V Ua 23/24

Sygn. akt V Ua 23/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 kwietnia 2025 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Leżańska po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2025 roku w Piotrkowie Trybunalskim na posiedzeniu niejawnym sprawy z odwołania B. O. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia (...) roku, sygn. (...) o prawo do zasiłku chorobowego na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2024 roku, sygn. akt IV U 6/24 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) w ten sposób, że oddala odwołanie; 2. nie obciąża B. O. kosztami zastępstwa procesowego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. za instancję odwoławczą. A. L. Sygn. akt V Ua 23/24 UZASADNIENIE Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych – (...) Oddział w W. , w sprawie (...) , odmówił wnioskodawczyni B. O. prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku oraz zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 13.917,82 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż wnioskodawczyni pozostawała niezdolna do pracy w okresie od 16 marca 2020 roku do 28 maja 2020 roku. ZUS ustalił uprawienie i wypłacił B. O. zasiłek za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku. Organ ubezpieczeniowy stwierdził, iż wnioskodawczyni od dnia 6 lutego 2018 roku nie podlegała jako pracownik u płatnika (...) Sp. z o.o. w W. obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu. Od powyższej decyzji B. O. odwołała się do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalski, który wyrokiem z dnia 30 grudnia 2020 roku, w sprawie sygn. akt V U 565/18, oddalił jej odwołanie. Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13 stycznia 2022 roku, w sprawie sygn. akt III AUa 277/21, oddalił apelację wniesioną przez B. O. . Z tego też względu zasiłek chorobowy za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku wypłacony w kwocie 10.768,80 zł jako świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi wraz z odsetkami. Pismem z dnia 4 grudnia 2023 roku wnioskodawczyni B. O. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Pismem z dnia 12 stycznia 2024 roku organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 czerwca 2024 roku. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim, w sprawie sygn. akt IVU 6/24, zmienił zaskarżoną decyzję w części w ten sposób, że zwolnił wnioskodawczynię B. O. od obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za okres od 30 marca 2020 roku do 28 maja 2020 roku wraz z odsetkami, w łącznej kwocie 13.918,82 złotych, oddalił odwołanie w pozostałej części i zniósł koszty postępowania między stronami. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Rejonowego: B. O. była zatrudniona w (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. , na umowę na czas nieokreślony od 6 lutego 2018 roku, w wymiarze czasu pracy na ¾ etatu. Ubezpieczona stała się niezdolna do pracy w okresie od 30 marca 2020 roku do 28 kwietnia 2020 roku, a następnie w okresie od 29 kwietnia 2020 roku do 28 maja 2020 roku. Decyzją z dnia (...) roku, nr (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. znak (...)- (...) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. , stwierdził, iż B. O. , jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. , nie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 6 lutego 2018 roku. Ubezpieczona B. O. wniosła w dniu 25 lipca 2018 roku odwołanie od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W. Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2020 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie sygn. akt V U 565/18, oddalił odwołanie B. O. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W. z dnia (...) roku sygn. (...) Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2022 roku Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń, w sprawie sygn. akt III AUa 277/21, oddalił apelację B. O. od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt VU 565/18. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 roku, w sprawie I USK 199/22, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia kasacji wnioskodawczyni do rozpoznania. Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił w oparciu o dowody w postaci dokumentów zawartych w aktach sprawy oraz twierdzeń wnioskodawczyni zawartych w odwołaniu od zaskarżonej decyzji oraz złożonych na rozprawie zeznaniach. Zdaniem tego Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy koresponduje ze sobą i nie budzi żadnych wątpliwości. W toku postępowania ZUS koncertował się na wykazanie zasadności żądania zwrotu zasiłku chorobowego, zaś wnioskodawczyni na braku podstaw do jego zwrotu. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Sąd Rejonowy uznał odwołanie za częściowo zasadne. Na wstępie Sąd I instancji wskazał, że B. O. złożyła odwołanie od decyzji wydanej przez organ rentowy w dniu (...) odmawiającej prawa do zasiłki chorobowego za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku i jednocześnie zobowiązującą ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami na rzecz funduszy chorobowego za ww. okres. Biorąc pod uwagę treść wyroków Sądu Apelacyjnego i Sądu Okręgowego, zgodnie z art. 365 k.p.c. , Sąd rejonowy uznał, że należało stwierdzić, iż prawidłowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że wnioskodawczyni nie posiadała prawa do zasiłku chorobowego, wobec braku przymiotu bycia ubezpieczoną w chwili zaistnienia niezdolności do pracy. Spór w niniejszej sprawie (...) na kwestii, czy zachodzą przesłanki do żądania zwrotu od wnioskodawczyni przyznanego jej i wypłaconego zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku powiększonego o odsetki. Następnie Sąd I instancji odniósł się do zasadności żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , ZUS ma 10 lat na dochodzenie od zobowiązanego do zapłaty należności określonych w decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Termin ten rozpoczyna bieg od dnia uprawomocnienia się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Niezależnie od powyższego ZUS nie może żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku okres ostatnich trzech lat za który ZUS może żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie jest sticte w ujęciu prawniczym terminem przedawnienia (por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 12.12.2013 r., sygn. akt: III AUa 573/13). W wyroku z dnia 6.01.2009 r., sygn. akt: II UK 124/2008, Sąd Najwyższy na gruncie przepisu art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , jak rozumieć ten 3-letni uznał że przepis ten ustanawia górną granicę wartości dochodzonego roszczenia jako sumy kwot wypłaconych na przestrzeni ostatnich 3 lat, przy czym termin 3 lat należy liczyć od daty otrzymania ostatniego świadczenia. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16.05.2012 r., sygn. akt III UZP 1/2012 ostatecznie rozstrzygnął i stwierdził, że trzyletni okres, za który organ rentowy może żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obejmuje okres do ostatniej wypłaty (pobrania) nienależnego świadczenia. W niniejszej sprawie świadczenie wnioskodawczyni zostało wypłacone za miesiąc maj 2020 roku, tym samym w świetle powyższych ustaleń, zdaniem Sądu meriti, uznać należy żądanie ZUS -u dotyczące zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia ZUS-u za niezasadne, gdyż decyzja zobowiązująca B. O. do zwrotu zasiłku chorobowego za okres od 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku została wydana i doręczona wnioskodawczyni dopiero po upływie 3 lat od wypłaty świadczenia. Mając na względzie treść powyższych ustaleń okres na dochodzenie przez organ ubezpieczeniowy nienależnie pobranego świadczenia upłynął w ocenie sądu I instancji, wraz z upływem trzech lat od wypłaty świadczenia. W świetle powyższych ustaleń zaskakującym dla Sądu I instancji był fakt, iż ZUS jako strony toczącego się przez okres około 5 lat postępowania przed Sądem, którego rozstrzygnięcie niewątpliwie miało wpływ na prawo B. O. do przyznania jej zasiłku chorobowego za okres od 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku wypłacił w 2020 roku wnioskodawczyni zasiłek chorobowy za wskazany powyżej okres. Organ rentowy dokonując wypłaty ww. świadczenia miał świadomość, że w przypadku niekorzystanego dla B. O. rozstrzygnięcia brak będzie podstaw do przyznania świadczenia zaś sama wnioskodawczyni zobowiązana będzie do jego zwrotu wraz z odsetkami. Postępowanie w toczącej się sprawie od decyzji (...) Oddział ZUS w W. z dnia (...) nr (...) , który stwierdził, iż w okresie od 6 lutego 2018 roku B. O. nie podlegała jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w W. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu zostało zakończone dopiero wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 stycznia 2022 roku zapadłym przed w sprawie sygn. akt III AUa 277/21. Decyzją żądająca zwrotu wypłaconego świadczenia nie została także wydana niezwłocznie po wydaniu tego wyroku a dopiero po upływie ponad 18 miesięcy. Także biorąc fakt, iż wnioskodawczyni wniosła kasację, której odmówiono rozpoznania w dniu 18 kwietnia 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych „czekał” na wydanie decyzji do (...) roku a więc prawie 7 miesięcy. Zdaniem Sądu rejonowego, takie działanie jest pozbawione logiki i irracjonalne. Ww. organ miał świadomość, iż od rozstrzygnięcie ww. sprawy zależeć będzie uprawienie wnioskodawczyni do zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku i że w przypadku wcześniejszej wypłaty tego świadczenia organ będzie dochodził jego zwrotu wraz z odsetkami, a mimo to wypłacił powódce świadczenie chorobowe za okres kiedy nie była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu w tym za sporny okres. Sąd i instancji wskazał również na fakt, iż ZUS podjął decyzję w zakresie żądania zwrotu pobranego świadczenia dopiero po upływie ponad 3 lat od zaprzestania jego wypłaty, a więc po upływie terminu z art. 84 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Powyższe zdaniem Sądu rejonowego skutkuje brakiem możliwości żądania zwrotu wypłaconego świadczenia, a tym samym zmianą zaskarżonej decyzji w tej części. Biorąc pod uwagę wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 stycznia 2022 roku, sygn. akt III AUa 277/21, oddalającego apelację B. O. od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt VU 565/18 uznał, iż brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 marca 2020 roku do dnia 28 maja 2020 roku. W tym też zakresie Sąd I instancji oddalił odwołanie B. O. . Biorąc pod uwagę wynik postępowania, Sąd zniósł koszty między stronami. Powyższy wyrok zaskarżył Zakład Ubezpieczeń Społecznych w części , w jakiej Sąd I instancji zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zwolnił wnioskodawczynię B. O. od obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 marca 2020 r. do dnia 28 maja 2020 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 13.918.82 zł, tj. w zakresie pkt 1. Apelacja zredagowana w imieniu organu rentowego przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżonemu wyrokowi zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 7a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , przez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż Zakład podjął decyzję w zakresie żądania zwrotu pobranego świadczenia dopiero po upływie 3 lat od zaprzestania jego wypłaty, a więc po upływie terminu z art. 84 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , podczas gdy w zaskarżonej decyzji organ rentowy żąda zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okres nie dłuższy niż 3 lata od ostatniego dnia okresu, za który nienależnie pobrane świadczenie zostało wypłacone, samą zaś decyzję wydał nie później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który odwołująca pobrała nienależne świadczenie, tj. stosownie do art. 84 ust. 7a ustawy systemowej. Biorąc pod uwagę sformułowane zarzuty apelujący wnosił o: zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie odwołania ewentualnie uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od odwołującej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej według norm przepisanych. W odpowiedzi na odwołanie profesjonalny pełnomocnik w imieniu wnioskodawczyni B. O. wnosił o oddalenie apelacji organu rentowego oraz zasądzenie od organu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych prawem wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy uznał, że apelacja organu rentowego okazała się w pełni uzasadniona, albowiem zarzut naruszenia przepisu art. 84 ust. 7a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , przez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż Zakład podjął decyzję w zakresie żądania zwrotu pobranego świadczenia dopiero po upływie 3 lat od zaprzestania jego wypłaty, okazał się słuszny. Sąd Okręgowy rozstrzygając w granicach powyższego, zresztą jedynego zarzutu apelacyjnego, miał dokonać oceny prawidłowości wyroku Sądu Rejonowego w zakresie żądania przez organ rentowy zwrotu przyznanego wnioskodawczyni i wypłaconego zasiłku chorobowego za okres od dnia 30 marca 2020 r. do 28 maja 2020 r. powiększonego o odsetki. Na wstępie wskazać należy, iż słusznie Sąd I instancji uznał, biorąc pod uwagę treść wyroku Sądu Okręgowego w sprawie sygn. VU 565/18 i Sądu Apelacyjnego w sprawie o sygn. III AUa 277/21, iż wnioskodawczyni nie posiadała prawa do zasiłku chorobowego, wobec braku przymiotu bycia ubezpieczoną chwili zaistnienia niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 84. ust 7 ustawy należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Do kosztów upomnienia przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się. Natomiast art. 84 ust. 7a ustawy wskazuje, że w przypadku osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji, o której mowa w ust. 7, nie wydaje się później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne świadczenie. Zgodnie z art. 84 ust. 3 ustawy nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata. Słusznie skarżący w złożonej apelacji wskazuje, że zaskarżoną decyzją organ rentowy żąda zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okres nie dłuższy niż 3 lata od ostatniego okresu, za który nienależnie pobrane świadczenie zostało wypłacone. Świadczenie to bowiem B. O. wypłacone zostało 28 maja 2020 r. a okres za jaki ZUS żąda jego zwrotu to 59 dni od 30 marca 2020 r. do 28 maja 2020 r. Decyzja zobowiązująca skarżąca do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wydana została dnia (...) r. Nie upłynął zatem 5 letni okres od ostatniego dnia okresu, za który B. O. pobrała nienależne świadczenie, a więc zgodnie z treścią art. 84 ust. 7a ustawy. Sąd Rejonowy błędnie uznał, że żądanie ZUS dotyczące zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia jest niezasadne, wskazując, że okres na dochodzenie przez organ ubezpieczeniowy nienależnie pobranego świadczenia upłynął wraz z upływem trzech lat od wypłaty świadczenia. Sąd Okręgowy podnosi, że we wskazanym w uzasadnieniu Sądu (...) instancji, wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r., w sprawie IIUK 124/2008, Sąd Najwyższy uznaje, że celem art. 84 ustawy systemowej jest też ochrona Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i odzyskanie kwot, które zostały wypłacone niezgodnie z przepisami. Zwrot zatem nienależnie pobranego świadczenia powinien odpowiadać wysokości kwoty, o którą bezpodstawnie został uszczuplony Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca ograniczył te kwoty i przez to uznał, iż nadmierne obciążanie osoby pobierającej świadczenie nienależne jest niedopuszczalne i stanowiłoby jej pokrzywdzenie w sensie pozaprawnym. Stąd przepis stawia bariery dla dochodzenia nienależnie wypłaconych kwot do 12 miesięcznego lub 36 miesięcznego okresu pobierania świadczenia. Przepis art. 84 ust. 3 ustawy systemowej nie wprowadza natomiast terminu przedawnienia dochodzenia nienależnego świadczenia. Omawiany przepis operuje pojęciem "ostatnich 3 lat/ostatnich 12 miesięcy" i bliżej terminu tego nie precyzuje, w szczególności nie odnosi go do decyzji organu. Sformułowanie "ostatnie ... lata" oznacza w tej sytuacji, że za podstawę obliczania roszczenia wynikającego z nienależnie pobranych kwot należy wziąć ostatnie ze świadczeń wypłaconych bez podstawy prawnej. W rezultacie, norma prawna art. 84 ust. 3 ustawy systemowej może, w zależności od stanu faktycznego danej sprawy, powodować wyłączenie spod obowiązku zwrotu części świadczeń, to jest świadczeń "pobranych dawniej niż 3 lata (lub 12 miesięcy) przed wstrzymaniem wypłaty". Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że ww. norma prawna ustanawia granice dochodzenia nienależnie wypłaconych kwot do wysokości świadczeń pobranych w okresie 1 roku lub 3 lat. Określają one zatem granice finansowe obowiązku zwrotu świadczenia. Konsekwencją powyższego jest przyjmowanie za podstawę obliczenia roszczenia wynikającego z nienależnie pobranych kwot ostatnich ze świadczeń wypłaconych bez podstawy prawnej. Za stanowiskiem takim przemawiają następujące argumenty: Ustawodawca w art. 138 ust. 4 ustawy emerytalno-rentowej jak i w art. 84 ust. 3 ustawy posługuje się sformułowaniem „kwota” co pozwala twierdzić, że wymienione w przepisie okresy - roczny i trzyletni - są powiązane właśnie z pojęciem wysokości nienależnie pobranych świadczeń. Innymi słowy przepis ten określa wysokość owych podlegających zwrotowi sum poprzez odwołanie się do okresów czasu tzn. zwrócone muszą być środki otrzymane w ciągu 12 lub 36 miesięcy. Sąd Rejonowy uznał, iż, mając na względzie treść art. 84 ust. 3, w którym użyto wyrażeń ”ostatnich 12 miesięcy” lub ”ostatnich 3 lat”, dla ustawodawcy ważna jest nie kwota maksymalna jakiej można dochodzić, ale okres za który można domagać się zwrotu. Jednakże takiego wniosku nie da się wyprowadzić z samych sformułowań tej treści - przeciwnie ich powiązanie z występującymi w tej samej jednostce redakcyjnej słowami „kwot” sugeruje, że chodzi właśnie o określenie wysokości tych kwot. Zapis ów oznacza, że za podstawę obliczania roszczenia wynikającego z nienależnie pobranych kwot należy wziąć ostatnie ze świadczeń wypłaconych bez podstawy prawnej. Podkreślał to Sąd Najwyższy w podjętej w siedmioosobowym składzie uchwale z dnia 16 maja 2012 r. (sygn. akt III UZP 1/12), podnosząc, że takie rozumienie przepisów wynika zarówno z ich wykładni językowej, jak i funkcjonalno-systemowej. Wskazywał również, że trzyletni okres, nie jest terminem przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Przypada on najczęściej do daty wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu, która ma charakter konstytutywny, tj. dopiero ona „tworzy” obowiązek zwrotu - bez niej świadczenie nie jest wymagalne (ma to znaczenie w przypadku odsetek, o czym w dalszej części uzasadnienia). Jednocześnie, jak argumentował Sąd Najwyższy, zwrócone mogą być jedynie te świadczenia, które zostały realnie wypłacone co oznacza, że zobowiązanie do ich zwrotu biegnie wstecz do ostatniego miesiąca ich pobierania, co wyklucza również możliwość zwrotu tych świadczeń, które wypłacone nie były. Powyższe wzmacnia tezę, że ustawodawca poprzez sformułowanie użyte w komentowanym przepisie chciał określić maksymalny okres - kwotę, jakiej może dochodzić organ rentowy, nie wprowadzał natomiast quasi terminu przedawnienia, po upływie którego ZUS nie może skorzystać z instytucji z art. 138 ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy pragnie także zwrócić uwagę (podkreślał to również Sąd Najwyższy w przytoczonej uchwale), że przyjęcie koncepcji forsowanej przez Sąd Rejonowy prowadziłoby do sytuacji, w której decyzja ZUS nie może dotyczyć zwrotu kwot za okres wykraczający poza 12 lub 36 miesięcy przed jej wydaniem. Reasumując poczynione rozważania, Sąd Okręgowy nie podziela argumentacji Sądu Rejonowego, że trzyletni okres wynikający z art. 138 ust. 4 ustawy emerytalnej, należy liczyć od daty wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu tego świadczenia. Stoi natomiast na stanowisku, że okres ów obejmuje okres do ostatniej wypłaty (pobrania) nienależnego świadczenia. W niniejszym przypadku zaskarżona decyzja organu rentowego spełnia ww. warunek, jako że obejmuje kwotę wypłaconą ubezpieczonej w ciągu 59 dni od ostatniej wypłaty niezasadnie pobieranego przez nią zasiłku chorobowego. Odnosząc się natomiast scrite do kwestii pojęcia nienależnie pobranego świadczenia i jego definicji wskazać należy, iż zgodnie z treści art. 84 ust. 2 ustawy systemowej wynika, że za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się, 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania, oraz 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z ubezpieczenia chorobowego uregulowana została także w art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym w przypadku pobrania nienależnego świadczenia z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych zasiłków bieżących lub innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Przepis ten nie stanowi przepisu szczególnego w stosunku do art. 84 ustawy systemowej, bowiem żaden z przepisów ustawy zasiłkowej nie reguluje odmiennie niż art. 84 ust. 2 ustawy systemowej kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Innymi słowy, art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej nie reguluje odmiennie okoliczności przemawiających za uznaniem świadczenia za pobrane nienależnie, niż czyni to art. 84 ust. 2 ustawy systemowej (por. wyroki Sądu Najwyższego, z dnia 17 stycznia 2012 r., I UK 194/11 , z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 212/13 , z dnia 19 lutego 2014 r., I UK 331/13 ). Podkreślić przy tym należy, iż świadczenia z zakresu ubezpieczeń społecznych są przyznawane w drodze decyzji administracyjnych i wypłacane na ich podstawie. Oznacza to, że również świadczenia w myśl art. 84 ust. 1 i 2 ustawy systemowej uważane są za nienależne i podlegają zwrotowi dopiero, gdy organ rentowy wyda stosowną decyzję administracyjną. Istotną cechą nienależnie pobranego świadczenia z ubezpieczeń społecznych jest świadomość osoby pobierającej świadczenie, co do nieprzysługiwania jej prawa do tego świadczenia w całości lub w części od początku albo w następstwie mających miejsce później zdarzeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2019 r., I UK 285/18 i przywołane w nim orzecznictwo). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. Organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. W prawie ubezpieczeń społecznych „świadczenie nienależnie pobrane”, to nie tylko „świadczenie nienależne” (obiektywnie, np. wypłacane bez podstawy prawnej), ale także „nienależnie pobrane”, a więc pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W świetle bogatego już orzecznictwa sądów stwierdzić należy, iż zakreśla się szeroko ramy zachowań kwalifikowanych, jako świadome wprowadzenie w błąd organu rentowego lub odwoławczego. Zalicza się do nich bezpośrednie oświadczenie nieprawdy we wniosku o świadczenia, przemilczenie przez wnioskodawcę faktu mającego wpływ na prawo do świadczeń, złożenie wniosku w sytuacji oczywiście nieuzasadniającej powstania prawa do świadczenia oraz okoliczność domniemanego współdziałania wnioskodawcy z innymi podmiotami we wprowadzeniu w błąd organu rentowego. Na wstępie jeszcze raz podkreślić należy, iż organ rentowy prawomocną decyzją stwierdził, iż ubezpieczona od dnia 6 lutego 2018 roku nie podlegała jako pracownik u płatnika (...) Sp. z o.o. w W. obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu. Co istotne, dla oceny charakteru pobranych przez B. O. świadczeń, jako należnych, czy też niezależnych, nie ma znaczenia, ani data wydania powyższej decyzji, ani też powzięcie przez skarżącą wiedzy o jej treści. Zgodnie bowiem z art.6 ust 1p.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (Dz.U. Nr 137, poz. 887) o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 , osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskie są pracownikami. Powyższe oznacza, iż obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlega się z mocy prawa, a decyzje organu rentowego w tym zakresie mają jedynie charakter deklaratoryjny (tak postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2020 r., III UK 539/19). Zresztą ustalenia w przedmiocie fikcyjności zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego czynione są zwykle po jego ustaniu, przy okazji rozpoznawania sporu o prawo do świadczeń przysługujących z jego tytułu. Skarżąca została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, jako pracownik, przez płatnika składek (...) Sp. z o.o. w W. i na tej podstawie zostały skarżącej wypłacone zasiłki chorobowe. W niniejszej sprawie doszło jednak do obalenia domniemania powstania stosunku pracy, co oznacza, że pomimo zawarcia umowy o pracę nie nastąpiło zatrudnienie pracownika i że zgłoszenie do ubezpieczenia ma z tej przyczyny charakter fikcyjny. Zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego, bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę, świadczy bowiem o fikcyjności zgłoszenia do pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Fikcyjne zawarcie umowy o pracę, czyli niezwiązane z wykonywaniem pracy, powoduje, że dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń następuje pod pozorem zatrudnienia. Jednakże o nieobjęciu obowiązkiem ubezpieczeń społecznych w przypadku zgłoszenia do ubezpieczeń osoby niebędącej pracownikiem nie decyduje nieważność umowy o pracę, ale fakt, że osoba ta faktycznie nie pozostaje w stosunku pracy. Osoba, która zawarła fikcyjną umowę o pracę, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu i nie nabywa prawa do świadczeń wypływających z tego ubezpieczenia. Powyższe oznacza, iż B. O. zawierając fikcyjną umowę o pracę, świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy, skarżącą miała więc świadomość nieprzysługiwania jej prawa do świadczeń w całości od samego początku, nie zaś w następstwie mających miejsce później zdarzeń tj. wydania decyzji przez organ rentowy o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym. Z orzeczeń Sądu Najwyższego wynika bowiem, że zakreśla się szeroko ramy zachowań kwalifikowanych jako świadome wprowadzenie w błąd organu rentowego lub odwoławczego. Zalicza się do nich bezpośrednie oświadczenie nieprawdy we wniosku o świadczenia, przemilczenie przez wnioskodawcę faktu mającego wpływ na prawo do świadczeń, złożenie wniosku w sytuacji oczywiście nieuzasadniającej powstania prawa do świadczenia oraz okoliczność domniemanego współdziałania wnioskodawcy z innymi podmiotami we wprowadzeniu w błąd organu rentowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2019 r., III UK 11/18 , OSNP 2019 nr 9, poz. 115 i przytoczone w nim orzecznictwo, postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2020 r.II UK 260/19I). W wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r., wydanym w sprawie sygn. I UK 285/18, Sąd Najwyższy wskazał, iż organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. Oczywiście w niemniejszej sprawie, nie ma zastosowania nakładany na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek pouczenia o braku prawa do świadczenia, wszak trudno uznać, iżby organ rentowy miał przewidywać, że wnioskodawczyni ma zamiar świadomie wprowadzać w błąd organ rentowy, poprzez pozorowanie zawarcia umowy o pracę i uzyskania świadczeń-zasiłków chorobowych bez podstawy prawnej. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w zakresie należności głównej i orzekł jak w pkt 1 sentencji. Stosownie do art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przytoczona regulacja prawna, jako przepis szczególny do wskazanego powyżej art. 98 k.p.c. , winna być stosowana w wyjątkowych sytuacjach, na co zresztą wskazuje redakcja art. 102 k.p.c. Ocena, czy takie przesłanki wystąpiły powinna być zawsze dokonywana w całokształcie okoliczności, które uzasadniałyby odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73). Ocena tych okoliczności następuje z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Sąd Okręgowy, uznał, że za zastosowaniem art. 102 k.p.c. przemawia całokształt okoliczności tej sprawy. Sąd wziął także pod uwagę, że przez okres blisko 4 lata toczyła się sprawa dotyczącą podlegania B. O. ubezpieczeniom społecznym. Wskazać należy, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2012r. (III CZ 10/12) oraz w postanowieniu z dnia 23 maja 2012r. (III CZ 25/12), uznał , iż ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c. , ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy, w związku z czym w zasadzie nie podlega kontroli instancyjnej i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa. (wskazana powyżej teza znajduje potwierdzenie także w następujących judykatach: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2012r., III CZ 17/12; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2012r., V CZ 2/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 lipca 2014r., I ACa 18/14). Ponadto uwzględnić należy także fakt , iż sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami o charakterze szczególnym, służą bowiem zabezpieczeniu społecznemu ubezpieczonych. Traktowane są więc odrębnie, podobnie jak sprawy pracownicze, niż wszystkie inne sprawy cywilne, na co wskazuje fakt zwolnienia stron w pierwszej instancji od opłat sądowych (art. 36 ustawy o kosztach sądowych), a wydatki w sprawie ponosi tylko Skarb Państwa (art. 98 i 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych). Zdaniem Sądu Okręgowego ma to też odniesienie i do kwestii zwrotu kosztów procesu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Zatem tylko kiedy ubezpieczony w sposób ewidentnie nieuzasadniony domaga się zmiany decyzji w zakresie ubezpieczeń społecznych, mając tego pełną świadomość, powinien być obciążony zwrotem kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 102 k.p.c. orzekł, jak w pkt 2 wyroku.