V U 660/20

Sygn. akt V U 660/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Romuald Kompanowski Protokolant: st.sekr.sądowy Justyna Dzikowska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2021 r. w Kaliszu odwołania Przedsiębiorstwo (...) M. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 10 marca 2020 r. Nr (...) ( (...) - (...) ) w sprawie Przedsiębiorstwo (...) M. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o ustalenie ubezpieczenia 1. Zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 10 marca 2020 r. znak (...) ( (...) - (...) ) w części odnoszącej się do stwierdzenia podlegania P. S. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako osoba współpracująca z osobą prowadząca pozarolniczą działalność w ten sposób, ze stwierdza , ze P. S. u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) „ M. S. w K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, poczynając od 10 października 2014r. 2. Zgłoszony w odwołaniu wniosek o objęcie P. S. u płatnika składek Przedsiębiorstwo (...) „ M. S. w K. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu przekazuje do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. . 3. W pozostałym zakresie postępowanie umarza. 4. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na rzecz M. S. kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt VU 660/20 UZASADNIENIE Decyzją z 10 marca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w O. stwierdził, że P. S. u płatnika składek P.W. (...) M. S. podlegał od 10 października 2014 r. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i nie podlegał od 10 października 2014 r. wskazanym wyżej ubezpieczeniom społecznym jako pracownik. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. S. wnosząc o zmianę decyzji i ustalenie, że P. S. od 10 października 2014 r. - podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia; - nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą; - nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako pracownik. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Wezwany do sprawy P. S. przychylił się do odwołania. Sąd ustalił, co następuje: Poza sporem pozostaje rozpoczęcie w październiku 2014 r. przez odwołującą M. S. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej polegającej na pośrednictwie w sprzedaży telefonów komórkowych. Oferowane klientom telefony odwołująca sprzedaje u siebie w domu albo w miejscu zamieszkania umówionego klienta. W tym drugim przypadku odwołująca żeby dojechać do klienta musi korzystać z pomocy osoby dysponującej środkiem transportu albowiem sama nie posiada prawa jazdy i tym samym nie dysponuje samochodem. W pierwszych miesiącach prowadzenia sprzedaży odwołującą od klienta dowoziła córka, czasami odwołująca korzystała z taxi. Później odwołującą do klienta zaczął dowozić mąż. dowód: zeznania odwołującej 10 października 2014 r. odwołująca zawarła z mężem P. S. umowę zlecenia na okres do 31 grudnia 2017 r., w której zleciła mężowi wykonywanie następujących czynności: porządkowanie dokumentów zakupowych i sprzedażowych, obsługę korespondencji przychodzącej i wychodzącej, obsługę poczty elektronicznej, drukowanie, kopiowanie, kompletowanie pozostałych dokumentów firmy za wynagrodzeniem w kwocie 350 zł rozliczanym w cyklu miesięcznym. 31 grudnia 2016 r. odwołująca i P. S. zawarli nową umowę zlecenia na okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2020 r. zasadniczo identycznej treści co umowa z 10 października 2014 r. Zmianie uległ sposób naliczania wynagrodzenia. Stawka miesięczna została zastąpiona stawką godzinową w wysokości 15 zł za godzinę świadczonych prac. Ustalenie wysokości miesięcznego wynagrodzenia miało nastąpić po zatwierdzeniu przez odwołującą przedstawionej przez P. S. ewidencji zawierającej miesięczną liczbę godzin. Jednocześnie rozwiązaniu z dniem 31 grudnia 2016 r. uległa umowa z 10 października 2014 r. dowód: umowy zlecenia, pismo rozwiązujące umowę z 10.10.2014 r. w aktach ZUS W związku z rozpoczętą w październiku 2014 r. działalnością, odwołująca powierzyła A. N. mającej zarejestrowane biuro rachunkowo – księgowe prowadzenie rachunkowości swojej firmy. W ramach tego zlecenia A. N. zgłosiła działalność odwołującej w urzędzie skarbowym oraz w ZUS-ie a następnie w odpowiednich terminach składała deklaracje podatkowe i roczne zeznania podatkowe. Do ZUS-u – poza ubezpieczeniem zdrowotnym – za odwołującą nie było potrzeby sporządzania raportów albowiem odwołująca pozostawała w stosunku pracy. Kilka dni po podjęciu współpracy, A. N. została poinformowana, że dokumentację finansową firmy odwołującej przynosić będzie do biura P. S. . W trakcie pierwszej wizyty w biurze P. S. określił swoją rolę w kontaktach z biurem używając zwrotu „pełnomocnik”. Wskazał także na zgłoszenie go do ubezpieczeń społecznych od kwoty będącej odpowiednikiem ¼ etatu. Nie została przedstawiona w biurze jakakolwiek umowa, z której wynikałby tytuł do objęcia P. S. ubezpieczeniami społecznymi. Po tej rozmowie, odwołująca informowała A. N. cyklicznie o wysokości wypłaconego mężowi wynagrodzenia. W oparciu o takie informacje A. N. zgłosiła w ZUS-ie P. S. do ubezpieczenia pracowniczego a następnie w odpowiednich terminach przekazywana była do ZUS składka na ubezpieczenia społeczne odpowiednio do kwoty przyznanego wynagrodzenia. Taki sam tytuł A. N. zastosowała przy składaniu deklaracji podatkowych. dowód: zeznania świadka A. N. . Poczynając od 10 października 2014 r. P. S. wykonywał czynności wskazane w każdej z umów zatytułowanych „umowa zlecenia”. Czynności te sprowadzały się do okresowego przeglądania poczty elektronicznej i dokonywania wydruków wiadomości tam przychodzących i następnie przekazywanie ich odwołującej, przekazywania do biura rachunkowego w terminie zgłaszania deklaracji podatkowych faktur zakupu i sprzedaży oraz informowanie o wysokości uzyskanego w danym miesiącu wynagrodzenia. Dodatkowo w zależności od potrzeb dowoził odwołującą do miejsca pobytu danego klienta a po zakończeniu spotkania odwoził odwołującą do domu. Zanosił także do placówki pocztowej wysyłane przez odwołującą pisma. dowód: zeznania odwołującej, zeznania P. S. Od 1996 r. M. S. i P. S. pozostają w związku małżeńskim. Do października 2003 r. między małżonkami istniał ustrój majątkowej wspólności małżeńskiej ustawowej. Umową notarialną z 8 października 2003 r. małżonkowie wyłączyli obowiązującą ich do dnia umowy majątkową wspólność ustawową. dowód: umowa notarialna w aktach sprawy Co najmniej w okresie od 2014 r. między małżonkami istnieje podział w jakim dzielone są koszty utrzymania lokalu. Koszty utrzymania lokalu pokrywa odwołująca. P. S. z kolei zakupuje żywność. Każde z małżonków korzysta z oddzielnego pokoju. Łazienka i kuchnia są do wspólnego użytku. Spożywanie posiłków odbywa się oddzielnie. dowód: zeznania odwołującej, zeznania P. S. Ustalając powyższy stan faktyczny sąd dał wiarę zeznaniom świadka A. N. oraz pominął zeznania świadka T. P. . Zeznania tego ostatniego nie były przydatne przy budowaniu podstawy faktycznej wyroku albowiem świadek z racji prowadzenia szkolenia wstępnego nie miał wiedzy co do rodzaju umowy zawartej z P. S. . Nie potrafił zatem precyzyjnie wskazać w jakim reżimie szkolona przez niego osoba funkcjonuje w firmie zwłaszcza, że co do zakresu szkolenia wstępnego takie same elementy omawiane są przez świadka dla zleceniobiorców jak i dla pracowników. Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej i P. S. co do sposobu prowadzeniu gospodarstwa domowego. W aktach sprawy znajduje się umowa notarialna o zniesieniu w 2003 r. istniejącej między odwołującą a P. S. majątkowej wspólności małżeńskiej. Zatem uzyskiwanie przez każdego z małżonków dochodu z podejmowanych prac stanowi ich majątek odrębny. Z tak uzyskanych kwot jeden z małżonków pokrywa koszty utrzymania wspólnego mieszkania a drugi zakupuje żywność, która następnie jest odpowiednio dzielona i konsumowana oddzielnie. Każdy z małżonków korzysta z oddzielnego pokoju. Z tej przyczyny zawarte w odwołaniu stwierdzenia o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego odnosić się mogą tylko do zajmowania wspólnego lokalu mieszkalnego. Dowody osobowe korespondują z dowodami z dokumentów. W toku postępowania nie zostało wykazane, że przedstawione w postępowaniu przed organem rentowym umowy zlecenia zostały sporządzone na użytek wszczętego z urzędu przez organ rentowy postępowania kontrolnego w zakresie prawidłowości objęcia P. S. pracowniczym tytułem ubezpieczeniowym. Sąd nie ma żadnych podstaw by kwestionować autentyczność przedstawionych umów zlecenia. Nie wskazują na to cechy fizyczne, nie można ich także podważyć z powodu sprzeczności z innymi dowodami a w szczególności ze składanymi do urzędu skarbowego deklaracjami podatkowymi opartymi wyłącznie o dowolnie przyjętą przez świadka A. N. pracowniczą relacją na linii odwołująca – P. S. . ZUS nie wykazał się inicjatywą dowodową poza uzyskaniem informacji z urzędu skarbowego zasadach opodatkowania P. S. . Po sformułowaniu przez stronę procesu cywilnego twierdzeń o faktach, jeżeli są one sporne winno nastąpić powołanie dowodów. Dopiero udowodnione fakty podlegają subsumcji pod konkretny przepis prawa. Tymczasem organ rentowy poprzestał na własnych twierdzeniach, nie przedstawił natomiast żadnego konkretnego dowodu, z którego wynikałoby konieczność zgłoszenie do ubezpieczenia osoby współpracującej. Zgodnie z ogólną regułą dowodową przewidzianą w art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przepis ten nie stanowi jednak samodzielnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy (zob. orz. SN z 10 listopada 1997 r., I PKN 375/97, OSNAPiUS 1998, Nr 18, poz. 537). Wspomniana reguła pozostaje bowiem w związku z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego o dowodach (zob. L. Morawski , Ciężar dowodu - niektóre problemy dowodowe, SC, t. XXXII, Warszawa-Kraków 1982, SC 1982, t. XXXII, s. 189 i nast.). Stosownie do treści art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach ( art. 3 k.p.c. ), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ( art. 227 k.p.c. ) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.; orz. SN z 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSN 1997, Nr 6-7, poz. 76, z glosą aprobującą A. Zielińskiego , Pal. 1998, Nr 1-2, poz. 204). W obecnym stanie prawnym rzeczą Sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ( art. 232 k.p.c. ). Jeśli zatem strony nie dostarczają Sądowi potrzebnych dowodów lub niejasno formułują swoje twierdzenia Sąd nie jest władny „wyręczać” strony w tym zakresie z urzędu. Jest to realizacja zasady, zgodnie z którą „Sędzia powinien orzekać według twierdzeń i dowodów stron”. Istotą zmian procedury cywilnej, które weszły w życie 5 lutego 2005 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804) nie jest odejście od dążenia do wykrycia prawdy, ale przerzucenie ciężaru jej dociekania na strony (zob. M. Sanitko – Pleszko „Kodeks postępowania cywilnego po nowelizacji, dodatek do MoP Nr 20/2004, str. 2). W świetle powyższego uznać należy, że Zakład nie zdołał udowodnić swoich twierdzeń co do pozorności przedstawionych przez odwołującą umów zlecenia. Sąd zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 6 ust 1 pkt 5, art.12 ust 1, art.13 pkt 2 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osoby z nimi współpracujące podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia działalności do dnia zaprzestania. Osoby takie w myśl uregulowania zawartego w art. 11 ust. 2 ustawy podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu. Definicję osoby współpracującej zawiera przepis art. 8 ust. 11 cytowanej ustawy. W myśl zawartej tam regulacji za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej. Powyższy zakres nie obejmuje osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Powyższe unormowanie oznacza, iż dla osób prowadzących działalność gospodarczą, zasadniczo momentem wskazującym na rozpoczęcie działalności gospodarczej jest uzyskanie wpisu do ewidencji podmiotów gospodarczych i podjęcie czynności zmierzającej do uzyskania przychodu. Końcowym momentem takiej działalności będzie jej fizyczne zaprzestanie bez perspektywy w najbliższym czasie jej ponownego rozpoczęcia. W takich warunkach osoba prowadząca działalność gospodarczą podlegać będzie ubezpieczeniu od momentu zgłoszenia działalności w ewidencji aż do jej wyrejestrowania. Dla osób współpracujących z osobami prowadzącymi taką działalność należących do kręgu osób objętych dyspozycją przepisu art. 8 ust. 11 ustawy, momentem zasadniczym będzie podjęcie czynności leżących w zakresie prowadzonej działalności. Zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia jedynie istnienie skutecznie podejmowanych przez P. S. czynności wynikających wprost z treści przedstawionych umów zlecenia. Sprowadzały się one do okazjonalnego podejmowania czynności, które nie nosiły w sobie jakiegokolwiek elementu organizującego prowadzoną przez odwołującą działalność. Żadna ze wskazanych w umowie zlecenia czynności nie ma charakteru organizującego tę działalność. Otworzenie poczty elektronicznej i następnie wydrukowanie umieszczonej tam wiadomości, okresowe składanie w biurze rachunkowym uporządkowanej przez P. S. dokumentacji finansowej, okazjonalne zanoszenie do placówki pocztowej przygotowanej przez odwołująca korespondencji, wreszcie dowożenie odwołującej do klienta nie zawiera w sobie elementu niezbędnego do uznania małżonka osoby prowadzącej działalność gospodarczą jako osoby współpracującej. Działania takie ograniczone do jednorazowych czynności w przedziale czasowym obejmującym okres jednego tygodnia i nie powtarzające się systematycznie w kolejnych tygodniach, nie generowały dodatkowego przychodu. Charakter opisanych w umowach czynności nosił w sobie formę wyręczenia odwołującej z niektórych czynności, które nie generowały przychodu. Przygotowanie wydruku z poczty elektronicznej czy złożenie pisma w placówce pocztowej nie prowadzi do uzyskania przychodu. Tak samo składanie zasadniczo raz w miesiącu w biurze rachunkowym dokumentacji finansowej z okresu jednego miesiąca też nie jest źródłem przychodu. Nawet jeśli małżonek przedsiębiorcy z racji posiadania jako jedyna osoba w związku małżeńskim prawa jazdy pomaga przy dojazdach do klienta, to pomoc taką należy rozpatrywać w kategorii relacji małżeńskich polegających na udzielaniu wzajemnej pomocy, wspólnego życia, czyli obszaru bliskich kontaktów między małżonkami. W wyroku z 6 stycznia 2009 r. w sprawie II UK 134/08 (niepublikowany) Sąd Najwyższy dodatkowo zaznaczył, że zgodnie ze słownikiem języka polskiego współpraca oznacza pracę wykonywaną wspólnie z kimś innym; działalność prowadzoną wspólnie; działanie wraz z innymi w ramach jednego przedsięwzięcia; branie udziału w zbiorowej pracy. Z wykładni literalnej wynika zatem, iż termin współpraca przy prowadzeniu działalności, którym operuje art. 8 ust. 11 ustawy systemowej zakłada, że współpracujący ma istotny wpływ na tę działalność. Wartość działania w ramach współpracy musi być także znacząca. Nie bez przyczyny stawiano w literaturze wymaganie, by odnosić ową współpracę i jej wartość do zysku przedsięwzięcia gospodarczego, prowadzonego przez małżonka (por. Z. Myszka, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1994, II UZP 27/94, PiZS 1995 nr 5, s. 74-82). Z terminem współpraca wiąże się także cecha stałości, w sensie stabilności ekonomiczno - zawodowej osoby zainteresowanej. Ważne jest istnienie pewnego związania z pracą wykonywaną w ramach współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Zasadne jest też przyjęcie, że wykonywana przez osoby współpracujące działalność powinna charakteryzować się zorganizowaniem i pewną ciągłością. Nie może zatem stanowić w sensie prawnym współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej sporadyczne, podejmowane okazjonalnie, zajmujące nikłą ilość czasu wystawianie faktur, czy wydawanie ad hoc (gdy nie ma pracownika) towaru. Znaczenie gospodarcze, organizacyjne i stabilność takich działań są znikome i nie kwalifikują się do oceny, iż w sensie prawnym dochodzi do "współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej". Zatem cechami konstytutywnymi pojęcia "współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności" w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej są występujące łącznie: a) istotny dla działalności gospodarczej ciężar gatunkowy działań współpracownika, które to działania nie mogą mieć charakteru wtórnego; muszą pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem podjętej działalności oraz muszą charakteryzować się pewną systematycznością, stabilnością i zorganizowaniem; b) znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót. Za współpracującego przy prowadzeniu działalności pozarolniczej można uznać tylko taką osobę, która na rzecz tej działalności wykonuje prace takiego rodzaju, rozmiaru i częstotliwości, że mają one wymiar ekonomiczny i organizacyjny na tyle istotny, iż mogą być postrzegane jako współpraca przy prowadzeniu tej działalności. Biorąc pod uwagę ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, stwierdzić należy, iż tak ze względu na rodzaj wykonywanych czynności (wysyłanie korespondencji, wydruki z poczty elektronicznej, dowożenie odwołującej wspólnym samochodem na miejsce spotkania z klientem, raz w miesiącu dostarczanie księgowej dokumentów finansowych ), jak i rozmiar tej pracy nie przekraczający w wymiarze dobowym kilkunastu minut, nie można uznać, ażeby P. S. spełniał kryterium współpracy przy prowadzonej przez jego żonę działalności w postaci pośrednictwa przy sprzedaży telefonów w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej. Niezależnie zatem od tego, czy małżonkowie pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym czy w takiej wspólności nie pozostawali, nie ma do nich zastosowania fikcja prawna ustanowiona przepisem art. 8 ust. 2 ustawy systemowej. W tych warunkach uzasadnione było rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 sentencji wyroku. W sprawie nie było natomiast sporu – mimo zawartego w odwołaniu wniosku – co do pracowniczego statusu P. S. , albowiem organ rentowy wręcz go potwierdził, powołując się na art. 8 ust. 2 ustawy systemowej dotyczący wyłącznie pracownika spełniającego kryteria określone dla osób współpracujących. Zatem przy zbieżności merytorycznej rozstrzygnięcie w omawianej sferze w zaskarżonej decyzji z identycznie sformułowanym żądaniem odwołania, wydanie wyroku w tym zakresie stało się zbędne. Uzasadnione było więc takim stanem rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku. Strona skarżąca decyzję w odwołaniu zawarła żądanie ustalenia tytułu ubezpieczenia w oparciu o przedstawione umowy zlecenia. W tym zakresie organ rentowy nie wydał formalnej decyzji ograniczając się jedynie do zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji formalnej ocenie złożonych przez odwołującą umów. Nie było to wystarczające do uznania, że przedmiot rozpoznania sprawy w postepowaniu odwoławczym odnosi się także do omawianego w tym miejscu tytułu ubezpieczenia. Postępowanie odwoławcze od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczone jest bowiem ramami merytorycznymi zaskarżonej decyzji a te wyznaczone są przez sentencję decyzji. W żadnym wypadku tych ram nie wyznacza argumentacja użyta przez organ rentowy na uzasadnienie wydanej decyzji. Z tej przyczyny żądanie objęcia P. S. ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy zlecenia jako dotychczas nierozpoznane podlegało przekazaniu organowi rentowemu do rozpoznania i wydania decyzji o czym sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku. O kosztach sąd orzekł w punkcie 4 sentencji wyroku mając na uwadze przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Romuald Kompanowski