V SAB/WA 16/25

V SAB/Wa 16/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-06-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jarosław Stopczyński /sprawozdawca/
Konrad Łukaszewicz
Monika Kramek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
658
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151 w zw. z art. 119 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 372
art. 28 i 29
Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Monika Kramek, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi Partii Politycznej Prawo i Sprawiedliwość na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie wypłaty raty subwencji oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 23 grudnia 2024 r. Partia Polityczna Prawo i Sprawiedliwość (dalej: Skarżąca, Strona, partia PiS), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Finansów (dalej: organ, Minister) w przedmiocie niewykonania czynności materialno-technicznej w postaci wypłaty kwoty 6 483 343,76 zł tytułem III raty subwencji za 2024 r. na rzecz partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość na podstawie art. 28-29 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1215, dalej: uopp).
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco;
W 2024 r. poszczególne partie polityczne złożyły do Państwowej Komisji Wyborczej (dalej: PKW) wnioski o wypłatę subwencji rocznej na działalność statutową na bieżący rok, określając w nich kwotę subwencji. PKW w sprawie każdej wnioskującej partii politycznej przekazała 19 kwietnia 2024 r. Ministrowi Finansów pisma informujące o podmiotach uprawnionych do otrzymania subwencji z budżetu państwa na działalność statutową w 2024 r. wraz z wnioskami. W powyższych pismach PKW potwierdziła Ministrowi zgodność wysokości rocznej subwencji na 2024 r., przysługującej partiom politycznym, ze złożonymi przez partie wnioskami. PKW poinformowała również o liczbie oddanych głosów ważnych na poszczególne partie. Ponadto stwierdziła terminowe złożenie przez partie informacji finansowych za 2023 r. oraz sprawozdań rocznych za 2023 r. PKW pismem z 19 kwietnia 2024 r. przekazała informację w sprawie partii PiS wraz z załączonym wnioskiem. Kwota wnioskowana przez partię PiS wyniosła 25 933 375,05 zł.
W dniu 26 kwietnia 2024 r. Minister wypłacił partii PiS pierwszą ratę subwencji za 2024 r. w wysokości 6 483 343,77 zł na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 lutego 2003 r. w sprawie wypłacania z budżetu państwa subwencji przysługującej partiom politycznym (Dz. U. z 2021 r. poz. 439), zgodnie z którym raty subwencji są wypłacane w terminie do 30 dnia miesiąca następującego po kwartale, za który jest wypłacana dana rata subwencji.
PKW 11 lipca 2024 r. opublikowała komunikat na swojej stronie internetowej w którym poinformowała o podjęciu decyzji o odroczeniu posiedzenia do 31 lipca 2024 r. w sprawie dotyczącej sprawozdań finansowych komitetów wyborczych biorących udział w wyborach do Sejmu RP i Senatu RP. PKW jako główną przyczynę przesunięcia posiedzenia podała konieczność uzupełnienia zgromadzonych materiałów w celu dokonania pogłębionej całościowej analizy. Ponadto o zaistniałej sytuacji PKW pismem z 12 lipca 2024 r. poinformowała Ministra Finansów.
Z uwagi na termin, wskazany w przywołanym akcie wykonawczym (do 30 lipca 2024 r.), Minister Finansów wypłacił II ratę subwencji partii PiS 26 lipca 2024 r. w pełnej wysokości, zgodnie ze złożonymi przez partię wnioskami, potwierdzonymi w przedmiocie uprawnień partii do ich otrzymania w tej wysokości. W związku z powyższym partia PiS otrzymała wypłatę środków z tytułu I raty subwencji za 2024 r. w wysokości 6 483 343,77 zł w dniu 26 kwietnia 2024 r. ,oraz II raty subwencji za 2024 r. w wysokości 6 483 343,76 zł w dniu 26 lipca 2024 r., łącznie 12 966 687,53 zł.
Następnie 31 lipca 2024 r. odbyło się posiedzenie PKW, na którym przyjęto, po terminie ustawowym 15 lipca 2024 r. [art. 144 § 1 w związku z art. 142 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2408, ze zm., dalej: Kodeks wyborczy)], uchwały w sprawie sprawozdań finansowych dziewięciu komitetów wyborczych, uczestniczących w wyborach do Sejmu RP i Senatu RP przeprowadzonych 15 października 2023 r. W przypadku jednego komitetu wyborczego - Prawa i Sprawiedliwości nastąpiło odroczenie podjęcia uchwały. Informacje te zostały również przekazane przez PKW Ministrowi Finansów pismem z 8 sierpnia 2024 r.
PKW uchwałą z 29 sierpnia 2024 r. nr 316/2024 odrzuciła sprawozdanie finansowe Komitetu Wyborczego Prawo i Sprawiedliwość (dalej: KW PiS). z wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 15 października 2023 r.
W piśmie do Ministra Finansów z 30 sierpnia 2024 r. PKW stwierdziła, że zaszła okoliczność, o której mowa wart. 148 § 2 Kodeksu wyborczego (pomniejszenie subwencji) z tym, że pełnomocnikowi finansowemu KW PiS przysługuje prawo wniesienia do Sądu Najwyższego (dalej: SN) skargi na uchwałę PKW, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Powyższe PKW wskazała, działając na podstawie art. 29 ust. 3 uopp, który stanowi o podstawie wypłacenia subwencji, tj. wniosku o wypłacenie subwencji za dany rok, potwierdzonego przez PKW w przedmiocie uprawnienia do subwencji oraz jej wysokości, a także art. 148 § 2 Kodeksu wyborczego, który stanowi, że w razie odrzucenia przez PKW sprawozdania finansowego lub odrzucenia skargi, o której mowa w art. 145 § 1 (skarga na postanowienie PKW w przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego), przysługująca partii politycznej subwencja, o której mowa w art. 28 uopp, pomniejszona zostaje o kwotę stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów, o których mowa w art 144 § 1 pkt 3 Kodeksu wyborczego.
Minister Finansów, na podstawie 148 § 2 i 3 Kodeksu wyborczego w związku z art. 29 ust. 1 uopp oraz utrwaloną praktyką, obliczył niezwłocznie wysokość subwencji z uwzględnieniem powyższych okoliczności mających wpływ na jej wysokość, tj. w kwocie 15 068 886,54 zł. Powyższa kwota wynikła z pomniejszenia subwencji rocznej przysługującej partii PiS - stosownie do art. 29 ust. 1 uopp w związku z wyborami do Sejmu RP i Senatu RP z 15 października 2023 r. w wysokości 25 933 375,05 zł - o kwotę 10 864 488,51 zł, stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów Kodeksu wyborczego, ale nieprzekraczającą 75% wysokości subwencji rocznej. Po pomniejszeniu subwencji zgodnie z art. 148 § 2 Kodeksu wyborczego o przywołaną kwotę 10 864 488,51 zł, roczna subwencja partii PiS wyniosła 15 068 886,54 zł.
Ustalenie wysokości skorygowanych rat wykazanych powyżej było wynikiem potwierdzenia przez PKW uprawnień partii do otrzymania subwencji w zmienionej wysokości, wynikającej z uchwały PKW odrzucającej sprawozdanie finansowe KW PiS, podjętej 29 sierpnia 2024 r. Ww. informacja została przekazana Ministrowi Finansów 30 sierpnia 2024 r. Minister wyjaśnił, że partia PiS otrzymała środki z tytułu I raty subwencji za 2024 r. w wysokości 6 483 343,77 zł oraz II raty subwencji za 2024 r. w wysokości 6 483 343,76 zł. Zgodnie z przedstawionymi wyjaśnieniami, partii tej przysługuje roczna subwencja w skorygowanej wysokości 15 068 886,54 zł. Podział tej kwoty na cztery równe raty wynosi po ok. 3 767 221,64 zł na każdy kwartał, co skutkuje otrzymaniem środków w wysokości narastająco:
- 3 767 221,64 zł za okres I kwartału 2024 r.,
- 7 534 443,28 zł za okres I-II kwartału 2024 r.,
- 11 301 664,91 zł za okres I-III kwartału 2024 r.,
- 15 068 886,54 zł za okres I-IV kwartału 2024 r.
Z tytułu I i II raty subwencji za 2024 r. partia PiS otrzymała faktycznie łącznie środki w wysokości 12 966 687,53 zł, przy czym kwota należna tej partii za okres I-III kwartał wynosi łącznie 11 301 664,91 zł. Natomiast za IV kwartał partii tej przysługuje kwota 2 102 199,01 zł, tj. do łącznej wysokości 15 068 886,54 zł. Należy zatem zauważyć, że na dzień 30 sierpnia 2024 r. (data potwierdzenia przez PKW uprawnienia partii PiS do wypłaty subwencji w skorygowanej wysokości) partii PiS nie przysługiwały dalsze środki do wypłaty tytułem III raty subwencji. Z tych przyczyn nie przekazano partii PiS w terminie do 30 października 2024 r. środków z tytułu III raty subwencji z budżetu państwa na działalność statutową za 2024 r.
Pomniejszenie subwencji rocznej o równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów ustawy w związku z odrzuceniem sprawozdania finansowego partii PiS z powodu nadpłaty środków wobec tej partii za okres I-III kwartał 2024 r., oparto zatem o przywołane przepisy Kodeksu wyborczego i uopp, przy uwzględnieniu powyższych - ustawowo wymaganych przepisem art. 29 ust. 3 uopp - stanowisk PKW, potwierdzających uprawnienie do subwencji oraz jej wysokości.
Pełnomocnik finansowy Komitetu Wyborczego PiS 9 września 2024 r. wniósł do Sądu Najwyższego skargę na uchwałę PKW z 29 sierpnia 2024 r. w trybie art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego.
Pismem z 5 listopada 2024 r. partia PiS wezwała Ministra Finansów do zapłaty III raty subwencji. W piśmie z 25 listopada 2024 r. skierowanym do partii PiS Minister Finansów wyjaśnił przepisy prawa oraz sposób obliczenia, na ich podstawie, raty subwencji na rok 2024 r., oraz wskazał, że w razie uznania za zasadną przez SN skargi na uchwałę PKW nr 316/2024 z 29 sierpnia 2024 r., wniesioną przez pełnomocnika finansowego KW PiS, dalsze działania będzie podejmowała PKW.
25 listopada 2024 r. (na adres elektronicznej skrzynki pocztowej) wpłynęło kolejne wezwanie przez partię PiS do Ministra Finansów do zapłaty (pismo z 22 listopada 2024 r.), - wskazane jako ostateczne, dotyczące wstrzymania wypłaty subwencji z powołaniem się na nieprawomocną uchwałę PKW o odrzuceniu sprawozdania finansowego KW PiS. Powyższe pismo zostało doręczone do Ministerstwa Finansów również 27 listopada 2024 r. przez operatora pocztowego.
Sąd Najwyższy - Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych postanowieniem z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt I NSW 55/24, w sprawie skargi Komitetu Wyborczego PiS na uchwałę PKW nr 316/2024 z 29 sierpnia 2024 r. - uznał skargę za zasadną.
12 grudnia 2024 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło ostateczne wezwanie partii PiS z dnia 12 grudnia 2024 r. do zapłaty subwencji za III kwartał 2024 r. Do powyższego wezwania załączono postanowienie SN z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt I NSW 55/24 uznające skargę za zasadną.
W piśmie skierowanym do partii PiS z 23 grudnia 2024 r. Minister Finansów ponownie wyjaśnił stan faktyczny sprawy, podkreślając różnice w brzmieniu przepisów prawa regulujących skutki odrzucenia sprawozdania komitetu wyborczego oraz sprawozdania rocznego partii. Wskazał wówczas, że stosownie do art. 145 § 6 Kodeksu wyborczego, podejmowanie dalszych działań w sprawie należy do PKW. Minister zwrócił przy tym uwagę, że pomimo posiedzenia PKW z 16 grudnia 2024 r., organ ten nie podjął żadnej nowej uchwały ani nie potwierdził, aby partii PiS przysługiwała subwencja w kwocie określonej w wezwaniach kierowanych do Ministra Finansów. Dodatkowo Minister wyjaśnił, że uchwała o przyjęciu sprawozdania finansowego komitetu wyborczego wraz z informacją PKW, o której mowa w art. 29 ust. 3 uopp, potwierdzającą wysokość należnej subwencji, stanowi wyłączną i niezbędną podstawę prawną do zatwierdzenia wydatku z budżetu państwa tytułem wypłaty subwencji dla partii politycznej.
W dniu 23 grudnia 2024 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło pismo partii PiS z 20 grudnia 2024 r. zatytułowane "Ponaglenie" w związku z bezczynnością organu w zakresie niewykonania czynności materialno-technicznej w postaci wypłaty III raty subwencji za 2024 r. w kwocie 6 483 343,76 zł na rzecz partii na podstawie art. 28-29 uopp, z wnioskiem o wykonanie tej czynności w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego ponaglenia.
Partia PiS złożyła, za pośrednictwem Ministra Finansów, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność w powyższym przedmiocie.
W skardze Skarżąca wniosła o:
1) stwierdzenie bezczynności ewentualnie przewlekłości postępowania Ministra Finansów w zakresie niewykonania czynności materialno-technicznej w postaci wypłaty kwoty 6 483 343,76 zł tytułem III raty subwencji za 2024 r. na rzecz partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość;
2) zobowiązanie Ministra Finansów do wykonania czynności materialno-technicznej w postaci wypłaty III raty subwencji za 2024 r. przysługującej partii PiS w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie;
3) stwierdzenie, że bezczynność ewentualnie przewlekłość nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa;
4) wymierzenie Ministrowi Finansów grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego;
5) zasądzenie od Ministra Finansów na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zdaniem Skarżącej pomniejszenie subwencji dla partii politycznej, zgodnie z art. 148 Kodeksu wyborczego, może nastąpić tylko wówczas, gdy albo komitet wyborczy nie złoży skargi na uchwałę PKW w przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego (a w konsekwencji uchwała się "uprawomocni"), albo jeżeli Sąd Najwyższy odrzuci skargę Komitetu Wyborczego (i wówczas w konsekwencji rozpoznania środka odwoławczego uchwała się "uprawomocni"). W żadnym jednak wypadku art. 148 Kodeksu wyborczego nie dozwala na pomniejszenie subwencji przed rozpoznaniem skargi złożonej do SN, jeśli ta została złożona (gdy zatem uchwała PKW jest "nieprawomocna"). Tym bardziej nie ma ku temu podstaw, gdy Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną, a PKW pozostaje w zwłoce w wydaniu technicznej, następczej decyzji o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego komitetu wyborczego. Nie da się w inny racjonalny sposób wyłożyć art. 148 Kodeksu wyborczego, zgodnie nie tylko z podstawowymi dyrektywami wykładni językowej, ale również zgodnie z wykładnią celowościową i prokonstytucyjną. Nie można stosować sankcji na podstawie nieostatecznego/nieprawomocnego rozstrzygnięcia, gdy ustawa nie daje podstawy do twierdzenia o jakiejkolwiek "natychmiastowej wykonalności" takiego rozstrzygnięcia.
Niezależnie od powyższego, Skarżąca podnosi, iż Minister nie może uchylać się od wypłaty należnej PiS III raty subwencji w sytuacji, w której w dniu 25 listopada 2024 r. wyraził oficjalne stanowisko, że pomniejszenia subwencji dokona tylko i wyłącznie, jeżeli skarga PiS do Sądu Najwyższego zostanie oddalona (co nie nastąpiło). Wszak już we wrześniu 2024 r. Minister wypłacił pomniejszoną dotację podmiotową (przedmiot innego postępowania sądowego) na podstawie tych samych okoliczności. Tym bardziej niedopuszczalne jest takie działanie w sytuacji, gdy dotychczasową praktyką Ministra Finansów było wypłacanie subwencji/dotacji na rzecz partii politycznych, do czasu uprawomocnienia się uchwały PKW o odrzuceniu sprawozdania finansowego. Tego typu obecne działanie Ministra Finansów jest sprzeczne ze znajdującą zastosowanie zasadą zaufania jednostki do organu administracji publicznej (art. 8 KPA), ale również szeroko rozumianej zasady zaufania jednostki do Państwa, wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i zasady równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).
Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał również, że 31 grudnia 2024 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło pismo PKW z 30 grudnia 2024 r., znak: ZKF.411.2.3.2024, informujące o podjęciu, w wykonaniu postanowienia SN z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt I NSW 55/24, uchwały nr 421/2024 z 30 grudnia 2024 r. w sprawie sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego PiS uczestniczącego w wyborach do Sejmu RP i Senatu RP przeprowadzonych w dniu 15 października 2023 r. ze wskazaniem jej ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej PKW oraz informujące, że nie zaszła okoliczność, o której mowa w art. 148 § 2 Kodeksu wyborczego, przywołana w piśmie ZKF.411.2.2.2024 z dnia 30 sierpnia 2024 r.
PKW uchwałą nr 421/2024 postanowiła:
§1. W wykonaniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r. (sygn. akt INSW 55/24) przyjąć sprawozdanie finansowe Komitetu Wyborczego Prawo i Sprawiedliwość o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych tego Komitetu, w tym o uzyskanych kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania, związanych z udziałem w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych w dniu 15 października 2023 r.
§ 2. Niniejsza uchwała została podjęta wyłącznie w wyniku uwzględnienia skargi przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego i jest immanentnie i bezpośrednio powiązana z orzeczeniem, które musi pochodzić od organu będącego sądem w rozumieniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Kodeksu wyborczego. Państwowa Komisja Wyborcza nie przesądza przy tym, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych jest sądem w rozumieniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie przesądza o skuteczności orzeczenia.
Minister podniósł, że analiza ww. pisma z 30 grudnia 2024 r. oraz uchwały PKW nr 421/2024 z 30 grudnia 2024 r. wykazała, że powyższe pismo PKW jest sprzeczne z ww. uchwałą, ponieważ nie uwzględnia treści rozstrzygnięcia PKW zawartego w § 2 uchwały.
Wobec tego Minister Finansów pismem z 8 stycznia 2025 r. wystąpił do PKW o udzielenie wyjaśnień co do treści powyższej uchwały, wskazując, że brzmienie uchwały rodzi daleko idące wątpliwości, co do treści normatywnej podjętego przez PKW rozstrzygnięcia, ponieważ PKW wbrew dotychczasowej praktyce zastosowała nietypową konstrukcję uchwały - treść § 2 wywołuje wątpliwości w zakresie wewnętrznej spójności uchwały i w konsekwencji istotnie utrudnia wykładnię i prawidłowe stosowanie rozstrzygnięcia PKW. Następnie pismem z 15 stycznia 2025 r., w odpowiedzi na pismo Przewodniczącego PKW z 9 stycznia 2025 r., Minister Finansów przedstawił dodatkowe wyjaśnienia w zakresie podstawy prawnej pisma do PKW z 8 stycznia 2025 r. Również w piśmie z 23 lutego 2025 r. zwrócił się do PKW o wyjaśnienie uchwały.
Pismem z 22 stycznia 2025 r., Minister Finansów udzielił odpowiedzi na ponaglenie partii PiS z 20 grudnia 2024 r. w zakresie subwencji, podtrzymując stanowisko przedstawione w dotychczasowej korespondencji z partią PiS, oraz wyjaśniając, że z uwagi na wewnętrzną sprzeczność uchwały PKW nr 421/2024 z 30 grudnia 2024 r. zaszła konieczność uzyskania wyjaśnień od organu podejmującego tę uchwałę.
Minister Finansów podsumowując odpowiedź na ww. ponaglenie, wskazał, że w sprawach wypłaty partii PiS części subwencji działania podejmowane są bez zbędnej zwłoki, a poszczególne czynności realizowane są w zgodzie z przepisami Kodeksu wyborczego.
Przewodniczący PKW w piśmie z 3 lutego 2025 r. wniósł do Ministra Finansów o udzielenie informacji z realizacji pism z 30 grudnia 2024 r. dotyczących wykonania uchwały nr 421/2024 Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 30 grudnia 2024 r. Przewodniczący PKW wskazał, że od otrzymania pism przez Ministra minął już ponad miesiąc i dotychczas PKW nie uzyskała informacji o ich wykonaniu. Przewodniczący PKW zwrócił uwagę, że nawet mając na uwadze wątpliwości Ministra wyartykułowane w pismach z dnia 8 stycznia 2025 r. i 15 stycznia 2025 r., nie sposób uznać, aby istniały podstawy do niezrealizowania pism PKW z 30 grudnia 2024 r. Zdaniem Przewodniczącego PKW, niezrozumiałe są także wątpliwości Ministra związane z treścią § 2 uchwały z 30 grudnia 2024 r., gdyż stanowi ona jedynie pokłosie samoistnej uchwały nr 162 Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania negatywnym skutkom kryzysu konstytucyjnego w obszarze sądownictwa (M.P. z 2024 r., poz. 1068) i w żadnym razie nie może stanowić podstawy do braku realizacji informacji PKW, albowiem w tym zakresie (tj. w zakresie struktury i kształtu szeroko rozumianego obszaru sądownictwa) winny zostać dokonane zmiany legislacyjne - tak, jak w każdym innym przypadku wymagającym ewentualnego dostosowania polskich przepisów do orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Z kolei w piśmie z 17 marca 2025 r. skierowanym do Ministra PKW stwierdziła, że z uwagi na ostateczny charakter kasacyjnego orzeczenia Sądu Najwyższego w przedmiocie skargi na uchwałę PKW odrzucającą sprawozdanie wyborcze szczególnie istotne jest, aby sprawa została rozpatrzona przez skład sędziowski ukształtowany w sposób nie budzący wątpliwości. Niestety, w związku z dokonanymi zmianami sposobu kształtowania sędziowskiej reprezentacji wchodzącej w skład Krajowej Rady Sądownictwa (ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2018 r., poz. 3), doszło do "zainfekowania" zarówno sądownictwa powszechnego jak i składu Sądu Najwyższego. W przypadku PKW istotna jest rola Izby, której ustawa o Sądzie Najwyższym powierza rozpatrywanie spraw wyborczych (w tym stwierdzenie ważności wyborów), a także spraw, w których złożono środki odwoławcze od uchwał Komisji. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o SN sprawy te zostały przekazane do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Izba ta została powołana w całości z osób wskazanych z udziałem nieprawidłowo ukształtowanej KRS, a zgodnie ze znanym Komisji orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także zgodnie z Uchwałą składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. ich status może być skutecznie zakwestionowany. Ostateczne rozstrzygnięcia w zakresie powstałych wątpliwości prawnych muszą zostać uregulowane przez ustawodawcę bądź rozstrzygnięte w drodze zapadłych orzeczeń sądowych. Komisja stoi na stanowisku, że jako organ pozasądowy nie może tego uczynić we własnym zakresie. Państwowa Komisja Wyborcza jako odpowiedzialnie działający organ wyborczy, funkcjonujący na podstawie ustawy, nie może jednak nie dostrzegać i pomijać istniejących wątpliwości i zastrzeżeń odnoszących się do statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego i osób tam orzekających.
W grudniu 2024 r., po orzeczeniu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, Komisja została postawiona w sytuacji ukazującej absolutny konflikt wartości - z jednej strony konstytucyjna zasada legalizmu (konkretyzująca się w nałożonym przez art. 145 § 6 Kodeksu wyborczego obowiązku niezwłocznego przyjęcia sprawozdania), a z drugiej strony niewprowadzone do polskiego prawa orzecznictwo międzynarodowe oraz uchwała trzech Izb Sądu Najwyższego, podnoszące wady powstałe w procesie nominacji sędziów z udziałem nieprawidłowo ukształtowanej KRS. Stając przed koniecznością przyjęcia stosownej uchwały, PKW uznała wówczas za celowe podkreślenie w niej tych wyjątkowych okoliczności faktycznych. Pierwotna treści uchwały uzupełniona została o § 2, w którym jednoznacznie podkreślono, że uchwała może być prawnie skuteczna wyłącznie w przypadku, kiedy zapadło orzeczenie Sądu Najwyższego o którym mowa w art. 145 § 6 Kodeksu wyborczego. Celem Komisji było, aby w przypadku zaistnienia prawnych możliwości kontroli przedmiotowego postępowania, okoliczność ta została uwzględniona w toku postępowania sądowego.
PKW jest świadoma zarówno wyjątkowości przedmiotowej sytuacji, jak też wyjątkowości konstrukcji przyjętej w dniu 30 grudnia 2024 r. uchwały nr 421/2024. Brak w uchwale jednoznacznej dyrektywy działania jest jednak uzasadniony poziomem niepewności co do stanu prawnego, wynikającym z uczestniczeniem w orzekaniu osób powołanych w obarczonym wadą konstytucyjną procesie nominacyjnym. Ze wszech miar pożądanym jest więc prawne rozstrzygnięcie ich statusu, powstałe w wyniku działań legislacyjnych, bądź też będące efektem orzeczenia sądowego zapadłego w konkretnej sprawie.
PKW zaznaczyła również, że okoliczności przedmiotowej sprawy nie mogą uzasadniać powstania uprawnień decyzyjnych po stronie Ministra Finansów. Wyjątkowość sytuacji prawnej, w której znalazła się Komisja, będącej skutkiem podjętych uprzednio działań mających na celu naruszenie niezależności i niezawisłości wymiaru sprawiedliwości, uzasadnia jednak celowość sądowej kontroli czynności materialnotechnicznej będącej w kompetencji Ministra Finansów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1–4 oraz na przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku wskazanym w pkt 4a.
Stosownie do art. 149 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 lub na przewlekłość w sprawach z art. 3 § 2 pkt 4a, zobowiązuje organ do wydania aktu, interpretacji, dokonania czynności albo stwierdzenia bądź uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, w wyznaczonym terminie (§ 1 pkt 1–3). Jednocześnie stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości postępowania. Sąd wskazuje również, czy bezczynność lub przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Ponadto, w przypadkach określonych w § 1, sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę (art. 154 § 6) albo przyznać skarżącemu od organu sumę pieniężną do wysokości połowy tej kwoty (§ 2). Natomiast zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a., przewidującego możliwość zastosowania tego trybu w sprawach dotyczących skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W niniejszej sprawie zaskarżono bezczynność Ministra Finansów w zakresie niewykonania czynności materialno-technicznej w postaci wypłaty kwoty 6 483 343,76 zł tytułem III raty subwencji za 2024 r. na rzecz partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość na podstawie art. 28-29 uopp.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, bezczynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy organ w terminach określonych w art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub – mimo prowadzenia postępowania – nie kończy go w terminie poprzez wydanie decyzji, postanowienia, innego aktu bądź podjęcie stosownej czynności, pomimo ustawowego obowiązku.
Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Natomiast zgodnie z § 4 cytowanego artykułu, co istotnie w przedmiotowej sprawie, przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a k.p.a.
Kwestia dotycząca wypłat subwencji przysługujących partiom politycznym, trybu, zatwierdzenia sprawozdań, sposobów oraz terminów wypłaty subwencji została uregulowana w ustawie o partiach politycznych oraz Rozdziale 15 Kodeksu wyborczego.
Zgodnie z art. 28 uopp, partia polityczna, która: 1) w wyborach do Sejmu samodzielnie tworząc komitet wyborczy otrzymała w skali kraju co najmniej 3% ważnie oddanych głosów na jej okręgowe listy kandydatów na posłów albo 2) w wyborach do Sejmu weszła w skład koalicji wyborczej, której okręgowe listy kandydatów na posłów otrzymały w skali kraju co najmniej 6% ważnie oddanych głosów, ma prawo do otrzymywania przez okres kadencji Sejmu, w trybie i na zasadach określonych w niniejszej ustawie, subwencji z budżetu państwa na działalność statutową.
Wysokość rocznej subwencji, o której mowa w art. 28 uopp, dla danej partii politycznej albo koalicji wyborczej ustalana jest na zasadzie stopniowej degresji proporcjonalnie do łącznej liczby głosów ważnych oddanych na listy okręgowe kandydatów na posłów tej partii albo koalicji wyborczej, w rozbiciu na liczby głosów odpowiadające poszczególnym przedziałom określonym w procentach, według określonego w ustawie wzoru (art. 29 ust. 1 uopp). Roczna subwencja, w kwocie ustalonej na podstawie ust. 1 i art. 28, jest każdego roku w okresie kadencji Sejmu wypłacana danej partii politycznej w czterech równych kwartalnych ratach, z zastrzeżeniem art. 32 (art. 29 ust. 2 uopp). Podstawę wypłacenia subwencji stanowi złożenie przez organ partii politycznej statutowo uprawniony do jej reprezentowania na zewnątrz, w terminie do 31 marca każdego roku, wniosku o wypłacenie subwencji na dany rok, sporządzonego na urzędowym formularzu i potwierdzonego przez Państwową Komisję Wyborczą w przedmiocie uprawnienia do subwencji oraz jej wysokości (art. 29 ust. 3 uopp).
Ponadto zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 lutego 2003 r. w sprawie wypłacania z budżetu państwa subwencji przysługującej partiom politycznym, raty subwencji są wypłacane w terminie do 30 dnia miesiąca następującego po kwartale, za który jest wypłacana dana rata. Z tego powodu III ratę subwencji za 2024 r. wypłacono uprawnionym partiom do 30 października 2024 r.
Należy też zwrócić uwagę na to, że wpływ na wysokość subwencji mają również wyniki badania przez PKW dokumentów sprawozdawczych partii politycznych i komitetów wyborczych, tj. w przypadku odrzucenia przez PKW:
- sprawozdania o przychodach, wydatkach i zobowiązaniach finansowych komitetu, w tym o uzyskanych kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania, o którym mowa w art 142 § 1 Kodeksu wyborczego. Stosownie do art. 148 § 2 i § 3 Kodeksu wyborczego w razie odrzucenia przez PKW sprawozdania finansowego (z taką sytuacją mamy do czynienie w niniejszym postępowaniu) lub odrzucenia skargi, o której mowa w art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego, przysługująca subwencja pomniejszona zostaje o kwotę stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów tej ustawy. Pomniejszenie nie może przekraczać 75% wysokości subwencji, o której mowa wart. 28 uopp;
- informacji finansowej o otrzymanej subwencji oraz o poniesionych wydatkach, o której mowa w art. 34 ust. 1 uopp;
- sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego w poprzednim roku kalendarzowym, o którym mowa w art. 38 ust 1 uopp.
Zgodnie z art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego, w przypadku odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego przez PKW pełnomocnik finansowy ma prawo, w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprawozdania, wnieść do Sądu Najwyższego skargę na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia sprawozdania. Sąd Najwyższy rozpatruje skargę i wydaje w tej sprawie orzeczenie w terminie 60 dni od dnia doręczenia skargi (§ 2). Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny (§ 4). Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę, o której mowa w § 1, pełnomocnika finansowego za zasadną, odpowiednio Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie postanawia o przyjęciu sprawozdania finansowego (§ 6).
Przechodząc do rozpoznania skargi, należy wskazać, że została ona poprzedzona wniesieniem ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a., co przesądza o jej dopuszczalności i umożliwia merytoryczne rozpoznanie.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy Minister Finansów zasadnie nie dokonał wypłaty III raty subwencji za rok 2024 r. przysługującej partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość w wysokości 6 483 343,76 zł.
Zakres badania przez sąd sprawy ze skargi na bezczynność organu administracji publicznej sprowadza się w pierwszym rzędzie do rozważenia, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności oraz wyjaśnienia, jakie terminy określa ustawodawca do załatwiania spraw określonego rodzaju. Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się bowiem do badania, czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności i czy zrobił to w zakreślonym przez ustawodawcę terminie.
Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że zgodnie z powyżej cytowanymi przepisami Minister Finansów wypłaca poszczególne raty subwencji w terminie do 30 dnia miesiąca następującego po kwartale, za który jest wypłacana dana rata. Z tego powodu III ratę subwencji za 2024 r. Minister powinien wypłacić uprawnionym partiom do 30 października 2024 r. W przypadku subwencji dla partii PiS, Minister dokonał już wypłaty I i II raty subwencji w łącznej wysokości 12 966 687,53 zł zgodnie z obowiązującymi terminami. Jednakże w związku z uchwałą PKW z 29 sierpnia 2024 r. odrzucającą sprawozdanie finansowe KW PiS i informacją z 30 sierpnia 2024 r. przekazaną Ministrowi Finansów, należna subwencja dla partii PiS za 2024 r. została pomniejszona zgodnie z art. 148 § 2 Kodeksu wyborczego. W związku z tym Minister Finansów obliczył niezwłocznie wysokość subwencji z uwzględnieniem powyższych okoliczności mających wpływ na jej wysokość, tj. w kwocie 15 068 886,54 zł. Powyższa kwota wynikła z pomniejszenia subwencji rocznej przysługującej partii PiS - stosownie do art. 29 ust. 1 uopp w związku z wyborami do Sejmu RP i Senatu RP z 15 października 2023 r. w wysokości 25 933 375,05 zł - o kwotę 10 864 488,51 zł, stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów Kodeksu wyborczego, ale nieprzekraczającą 75% wysokości subwencji rocznej. Po pomniejszeniu subwencji zgodnie z art. 148 § 2 Kodeksu wyborczego o przywołaną kwotę 10 864 488,51 zł, roczna subwencja partii PiS wynosi 15 068 886,54 zł. W tej sytuacji, zasadna była korekta podziału rat subwencji na cztery raty po 3 767 221,64 zł. Według skorygowanych obliczeń za trzy raty subwencji partia PiS powinna otrzymać 11 301 664,92 zł. Przypomnijmy, że partia PiS otrzymała już w ramach I i II raty subwencji, liczonych na pierwotnych zasadach, kwotę 12 966 687,53 zł, a więc jest to kwota przewyższająca przysługującą subwencję, liczoną na podstawie nowych okoliczności. Wobec powyższego Minister - zdaniem Sądu, zasadnie nie dokonywał wypłaty III raty subwencji, wbrew żądaniu Skarżącej.
Należy zatem zauważyć, że na dzień 30 sierpnia 2024 r. (data potwierdzenia przez PKW uprawnienia partii PiS do wypłaty subwencji w skorygowanej wysokości) partii PiS nie przysługiwały dalsze środki do wypłaty tytułem III raty subwencji. Z tych przyczyn nie przekazano partii PiS w terminie do 30 października 2024 r. środków z tytułu III raty subwencji z budżetu państwa na działalność statutową za 2024 r.
Skarżąca domaga się od Ministra Finansów wypłaty III raty subwencji zgodnie z pierwotnymi obliczeniami w kwocie 6 483 343,76 zł. W skardze jako główny zarzut potwierdzający bezczynność organu podnosi fakt, że Minister Finansów pomniejszył wysokość subwencji i w efekcie nie wypłacił III raty, nie czekając na ewentualne oddalenie skargi przez SN. Jej zdaniem, Minister nie dokonał wypłaty III raty subwencji, pomniejszonej zgodnie z art. 148 § 2 Kodeksu Wyborczego, uznając za podstawę takiego działania "nieprawomocną"/"nieostateczną" uchwałę PKW z 29 sierpnia 2024 r.
Sąd nie podziela stanowiska strony Skarżącej w tym przedmiocie. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 29 ust. 3 uopp Minister Finansów podejmuje czynności na podstawie informacji przekazywanej przez PKW, tj. potwierdzenia w przedmiocie uprawnień partii do subwencji i jej wysokości. To potwierdzenie wynika natomiast z podjętej przez PKW uchwały. W niniejszej sprawie wypłata I raty w pełnej wysokości nastąpiła 26 kwietnia 2024 r., a wypłata II raty subwencji w pełnej wysokości nastąpiła 26 lipca 2024 r. Wobec uchwały PKW z 29 sierpnia 2024 r. zaistniały przesłanki obligujące Ministra do zastosowania art. 148 § 2 Kodeksu wyborczego, tj. do pomniejszenia subwencji, po otrzymaniu od PKW informacji z 30 sierpnia 2024 r. potwierdzającej uprawnienia partii do wypłaty subwencji w związku z powyższą uchwałą. Powyższa uchwała nie budziła wątpliwości i wraz z informacją PKW potwierdzającą uprawnienia partii PiS do subwencji w określonej wysokości, pozwoliła Ministrowi Finansów wypłacić raty subwencji zgodnie z przepisami art. 29 ust. 3 i 4 uopp.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że Minister Finansów nie dokonuje merytorycznej oceny przesłanek, będących podstawą rozstrzygnięcia (uchwały) PKW. Minister dokonał korekty wyliczeń na podstawie 148 § 2 i 3 Kodeksu wyborczego w związku z art. 29 ust. 1 uopp. Istotne w sprawie jest to, że ustalenie wysokości skorygowanych rat było wynikiem potwierdzenia przez PKW uprawnień partii do otrzymania subwencji w zmienionej (pomniejszonej) wysokości. Minister pełni jedynie formalną i techniczną funkcję w procesie przekazywania środków subwencji. Działania Ministra są zatem uzależnione od działań podejmowanych przez PKW. Minister zatem zgodnie z prawem nie dokonał wypłaty III raty subwencji, z uwagi na wypłatę I i II raty w większej wysokości, niż przysługiwała wobec skorygowanych wyliczeń.
Sporna w sprawie pozostaje kwestia pomniejszenia kwoty subwencji, pomimo korzystnego dla Skarżącej postanowienia Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r. sygn. akt I NSW 55/24, w sprawie uznania za zasadną skargi Komitetu Wyborczego PiS na uchwałę PKW nr 316/2024 z 29 sierpnia 2024 r. W związku z tym dalsze działania Ministra nadal pozostają zależne od działań podjętych przez Państwową Komisję Wyborczą. Zgodnie z art. 145 § 6 Kodeksu wyborczego, Państwowa Komisja Wyborcza niezwłocznie powinna w tej sytuacji postanowić o przyjęciu sprawozdania finansowego. Na skutek orzeczenia SN, PKW uchwałą nr 421/2024 z 30 grudnia 2024 r. przyjęła sprawozdanie finansowe Komitetu Wyborczego PiS oraz pismem z 30 grudnia 2024 r. poinformowała Ministra Finansów, że odpadła wskazana w piśmie z 30 sierpnia 2024 r. i w załączonych do niego obliczeniach przesłanka pomniejszenia kwoty subwencji przysługującej partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość. Pismo to wpłynęło do Ministra w dniu 31 grudnia 2024 r.
Wątpliwości Ministra Finansów wzbudził jednak § 2 uchwały PKW nr 421/2024 z 30 grudnia 2024 r., w którym PKW stwierdziła, iż: "Niniejsza uchwała została podjęta wyłącznie w wyniku uwzględnienia skargi przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego i jest immanentnie i bezpośrednio powiązana z orzeczeniem, które musi pochodzić od organu będącego sądem w rozumieniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Kodeksu wyborczego. Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła ,że nie przesądza przy tym, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych jest sądem w rozumieniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i nie przesądza o skuteczności orzeczenia." Zdaniem Sądu, Minister zasadnie pismami z 8 stycznia 2025 r., 15 stycznia 2025 r. i 23 lutego 2025 r. zwrócił się do PKW o udzielenie wyjaśnień co do treści powyższej uchwały wskazując, że brzmienie uchwały rodzi daleko idące wątpliwości, co do treści normatywnej podjętego przez PKW rozstrzygnięcia, ponieważ PKW wbrew dotychczasowej praktyce zastosowała nietypową konstrukcję uchwały. Sąd podziela stanowisko organu, że treść § 2 uchwały PKW z 30 grudnia 2024 r. wywołuje wątpliwości w zakresie wewnętrznej spójności uchwały i w konsekwencji istotnie utrudnia wykładnię i prawidłowe stosowanie rozstrzygnięcia PKW.
PKW w piśmie z 17 marca 2025 r. stwierdziła, że z uwagi na ostateczny charakter kasacyjnego orzeczenia Sądu Najwyższego w przedmiocie skargi na uchwałę PKW odrzucającą sprawozdanie wyborcze szczególnie istotne jest, aby sprawa została rozpatrzona przez skład sędziowski ukształtowany w sposób nie budzący wątpliwości. Jak PKW wskazuje, w związku z dokonanymi zmianami sposobu kształtowania sędziowskiej reprezentacji wchodzącej w skład Krajowej Rady Sądownictwa doszło do "zainfekowania" zarówno sądownictwa powszechnego jak i składu Sądu Najwyższego. W przypadku PKW istotna jest rola Izby, której ustawa o Sądzie Najwyższym powierza rozpatrywanie spraw wyborczych (w tym stwierdzenie ważności wyborów), a także spraw, w których złożono środki odwoławcze od uchwał Komisji. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy o SN sprawy te zostały przekazane do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Izba ta została powołana w całości z osób wskazanych z udziałem nieprawidłowo ukształtowanej KRS, a zgodnie ze znanym Komisji orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także zgodnie z Uchwałą składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. ich status może być skutecznie zakwestionowany. Ostateczne rozstrzygnięcia w zakresie powstałych wątpliwości prawnych muszą zostać uregulowane przez ustawodawcę bądź rozstrzygnięte w drodze zapadłych orzeczeń sądowych. Komisja stoi na stanowisku, że jako organ pozasądowy nie może tego uczynić we własnym zakresie. Państwowa Komisja Wyborcza jako odpowiedzialnie działający organ wyborczy, funkcjonujący na podstawie ustawy, nie może jednak nie dostrzegać i pomijać istniejących wątpliwości i zastrzeżeń odnoszących się do statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego i osób tam orzekających. Stając przed koniecznością przyjęcia stosownej uchwały, PKW uznała za celowe podkreślenie w niej tych wyjątkowych okoliczności faktycznych. Pierwotna treści uchwały uzupełniona została o § 2, w którym jednoznacznie podkreślono, że uchwała może być prawnie skuteczna wyłącznie w przypadku, kiedy zapadło orzeczenie Sądu Najwyższego o którym mowa w art. 145 § 6 Kodeksu wyborczego. Celem Komisji było, aby w przypadku zaistnienia prawnych możliwości kontroli przedmiotowego postępowania, okoliczność ta została uwzględniona w toku postępowania sądowego. PKW zaznaczyła również, że wyjątkowość sytuacji prawnej, w której znalazła się Komisja, będącej skutkiem podjętych uprzednio działań mających na celu naruszenie niezależności i niezawisłości wymiaru sprawiedliwości, uzasadnia jednak celowość sądowej kontroli czynności materialnotechnicznej będącej w kompetencji Ministra Finansów.
Wobec zaistniałych szczególnych okoliczności faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy, rolą Sądu jest rozważenie mocy wiążącej postanowienia Sądu Najwyższego wydanego przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 11 grudnia 2024 r., sygn. akt I NSW 55/24 o uznaniu skargi Komitetu Wyborczego PiS na uchwałę PKW nr 316/2024 z 29 sierpnia 2024 r. za zasadną.
Zdaniem Sądu należy zaakcentować, że status Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego jest wadliwy. Izba ta w całości została obsadzona osobami powołanymi na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa w składzie wynikającym z wprowadzenia art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, zmienionej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Na podstawie ugruntowanego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Krajowa Rada Sądownictwa w ww. składzie pozbawiona jest wymaganej niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Taka ocena niezależności KRS jest spowodowana radykalną zmianą sposobu i okolicznościami wyboru 15 sędziowskich członków KRS oraz dalszymi konsekwencjami poddania tego organu wpływowi władzy politycznej. Powyższe znajduje potwierdzenie w szczególności w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21, gdzie TSUE jednoznacznie i bezpośrednio stwierdził, że skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie jest sądem w rozumieniu prawa unijnego, ponieważ nie ma statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. Wynika z tego, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie należy do systemu sądowego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W świetle ugruntowanego orzecznictwa TSUE, niezawisłość sędziowska jest gwarancją niepodzielną i generalnie każdy sąd krajowy, który choćby potencjalnie może rozstrzygać o stosowaniu lub wykładni prawa Unii Europejskiej, musi spełniać wymogi niezależności w całym zakresie swej właściwości orzeczniczej. Także Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w wyroku z dnia 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek vs. Polska oraz w wyroku z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa vs. Polska stwierdził, że orzeczenia Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego stanowią naruszenie prawa jednostki do rzetelnego procesu sądowego przed organem spełniającym konieczne wymogi ochrony konwencyjnej. Ze względu na obiektywny, systemowy charakter wad tej Izby oraz jej składu osobowego taką samą wadliwością są obarczone wszystkie jej orzeczenia.
Trzeba pamiętać, że orzeczenia TSUE i ETPC, wiążą wszystkie organy państwa oraz sądy i zobowiązują do podjęcia wszelkich działań w celu usunięcia skutków stosowania aktów wadliwego organu. W celu zagwarantowania skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, orzeczenia wydane przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego należy uznawać za niewywołujące żadnych skutków prawnych. Polskie sądy są więc zobowiązane pominąć lub uznać za nieistniejące orzeczenia sądu, który nie spełnia wymogu sądu legalnego. Takim legalnym sądem nie jest Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.
Biorąc powyższe pod uwagę, należy uznać, że postanowienie Sądu Najwyższego - Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt I NSW 55/24, w sprawie uznania skargi Komitetu Wyborczego PiS na uchwałę PKW nr 316/2024 z 29 sierpnia 2024 r. za zasadną – nie wywołuje skutków prawnych.
W związku z powyższym w obrocie prawnym nadal pozostaje uchwała PKW nr 316/2024 z 29 sierpnia 2024 r. o odrzuceniu sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Prawo i Sprawiedliwość za wybory parlamentarne w 2023 r.
Zarzuty skargi, odnoszące się do bezczynności Ministra Finansów w zakresie wypłaty III raty subwencji dla Skarżącej należy uznać zatem za bezzasadne. Minister Finansów nie pozostaje w niniejszej sprawie w bezczynności. Minister, na podstawie art. 29 ust. 3 uopp, może wypłacić subwencję dopiero na podstawie potwierdzenia Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie uprawnienia do subwencji oraz jej wysokości. Wobec uznania postanowienia Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r. za niebyłe i pozostawania w obrocie prawnym uchwały PKW z 29 sierpnia 2024 r. należy przyjąć, że jedyną informacją skuteczną prawnie była informacja PKW z 30 sierpnia 2024 r. przekazana Ministrowi w związku z uchwałą PKW o odrzuceniu sprawozdania finansowego Skarżącej i ustaleniu pomniejszonej kwoty subwencji. Minister wszelkich czynności dokonał zgodnie z tą właśnie informacją.
Nawet gdyby przyjąć skuteczność prawną ww. postanowienia Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN, Ministrowi Finansów nie można by było przypisać bezczynności. Minister zasadnie powziął wątpliwości co do wewnętrznej sprzeczności uchwały PKW z 30 grudnia 2024 r. nr 421/2024 i niezwłocznie dokonywał wszelkich możliwych czynności (wezwania skierowane do PKW 8 stycznia 2025 r., 15 stycznia 2025 r. i 23 lutego 2025 r.) zmierzających do wyjaśnienia tych wątpliwości. PKW wprost w piśmie z 17 marca 2025 r. zaakcentowała, że celem orzeczenia wskazanego w § 2 uchwały z 30 grudnia 2024 r. było, aby w przypadku zaistnienia prawnych możliwości kontroli przedmiotowego postępowania, okoliczność ta została uwzględniona w toku postępowania sądowego. PKW zaznaczyła również, że wyjątkowość sytuacji prawnej uzasadnia celowość sądowej kontroli czynności materialnotechnicznej będącej w kompetencji Ministra Finansów. Zdaniem tut. Sądu, ewentualne wykonanie wątpliwej prawnie uchwały, wydanej na skutek wadliwego orzeczenia wydanego przez izbę SN, która sądem nie jest mogłoby narazić organ co najwyżej na odpowiedzialność prawną.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasad prawa w związku z odstąpieniem w przedmiotowej sprawie od dotychczasowej praktyki, Sąd uznał go również za bezzasadny. Sposób działania Ministra w przedmiotowej sprawie zdeterminowany był koniecznością zastosowania art. 29 ust. 3 uopp w zw. z art. 148 § 2 i 3 Kodeksu wyborczego i zależy był od uzyskania potwierdzenia Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie uprawnienia do subwencji w związku z uchwałą PKW nr 316/2024 z 29 sierpnia 2024 r., odrzucającą sprawozdanie finansowe KW PiS, skutkującą pomniejszeniem subwencji. Minister Finansów działał na podstawie przepisów prawa, a nie utrwalonej praktyki. Nie zaniechał żadnych czynności związanych z działaniami PKW w powyższym zakresie. W związku z tym brak jest przesłanek stwierdzenia jego bezczynności. Wszystkie czynności były podejmowane przez Ministra Finansów bez zbędnej zwłoki i na podstawie przepisów prawa.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sąd skargę oddalił uznając ją tym samym za niezasadną.