1 k.p.c. w związku z art. 6 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku pełnomocnika powoda i pełnomocnika pozwanego o odroczenie rozprawy celem przesłuchania pozwanego na okoliczności wskazane w treści pozwu; 3) naruszenia prawa procesowego, a w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonanie przez sąd I instancji błędnych ustaleń faktycznych, sprzecznie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i w konsekwencji błędne ustalenie, iż pozwany nie jest redaktorem naczelnym czasopisma (...) mimo, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie świadczy, że ustalenia te są błędne; 4) naruszenia prawa materialnego, a szczególności art. 52 ust. 1 Prawa prasowego poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz zastosowanie polegające na przyjęciu, że 30 dniowy termin rozpoznania sprawy określony w art. 52 ust. 1 p.p. ma charakter terminu zawitego podczas gdy posiada on jedynie charakter instrukcyjny. W odpowiedzi na apelację, pozwany wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda zwrotu kosztów procesu. Sąd apelacyjny zważył, co następuje. Sąd okręgowy prawidłowo ustalił, w szczególności opierając się na wyciągu z rejestru dzienników i czasopism (k. 74), że funkcję redaktora naczelnego (...) pełnił w dacie wyrokowania w tej sprawie S. L. (2) . Co więcej, S. L. (2) nadal pozostaje redaktorem naczelnym (...) (notatka: k. 261). Wbrew jednak stanowisku sądu okręgowego, powyższe ustalenie nie skutkuje brakiem legitymacji procesowej po stronie pozwanej i nie powinno prowadzić do oddalenia wniesionego powództwa o sprostowanie. Jak wynika bowiem zarówno z treści pozwu, jak i stanowiska zajmowanego konsekwentnie w tej sprawie przez stronę powodową, Ł. P. został w tej sprawie pozwany niejako w podwójnej roli. Po pierwsze, w zakresie żądań dotyczących ochrony dóbr osobistych, jako osoba fizyczna – autor publikacji stanowiących podstawę roszczeń powoda. Po drugie, w zakresie żądań publikacji sprostowań, jako osoba pełniąca funkcję redaktora naczelnego (...) . Wskazać należy, że w sprawie o publikację sprostowania prasowego legitymacja bierna przysługuje redaktorowi naczelnemu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2008 r., III CZP 79/08). Podkreślić również należy, że pozwanym w sprawie o sprostowanie nie jest – wbrew stanowisku sądu okręgowemu – określona osoba fizyczna, a redaktor naczelny dziennika lub czasopisma, w którym nieprawdziwa lub nieścisła informacja została opublikowana. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że pozycja procesowa redaktora naczelnego jest najbardziej zbliżona do pozycji organu osoby prawnej. Status redaktora naczelnego w procesie o sprostowanie nie jest natomiast związany z jego osobistą odpowiedzialnością. Redaktor naczelny jest ustawowo wskazaną osobą, przeciwko której ma zostać skierowane żądanie sprostowania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2014 r., I CSK 387/13). Ostatecznie w uchwale z dnia 22 czerwca 2017 r., III CZP 8/17, Sąd Najwyższy uznał, uwzględniając w tym zakresie postulaty zgłaszane już uprzednio w doktrynie, że powództwo o opublikowanie sprostowania wytacza się przeciwko redaktorowi naczelnemu właściwego dziennika lub czasopisma, a nie przeciwko osobie fizycznej powołanej na to stanowisko. W efekcie uznana została szczególna zdolność sądowa redaktora naczelnego w sprawach o sprostowanie. Podmiotowość procesowa redaktora naczelnego wynika, jak wskazano w powyższej uchwale, z jego szczególnego statusu materialnoprawnego przewidzianego w Prawie prasowym . Rozważając zagadnie procesowej reprezentacji redaktora naczelnego, Sąd Najwyższy przychylił się do koncepcji stosowania w drodze analogii art. 67 § 1 k.p.c. W efekcie osobą uprawnioną do działania w imieniu redaktora naczelnego, jako podmiotu wyposażonego w szczególną zdolność sądową, jest osoba zajmująca to stanowisko. Jak wynika z prawidłowych ustaleń sądu okręgowego, potwierdzonych przez sąd apelacyjny, zarówno w chwili wniesienia pozwu w tej sprawie, jak i w chwili wyrokowania przez sąd pierwszej instancji, a także w dacie wydania wyroku sądu apelacyjnego, funkcję redaktora naczelnego (...) pełnił i nadal pełni S. L. (2) . W rozpoznawanej sprawie S. L. (2) nie został zawiadomiony o terminie rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Nie został mu również doręczony odpis pozwu w tej sprawie. Całe postępowanie przed sądem okręgowym toczyło się z udziałem Ł. P. , który wbrew twierdzeniom powoda nie pełni funkcji redaktora naczelnego (...) . Przy czym, jak zostało to już wskazane powyżej, treść zarówno pozwu, jak i dalsze stanowisko procesowe powoda zajmowane w tej sprawie, w tym złożony przed sądem pierwszej instancji wniosek o wezwanie do udziału w sprawie S. L. (2) , jako osoby pełniącej funkcję redaktora naczelnego (...) ., wskazuje, że powód pozwał w tej sprawie Ł. P. z uwagi na pełnioną przez niego funkcję redaktora naczelnego (...) . Tym samym, zważywszy na szczególną zdolność sądową, pozwany redaktor naczelny, powinien być w tej sprawie należycie reprezentowany, zaś zapewnienie należytej reprezentacji, stanowiło obowiązek sądu pierwszej instancji. Zważywszy, że pozwany redaktor naczelny w toku całego procesu nie był należycie reprezentowany, doszło w tej sprawie do nieważności postępowania. Pozwany bowiem pozbawiony został możliwości obrony swoich praw ( art. 379 pkt 5 k.p.c. ). Uzasadnia to zniesienie postępowania przed sądem pierwszej instancji, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania ( art. 386 § 2 k.p.c. ). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd okręgowy ma obowiązek ustalić należytą reprezentację pozwanego redaktora naczelnego (...) i przeprowadzić postępowanie z udziałem osoby pełniącej aktualnie tę funkcję. Sąd okręgowy powinien także czuwać nad tym, aby pozwanego w całym toku postępowania reprezentowała osoba pełniąca funkcję redaktora naczelnego. Zgodnie z art. 374 k.p.c. sprawa rozpoznana została przez sąd apelacyjny na posiedzeniu niejawnym.