V U 921/13

Sygn. akt VU 921/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 maja 2014 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Agnieszka Leżańska Protokolant p.o. stażysty Renata Kabzińska po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z wniosku B. W. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. . o emeryturę na skutek odwołania B. W. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. . z dnia 22 maja 2013 r. sygn. (...) oddala odwołanie . Sygn. akt V U 921/13 UZASADNIENIE Ubezpieczony B. W. (1) złożył w dniu 18 kwietnia 2013 roku, wniosek o przyznanie prawa do emerytury dla pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 maja 2013 roku , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. . odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury, podnosząc w uzasadnieniu decyzji, iż wnioskodawca nie udowodnił wymaganych przepisami 15 lat pracy w warunkach szczególnych oraz 25 letniego okresu stażu pracy. Organ rentowy nie potraktował, jako pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia w Zakładach (...) w U. od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 30 listopada 1995 roku, bowiem z przedłożonego świadectwa pracy wynika, iż ubezpieczony pracował na stanowisku montera, zaś w okresie od dnia 2.09.1996 roku do dnia 31.12.1998 roku , bowiem z przedłożonego świadectwa pracy wynika, iż ubezpieczony pracował na stanowisku: monter AGD, operatora maszyn, które to stanowiska nie są objęte wykazem, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz.U.z 1983r, nr 8, poz.43 ze zm. ). ZUS uwzględnił, jako okres zatrudnienia w szczególnych warunkach jedynie okres zatrudnienia w okresie od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990 roku tj. okres w wymiarze 11 lat, 9 miesięcy i 17 dni. Nadto organ rentowy uznał, iż ubezpieczony na dzień 1.01.1999 roku udowodnił staż pracy w wymiarze 24 lat, 7 miesięcy i 17 dni. ZUS nie zaliczył ubezpieczonemu do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym ciotki M. S. w okresie od dnia 15.10.1974 roku do dnia 10.04.1975 roku. W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji dnia 20 stycznia 2010 roku wnioskodawca wniósł o jej zmianę i przyznanie mu prawa do emerytury. Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, podnosząc argumentację zawartą w decyzji. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił następujący stan faktyczny : ubezpieczony B. W. (1) , urodzony (...) , w okresie od dnia 15.10.1974 roku do dnia 10.04.1975 roku nie pracował i nie uczył się, mieszkał w P. . Ubezpieczony przyjeżdżał do gospodarstwa rolnego swojej ciotki M. S. w ciągu tygodnia, w soboty i niedziele nie przyjeżdżał (dowód: zeznania ubezpieczonego k-68 ). B. W. (1) dojeżdżał do niej rowerem, bądź autobusem, autostopem (dowód: zeznania ubezpieczonego k-68, zeznania świadka A. K. k-48v.). Gospodarstwo to, o powierzchni 4 ha, położone było w B. nad P. i oddalone było od miejsca jego zamieszkania o 15 km. W gospodarstwie był żywy inwentarz: koń, świnie, kury, kaczki, dwie lub trzy krowy, pięć królików. Ciotka ubezpieczonego miała wówczas 45 lat i mieszkała jedynie z córką, nie pracowała zawodowo, utrzymywała się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego (dowód: zeznania świadka A. K. k-48v.). Ubezpieczony gotował ziemniaki dla zwierząt, karmił je, rąbał drewno na opał, dokonywał drobnych napraw oraz wykonywał prace polowe: pomagał przy orce bratu ciotki, sial zboże, sadził ziemniaki rolnego, pracował przeciętnie około czterech, pięciu godzin (dowód: zeznania świadków: A. K. k-48v., B. W. (2) k-48v., zeznania ubezpieczonego k-68). M. W. w okresie od dnia 23.10.1979 roku do dnia 3.05.2010 roku zatrudniony był w Zakładach (...) w U. , przy czym w okresie: - od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach przy produkcji materiałów wybuchowych oraz ich konfekcjonowaniu tj. prace określona w wykazie A Dział IV poz.27, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.z 1983r, nr 8, poz.43 ze zm.); - od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 30.11.1995 roku, pracował na stanowisku operatora maszyn numerycznych; - od dnia 2.09.1996 roku do dnia 31.12.1998 roku , pracował na stanowisku: monter AGD, operatora maszyn, montera produkcji specjalnej, operatora maszyn sterowanych numerycznie, które to stanowiska nie są objęte wykazem, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz.U.z 1983r, nr 8, poz.43 ze zm. ) (dowód: świadectwa pracy, angaże –akta osobowe ubezpieczonego). W okresie od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku ubezpieczony pracował na Wydziale produkcji małych silników, używanych do sprzętu AGD: młynków, robotów kuchennych. Na wydziale tym dokonywano wykroju formy z blachy, impregnacji wirnika, toczenia komutatora przy pomocy tokarki, wykonywano także czynności spawalnicze, obsługiwano maszyny sterowane numerycznie, służące do czynności montażowych silnika. Ubezpieczony nie był przydzielony do jednego stanowiska pracy, wykonywał każdą z powyższych prac w miarę potrzeby. W przypadku wykonywania w danym dniu pracy w szkodliwych dla zdrowia warunkach, ubezpieczony miał wypłacany stosowny dodatek finansowy (dowód: zeznania świadków: M. P. k-29v. od 00:03:03 i dalej, T. P. k-67,68v., zeznania ubezpieczonego k-67v.,68). Pracodawca potwierdził okres zatrudnienia ubezpieczonego w szczególnych warunkach w okresie od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990 roku tj. okres w wymiarze 11 lat, 9 miesięcy i 17 dni, wystawiając mu w dniu 23.02.2013 roku świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (dowód: świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze –akta osobowe ubezpieczonego, pismo pracodawcy k- 66). Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dokonał następującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i zważył, co następuje : odwołanie jest nieuzasadnione i jako takie podlega oddaleniu. zgodnie z treścią art.184.1. ustawy z dnia 17 października 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U. nr 162, poz. 1118 ze zm. ), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. 2.Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. Stosownie do treści art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1998r.o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz.U. nr 162, poz. 1118 ze zm. ) ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949r., będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy. Cytowany wyżej przepis, mocą art.46 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma odpowiednie zastosowanie do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku a przed dniem 1 stycznia 1969 roku. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się przy tym pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Prawidłowe rozumienie pojęcia pracy w szczególnych warunkach nie jest możliwe bez wnikliwej analizy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Z zestawienia § 1 i 2 tegoż rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 listopada 2000 roku, II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272). Stosownie do treści § 3 tegoż rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Z § 4 wynika natomiast, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż ubezpieczony nie spełnia warunków do uzyskania emerytury, albowiem nie udowodnił on wymaganych 15 lat pracy w warunkach szczególnych oraz wymaganego stażu pracy. M. w. odwołując się od niekorzystnej dla niego decyzji podniósł, iż wbrew stanowisku organu rentowego legitymuje się on wymaganym stażem pracy oraz 15 letnim okresem w warunkach szczególnych. Ubezpieczony wniósł bowiem o doliczenie do stażu pracy okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym ciotki M. S. w okresie od dnia 15.10.1974 roku do dnia 10.04.1975 roku. Przystępując do oceny zasadności podniesionych przez ubezpieczonego w odwołaniu okoliczności podnieść należy, iż wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej „domownika” z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 1998r., nr 7, poz. 25 z późn.zm. ), który w ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawczyni spełnia. W myśl przywołanego przepisu pod pojęciem domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a)ukończyła 16 lat, b)pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c)stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Określając warunki jakim winna odpowiadać praca w gospodarstwie rolnym, o jakiej mowa w art. 10 ustawy stwierdzić należy, iż wątpliwość ta została usunięta licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego, w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16, zapadłymi w poprzednim stanie prawnym ( to jest przed dniem 1 stycznia 1999r, kiedy to weszła w życie ustawa o emeryturach i rentach z FUS ), w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym, przyjmowano wymiar pracy przekraczający 4 godziny dziennie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 473; z dnia 7 listopada 1997 r., II UKN 318/97, OSNAPiUS 1998 nr 16, poz. 491; z dnia 13 listopada 1998 r., II UKN 299/98, OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 799; z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 190/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 122, czy wyrok z dnia 10 maja 2000, II UKN 535/99, nie publikowany). Wymóg świadczenia pracy w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także na gruncie ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 grudnia 2000r. ( II UKN 155/00, opubl. OSNP z 2002r., nr 16, poz. 394 ) – pogląd ten, zdaniem Sądu Okręgowego, należy w pełni zaaprobować. Niezależnie od wymogu wykonywania pracy w określonym wymiarze Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach kilkakrotnie zwrócił uwagę także na inne cechy jakimi charakteryzować musi się praca świadczona w gospodarstwie rolnym przez osobę, która ukończyła 16 lat, aby możliwe było jej uwzględnienie przy ustalaniu uprawnień emerytalnych. Według Sądu Najwyższego nie może to być praca o charakterze dorywczym, wykonywana okazjonalnie. ( tak m.in. powołany wyżej wyrok z 7 listopada 1997r., wyrok z 18 marca 1999r. II UKN 528/98, OSNP z 2000r., nr 10, poz. 399 ). Konsekwencją powyższego było zbadanie przez Sąd Okręgowy, czy praca jaką wykonywał M. W. w gospodarstwie swojej ciotki, świadczona była stale, w rozmiarze przekraczającym 4 godziny dziennie. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie daje, w ocenie Sądu Okręgowego, podstawy do udzielenia pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Przede wszystkim wskazać jednak należy, iż ubezpieczony nie spełniał podstawowego warunku określonego w zacytowanym powyżej art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników , jakim było posiadanie statusu „domownika”. Ubezpieczony, co prawda w dniu (...) 1967 roku ukończył 16 lat, jednakże w świetle zeznań świadków: B. W. (2) oraz A. K. oraz samego ubezpieczonego nie budzi wątpliwości fakt, iż nie pozostawał on z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, nie zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego, ani też w bliskim sąsiedztwie. Wszak ubezpieczony zeznano, iż zamieszkiwał w odległości około 15 km. od przedmiotowego gospodarstwa rolnego i dojeżdżał do niego rowerem, bądź autobusem. Tymczasem "bliskie sąsiedztwo" oznacza zamieszkiwanie na tyle blisko gospodarstwa rolnego, aby w każdej chwili można było przystąpić do wykonywania czynności - pracy, a więc może to oznaczać zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie, klika domów dalej lub w ostateczności w tej samej miejscowości (wsi). Fakt zamieszkiwania przez ubezpieczonego w odległości ponad 15 kilometrów do miejsca zamieszkania rolnika, uniemożliwia, zdaniem Sądu, określenie tego stanu, jako bliskie sąsiedztwo (tak też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2010 r. II SA/Wa 136/10, LEX nr 643810). Nadto wskazać należy, iż ubezpieczony nie wykazał, by pracował w gospodarstwie ciotki codziennie w wymiarze co najmniej 4 godzin. Wszak M. W. zeznał, iż pracował w przedmiotowym gospodarstwie w tygodniu, w soboty i niedziele nie pracował, zaś świadek A. K. zeznała, iż ubezpieczony przyjeżdżał do ciotki co drugi dzień, a gdy miał czas, to codziennie. Zgoła odmienne, w powyższym zakresie, są zeznania świadka B. W. (2) , która zeznała, iż ubezpieczony przyjeżdżał jedynie w soboty i niedziele, a tylko niekiedy w tygodniu. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, ubezpieczony nie udowodnił spełnienia przesłanek określonych art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników . Wskazać przy tym należy, iż zasada kontradyktoryjności postępowania cywilnego, polegająca na przerzuceniu na strony procesowe odpowiedzialności za wynik procesu, znajdująca swoje źródło w treści art. 3 i 232 k.p.c. oznacza, iż dostarczanie materiału procesowego spoczywa na stronach postępowania. To strony mają dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie mogą być bierne, a w razie nieuzasadnionej bierności narażają się na sankcję w postaci przegrania przez nią procesu. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach, a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ( art. 227 k.p.c ) spoczywa na stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne ( art. 6 kc ). Powyższe ogólne reguły prowadzenia przez sąd postępowania dowodowego obowiązują także w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Dlatego też, mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zaliczenia spornego okresu do stażu pracy ubezpieczonego. Odnosząc się zaś do zarzutu ubezpieczonego w zakresie niezasadnej odmowy zaliczenia przez organ rentowy okresu jego zatrudnienia Zakładach (...) w U. od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 30 listopada 1995 roku oraz w okresie od dnia 2.09.1996 roku do dnia 31.12.1998 roku , jako pracy w warunkach szczególnych stwierdzić należy, iż jest on niezasadny. Wszak w świetle przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy postępowania dowodowego nie budzi wątpliwości fakt, iż ubezpieczony, będąc zatrudnionym Zakładach (...) w U. w od dnia 23.10.1979 roku do dnia 4.11. 1990 roku wykonywał pracę w szczególnych warunkach, która to okoliczność potwierdził pracodawca wystawiając mu w dniu 23.02.2013 roku świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Powyższe stanowisko pracodawca ubezpieczonego potwierdził. w nadesłanym do Sądu w dniu 9 kwietnia 2014 roku. piśmie procesowym. W ocenie Sądu, stanowisko pracodawcy ma podstawowe znaczenie dla oceny charakteru wykonywanej przez ubezpieczonego pracy, wszak pracodawca posiada najpełniejszą wiedze w zakresie powierzanych pracownikowi obowiązków. Zresztą powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadków: M. P. oraz T. P. , którzy wskazali, iż ubezpieczony w okresie od dnia 5 listopada 1990 roku do dnia 31 grudnia 1998 roku pracował na Wydziale produkcji małych silników, używanych do sprzętu AGD: młynków, robotów kuchennych. Na wydziale tym dokonywano wykroju formy z blachy, impregnacji wirnika, toczenia komutatora przy pomocy tokarki, wykonywano także czynności spawalnicze, obsługiwano maszyny sterowane numerycznie, służące do czynności montażowych silnika. Ubezpieczony nie był przydzielony do jednego stanowiska pracy, wykonywał każdą z powyższych prac w miarę potrzeby. W przypadku wykonywania w danym dniu pracy w szkodliwych dla zdrowia warunkach, ubezpieczony miał wypłacany stosowny dodatek finansowy. Oczywiście bezspornym jest, iż ubezpieczony wykonywał również prace w szczególnych warunkach np. spawanie, jednakże w żadnym razie przeprowadzone postępowanie dowodowe nie daje podstaw do przyjęcia, iż pracę tę wykonywał stale, w pełnym wymiarze czasu pracy. Dlatego też , Sąd Okręgowy, uznając wniesione odwołanie za niezasadne, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , orzekł jak w sentencji