V SA/Wa 922/23

V SA/Wa 922/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Zwolenik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Skarżony organ
Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia WSA - Monika Kramek, Asesor WSA - Adrianna Elżbieta Grzymska-Truksa, Protokolant referent - Maja Ciepielewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Z. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 14 marca 2023 r. nr POD.503.328.2021.MSA.14 w przedmiocie przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Farmaceutycznego na rzecz Z. kwotę 1497 zł (słownie: tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi [...]
(dalej: "[...]", "Skarżący") jest decyzja Głównego Inspektora Farmaceutycznego (dalej: "GIF" lub "organ odwoławczy") z 14 marca 2023 r. nr POD.503.328.2021.MSA.14, uchylająca decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w [...] (dalej: "WIF", "organ I instancji") z dnia 27 października 2021 r. znak: WIF.8520.3.7.2020.TP, i przenosząca zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, położonej w [...] przy ul. [...], wydane przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w dniu 5 sierpnia 1991 r. znak: FA/3771/A/91, zmienione kolejnymi decyzjami, z F. z siedzibą w R. na rzecz A. z siedzibą w R., KRS nr: [...] (dalej: "Wnioskodawca", "Spółka", "Strona").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym.
W dniu 25 marca 2020 r. do WIF wpłynął wniosek Spółki o przeniesienie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej zlokalizowanej w R.
przy ul. [...], należącej do F. z siedzibą w R.
W trakcie postępowania WIF dopuścił do udziału: [...],[...] (dalej: "[...]") oraz [...] (dalej: "[...]"). Ponadto do udziału w sprawie zgłosił się Prokurator Prokuratury Okręgowej w W.
Decyzją z 27 października 2021 r. WIF odmówił przeniesienia na Wnioskodawcę zezwolenia na prowadzenie ww. apteki ogólnodostępnej. W uzasadnieniu decyzji WIF wskazał m.in., że, G. w G.(dalej: "G.", "franczyzodawca") poprzez zawarte umowy w istotnym zakresie przejęła kontrolę nad działalnością Strony, jako przedsiębiorcy, przy czym jest to kontrola faktyczna, a nie wyłącznie potencjalna. Spółka G. posiada dostęp do wszelkich danych Strony jako spółki oraz danych dotyczących poszczególnych aptek, w tym wszystkich danych dotyczących kondycji finansowej Spółki, przejęła prowadzenie spraw Spółki w zakresie księgowym, kadrowym i obsługi prawno-organizacyjnej, zapewniła sobie prawo decydowania o możliwości zbycia przedsiębiorstwa apteki oraz zapewniła sobie prawo decydowania o wyborze dostawców, a co za tym idzie negocjowania cen zakupu towarów. Jednocześnie Strona zobowiązana została do nierozwijania działalności aptecznej poza strukturami grupy G., a w przypadku rozwiązania umowy franczyzy będzie zobowiązana do natychmiastowej spłaty wszelkich należności, w tym wynikających z umów pożyczki, przy czym w przypadku niewypłacalności zobowiązania te przechodzą na wspólników reprezentujących Stronę.
Szczególnie skuteczne w ocenie organu są narzędzia wywierania finansowego wpływu na Stronę, ponieważ przekładają się bezpośrednio na sytuację finansową wspólników Spółki A., jako osób fizycznych.
Organ I instancji ustalił, że Strona zakupiła jednocześnie cztery przedsiębiorstwa. Na zakup apteki oraz sfinansowanie bieżącej działalności G. udzieliła Stronie pożyczek. Organ podkreślił, że z uwagi na zaczernienie niektórych danych nie było możliwe ustalenie, w jakim stosunku pożyczka pokryła kwotę zakupu apteki, a w jakim stosunku została przeznaczona na finansowanie działalności bieżącej, nie było także możliwe ustalenie, czy oprocentowanie pożyczki odpowiada warunkom rynkowym, albo czy jest bardziej lub mniej korzystne dla którejś ze stron umowy. Ponadto strony zawarły umowę franczyzy za wynagrodzeniem obliczanym "...wg zasady uwzględniającej poziom obrotów netto aptek franczyzobiorcy (przy czym dla obliczeń przyjmuje się poziom obrotu netto apteki w danym miesiącu przy poniższych założeniach:...", dalsza część tekstu została zaczerniona. Z uwagi na zaczernienie powyższych danych nie było możliwe ustalenie, jaki procent zysku aptek stanowi wynagrodzenie G. z tytułu umowy franczyzy. Strony zawarły także umowę świadczenia usług wspierających, w której dane dotyczące wynagrodzenia również zostały zaczernione, a co za tym idzie nie było możliwe ustalenie, czy wynagrodzenie za świadczone usługi odpowiada warunkom rynkowym.
Na podstawie zawartych umów oraz wszystkich okoliczności sprawy organ stwierdził, że Spółka stała się podmiotem zależnym od G..
Jednocześnie, na podstawie danych zawartych w Rejestrze aptek organ ustalił, że grupa G., której twórcą jest G.., tylko na terenie województwa [...] prowadzi 12 aptek, jako wspólnik innych spółek kapitałowych.
Zatem przejęcie kontroli nad Stroną przez grupę kapitałową G. uzasadnia przypuszczenie, że została spełniona negatywna przesłanka określona w art. 99 ust. 3a pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2021 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2021 r., poz. 974), dalej: "u.p.f.", wykluczająca przeniesienie zezwolenia.
WIF wskazał, że z art. 99 ust. 3a pkt 3 u.p.f. wynika, że zezwolenia
nie wydaje się (w niniejszej sprawie nie przenosi się zezwolenia), jeżeli wnioskodawca, albo wspólnik lub partner spółki będącej wnioskodawcą jest członkiem grupy kapitałowej w rozumieniu art. 4 pkt 4 i 14 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 369), dalej: "u.o.k.k.", której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne. Zgodnie natomiast
z art. 4 pkt 4 lit. f) u.o.k.k. przez udział w grupie kapitałowej rozumie się przejęcie kontroli, także w związku z zawarciem umowy przewidującej zarządzanie innym przedsiębiorcą (przedsiębiorcą zależnym) lub przekazywanie zysku przez takiego przedsiębiorcę. W ocenie WIF, w sytuacji gdy G. posiada wszelkie dane dotyczące funkcjonowania aptek i funkcjonowania spółki oraz dane dotyczące wielkości obrotu w aptekach możliwe jest takie skalkulowanie wynagrodzenia, w szczególności wynagrodzenia wynikającego z umowy franczyzy, że będzie to w istocie umowa polegająca na przekazywaniu przez Stronę całego zysku z prowadzonej działalności. Jednocześnie z uwagi na fakt, że Spółka ubiega się na swój wniosek o przeniesie zezwolenia, WIF przyjął, że to na Spółce ciążył obowiązek wykazania, że spełnia wszystkie wymagania określone w art. 104a u.p.f. WIF podkreślił, że wielokrotnie wzywał Spółkę do przedstawienia danych dotyczących kwestii finansowych umów, a Spółka konsekwentnie odmawiała udostępnienia tych danych. Również umowy przedstawione w stanowisku końcowym nie zawierały istotnych danych finansowych, a co za tym idzie, Spółka miała świadomość, że składa dokumenty, które mogą skutkować odmową przeniesienia zezwolenia, gdyż organ nie miał innych możliwości zweryfikowania tych danych. W efekcie WIF wskazał, że nie ustalił w sensie pozytywnym, że Spółka spełnia wymagania, o których mowa w art. 99 ust. 3, 3a, 4-4b i art. 101 pkt 2-5 u.f.p., a w związku z tym odmówił przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Spółka oraz [...].
GIF uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji WIF i orzeczenie o przeniesieniu zezwolenia na rzecz nabywcy apteki. W ocenie organu odwoławczego wystąpiły przesłanki pozytywne warunkujące przeniesienie zezwolenia, a jednocześnie nie wystąpiły żadne okoliczności, które uniemożliwiałyby jego przeniesienie.
W toku postępowania odwoławczego GIF poinformował Stronę o możliwości przedłożenia nowych dowodów (umów) celem wykazania spełnienia przesłanek warunkujących przeniesienie zezwolenia, w szczególności w zakresie wymogów, o których stanowi art. 99 ust. 3, 3a w zw. z art. 104a ust. 1 pkt 1 u.p.f.
Pismem z dnia 23 stycznia 2023 r. Strona przedłożyła umowy, które łączą ją z G., wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z: porozumienia z dnia 20 stycznia 2023 r., umowy franczyzy z dnia 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami oraz Księgą Standardów G., umowy o świadczenie usług wspierających działalność apteczną z dnia 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami, aneksu nr 1 z dnia 20 stycznia 2023 r. do umowy ramowej pożyczki wraz ze zmienioną i ujednoliconą wersją umowy ramowej pożyczki, aneksu nr 2 z dnia 20 stycznia 2023 r. do umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw.
Przy piśmie z dnia 1 lutego 2022 r. Strona przedłożyła umowę zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw zawartą pomiędzy Spółką a S. z dnia 26 września 2019 r. wraz z załącznikami, umowę powierzenia przetwarzania danych osobowych z dnia 13 września 2019 r. oraz porozumienie trójstronne z dnia 26 września 2019 r. ws. umowy faktoringu.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie wystąpiły przesłanki pozytywne warunkujące przeniesienie zezwolenia, o których mowa w art. 104a u.p.f., a jednocześnie nie wystąpiły żadne okoliczności, które uniemożliwiałyby jego przeniesienie. Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem organ zezwalający przenosi zezwolenie, o którym mowa wart. 99 ust. 1 u.p.f., na rzecz podmiotu, który nabył całą aptekę ogólnodostępną, w rozumieniu art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360), od podmiotu, na rzecz którego zostało wydane zezwolenie, jeżeli: nabywca apteki spełnia wymagania, o których mowa w art. 99 ust. 3, 3a, 4-4b i art. 101 pkt 2-5 u.p.f. oraz przyjmuje w pisemnym oświadczeniu wszystkie warunki zawarte w zezwoleniu; adres prowadzenia apteki nie ulega zmianie.
GIF stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, przede wszystkim w postaci oświadczeń wspólników Spółki, załączonych do wniosku oraz dokumentacji wytworzonej w systemie KRS Beck, obrazującej powiązania wspólników tej Spółki z innymi osobami prawnymi działającymi na rynku,
jak też z odpisu KRS Spółki i informacji znanych z urzędu w postaci nienałożenia wskazanych uprzednio kar administracyjnych dowodzi, że w sprawie wystąpiły przesłanki pozytywne warunkujące przeniesienie zezwolenia, o których mowa w art. 104a u.p.f.
GIF podkreślił, że przyczynę odmowy przeniesienia zezwolenia przez organ I instancji stanowiło wystąpienie przesłanek, w postaci istnienia stosunku zależności (kontroli) pomiędzy przedsiębiorcami, który powstał na podstawie umów franczyzy i innych z nią związanych, zawartych przez Spółkę, nabywającą aptekę, z G. Spowodowało to powstanie zależności pomiędzy Spółką, a podmiotem, który jest franczyzodawcą przez co organ I instancji uznał, że nie został spełniony warunek przeniesienia zezwolenia, określony w art. 99 ust. 3a pkt 3 u.p.f., tj. nienależenia wnioskodawcy do grupy kapitałowej, w rozumieniu u.o.k.k.
Dalej GIF podniósł, że 23 stycznia 2023 r. Spółka poinformowała, że zawarła nową umowę franczyzy, jak też inne kontrakty jej towarzyszące. Dokonując oceny przesłanki istnienia kontroli, czy powstania grupy kapitałowej, której wystąpienie stwierdził WIF, organ odwoławczy ponownie przeanalizował pod kątem wzajemnych relacji aktualne stosunki umowne istniejące pomiędzy franczyzodawcą (G.) i franczyzobiorcą (Spółka), oceniając również przedłożone do akt sprawy w toku postępowania odwoławczego umowy aktualnie kształtujące stosunki kontraktowe. Uwzględniając ograniczenia zawarte w u.p.f., dotyczące podmiotu, który może stać się beneficjentem przeniesionego zezwolenia, GIF stwierdził, że każda umowa franczyzy wraz z umowami współistniejącymi (np. umową pożyczki udzielanej na rzecz franczyzobiorcy przez franczyzodawcę, umową najmu lokalu apteki, będącego własnością franczyzodawcy, umową o usługi centralne, czy inaczej usługi wspierające, itp.), powinna podlegać obligatoryjnej ocenie pod kątem umożliwienia kontroli jednego przedsiębiorcy nad innym. Nie można wykluczyć bowiem sytuacji, iż postanowienia umowy franczyzy i umów jej towarzyszących (wraz z nią obowiązujących i powiązanych) mogą prowadzić do pozytywnej oceny naruszenia przepisów antykoncentracyjnych, zawartych w u.p.f., jeżeli zasadniczo podporządkowują franczyzobiorcę franczyzodawcy tak, że jego możliwości kreowania własnej działalności gospodarczej są w rzeczywistości "iluzoryczne", gdyż podmiot nie może utracić samodzielności rynkowej. Nie można, także wykluczyć, że w konkretnym stanie faktycznym, franczyzodawca może uzyskać takie uprawnienia, które bezpośrednio lub pośrednio, osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na franczyzobiorcę, a zatem powodują powstanie stosunku zależności franczyzobiorcy względem franczyzodawcy.
Następnie GIF przeprowadził analizę każdej z przedstawionych przez Spółkę umów i stwierdził, że na podstawie tak ukształtowanych stosunków prawnych, związanych z przedmiotową franczyzą, zarówno przez pryzmat konkretnych zapisów umów, jak i ich całokształtu, przy uwzględnieniu pozostałego materiału dowodowego, nie można stwierdzić istnienia "kontroli", czy kreowania "zależności". Aktualne postanowienia umów, w ocenie GIF, nie pozwalają na stworzenie, także
w przyszłości, stosunku kontroli czy zależności w rozumieniu przepisów u.o.k.k., pomiędzy Spółką a G.. Podmioty te, na skutek wzajemnych powiązań, nie są zależne i nie tworzą grupy kapitałowej, w uprzednio wskazanym rozumieniu tego pojęcia. G. nie może rozstrzygać o najistotniejszych sprawach franczyzobiorcy, a regulacje umowne nie powodują, że franczyzodawca ma decydujący wpływ na franczyzobiorcę, nawet przy założeniu, że ten ostatni korzysta ze wszystkich usług oferowanych przez G. związanych z umową franczyzy.
W ocenie GIF, zapisy i podział uprawnień wynikających ze zbadanych umów nie są korzystne tylko dla jednej ze stron, lecz są w dominującej części zrównoważone, w zakresie wynikających z nich praw i obowiązków. Przez to nie można twierdzić,
iż została stworzona – na skutek zawarcia tych umów – grupa kapitałowa, skoro przedsiębiorca może dany stosunek obligacyjny w rozsądnym terminie zakończyć i nadal prowadzić działalność apteczną. Jednocześnie sama umowa franczyzy, pożyczki czy o usługi wspierające, nie kreują sytuacji, że przedsiębiorca może zostać nagle i niezapowiedzianie obciążony wskutek niezależnych od niego okoliczności zobowiązaniami różnej natury, w taki sposób, że będzie zmuszony zaprzestać prowadzenia tej działalności. Nie może to nastąpić nawet w sytuacji, gdy jest to uzasadnione istotą gospodarczą zawartego kontraktu, w tym m.in. jego wykonywanie
w sposób wysoce nienależyty. W kontraktach przewidziano mechanizmy dostosowania się spółki, a zobowiązania finansowe stają się wymagalne w terminie kilku miesięcy,
w przypadku zakończenia bytu franczyzy.
GIF podkreślił, że podziela stanowisko wskazane w wyrokach NSA z 17 października 2022 r. sygn. akt II GSK 1971/21, II GSK 2505/21 i II GSK 1756/21,
dotyczących relacji pomiędzy G. a franczyzobiorcami, w których NSA uznał
istnienie kontroli nad tymi franczyzobiorcami ze strony G.. Organ podkreślił przy tym, że miało to jednak miejsce na gruncie innych umów franczyzy i umów jej towarzyszących. Przedmiotowe relacje kształtowane są jednak między stronami na zasadzie swobody umów i należy brać pod uwagę wszelkie zmiany jakie w nich zachodzą na przestrzeni czasu. Stanowisko NSA wyrażone w wydanych orzeczeniach stanowiło istotne odniesienie dla GIF, jak w tego rodzaju sprawach należy interpretować "przepisy antykoncentracyjne", w szczególności art. 99 ust. 3a pkt 3 u.p.f. i łączące strony stosunku franczyzy relacje umowne. W toku postępowania organ ponownie przeanalizował postanowienia zawartych umów, w tym pod kątem przyjętego
w ww. wyrokach stanowiska odnoszącego się do poszczególnych postanowień umownych i tam gdzie zachowało ono aktualność wskazał stronie w trybie art. 79a K.p.a., celem zagwarantowania praw strony w postępowaniu, które postanowienia w jego ocenie samodzielnie lub łącznie mogły nadal świadczyć o przejęciu kontroli nad wnioskodawcą, skutkując odmową uwzględnienia wniosku strony o przeniesienie zezwolenia. W toku postępowania Spółka przedstawiła zmienione umowy. W wyniku analizy aktualnych na dzień rozstrzygnięcia umów GIF nie dostrzegł występowania stanu "kontroli", czy też "zależności", jak to miało miejsce na gruncie poprzednio stosowanych przez franczyzodawcę umów.
Podsumowując, GIF podkreślił, że na skutek analizy przedłożonych nowych umów z 20 stycznia 2023 r. łączących franczyzodawcę i franczyzobiorcę nie mógł podzielić stanowiska WIF. Ponadto organ uznał, że Spółka, po uzyskaniu zawiadomienia w trybie art. 79a K.p.a. dokonała takiej zmiany kontraktów, które obecnie wykluczają stanowisko sformułowane przez WIF, a jednocześnie takie, które zostały uznane przez organ odwoławczy, jako potencjalnie mogące stanowić o istnieniu kontroli i grupy kapitałowej. Doprecyzowano wskazane w tym wezwaniu zapisy, wprowadzono mechanizmy służące ochronie informacji, mogących stanowić delikt na gruncie u.o.k.k. Jednocześnie, co istotne, Spółka przedłożyła wskazane umowy
w całości, co pozwoliło na ich pełną ocenę. Przedłożone "nowe" umowy nie stanowią
o przejęciu kontroli, a więc w sprawie nie wystąpiła przesłanka uniemożliwiająca przeniesienie zezwolenia.
GIF podkreślił, że ocenie podlegały przedłożone przez Stronę umowy, a nie sposób ich faktycznego wykonania, gdyż zawarte kontrakty stanowią podstawę ważnych i obowiązujących zobowiązań oraz relacji prawnych obu podmiotów, związanych z franczyzą. Faktyczny sposób wykonania umów jest następstwem podjętych zobowiązań. Poza tym strony uprawnione są do dochodzenia w sądzie powszechnym roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań, a to również przemawiać ma za powyżej wskazanym stanowiskiem. GIF dodał, że zbadał dowody z dokumentów, które łącznie lub osobno mogły stanowić podstawę do stworzenia między przedsiębiorcami stosunku zależności, czy kontroli lub kreowałyby istnienie grupy kapitałowej, i istnienia takiej kontroli nie stwierdził.
Wobec powyższego GIF decyzją z dnia 14 marca 2023 r. wydaną na podstawie art. 112 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 115 ust. 1 pkt 4 i art. 104a § 1 u.p.f. oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.); dalej: "K.p.a.", uchylił w całości decyzję WIF z 27 października 2021 r. i przeniósł przedmiotowe zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej na rzecz Strony.
Skargę na ww. decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego złożył [...] zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
2) przepisów postępowania, tj. błędne zastosowanie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 4 pkt 4 i 14 u.o.k.k. poprzez:
2.1.1. nieustalenie sytuacji finansowej strony i wspólników strony, wysokości świadczeń, do których strona zobowiązała się na rzecz franczyzodawcy oraz dotychczasowych przychodów i kosztów generowanych przez przenoszoną aptekę, pomimo iż rzeczywista, aktualna sytuacja finansowa i majątkowa Strony i wspólników, jak też wysokość świadczeń Strony na rzecz franczyzodawcy, a także wysokość dotychczasowych przychodów i kosztów generowanych przez przenoszoną aptekę stanowi okoliczność faktyczną determinującą, czy:
a) postanowienia umów łączących stronę z franczyzodawcą takie jak obowiązek zwrotu pożyczki po upływie kilkumiesięcznego okresu wypowiedzenia lub po upływie kilku miesięcy od dnia wypowiedzenia w trybie natychmiastowym;
z jednoczesnym zabezpieczeniem zwrotu pożyczki aktem poddania się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 5 K.p.c. i zastawem rejestrowym na wszystkich aktywach przedsiębiorstwa Strony umożliwiających jej prowadzenie działalności, który to zastaw uprawnia franczyzodawcę do jednostronnego przejęcia wszystkich tych aktywów na własność w ciągu kilkunastu dni od dnia upływu terminu do zwrotu pożyczki – nie stanowią okoliczności prawnych – w konkretnej sytuacji finansowej strony i jej wspólników w zestawieniu z sumą (np. miesięczną) zobowiązań Strony wobec franczyzodawcy - umożliwiających franczyzodawcy wywieranie przez decydującego wpływu na Stronę;
b) postanowienia umów łączących Stronę z franczyzodawcą takie jak prawo
(a nie obowiązek) strony do skorzystania z pożyczki od franczyzodawcy przewidzianej umową pożyczki, prawo strony do decydowania o wysokości pożyczki od franczyzodawcy, prawo wcześniejszej spłaty pożyczki - rzeczywiście, tj. w konkretnej sytuacji finansowej strony i jej wspólników, stanowią, tak jak ustalił to organ odwoławczy, okoliczności prawnych okoliczności wykluczające wywieranie przez franczyzodawcę decydującego wpływu na Stronę
2.1.2. nieustalenie faktycznego (a jedynie ich prawnych podstaw) zakresu współpracy między stroną a franczyzodawcą oraz jej faktycznych form i faktycznych skutków
w szczególności w aspektach szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu skargi, pomimo że w świetle przywołanego w uzasadnieniu skargi dorobku orzecznictwa unijnego oraz art. 4 pkt 4 u.o.k.k. możliwość wywierania decydującego wpływu bada się w oparciu o fakty, czyli rzeczywiste kontakty i relacje między przedsiębiorcami
w realiach rynkowych, których dotyczy postępowanie;
2.2. błędne zastosowanie art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 4 pkt 4 u.o.k.k. poprzez niezweryfikowanie przez organ oświadczenia Strony, iż przedstawione przez nią dokumenty umów i czynności prawnych stanowią całość dokumentacji prawnej regulującej stosunki prawne strony i franczyzodawcy, pomimo że organ w świetle zarzuconych przepisów mógł i powinien był przeprowadzić chociażby dowód z zeznań świadków – wspólników strony i członków zarządu franczyzodawcy, pod rygorem odpowiedzialności karnej.
3) naruszenie prawa materialnego, tj.: błędną wykładnię i błędne zastosowanie
art. 99 ust. 3a pkt 3 u.p.f. w zw. z art. 4 pkt 4 oraz art. 4 pkt 14 u.o.k.k.
w zw. z art. 104a ust. 1 pkt 1 u.p.f., poprzez:
3.1. błędną wykładnię pojęcia "grupy kapitałowej", a w konsekwencji uchylenie się od oceny faktycznych powiązań pomiędzy stroną a franczyzodawcą (G.),
co skutkowało błędnym zastosowaniem ww. przepisów i wadliwym uznaniem,
iż strona nie jest kontrolowana przez franczyzodawcę, a w konsekwencji nie należy do grupy kapitałowej, której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne;
3.2. błędne zastosowanie art. 4 pkt 4 u.o.k.k. przyjęcie, iż:
a) postanowienia umów szczegółowo wymienione w uzasadnieniu zarzutu nie oznaczają, iż franczyzodawca wywiera decydujący wpływ na Stronę;
b) postanowienia umów szczegółowo wymienione w uzasadnieniu zarzutu wykluczają przyjęcie, iż franczyzodawca wywiera decydujący wpływ na Stronę,
- pomimo, że taka subsumpcja GIF jest sprzeczna z zasadami stosowania ww. przepisów wynikającymi z wyroków sądów administracyjnych wydanych w analogicznych sprawach, szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zarzutu.
Z uwagi na powyższe [...] wniosła o uchylenie decyzji GIF i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie od tego organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
W odpowiedzi na skargę GIF wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.
Pismem z dnia 24 maja 2023 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w W. poinformował tut. Sąd, iż w obecnym stanie sprawy nie jest uczestnikiem niniejszego postępowania sądowo-administracyjnego.
Pismem z dnia 24 maja 2023 r. [...] , ustosunkowując się do ww. skargi [...], podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 12 lutego 2024 r. A. przedstawiła stanowisko w sprawie wnosząc o odrzucenie skargi, względnie o jej oddalenie. Jednocześnie Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu ze statutu [...] na okoliczność tego, że czynność polegająca na wniesieniu przez [...] skargi na decyzję GIF przenoszącą na Spółkę zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej nie mieści się w zakresie statutowej działalności tej organizacji, co oznacza, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona przez podmiot nieuprawniony i powinna zostać odrzucona. W uzasadnieniu stanowiska Spółka zarzuciła Skarżącej brak uzasadnionych podstaw dla zarzutów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania przedstawiając obszerną argumentację.
Pismem z dnia 12 lutego 2024 r. [...] przedstawiła uzupełnienie skargi podtrzymując zarzuty zawarte w skardze, dodatkowo zarzucając naruszenie:
1) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. m.in.:
- art. 77 § 4 K.p.a. w zw. z art. 107 ust. 1, 5 i 6 u.p.f. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie i w konsekwencji nieuznanie przez organ, że ma on z urzędu wiedzę o powiązaniach personalnych pomiędzy wnioskodawcą a spółkami należącymi do sieci/grupy G., tj. o fakcie zatrudnienia co najmniej jednej ze wspólniczek wnioskodawcy przez Spółkę należącą do grupy G.,
- art. 15 w zw. z art. 136 § 1, art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie i naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez zmianę decyzji organu I instancji w oparciu o materiał dowodowy, który w całości został wytworzony na etapie postępowania w II instancji,
- art. 79 § 1 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie i w konsekwencji skierowanie do Wnioskodawcy w dniu 5 stycznia 2023 r. pisma zawierającego informację o postanowieniach umownych, które dowodzą istnienia stanu kontroli i uniemożliwiają GIF wydanie decyzji o przeniesieniu zezwolenia podczas gdy wskazane w tym piśmie postanowienia umowne nie stanowią przesłanek zależnych od stron,
2) przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.m.in.:
- art. 4 pkt 4 oraz art. 4 pkt 14 u.o.k.k. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie i wadliwe przyjęcie, że Wnioskodawca nie należy do grupy kapitałowej G., pomimo, że stanowi on ewidentnie część tej grupy ze względu na całokształt powiązań prawnych, organizacyjnych i gospodarczych,
- art. 99 ust. 3a pkt 2 i 3 u.p.f. w zw. art. 101 pkt 4, art. 104a ust. 1 pkt 1 u.p.f., art. 4 pkt 4 oraz art. 4 pkt 14 u.o.k.k. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie i w konsekwencji przeniesienie zezwolenia na rzecz Wnioskodawcy pomimo tego, że należy on do grupy kapitałowej prowadzącej na terenie kraju więcej niż 4 apteki.
Jednocześnie Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów w sprawie wymienionych na str. 3-6 pisma.
Pismem z dnia 13 lutego 2024 r. stanowisko w sprawie złożyła F. z siedzibą w R. popierając stanowisko A. i wnosząc o oddalenie skargi [...].
Pismem z dnia 13 lutego 2024 r. do udziału w postępowaniu zgłosił się [...] (dalej: "[...]"), przedstawiając swoje stanowisko w sprawie i wnosząc o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 16 lutego 2024 r. [...] przedstawił uzupełniające stanowisko procesowe.
W toku rozprawy w dniu 16 lutego 2024 r. Sąd dopuścił [...] do udziału w postępowaniu oraz oddalił wnioski Spółki o odroczenie rozprawy. Ponadto Sąd uwzględnił wnioski dowodowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz.329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a., jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył tego, czy A. (Wnioskodawcy) można przypisać cechy, o których mowa w art. 99 ust. 3a pkt 3 u.p.f., stanowiące – z mocy odwołującego się doń art. 104a ust. 1 pkt 1 u.p.f. – przeszkodę przeniesienia zezwolenia, co zarzuca w skardze [...].
Skarżąca podnosi, że ww. Spółka jest członkiem grupy kapitałowej G. w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, której członkowie prowadzą łącznie co najmniej cztery apteki ogólnodostępne. Kwestia spełnienia pozostałych warunków prowadzenia apteki ogólnodostępnej nie budziła w tym postępowaniu wątpliwości.
Sąd wskazuje, że w myśl art. 99 ust. 3a pkt 3 u.p.f., zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, nie wydaje się, jeżeli wnioskodawca, wspólnik lub partner spółki będącej wnioskodawcą: jest członkiem grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne.
Powyższy, antykoncentracyjny przepis odwołuje się do unormowania art. 4 ust. 1 pkt 14 u.o.k.k., definiującego pojęcie grupy kapitałowej jako "wszystkich przedsiębiorców, którzy są kontrolowani w sposób bezpośredni lub pośredni przez jednego przedsiębiorcę, w tym również tego przedsiębiorcę".
Z kolei art. 4 pkt 4 u.o.k.k. definiuje pojęcie "przejęcia kontroli", jako wszelkie formy bezpośredniego lub pośredniego uzyskania przez przedsiębiorcę uprawnień, które osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na innego przedsiębiorcę lub przedsiębiorców; uprawnienia takie tworzą w szczególności:
a) dysponowanie bezpośrednio lub pośrednio większością głosów na zgromadzeniu wspólników albo na walnym zgromadzeniu, także jako zastawnik albo użytkownik, bądź w zarządzie innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego), także na podstawie porozumień z innymi osobami,
b) uprawnienie do powoływania lub odwoływania większości członków zarządu lub rady nadzorczej innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego), także na podstawie porozumień z innymi osobami,
c) członkowie jego zarządu lub rady nadzorczej stanowią więcej niż połowę członków zarządu innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego),
d) dysponowanie bezpośrednio lub pośrednio większością głosów w spółce osobowej zależnej albo na walnym zgromadzeniu spółdzielni zależnej, także na podstawie porozumień z innymi osobami,
e) prawo do całego albo do części mienia innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego),
f) umowa przewidująca zarządzanie innym przedsiębiorcą (przedsiębiorcą zależnym) lub przekazywanie zysku przez takiego przedsiębiorcę.
Sąd zauważa, że na przestrzeni ostatnich lat kwestia prowadzenia działalności aptecznej na podstawie umów franczyzowych była przedmiotem skarg i związku z tym posiada już pewien ukształtowany dorobek orzeczniczy, który należy uwzględnić przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że wykładnia art. 99 ust. 3 pkt 2 u.p.f. (tak samo jak w przypadku ust. 3a pkt 3 z uwagi na adekwatną treść) w zakresie pojęcia "podmiotów kontrolowanych sposób bezpośredni lub pośredni" powinna obracać się w granicach siatki pojęciowej zawartej w przepisach o ochronie konkurencji i konsumentów, do której to ustawy odesłanie dynamiczne, a więc uwzględniające każdorazowe brzmienie tych przepisów.
Przy analizie wzajemnych zależności i pokrywających się zakresów art. 99 ust. 3 pkt 3 u.p.f. i art. 4 pkt 4 u.o.k.k. trzeba jednak uwzględnić i podkreślić, że odwołanie zawarte w art. 99 ust. 3 pkt 2 u.p.f. do przepisów ustawy o ochronie konsumentów i konkurencji nie zawęża przesłanek stosowania tego przepisu wyłącznie do wymienionych w art. 4 ust. 4 u.o.k.k. form przejęcia kontroli nad podmiotem zależnym, gdyż są one tam wymienione przykładowo. Niemniej istotne jest, że w pierwszej części art. 4 ust. 4 u.o.k.k. ustawodawca odwołuje się wprost do wszelkich form "bezpośredniego lub pośredniego uzyskania przez przedsiębiorcę uprawnień, które osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na innego przedsiębiorcę lub przedsiębiorców", co w przypadkach nieprzewidzianych w katalogu zawartym w ww. przepisie, ale uzasadnionych w konkretnym stanie faktycznym, z odwołaniem się do zasad logiki i doświadczenia życiowego pozwalać będzie na dokonywanie oceny, czy nie zachodzą formy zależności wliczane do progu antykoncentracyjnego przewidzianego w ustawie Prawo farmaceutyczne. (p. np. wyrok NSA z 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt II GSK 1197/20; dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; podobnie jak pozostałe cytowane wyroki). Z kolei przykładowo w wyroku WSA w Warszawie z 28 stycznia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 707/20 (prawomocnym z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej przez NSA wyrokiem z 17 października 2022 r.) m.in. wskazano, że do uprawnień silniejszego gospodarczo przedsiębiorcy, które tworzą tego rodzaju zależności zaliczono w art. 4 ust 1 pkt 4 lit. a - f u.o.k.k. tylko przykładowo dysponowanie decydującym prawem głosu w organach zarządzających innym przedsiębiorcą, powoływanie lub odwoływanie większości członków jego zarządu lub rady nadzorczej, obsadzanie większości członków zarządu takiego przedsiębiorcy, dysponowaniem całym bądź częścią mienia innego przedsiębiorcy oraz zawarcie umowy zarządzania innym przedsiębiorcą lub przekazywanie mu zysku. Katalog ten nie jest wyczerpujący. Podlega on uzupełnieniu, w zależności od znamion konkretnego przypadku, sytuacji rynkowej. Podkreślono, że możemy mieć do czynienia z przejęciem kontroli nawet wówczas, gdy nie jest spełniona żadna ze zdefiniowanych w podpunktach oznaczonych literami od a do f przesłanek, o ile zachodzi opisana w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy sytuacja "bezpośredniego lub pośredniego uzyskania przez przedsiębiorcę uprawnień, które osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na innego przedsiębiorcę lub przedsiębiorców". Antykoncentracyjna funkcja wskazanego przepisu służyć ma zabezpieczeniu rynku leków i produktów leczniczych przed takimi powiązaniami pomiędzy przedsiębiorcami, które mogłyby wpływać na dostęp do tych produktów i kształtowanie ich cen.
W przywołanym wyroku WSA dokonując analizy powiązań wnioskującego o przeniesienie zezwolenia stwierdził, że jest on silnie powiązany z G. z uwagi na relacje związane z wykonywaniem umów franczyzy, pożyczki i związanej z nią zabezpieczeniem w postaci zastawu na zbiorze rzeczy i praw, a także współpracę na podstawie umowy o świadczenie usług centralnych. Przy czym zaznaczono, że forma współpracy gospodarczej w postaci franczyzy sama w sobie nie musi świadczyć o tym, że pomiędzy stronami umowy franczyzowej zachodzi stosunek zależności, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 u.o.k.k. I to nie samoistny wynik analizy postanowień umowy franczyzy stanowił podstawę odmowy przeniesienia zezwolenia lecz całościowa relacja silnego podporządkowania gospodarczego pomiędzy skarżącym a G.. Ocena tej relacji doprowadziła do wniosku, że wiążące skarżącego stosunki zobowiązaniowe generują taki zakres obowiązków względem G., że utracił on wymaganą przez art. 99 ust. 3 pkt 3 u.p.f. samodzielność rynkową i zaliczony być musi w poczet grupy kapitałowej. WSA zaliczył wówczas do tych przewag G. nad skarżącym, powodującą jego zależność, w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 u.o.k.k., m.in. takie okoliczności jak: raportowanie danych sprzedażowych i dostosowanie systemów informatycznych w taki sposób, by dane z systemu skarżącego były regularnie przekazywane franczyzodawcy, przekazywanie wszelkich informacji i danych niezbędnych dla realizacji umowy; przejęcie przez G.. uprawnień do podejmowania za skarżącego czynności faktycznych i prawnych w sferze zobowiązań podatkowych, kadrowych, a także ustrojowych i inwestycyjnych; uprawnienia skarżącego wobec przedmiotu pożyczki ukształtowane zawartą z G. umową pożyczki zostały rygorystycznie ograniczone, włącznie z precyzyjnie określonym celem przeznaczenia uzyskiwanych na tej podstawie środków pieniężnych; cały majątek skarżącego został objęty wskazanym zabezpieczeniem rzeczowym.
Z uwagi na powyższe poglądy orzecznicze, również i w rozpoznawanej sprawie należy przyjąć, że prowadzenie współpracy przez aptekę na podstawie franczyzy i umów z nią związanych jest prawnie dopuszczalne, jednak istotny jest zakres takiej współpracy, czy nie przebiera ona postaci nierównej, w której franczyzobiorca jest niemalże w pełni podporządkowany franczyzodawcy, a więc w istocie staje się członkiem grupy kapitałowej, o jakiej mowa w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów.
I to właśnie w tym zakresie, zdaniem Sądu, należy dokonać oceny całościowej relacji gospodarczej pomiędzy A. a G..
W rozpoznawanej sprawie GIF uznał, wydając decyzję reformatoryjną, że zawarte w 2023 r. przez ww. Spółkę z G. umowy ukształtowały tak te stosunki, iż nie spełniają przesłanek z art. 4 pkt 4 i 14 u.o.k.k. – i wobec braku innych przeszkód prawnych – dokonał przeniesienia spornego zezwolenia.
Z takim stanowiskiem organu nie zgadza się Skarżąca, tj. [...] oraz [...] - uczestnik postępowania. Z kolei pozostali uczestnicy postępowania, podzielają pogląd organu i wnoszą o oddalenie skargi.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi, które w zakresie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w zasadniczej części dotyczą niedokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i niewyczerpującego zebrania materiału dowodowego w zakresie powiązań prawnych, organizacyjnych i gospodarczych jakie występują pomiędzy Spółką a G. (naruszenie m.in. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.). Na takie same naruszenie zwróciła uwagę [...].
W zakresie naruszenia przepisów postępowania co do prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy Sąd, mając na uwadze wyżej przywołane poglądy orzecznicze, wskazuje, że ocena organu, czy wnioskująca o przeniesienia zezwolenia Spółka nie wchodzi w przesłanki o jakich mowa w art. 4 pkt 4 i 14 u.o.k.k., wymaga zbadania nie tylko samych postanowień umowy franczyzy i umów dodatkowych, lecz całościowej relacji gospodarczej pomiędzy spółkami A. a G..
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie GIF nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie wymaganym dla wyczerpującej oceny, czy pomiędzy ww. spółkami zachodzi stan kontroli. GIF dokonał bowiem jedynie analizy postanowień przedstawionych umów, przy tym analiza każdej z umów była dokonywana w sposób abstrakcyjny i w zasadzie w oderwaniu od treści pozostałych umów.
Istotne w sprawie jest również to, że organ odwoławczy wyników przeprowadzonej w II instancji analizy poszczególnych zapisów umów nie skonfrontował z uzasadnieniem wcześniejszej treści tych zapisów omawianych w uzasadnieniu decyzji WIF.
Ponadto GIF, co istotne, pominął okoliczności, przywołane przez Skarżącą, że D. F., wspólniczka spółki A. jest zatrudniona jako kierownik apteki należącej do sieci G. (okoliczności te wynikają z prowadzonego przez państwową inspekcję farmaceutyczną rejestru aptek ogólnodostępnych).
W piśmie [...] z dnia 12 lutego 2024 r. zawrócono uwagę, że A. prowadzi cztery apteki, znajdujące się w R. przy ul. [...], [...], ul. [...] oraz ul. [...]. Wskazano także, że organ nie zbadał powiązań drugiej ze wspólniczek wnioskodawcy [...].
Sąd zauważa, że o ile kwestia ta nie była poruszana przez WIF, dla którego wystarczającą podstawą do wydania decyzji negatywnej dla spółki A. była analiza samych zapisów umów, to w przypadku podejmowania decyzji reformatoryjnej, GIF powinien i te okoliczności wziąć pod uwagę. Natomiast w treści zaskarżonej decyzji nie rozważono tego zagadnienia, poprzestając na ocenie umów.
W konsekwencji GIF, zdaniem Sądu, nie dokonał kompleksowej analizy całokształtu relacji prawnych, organizacyjnych, finansowych i faktycznych, która jest konieczna dla oceny, czy pomiędzy tymi podmiotami zachodzi stan kontroli.
Potrzebę takiego prowadzenia postępowania widzi także Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 17 października 2023 r. sygn. akt II GSK 1567/22, stwierdził, że "...oczywiście organ nie ma obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego bez końca, ale nie można uznać, że organ jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego. Jeżeli w sprawie nadal istnieją wątpliwości co do okoliczności stanu faktycznego. A w tej sprawie (...) na etapie postępowania administracyjnego przed organem takie istotne wątpliwości istniały, biorąc pod uwagę zignorowane przez organ okoliczności, które wskazywał uczestnik, a które zmierzały do wykazania, że spółki (..) tworzą de facto i de iure jedną grupę kapitałową".
Z uwagi na powyższe Sąd za trafne uznał zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a co ważne naruszenie te ma charakter istotnego naruszenia o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt lit. c ustawy p.p.s.a. Przechodząc do oceny tych samych zarzutów w kontekście zawartych przez spółkę A. z G. częściowo zmienionych umów z 2023 r., Sąd wskazuje, że umowy te powinny zostać poddane szczegółowej analizie, nie tylko w zakresie poszczególnych postanowień, lecz również umowy jako całości. W części stanów faktycznych porozumień może bowiem zaistnieć sytuacja, w której poszczególne postanowienia umowne (czytane oddzielnie) nie mają antykonkurencyjnego charakteru, ale biorąc pod uwagę całą treść umowy, jej cel, można uznać, że doprowadzi ona do działań sprzecznych z przepisami ustawy. Dodatkowo postanowienia umowy należy oceniać w kontekście rynku właściwego, którego dana umowa dotyczy.
Mając to na uwadze Sąd zgadza się ze Skarżącą, że sama deklaracja zawarta w preambule umowy franczyzy, że umowy, jakie zawarły ww. spółki, w żadnym wypadku nie rodzą stanu kontroli (pośrednio, czy też bezpośrednio), a franczyzobiorca (Spółka) zawiera je jako niezależny przedsiębiorca, czyli "nie pod przymusem", nie może być automatycznie, jak to przyjął GIF, uznana, że tak rzeczywiście jest.
Trafnie Skarżący podnosi, że o skutkach prawnych jakie rodzi umowa nie decyduje jej nazwa, ani wyrażone w niej przez strony oświadczenia lub deklaracje, tylko całokształt treści normatywnej. Ponadto stan kontroli nie jest pojęciem cywilistycznym, tylko administracyjnym. Zatem nie można zredukować znaczenia i zakresu tego pojęcia do kwestii umowy. Oznacza to, że strony nie mogą w drodze umowy w sposób przesądzający umówić się na to, że umowa nie rodzi przesłanki administracyjnej. W tym zakresie umowa podlega ocenie przez pryzmat prawa administracyjnego przez właściwy organ. Tymczasem, GIF w istocie zwalnia się z obowiązku dokonywania tej oceny przyjmując, że całkowicie wystarczające są w tym względzie deklaracje stron umowy.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie wnioski GIF, wyciągnięte na podstawie przedstawionych przez spółkę A. zmienionych umów, które zadecydowały o przeniesieniu zezwolenia wymagają głębszego i kontekstowego zbadania.
Przypomnieć należy, że o wydaniu korzystnej dla A. decyzji zdecydowały głównie następujące okoliczności:
- prawo A. do samodzielnej decyzji z jakiego rodzaju wsparcia chce korzystać;
- A. jest podmiotem dążącym do osiągnięcia zysku, podjęła więc działania mające na celu zabezpieczenie własnego interesu gospodarczego, jak też zachęcające do skorzystania z jego podstawowej usługi (umowa pożyczki);
- kontrakty pozostawiają możliwość wypowiedzenia poszczególnych rodzajów oferowanego wsparcia, bez wpływu na franczyzę, rozwiązanie umów następuje w rozsądnych z gospodarczego punktu widzenia terminach, a franczyzobiorca jest więc powiązany z G. przez okres adekwatny gospodarczo;
- zapisy umów, które łączą ww. podmioty, są uzasadnione gospodarczo i nie są "nadmierne", tj. są zgodne z istotą stosunku franczyzy czy pożyczki.
Skarżąca ustosunkowując się do powyższych twierdzeń przedstawiła bardzo szerokie i głębokie uzasadnienie, z logicznym powiązaniem zapisów poszczególnych umów, które podważają twierdzenia GIF.
W szczególności Sąd za ważny argument uznaje to, że G., jako franczyzodawca, będzie posiadała uprawnienie do przejęcia apteki na zasadzie pierwszeństwa (§ 8 ust. 2 i nast. umowy franczyzy). GIF nie wziął pod uwagę faktu, że zastrzegając sobie takie prawo G. zmierza do obejścia prawa, gdyż – jako nabywca przedsiębiorstwa – spółka ta nie może uzyskać zezwolenia na prowadzenie apteki w trybie jego przeniesienia, o którym mowa w art. 104a ust. 1 u.p.f., wobec czego istnienie tego rodzaju postanowienia umownego daje podstawy do przyjęcia, że cały proces związania spółki A. umowami był nakierowany na obejście antykoncentracyjnych przepisów ustawy Prawo farmaceutyczne, co zostało poza zakresem badania GIF.
W tej sytuacji należałoby ocenić, czy Spółka nie jest całkowicie uzależniona pod względem ekonomicznym i prawnym od podmiotu trzeciego, skoro nie może dysponować w sposób wolnorynkowy swoim przedsiębiorstwem.
GIF nie wziął pod uwagę także tego, że natychmiastowe rozwiązanie umowy następuje w przypadku prowadzenia przez A. działalności konkurencyjnej. Tymczasem, zastrzeżenie takiego przypadku w umowie ma istotne znaczenie, w sytuacji gdy G. jest podmiotem prowadzącym w ramach grupy kapitałowej sieć aptek. Jest to fakt notoryjny, który wynika choćby z publicznie dostępnych "decyzji koncentracyjnych" wydawanych przez Prezesa UOKiK. Zwłaszcza, że umowa nie definiuje działalności konkurencyjnej, co wyklucza zdefiniowanie obszaru niedozwolonej umownie działalności A.
W zakresie umowy pożyczki wskazać należy, że nie jest regułą rynkową, że franczyzodawca równocześnie finansuje działalność gospodarczą franczyzobiorcy w formie pożyczki. I to w dość newralgicznym momencie tej działalności, tj. w chwili wejścia na rynek, czyli wówczas, gdy franczyzobiorca musi ponieść największe wydatki. Zastrzeżenie na rzecz pożyczkodawcy uprawienia do kontroli wydatkowania udzielonej pożyczki pod rygorem jej wypowiedzenia (postawienia w stan wymagalności) jest okolicznością faktyczną i prawną, która umożliwia wywieraniu wpływu na spółkę. W typowym stosunku pożyczkowym pożyczkodawca zainteresowany jest przede wszystkim tym, aby pożyczka została zwrócona. Podkreślić należy, że na to zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 17 października 2022 r., sygn. akt: II GSK 1756/21, II GSK 1971/21, II GSK 2505/21.
Sąd wskazuje, że aby mówić o stanie kontroli w kontekście udzielonej pożyczki trzeba wziąć po uwagę kilka okoliczności, takich jak: wysokość pożyczki; czy spółka dysponuje jakimkolwiek innym źródłem finansowania; wielkości rat pożyczkowych i ewentualnie okres karencji w zapłacie pierwszej raty; stosunek spłaty kapitału do odsetek w strukturze rat pożyczkowych; okres, na który pożyczka jest udzielana; zbadanie przypadków, których pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym bezpośrednio wierzycielowi spółki; sposobu zabezpieczenia pożyczki (GIF nie wskazał, co konkretnie jest przedmiotem zastawu); czy pożyczkobiorca poddaje się dobrowolnie egzekucji, a jeżeli tak, to w jakim zakresie (tzn. w częściowym, czy pełnym).
Skarżąca zasadnie zwraca uwagę, że w sprawie GIF nie zbadał kwestii nadmiernego zabezpieczenia, tzn. nadzabezpieczenia. W sytuacji, gdy w sprawie widoczny jest związek pomiędzy rozbudowanymi zabezpieczeniami spłaty długów spółki wobec G. preferencyjnym oprocentowaniem zobowiązań spółki wobec G., którego to związku GIF nie dostrzega. Zabezpieczenie powinno bowiem korespondować z wysokością wierzytelności - wyższego zabezpieczenia wymagają zatem pożyczki udzielane na wyższy procent, nie zaś na niższy procent.
Sąd zgadza się ze Skarżącą, że sam fakt, iż niektóre rodzaje uprawnień umownych, które przysługują G. zostały osłabione, a to w ten sposób, że ich wykorzystanie zostało obwarowane koniecznością wezwania do usunięcia stanu naruszenia, nie powoduje jeszcze, że stan kontroli z tego powodu zanika.
Podobne zastrzeżenia trzeba odnieść do umowy zastawu rejestrowego, którą należy ocenić w całokształcie związania gospodarczego spółek A. i G.
Z tych zasadniczych powodów należało uchylić zaskarżoną decyzję GIF.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu GIF będzie musiał dokonać ponownego, szerszego zbadania zobowiązań umownych A. i G. Dopiero tak ustalony stan faktyczny pozwoli na weryfikację tego, czy przeszkoda, o której mowa w art. 99 ust. 3a pkt 3 u.p.f., ziściła się, czy nie.
Ponadto Sąd nie uznaje za zasadnej argumentacji Skarżącej, o naruszeniu art. 101 pkt 4 w zw. z art. 104a ust. 1 pkt 1 u.p.f. poprzez nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu w sprawie i wydanie decyzji o przeniesieniu zezwolenia wobec podmiotu, który nie daje rękojmi należytego prowadzenia apteki, a to z tego względu, że Spółka w toku tej sprawy oraz w trzech innych sprawach, w których wnosiła o wydanie decyzji o przeniesieniu zezwolenia złożyła niezgodne z prawdą oświadczenia wskazane w art. 100 ust. 2 pkt 6-8 u.p.f., o niewchodzeniu w skład grupy kapitałowej, która prowadzi na terenie kraju więcej, niż cztery apteki, które to oświadczenia składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej ze względu na treść art. 100 ust. 2c u.p.f.
Sąd zauważa, że Spółka prezentowała swoje stanowisko, tego dotyczy spór, które na poziomie organów WIF i GIF jest różnie oceniane, podobnie jak przez WSA, czego dowodzi wyrok z 30 listopada 2023 r., w którym inny skład orzeczniczy, powiązania Spółki wnioskującej o przeniesienia zezwolenia z franczyzodawcą, orzekając na podstawie akt sprawy, ocenił inaczej.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Złożyły się nań: wpis od skargi (1000 złotych), wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 złotych) oraz opłata od udzielonego pełnomocnictwa (17 złotych).