V U 899/15

Sąd Okręgowy w KaliszuKalisz2015-10-27
SAOSubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokaokręgowy
emeryturaubezpieczenia społecznepraca w szczególnych warunkachZUSwulkanizatorsłużba wojskowaokres składkowyprawo emerytalne

Sąd Okręgowy przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, uznając okres pracy jako wulkanizatora za spełniający te kryteria.

Wnioskodawca M.K. odwołał się od decyzji ZUS odmawiającej mu prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, twierdząc, że nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w tych warunkach na dzień 1 stycznia 1999 roku. Sąd Okręgowy w Kaliszu, po analizie dowodów i przepisów, uznał, że praca wnioskodawcy jako wulkanizatora przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych, a także okres służby wojskowej, kwalifikują się jako praca w szczególnych warunkach. W konsekwencji, sąd zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, przyznając wnioskodawcy emeryturę od 1 kwietnia 2015 roku.

Sprawa dotyczyła odwołania M.K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O., która odmówiła mu przyznania emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy uznał, że wnioskodawca nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 1999 roku. Sąd Okręgowy w Kaliszu, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ustalił, że wnioskodawca pracował jako wulkanizator w Zakładzie (...) w pełnym wymiarze czasu pracy, zajmując się naprawą i bieżnikowaniem opon, produkcją uszczelek oraz naprawą gumowych pasów transmisyjnych. Sąd, opierając się na przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, a także bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, uznał, że praca wnioskodawcy jako wulkanizatora przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych kwalifikuje się jako praca w szczególnych warunkach. Dodatkowo, sąd zaliczył okres zasadniczej służby wojskowej do okresu pracy w szczególnych warunkach. Wobec powyższego, sąd stwierdził, że wnioskodawca udowodnił ponad 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 1999 roku, a także spełnił pozostałe warunki do przyznania emerytury (wiek, okres składkowy i nieskładkowy, brak przynależności do OFE). W związku z tym, sąd zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, przyznając wnioskodawcy emeryturę od 1 kwietnia 2015 roku, czyli od miesiąca złożenia wniosku. Postępowanie dotyczące wcześniejszej decyzji ZUS z dnia 6 lipca 2015 roku zostało umorzone.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, praca wnioskodawcy jako wulkanizatora przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych oraz okres zasadniczej służby wojskowej zostały uznane za pracę w szczególnych warunkach.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na przepisach rozporządzenia z 1983 roku oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego, które dopuszcza dowodzenie pracy w szczególnych warunkach wszelkimi środkami dowodowymi, nawet jeśli stanowisko nie jest wprost wymienione w resortowych wykazach, o ile rodzaj wykonywanej pracy odpowiada kryteriom szkodliwości lub uciążliwości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zmiana decyzji

Strona wygrywająca

M. K.

Strony

NazwaTypRola
M. K.osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (11)

Główne

ustawa emerytalna art. 184 § 1 i 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r. nabywają prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, jeżeli w dniu 1 stycznia 1999 r. osiągnęli wymagany okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz wymagany okres składkowy i nieskładkowy.

ustawa emerytalna art. 32 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Ubezpieczeni będący pracownikami, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, mają prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym.

ustawa emerytalna art. 32 § 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości, lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

rozporządzenie RM art. 1 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w jego § 4-15 oraz w załącznikach.

rozporządzenie RM art. 2 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Okresy pracy w szczególnych warunkach uzasadniające prawo do świadczeń to okresy, w których praca jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

rozporządzenie RM art. 4 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Pracownik wykonujący pracę w szczególnych warunkach (wykaz A) nabywa prawo do emerytury, jeśli osiągnął wiek 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni) oraz ma co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Pomocnicze

k.p.c. art. 477¹⁴ § 2

Kodeks postępowania cywilnego

W przypadku uwzględnienia odwołania, sąd zmienia zaskarżoną decyzję.

k.p.c. art. 355 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd umarza postępowanie w przypadku stwierdzenia jego niedopuszczalności lub gdy dalsze postępowanie jest zbędne.

ustawa o obronie art. 108 § 1

Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej

Czas zasadniczej służby wojskowej zalicza się do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym.

Konstytucja RP art. 87

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Praca wnioskodawcy jako wulkanizatora przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych spełnia kryteria pracy w szczególnych warunkach. Okres zasadniczej służby wojskowej może być zaliczony do okresu pracy w szczególnych warunkach. Orzecznictwo dopuszcza dowodzenie pracy w szczególnych warunkach innymi środkami dowodowymi niż świadectwo pracy. Nawet jeśli stanowisko nie jest wprost wymienione w resortowych wykazach, rodzaj wykonywanej pracy może kwalifikować ją jako pracę w szczególnych warunkach.

Odrzucone argumenty

Argument ZUS, że wnioskodawca nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.

Godne uwagi sformułowania

Praca wnioskodawcy jako wulkanizatora [...] jest pracą w szczególnych warunkach. Okres zasadniczej służby wojskowej, w tej sytuacji należy zaliczyć do okresu pracy w szczególnych warunkach. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie [...] to w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się możliwość dowodzenia okoliczności szczególnego charakteru lub szczególnych warunków pracy wszelkimi znanymi prawi procesowemu dowodami.

Skład orzekający

Stanisław Pilarczyk

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, zwłaszcza w przypadku zawodów takich jak wulkanizator, oraz zaliczanie okresu służby wojskowej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wnioskodawcy i konkretnego rodzaju pracy, ale jego siła precedensowa wynika z potwierdzenia ugruntowanej linii orzeczniczej dotyczącej dowodzenia pracy w szczególnych warunkach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa jest interesująca, ponieważ dotyczy powszechnego problemu ustalania prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a sąd szczegółowo analizuje, jak udowodnić taki charakter pracy, nawet w przypadku zawodów nieoczywistych.

Czy praca wulkanizatora daje prawo do wcześniejszej emerytury? Sąd Okręgowy wyjaśnia.

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt V U 899/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 października 2015 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie : Przewodniczący SSO Stanisław Pilarczyk Protokolant Anna Sobańska po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. w Kaliszu odwołania M. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 4 sierpnia 2015 r. Nr (...) w sprawie M. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o emeryturę 1. Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 4 sierpnia 2015 r. znak (...) w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcy M. K. emeryturę począwszy od dnia 1 kwietnia 2015 roku. 2. Umorzyć postępowanie odnośnie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 6 lipca 2015 roku. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 6 lipca 2015 roku, uchyloną następnie decyzją z dnia 4 sierpnia 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O. , odmówił wnioskodawcy M. K. przyznania prawa do emerytury, gdyż wnioskodawca, zdaniem organu emerytalnego, nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 1999 roku. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł wnioskodawca M. K. , domagając się przyznania prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie. Sąd poczynił następujące ustalenia: Wnioskodawca M. K. urodził się (...) . W dniu 14 stycznia 2015 roku wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Organ emerytalny uznał, iż udowodnił on na dzień 1 stycznia 1999 roku, 29 lat, 11 miesięcy i 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 7 lat, 3 miesiące i 19 dni pracy w szczególnych warunkach, od dnia 12 czerwca 1982 roku do dnia 30 września 1989 roku. (okoliczności niesporne) Wnioskodawca M. K. był zatrudniony od dnia 1 września 1968 roku do dnia 31 sierpnia 1971 roku jako uczeń w zawodzie wulkanizatora w Zakładzie (...) . U R. Z. , jako wulkanizator, był zatrudniony od dnia 1 września 1971 roku do dnia 30 kwietnia 1972 roku i od dnia 1 maja 1974 roku do dnia 15 czerwca 1980 roku (dowód – potwierdzenie ubezpieczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – k. 3 akt kapitału początkowego wnioskodawcy; zaświadczenie R. Z. – akta emerytalne wnioskodawcy) . Od dnia 25 kwietnia 1972 roku do dnia 11 kwietnia 1974 roku wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową (dowód – kserokopia książeczki wojskowej wnioskodawcy – kwestionariusz osobowy wnioskodawcy, akta emerytalne wnioskodawcy) . Wnioskodawca, pracując w Zakładzie (...) jako wulkanizator, naprawiał dętki od samochodów, głównie ciężarowych, naprawiał i bieżnikował opony od samochodów i ciągników rolniczych, zajmował się naprawą gumowych pasów transmisyjnych, oblewał gumą różnego rodzaju kable, brał udział w produkcji uszczelek. Prace wulkanizatora wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy. (dowód – zeznania wnioskodawcy z dnia 27 października 2015 roku [00:01:49][00:10:12] oraz [00:33:48][00:36:45]; zeznania świadka Z. K. [00:12:34][00:24:07]; zeznania świadka M. P. [00:24:07][00:31:26]) . Powyższy stan faktyczny jest w zasadzie niesporny. Z zeznań wnioskodawcy, zeznań świadków, którzy pracowali razem z wnioskodawcą u R. Z. , z potwierdzenia ubezpieczenia, dokonanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zaświadczeń R. Z. , wynika iż w okresie od dnia 1 września 1971 roku do dnia 30 kwietnia 1972 roku i od dnia 1 maja 1974 roku do dnia 15 czerwca 1980 roku wnioskodawca, w pełnym wymiarze czasu pracy, pracował jako wulkanizator przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych w Zakładzie (...) . Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2015 roku poz. 748 j.t.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego art. 32 , jeżeli w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy tj. 1 stycznia 1999 roku osiągnęli: 1. okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymaganych w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz 2. okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 tej ustawy. Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego, albo złożenia wniosku o przekazaniu środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu na dochody budżetu państwa. Zgodnie z art. 32 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3 , zatrudnionym w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w niższym wieku emerytalnym niż określona z art. 27 pkt. 1. Stosownie do treści art. 32 ust. 2 przytoczonej ustawy, dla celów ustalenia uprawnień do emerytury w obniżonym wieku, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości, lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Szczegółowe warunki uzyskania dochodzonego świadczenia reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43, ze zmianami). Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 tego rozporządzenia stosuje się je do pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w jego § 4 – 15, oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu, są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (§ 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia). Okresy pracy w powyższych okolicznościach stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia). Według § 3 cytowanego rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia”, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia. Zaś po myśli § 4 ust. 1 rozporządzenia pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1. osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn; 2. ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lub w świadectwie pracy, to w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się możliwość dowodzenia okoliczności szczególnego charakteru lub szczególnych warunków pracy wszelkimi znanymi prawi procesowemu dowodami (por. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku, II UZP 998/84, Lex Polonica nr 321128) . W postępowaniu sądowym, toczącym się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego, dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo skarżącego do świadczenia i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z żadnych przyczyn nie może być sporządzony (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 roku, III AUa 2472/03, Lex nr 151770) . Również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 roku (II URN 3/95, OSNP 1996/16/239) podniesiono, iż w postępowaniu przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowodnione wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego . Ograniczenia dowodowe zawarte w § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń dotyczy postępowania wyłącznie przed tymi organami. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2006 roku (I UK 179/06), Lex nr 342283) . Postępowanie dowodowe przed sądem rozpoczynającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych regulowane jest przepisami kodeksu postępowania cywilnego zawierającymi odstępstwa od ogólnych zasad postępowania dowodowego, z uwzględnieniem dążenia do pełnego wyświetlania podłoża sprawy, oraz wszechstronnego rozważenia wszystkich kwestii spornych. Nie są w tym zakresie wyłączone, w związku ze staraniami o ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury, wątpliwości, co do oceny warunków wykonywania pracy, które mogą być usunięte za pomocą wszelkich środków dowodowych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 2000 roku, II UKN 446/99, OSNAPiUS 2001, nr 18, poz. 562; z dnia 8 kwietnia 1999 roku, II UKN 619/98, OSNAPiUS nr 11, poz. 439, OSP 2002 nr 2, poz. 26 z głosą aprobującą T. Binczyckiej - Majewskiej; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, III UZP 6/84, Lex nr 14625 i z dnia 21 września 1984 roku, III UZP 48/84, Lex nr 14630) . Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2007 roku (I UK 306/06, Lex nr 47005) podkreślono, iż emerytura z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach przysługuje z tytułu wykonywania konkretnego zatrudnienia, ujętego w odpowiednich wykazach cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku. Osoba taka, wykonująca pracę w szczególnych warunkach wymienioną w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnęła wiek 60 lat – mężczyźni (55 lat kobiety) oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym 15 lat w szczególnych warunkach. Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 roku (II UK 3377/03, OSNP 2004/22/392) podkreślono, iż „skutki prawne wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze określone są w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 roku i utrzymanym jej przepisami w mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze”. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2012 roku (III AUa 222/12, Lex nr 1171355) podniesiono, iż dla uznania konkretnego rodzaju lub stanowiska pracy za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze decydujące znaczenie ma to, czy jest to praca wymieniona w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U, Nr 8, poz. 4 ze zmianami) oraz w wykazach stanowiących załącznik do tego rozporządzenia, natomiast wykazy stanowisk ustalane przez właściwe podmioty w odniesieniu do podległych zakładów pracy mają jedynie charakter techniczno-porządkujący. Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2010 roku (I UK 324/09, Lex nr 1001287) podniesiono, iż § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zmianami) nie mogą być interpretowane w ten sposób, że pracownicy zatrudnieni na stanowiskach nie wymienionych w wykazach branżowych nie mają prawa do świadczeń emerytalnych przysługujących ze względu na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, pomimo tego, że pracę taką faktycznie wykonywali. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy podniósł, iż regulacja zawarta w § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia, uprawniająca wymienione w nich podmioty do sporządzenia w podległych i nadzorowanych zakładach pracy wykazów stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B, nie rozszerzała ani nie ograniczała uprawnień pracowników, gdyż wykazy branżowe musiały być dostosowane do treści załączników do rozporządzenia i co do zasady stanowiły jedynie konkretyzację zakresu prac objętych tym rozporządzeniem w poszczególnych resortach i należących do nich zakładach. Inaczej rzecz ujmując, § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia nigdy nie mogły być interpretowane w ten sposób, że pracownicy zatrudnieni na stanowiskach nie wymienionych w wykazach branżowych nie mieli prawa do świadczeń emerytalnych przysługujących ze względu na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, pomimo tego, że pracę taką faktycznie wykonywali. Wymienione przepisy z jednej strony odnosiły się do prowadzenia dokumentacji, na podstawie której pracodawca zobowiązany był z mocy § 2 ust. 2 rozporządzenia do stwierdzenia okresów wykonywania pracy w warunkach szczególnych, z drugiej natomiast – uwzględniając specyfikę danego resortu i wchodzących w jego skład zakładów – określały szczegółowo stanowiska pracy, na których występowały rodzaje pracy wymienione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. W tym tylko zakresie zarządzenie resortowe może być pomocne przy ocenie charakteru i kwalifikacji prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach. Te właśnie kryteria decydują bowiem o zakwalifikowaniu prac danego rodzaju do prac wymienionych w wykazie A lub B załącznika do rozporządzenia, których wykonywanie uprawnia – na podstawie art. 32 ust. 1 tej ustawy – do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, przy uwzględnieniu stopnia ich wpływu na wcześniejszą utratę zdolności do wykonywania zawodu. Dalej Sąd Najwyższy podniósł, że zarządzenia resortowe nie mieszczą się w kategorii źródeł powszechnie obowiązującego prawa ( art. 87 Konstytucji RP ), mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu te akty, a w konsekwencji nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów ( art. 93 ust. 1 i 2 Konstytucji RP ) . Stanowisko Sądu Najwyższego w całości poparł Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 roku (III AUa 238/13, Lex nr 1313374) podnosząc, iż źródłem prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest ustawa z 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zmianami) . Nie jest nim natomiast zarządzenie resortowe, jako że nie stanowi źródła prawa – art. 87 Konstytucji RP . W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 6 marca 2014 roku (III AUa 974/13, Lex nr 1451686) podniesiono, iż „z faktu, że właściwy minister czy kierownik urzędu centralnego ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie była wykonywana w takich warunkach i odwrotnie – brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może – w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych – stanowić negatywną przesłankę dowodową”. Od dnia 24 czerwca 2004 roku nie ulega już żadnej wątpliwości, że prawo do emerytury, z uwagi na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach na „starych” zasadach, przysługuje nie tylko pracownikom zatrudnionym w „uspołecznionych” zakładach pracy (tj. zakładach pracy podległych lub nadzorowanych przez właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze, w których zostały ustalone stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, a także zakładach pracy, które powstały w drodze przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w inne przedsiębiorstwo, w przedsiębiorstwa, w spółkę lub w spółki, oraz zakładach pracy, które zostały przekazane organom samorządu terytorialnego lub w stosunku, do których uprawnienia i obowiązki organu założycielskiego przejęli wojewodowie lub inne organy państwowe), ale również pracownikom zatrudnionym w prywatnych zakładach pracy. Z dniem 24 czerwca 2004 roku, na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 roku, P 17/03, utracił bowiem moc art. 32 ust. 4a ustawy emerytalno-rentowej, który ograniczał prawo do przedmiotowej emerytury tylko do pracowników zatrudnionych w „uspołecznionych” zakładach pracy. Przepis ten został uznany za niezgodny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa (tj. art. 2 i 32 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 roku – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Dz. U. Nr 78 poz. 483 z późniejszymi zmianami) . Dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach, to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy), w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 roku, II UK 21/10, Lex nr 619638; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2012 roku, III AUa 1797/11, Lex nr 1130404) . W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2012 roku (III AUa 205/12, Lex nr 1220575) podniesiono, iż kwestia podległości danego pracodawcy określonemu ministrowi, nie ma przesądzającego znaczenia przy ustalaniu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, gdyż decyduje przyporządkowanie określonej, w wykazie rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, pracy do danej branży przemysłowej, a nie kwestia przynależności pracodawcy do danego resortu. W wyroku z dnia 26 marca 2014 roku (II UK 368/13, Lex nr 1458633) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w sytuacji, gdy stopień szkodliwości, czy uciążliwości danego rodzaju pracy nie wykazuje żadnych różnic w zależności od branży, w której jest wykonywana, brak jest podstaw do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego, że w załączniku do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku, w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, została przyporządkowana do innego działu przemysłu. Jeżeli bowiem pracownik, w ramach swoich obowiązków, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu, w ramach którego to działu takie same prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach, to zróżnicowanie tych stanowisk pracy musiałoby być uznane za naruszające zasadę równości w zakresie uprawnień do ubezpieczenia społecznego pracowników wykonujących taką samą pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2014 roku,, I UK 337/13, Lex nr 1458817) . W Uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2013 roku (II UZP 6/13, Lex nr 1385939) podniesiono, iż „czas zasadniczej służby wojskowej, odbytej w okresie obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44 poz. 220 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2014 roku ) zalicza się – na warunkach wynikających z tego przepisu – do okresu pracy, wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym ( art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ) . Również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2014 roku (I UK 442/13, Lex nr 1491097) podkreślono, iż „czas zasadniczej służby wojskowej zalicza się do okresu uprawniającego do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Takie doliczenie jest możliwe tylko wówczas, gdy zainteresowany podjął pracę w w szczególnych warunkach w ciągu 30 dni od opuszczenia wojska. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 2010 roku (II UK 219/09, Lex nr 590248) i w wyroku z dnia 6 kwietnia 2006 roku (III UK 5/06, OSNP 2007/7-8/108) . W wykazie A dział IV – w chemii poz. 21 załącznika do wyżej cytowanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku, jako praca w szczególnych warunkach wymieniona jest praca przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych, ebonitowych oraz półproduktów i środków pomocniczych do tych wyrobów, produkcja sadzy. W zarządzeniu nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku, w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dz. Urz. M.G. z 1987 roku Nr 4 poz. 7) w wykazie A dział IV poz. 21 pkt 18, jako praca w szczególnych warunkach, wymieniona jest praca przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych, ebonitowych oraz półproduktów i środków pomocniczych do tych wyrobów, produkcja sadzy, a jako stanowisko pracy, przy tego rodzaju pracy, wymienione jest stanowisko wulkanizatora. Mając na względzie poczynione ustalenia faktyczne, cytowane wyżej przepisy, stanowisko judykatury, praca wnioskodawcy jako wulkanizatora, od dnia 1 września 1971 roku do dnia 24 kwietnia 1972 roku i od dnia 1 maja 1974 roku do dnia 15 czerwca 1980 roku, w Zakładzie (...) przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych, jest pracą w szczególnych warunkach. Również okres zasadniczej służby wojskowej, od dnia 25 kwietnia 1972 roku do dnia 11 kwietnia 1974 roku, w tej sytuacji należy zaliczyć do okresu pracy w szczególnych warunkach. Tak więc, jeżeli do okresu pracy w szczególnych warunkach, w wymiarze 7 lat, 3 miesięcy i 19 dni, dodamy okres pracy w szczególnych warunkach od dnia 1 września 1971 roku do dnia 11 kwietnia 1974 roku i od dnia 1 maja 1974 roku do dnia 15 czerwca 1980 roku, to wnioskodawca, na dzień 1 stycznia 1999 roku, udowodnił ponad 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach. Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca udowodnił również ponad 25-letni okres składkowy i nieskładkowy, ma ukończone 60 lat, nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, a więc wykazał wszystkie przesłanki do przyznania prawa do emerytury. Na podstawie art. 129 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach, emeryturę wnioskodawcy należało przyznać od dnia 1 kwietnia 2015 roku, a więc od miesiąca, w którym wnioskodawca złożył wniosek o emeryturę. W tym stanie rzeczy, zgodnie z art. 477 14 § 2 k.p.c. , zaskarżona decyzja organu rentowego z dnia 4 sierpnia 2015 roku, podlegała zmianie i orzeczono jak w pkt. 1 wyroku. Wobec uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w O. , z dnia 6 lipca 2015 roku, zaskarżoną decyzją z dnia 4 sierpnia 2015 roku, to należało, zgodnie z art. 355 § 1, umorzyć postępowanie odnośnie decyzji z dnia 6 lipca 2015 roku, co znalazło odzwierciedlenie w pkt. 2 wyroku. Na marginesie należy również podnieść, iż w podobnym stanie faktycznym, jak w niniejszej sprawie, Sąd Apelacyjny w Łodzi, w wyroku z dnia 17 grudnia 2014 roku (III AUa 478/14, Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych) również uznał prace wulkanizatora, przy naprawie dętek, bieżnikowaniu opon i produkcji uszczelek, za pracę w szczególnych warunkach.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI