V SA/WA 920/23

V SA/Wa 920/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Piotr Kraczowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Asesor WSA - Marcin Maszczyński (spr.), , Protokolant referent Patrycja Młynarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skarg [...] i [...] w W. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 9 marca 2023 r. nr POD.503.318.2021.MSA.14 w przedmiocie przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej oddala skargi.
Uzasadnienie
Przedmiotem skarg [...]
(dalej: [...] ) i [...] w W. (dalej: [...] ), jest decyzja Głównego Inspektora Farmaceutycznego (dalej: GIF lub organ odwoławczy) z 9 marca 2023 r. nr POD.503.318.2021.MSA.14, uchylająca w całości decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w Warszawie (dalej: WIF) z
27 października 2021 r., znak: WIF.8520.3.8.2020.TP, i przenosząca zezwolenie
na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, położonej w R. przy ul. G. , wydane na rzecz [...] , [...] sp.j. z siedzibą w R. przez WIF
31 lipca 2003 r. zmienione następnie kolejną decyzją, na rzecz [...] sp.j. z siedzibą w R. (dalej: spółka).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym.
W dniu 25 marca 2020 r. do WIF wpłynął wniosek spółki o przeniesienie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej zlokalizowanej w R.
przy ul. G. .
W trakcie postępowania WIF dopuścił do udziału w nim [...] , [...] oraz [...] (dalej: [...]). Ponadto do udziału w sprawie zgłosił się [...].
WIF decyzją z 27 października 2021 r., znak: WIF.8520.3.8.2020.TP, odmówił przeniesienia zezwolenia na prowadzenie spornej apteki ogólnodostępnej, położonej w R. przy ul. G. .
W uzasadnieniu decyzji WIF wskazał, że na podstawie zawartych umów oraz wszystkich okoliczności sprawy spółka stała się podmiotem zależnym od [...] sp. z o.o. (dalej: [...] ). Jednocześnie organ ustalił, że [...] jest twórcą grupy kapitałowej, która na terenie województwa mazowieckiego prowadzi 12 aptek, jako wspólnik innych spółek kapitałowych, a co za tym idzie, istnieje uzasadnione przypuszczenie, że została spełniona negatywna przesłanka określona w art. 99 ust. 3a pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2021 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 974, dalej: upf), wykluczająca przeniesienie zezwolenia.
W ocenie WIF, poprzez zawarte umowy, [...] w istotnym zakresie przejęła kontrolę nad działalnością spółki, jako przedsiębiorcy, przy czym jest to kontrola faktyczna, a nie wyłącznie potencjalna. [...] posiada dostęp do wszelkich danych spółki oraz danych dotyczących poszczególnych aptek, w tym wszystkich danych dotyczących kondycji finansowej spółki, przejęła prowadzenie spraw spółki w zakresie księgowym, kadrowym i obsługi prawno-organizacyjnej, zapewniła sobie prawo decydowania o możliwości zbycia przedsiębiorstwa apteki oraz zapewniła sobie prawo decydowania o wyborze dostawców, a co za tym idzie negocjowania cen zakupu towarów. Jednocześnie spółka zobowiązana została do nierozwijania działalności aptecznej poza strukturami grupy [...] , a w przypadku rozwiązania umowy franczyzy będzie zobowiązana do natychmiastowej spłaty wszelkich należności, w tym wynikających z umów pożyczki. Przy czym w przypadku niewypłacalności zobowiązania te przechodzą na wspólników reprezentujących spółkę. Szczególnie skuteczne, są narzędzia wywierania finansowego wpływu na spółkę, ponieważ przekładają się bezpośrednio na sytuację finansową wspólników spółki jako osób fizycznych.
WIF podniósł, że jak wynika z art. 99 ust. 3a pkt 3 upf zezwolenia
nie wydaje się (w niniejszej sprawie nie przenosi się zezwolenia), jeżeli wnioskodawca, albo wspólnik lub partner spółki będącej wnioskodawcą jest członkiem grupy kapitałowej w rozumieniu art. 4 pkt 4 i 14 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 369, dalej: uokk), której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne. Zgodnie natomiast
z art. 4 pkt 4 lit. f) uokk przez udział w grupie kapitałowej rozumie się przejęcie kontroli także w związku z zawarciem umowy przewidującej zarządzanie innym przedsiębiorcą (przedsiębiorcą zależnym) lub przekazywanie zysku przez takiego przedsiębiorcę. W ocenie WIF, w sytuacji gdy [...] posiada wszelkie dane dotyczące funkcjonowania aptek i funkcjonowania spółki oraz dane dotyczące wielkości obrotu w aptekach możliwe jest takie skalkulowanie wynagrodzenia, w szczególności wynagrodzenia wynikającego z umowy franczyzy, że będzie to w istocie umowa polegająca na przekazywaniu przez stronę całego zysku z prowadzonej działalności. Jednocześnie z uwagi na fakt, że spółka ubiega się na swój wniosek o przeniesie zezwolenia, WIF przyjął, że to na spółce ciążył obowiązek wykazania, że spełnia wszystkie wymagania określone w art. 104a upf. WIF podkreślił, że wielokrotnie wzywał spółkę do przedstawienia danych dotyczących kwestii finansowych umów, a spółka konsekwentnie odmawiała udostępnienia tych danych. Również umowy przedstawione w stanowisku końcowym nie zawierały istotnych danych finansowych, a co za tym idzie, spółka miała świadomość, że składa dokumenty, które mogą skutkować odmową przeniesienia zezwolenia, gdyż organ nie miał innych możliwości zweryfikowania tych danych. W efekcie WIF wskazał, że nie ustalił w sensie pozytywnym, że spółka spełnia wymagania, o których mowa w art. 99 ust. 3, 3a, 4-4b i art. 101 pkt 2-5 ufp, a co za tym idzie odmówił przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka oraz [...].
W trakcie postępowania odwoławczego, GIF uzyskał od spółki umowy łączące ją z [...] , jak i osobami trzecimi, wraz z aneksami i załącznikami, tj.: umowę franczyzy z 4 maja 2021 r., umowę ramową pożyczki z 4 maja 2021 r., umowę zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 4 maja 2021 r., umowę zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 26 września 2019 r. wraz z załącznikami, umowę o świadczenie usług wspierających działalność apteczną z 4 maja 2021 r., umowę powierzenia przetwarzania danych osobowych z 13 września 2019 r., porozumienie zawarte pomiędzy spółką a [...] z 4 maja 2021 r., jak też porozumienie trójstronne z 26 września 2019 r. w sprawie umowy faktoringu. Spółka wskazała, że nie zawarła wskazanej umowy faktoringu.
GID pismem z 5 stycznia 2023 r. wskazał, że na dzień wysłania zawiadomienia występują zależne od spółki okoliczności, które (łącznie) mogą potencjalnie stanowić o jej przynależności (jako podmiotu kontrolowanego) do grupy kapitałowej prowadzącej więcej niż 4 apteki ogólnodostępne, a w konsekwencji - skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, a mianowicie:
a) § 2 ust. 4 umowy franczyzy z 4 maja 2021 r. poprzez ograniczenie swobody w samodzielnym prowadzeniu działalności przez franczyzobiorcę;
b) § 6 ust. 1 lit. a) umowy franczyzy z 4 maja 2021 r. poprzez niedookreślenie pojęcia "najwyższych standardów", co w związku z § 9 ust. 3 lit. j), k), I) ww. umowy może stanowić przyczynę natychmiastowego rozwiązania umowy uniemożliwiając kontynuowanie działalności aptecznej;
c) § 7 ust. 1 lit. d) umowy franczyzy z 4 maja 2021 r. w zw. z § 8 ust. 1 i 2 umowy ramowej pożyczki z 4 maja 2021 r. w zw. z pkt 3.1. umowy o świadczenie usług wspierających działalność apteczną z 4 maja 2021 r. oraz w zw. z pkt 5.1.1. umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 4 maja 2021 r. poprzez wykreowanie zakresu uprawnień informacyjnych przysługujących franczyzodawcy, mogących stanowić element jego przewagi;
d) § 8 ust. 7 w zw. z ust. 1 i 2 umowy franczyzy z 4 maja 2021 r. poprzez zobowiązanie do pierwszeństwa nabycia przedsiębiorstwa, lecz również innych czynności w tym niewiążących się z jednoczesnym zakończeniem prowadzenia działalności aptecznej przez franczyzobiorcę, ale mogących wystąpić w toku prowadzenia przez niego działalności - co może wykluczyć faktyczną możliwość sfinansowania działalności strony przez podmiot inny, niż sam franczyzodawca;
e) § 9 ust. 3 lit. i) umowy franczyzy z 4 maja 2021 r. poprzez możliwość rozwiązania umowy przez choćby jednorazowe niedotrzymanie terminu płatności zobowiązania wobec dostawcy, co daje dużą swobodę w zakresie decydowania o trwaniu umowy, będąc potencjalnym narzędziem do wywierania wpływu;
f) § 10 ust. 3 lit. I) umowy franczyzy z 4 maja 2021 r. poprzez szerokie
i nieprecyzyjne sformułowanie przesłanki natychmiastowego wypowiedzenia umowy, w sytuacji braku realizacji usług HR, księgowych i organizacyjno-prawnych, zgodnie ze standardami - dając franczyzodawcy dużą swobodę decydowania o trwaniu umowy;
g) § 2 ust. 1 i 2 umowy ramowej pożyczki z 4 maja 2021 r. poprzez każdorazowe decydowanie o celach pożyczki, co może świadczyć o sprawowaniu kontroli w zakresie wyznaczania kierunków rozwoju i inwestowania;
h) § 5 ust. 5 umowy ramowej pożyczki z 4 maja 2021 r. poprzez odmowę wcześniejszej spłaty pożyczki;
i) § 7 ust. 4 pkt 4 umowy ramowej pożyczki z 4 maja 2021 r. poprzez postanowienie dotyczące przedłożenia niekompletnych oświadczeń lub zapewnień, które mogą być wynikiem błędu lub omyłki, co daje dużą swobodę w zakresie decydowania o trwaniu umowy, stanowiąc potencjalne narzędzie do wywierania wpływu na stronę (zważając na potencjalne skutki finansowe);
j) pkt 1.1.17 umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 4 maja 2021 r. w zw. z pkt 1.1.28. ww. umowy i w zw. z pkt 2.5 ww. umowy - poprzez każdorazowe objęcie zastawem wszelkich nowych składników przedsiębiorstwa;
k) pkt 4.1 umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 4 maja 2021 r. w zw. z pkt 4.2.1 ww. umowy, poprzez pozostawanie franczyzobiorcy bez wpływu na podejmowane w jego imieniu działania, po zajściu podstawy do rozpoczęcia egzekucji zobowiązań;
l) pkt 6.1. umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 4 maja 2021 r. w zw. z pkt 1.1.14 ww. umowy, poprzez możliwość zaspokojenia
z przedmiotu zastawu nawet w przypadku nieznacznego uchybienia terminowi płatności faktury, co może powodować uniemożliwienie kontynuowania działalności.
GIF poinformował, że spółka może przedłożyć nowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek warunkujących przeniesienie zezwolenia, w szczególności w zakresie wymogów, o których mowa art. 99 ust. 3 i 3a w zw. z art. 104a ust. 1 pkt 1 upf.
W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, spółka 23 stycznia 2023 r. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych nowych umów zawartych z [...] , tj.: porozumienia z 20 stycznia 2023 r., umowy franczyzy z 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami i Księgą Standardów [...] , umowy o świadczenie usług wspierających działalność apteczną z 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami, aneksu nr 1 z 20 stycznia 2023 r. do umowy ramowej pożyczki wraz ze zmienioną i ujednoliconą wersją umowy ramowej pożyczki oraz aneksu nr 2 z 20 stycznia 2023 r. do umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw – na okoliczność: treści aktualnych zobowiązań kontraktowych łączących spółkę i [...] ; spełnienia przez spółkę wszystkich warunków co do modyfikacji treści umów łączących spółkę z [...] , które zostały wskazane w zawiadomieniu GIF z 5 stycznia 2023 r.; braku przynależności spółki do grupy kapitałowej, której członkowie prowadzą więcej niż 4 apteki ogólnodostępne; zasadności przeniesienia spornego zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej na rzecz spółki.
GIF decyzją z 9 marca 2023 r. – na podstawie art. 112 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 115 ust. 1 pkt 4 i art. 104a § 1 upf oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2301 ze zm.; dalej: kpa) – uchylił w całości decyzję WIF z 27 października 2021 r., i przeniósł przedmiotowe zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.
W uzasadnieniu decyzji GIF wskazał, że w sprawie wystąpiły przesłanki pozytywne warunkujące przeniesienie zezwolenia, o których mowa w art. 104a upf, a jednocześnie nie wystąpiły żadne okoliczności, które uniemożliwiałyby jego przeniesienie. Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem organ zezwalający przenosi zezwolenie, o którym mowa wart. 99 ust. 1 upf, na rzecz podmiotu, który nabył całą aptekę ogólnodostępną, w rozumieniu art. 551 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360), od podmiotu, na rzecz którego zostało wydane zezwolenie, jeżeli: nabywca apteki spełnia wymagania, o których mowa w art. 99 ust. 3, 3a, 4-4b i art. 101 pkt 2-5 upf oraz przyjmuje w pisemnym oświadczeniu wszystkie warunki zawarte w zezwoleniu; adres prowadzenia apteki nie ulega zmianie.
Powyższe GIF ustalił na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego przede wszystkim w postaci oświadczeń wspólników spółki, załączonych do wniosku oraz dokumentacji wytworzonej w systemie KRS Beck, obrazującej powiązania wspólników tej spółki z innymi osobami prawnymi działającymi na rynku,
jak też z odpisu KRS spółki i informacji znanych z urzędu w postaci nienałożenia wskazanych uprzednio kar administracyjnych.
GIF przypomniał, że przyczynę odmowy przeniesienia zezwolenia przez organ I instancji stanowiło wystąpienie przesłanek, w postaci istnienia stosunku zależności (kontroli) pomiędzy przedsiębiorcami, który powstał na podstawie umów franczyzy i innych z nią związanych, zawartych przez spółkę, nabywającą aptekę, z [...] . Spowodowało to powstanie grupy kapitałowej, a więc zależności pomiędzy spółką, a podmiotem, który jest franczyzodawcą. Nie został przez to spełniony warunek przeniesienia zezwolenia, określony w art. 99 ust. 3a pkt 3 upf, tj. nienależenia wnioskodawcy do grupy kapitałowej, w rozumieniu uokk.
Dalej GIF podniósł, że 23 stycznia 2023 r. spółka poinformowała, że zawarła nową umowę franczyzy, jak też inne kontrakty jej towarzyszące. Dokonując oceny przesłanki istnienia kontroli czy też powstania grupy kapitałowej, której wystąpienie stwierdził WIF, organ odwoławczy ponownie przeanalizował pod kątem wzajemnych relacji aktualne stosunki umowne istniejące pomiędzy franczyzodawcą ([...] ) i franczyzobiorcą (spółka), oceniając również przedłożone do akt sprawy w toku postępowania odwoławczego umowy aktualnie kształtujące stosunki kontraktowe. Uwzględniając ograniczenia zawarte w upf, dotyczące podmiotu, który może stać się beneficjentem przeniesionego zezwolenia, GIF stwierdził, że każda umowa franczyzy wraz z umowami współistniejącymi (np. umową pożyczki udzielanej na rzecz franczyzobiorcy przez franczyzodawcę, umową najmu lokalu apteki, będącego własnością franczyzodawcy, umową o usługi centralne, czy inaczej usługi wspierające, itp.), powinna podlegać obligatoryjnej ocenie pod kątem umożliwienia kontroli jednego przedsiębiorcy nad innym. Nie można wykluczyć bowiem sytuacji, iż postanowienia umowy franczyzy i umów jej towarzyszących (wraz z nią obowiązujących i powiązanych) mogą prowadzić do pozytywnej oceny naruszenia przepisów antykoncentracyjnych, zawartych w upf, jeżeli zasadniczo podporządkowują franczyzobiorcę franczyzodawcy tak, że jego możliwości kreowania własnej działalności gospodarczej są w rzeczywistości "iluzoryczne", gdyż podmiot nie może bowiem utracić samodzielności rynkowej. Nie można także wykluczyć, że w konkretnym stanie faktycznym, franczyzodawca może uzyskać takie uprawnienia, które bezpośrednio lub pośrednio, osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na franczyzobiorcę, a zatem powodują powstanie stosunku zależności franczyzobiorcy względem franczyzodawcy.
Następnie GIF dokonał bardzo szerokiej analizy każdej z przedstawionych przez spółkę umów i stwierdził, że na podstawie tak ukształtowanych stosunków prawnych, związanych z przedmiotową franczyzą, zarówno przez pryzmat konkretnych zapisów umów, jak i ich całokształtu, jednocześnie uwzględniając pozostały materiał dowodowy, nie można stwierdzić istnienia "kontroli" czy kreowania "zależności". Aktualne postanowienia umów, w ocenie GIF, nie pozwalają na stworzenie także
w przyszłości stosunku kontroli czy zależności, w rozumieniu przepisów uokk, pomiędzy spółką a [...] . Podmioty te na skutek wzajemnych powiązań nie są zależne i nie tworzą grupy kapitałowej, w uprzednio wskazanym rozumieniu tego pojęcia. [...] nie może rozstrzygnąć o najistotniejszych sprawach franczyzobiorcy, a regulacje umowne nie powodują, że franczyzodawca ma decydujący wpływ na franczyzobiorcę, nawet przy założeniu, że ten ostatni korzysta ze wszystkich usług oferowanych przez [...] , a związanych z umową franczyzy.
W ocenie GIF, zapisy i podział uprawnień, wynikających ze zbadanych umów, nie są korzystne tylko dla jednej ze stron, lecz są w dominującej części zrównoważone, w zakresie wynikających z nich praw i obowiązków. Przez to nie można twierdzić,
iż została stworzona – na skutek zawarcia tych umów – grupa kapitałowa, skoro przedsiębiorca może dany stosunek obligacyjny w rozsądnym terminie zakończyć i nadal prowadzić działalność apteczną. Jednocześnie sama umowa franczyzy, pożyczki czy o usługi wspierające, nie kreują sytuacji, że przedsiębiorca może zostać nagle i niezapowiedzianie obciążony wskutek niezależnych od niego okoliczności zobowiązaniami różnej natury, w taki sposób, że będzie zmuszony zaprzestać prowadzenia tej działalności. Nie może to nastąpić nawet w sytuacji, gdy jest to uzasadnione istotą gospodarczą zawartego kontraktu, w tym m.in. jego wykonywanie
w sposób wysoce nienależyty. W kontraktach przewidziano mechanizmy dostosowania się spółki, a zobowiązania finansowe stają się wymagalne w terminie kilku miesięcy,
w przypadku zakończenia bytu franczyzy.
GIF podkreślił, że podziela stanowisko wskazane w wyrokach NSA z 17 października 2022 r., sygn. akt II GSK 1971/21, II GSK 2505/21 i II GSK 1756/21,
a dotyczących relacji pomiędzy [...] a franczyzobiorcami, w których NSA uznał
istnienie kontroli nad tymi franczyzobiorcami ze strony [...] . Organ podkreślił przy tym, że miało to jednak miejsce na gruncie innych umów franczyzy i umów jej towarzyszących. Przedmiotowe relacje kształtowane są jednak między stronami na zasadzie swobody umów i należy brać pod uwagę wszelkie zmiany jakie w nich zachodzą na przestrzeni czasu. Stanowisko NSA wyrażone w wydanych orzeczeniach stanowiło istotne odniesienie dla GIF, jak w tego rodzaju sprawach należy interpretować "przepisy antykoncentracyjne", w szczególności art. 99 ust. 3a pkt 3 upf i łączące strony stosunku franczyzy relacje umowne. W toku postępowania organ ponownie przeanalizował postanowienia zawartych umów, w tym pod kątem przyjętego
w ww. wyrokach stanowiska odnoszącego się do poszczególnych postanowień umownych i tam gdzie zachowało ono aktualność wskazał stronie w trybie art. 79a kpa, celem zagwarantowania praw strony w postępowaniu, które postanowienia w jego ocenie samodzielnie lub łącznie mogły nadal świadczyć o przejęciu kontroli nad wnioskodawcą, skutkując odmową uwzględnienia wniosku strony o przeniesienie zezwolenia. W toku postępowania spółka przedstawiła zmienione umowy. W wyniku analizy aktualnych na dzień rozstrzygnięcia umów GIF nie dostrzegł występowania stanu "kontroli" czy też "zależności", jak to miało miejsce na gruncie poprzednio stosowanych przez franczyzodawcę umów.
Podsumowując, GIF podkreślił, że na skutek przedłożonych nowych umów z 20 stycznia 2023 r., łączących franczyzodawcę i franczyzobiorcę, które zostały ocenione, nie mógł podzielić stanowiska WIF. Ponadto uznał, że spółka po uzyskaniu zawiadomienia w trybie art. 79a kpa dokonała takiej zmiany kontraktów, że obecnie wykluczają one stanowisko sformułowane przez WIF, a jednocześnie takie, które zostały uznane przez organ odwoławczy, jako potencjalnie mogące stanowić o istnieniu kontroli i grupy kapitałowej. Doprecyzowano wskazane w tym wezwaniu zapisy, wprowadzono mechanizmy służące ochronie informacji, mogących stanowić delikt na gruncie uokk. Jednocześnie, co istotne, spółka przedłożyła wskazane umowy
w całości, co pozwoliło na ich pełną ocenę. Przedłożone "nowe" umowy nie stanowią
o przejęciu kontroli, a więc w sprawie nie wystąpiła przesłanka uniemożliwiająca przeniesienie zezwolenia.
Końcowo GIF podkreślił, że ocenił te umowy, nie zaś sposób ich faktycznego wykonania, gdyż te zawarte kontrakty stanowią podstawę ważnych i obowiązujących zobowiązań, czy relacji prawnych obu podmiotów, związanych z franczyzą. Faktyczny sposób wykonania umów jest następstwem podjętych zobowiązań. Poza tym strony uprawnione są do dochodzenia w sądzie powszechnym niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań, a to również przemawiać ma za powyżej wskazanym stanowiskiem. GIF dodał, że zbadał dowody z dokumentów, które łącznie lub osobno mogły stanowić podstawę do stworzenia między przedsiębiorcami stosunku zależności, czy kontroli lub kreowałyby istnienie grupy kapitałowej, i istnienia takiej kontroli nie stwierdził.
Skargi od powyższej decyzji GIF złożyły [...] i [...] .
[...] w skardze z 6 kwietnia 2023 r. zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1) błędne zastosowanie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art 107 § 3 kpa w zw.
z art. 4 pkt 4 i 14 uokk, poprzez nieustalenie sytuacji finansowej strony i wspólników strony, wysokości świadczeń, do których strona zobowiązała się na rzecz franczyzodawcy oraz dotychczasowych przychodów i kosztów generowanych przez przenoszoną aptekę, pomimo iż rzeczywista, aktualna sytuacja finansowa
i majątkowa strony i wspólników, jak też wysokość świadczeń strony na rzecz franczyzodawcy, a także wysokość dotychczasowych przychodów i kosztów generowanych przez przenoszoną aptekę stanowi okoliczność faktyczną determinującą, czy:
a) postanowienia umów łączących stronę z franczyzodawcą takie jak obowiązek zwrotu pożyczki po upływie kilkumiesięcznego okresu wypowiedzenia lub po upływie kilku miesięcy od dnia wypowiedzenia w trybie natychmiastowym;
z jednoczesnym zabezpieczeniem zwrotu pożyczki aktem poddania się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 5 kpc i zastawem rejestrowym na wszystkich aktywach przedsiębiorstwa strony umożliwiających jej prowadzenie działalności, który to zastaw uprawnia franczyzodawcę do jednostronnego przejęcia wszystkich tych aktywów na własność w ciągu kilkunastu dni od dnia upływu terminu do zwrotu pożyczki – nie stanowią okoliczności prawnych – w konkretnej sytuacji finansowej strony i jej wspólników w zestawieniu z sumą (np. miesięczną) zobowiązań strony wobec franczyzodawcy - umożliwiających franczyzodawcy wywieranie przez decydującego wpływu na stronę;
b) postanowienia umów łączących stronę z franczyzodawcą takie jak prawo
(a nie obowiązek) strony do skorzystania z pożyczki od franczyzodawcy przewidzianej umową pożyczki, prawo strony do decydowania o wysokości pożyczki od franczyzodawcy, prawo wcześniejszej spłaty pożyczki - rzeczywiście, tj. w konkretnej sytuacji finansowej strony i jej wspólników, stanowią, tak jak ustalił to organ odwoławczy, okoliczności prawnych okoliczności wykluczające wywieranie przez franczyzodawcę decydującego wpływu na stronę
2) nieustalenie faktycznego (a jedynie ich prawnych podstaw) zakresu współpracy między stroną a franczyzodawcą oraz jej faktycznych form i faktycznych skutków
w szczególności w aspektach szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu skargi, pomimo że w świetle przywołanego w uzasadnieniu skargi dorobku orzecznictwa unijnego oraz art. 4 pkt 4 uokk możliwość wywierania decydującego wpływu bada się w oparciu o fakty, czyli rzeczywiste kontakty i relacje między przedsiębiorcami
w realiach rynkowych, których dotyczy postępowanie;
3) błędne zastosowanie art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 4 pkt 4 uokk, poprzez niezweryfikowanie przez organ oświadczenia strony, iż przedstawione przez nią dokumenty umów i czynności prawnych stanowią całość dokumentacji prawnej regulującej stosunki prawne strony i franczyzodawcy, pomimo że organ w świetle zarzuconych przepisów mógł i powinien był przeprowadzić chociażby dowód z zeznań świadków - wspólników strony i członków zarządu franczyzodawcy, pod rygorem odpowiedzialności karnej.
II. naruszenie prawa materialnego, tj.: błędną wykładnię i błędne zastosowanie
art. 99 ust. 3a pkt 3 upf w zw. z art. 4 pkt 4 oraz art. 4 pkt 14 uokk
w zw. z art. 104a ust. 1 pkt 1 upf, poprzez:
1) błędną wykładnię pojęcia "grupy kapitałowej", a w konsekwencji uchylenie się od oceny faktycznych powiązań pomiędzy stroną a franczyzodawcą ([...] ),
co skutkowało błędnym zastosowaniem ww. przepisów i wadliwym uznaniem,
iż strona nie jest kontrolowana przez franczyzodawcę, a w konsekwencji nie należy do grupy kapitałowej, której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne;
2) błędne zastosowanie art. 4 pkt 4 uokk przyjęcie, iż:
a) postanowienia umów szczegółowo wymienione w uzasadnieniu zarzutu nie oznaczają, iż franczyzodawca wywiera decydujący wpływ na stronę;
b) postanowienia umów szczegółowo wymienione w uzasadnieniu zarzutu wykluczają przyjęcie, iż franczyzodawca wywiera decydujący wpływ na stronę
- pomimo że taka subsumpcja GIF jest sprzeczna z zasadami stosowania ww. przepisów wynikającymi z wyroków sądów administracyjnych wydanych w analogicznych sprawach, szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zarzutu.
Z uwagi na powyższe [...] wniosła o uchylenie decyzji GIF i zasądzenie od tego organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
[...] w skardze z 14 kwietnia 2023 r. decyzji GIF zarzuciła naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 2 kpa, poprzez uchylenie decyzji WIF odmawiającej przeniesienia na rzecz spółki zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej i przeniesienie tego zezwolenia na rzecz spółki pomimo niespełnienia przez nią warunków do jej prowadzenia określonych przepisami upf;
2) art. 99 ust. 3a pkt 2 i 3 w zw. z art. 104a ust. 1 pkt 1 upf, poprzez przeniesienie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej na spółkę pomimo przynależności tego przedsiębiorcy jako podmiotu kontrolowanego przynależącego de facto do grupy kapitałowej, prowadzącej więcej niż 4 apteki ogólnodostępne;
3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa; poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego
w sprawie materiału dowodowego, dokonanie oceny tego materiału dowodowego w sposób dowolny z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów
i wyciągnięcie na jego podstawie wniosków z naruszeniem zasad logicznego rozumowania, w szczególności z pominięciem aspektu finansowania działalności spółki w okresie prowadzonego postępowania w niniejszej sprawie (olbrzymie koszty związane z wynajmowanymi lokalem, w którym mieści się apteka, koszty zatrudnienia personelu apteki w tym okresie, aktualne miejsce zatrudnienia tego personelu w jednej z sieci aptecznych, która sprawuje kontrolę nad spółką w okresie trwania postępowania), co pokazuje rzeczywisty i całościowy system powiązania i uzależnienia spółki od innego podmiotu naruszającego przepisy antykoncentracyjne sformułowane w upf, a w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów upf określających zakres podmiotów uprawnionych do prowadzenia apteki po zmianach obowiązujących od 25 czerwca 2017 r.;
4) art. 35 § 1 w zw. z art. 36 oraz w zw. z art. 12 kpa, poprzez wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie z naruszeniem terminów załatwiania spraw określonych przepisami, niezawiadomienia [...] o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie oraz bez podania nowego terminu jej załatwienia, jak również bez pouczenia o przysługującym prawie do wniesienia ponaglenia, co stanowiło również naruszenie zasady szybkości postępowania.
Z uwagi na powyższe [...] wniosła o uchylenie decyzji GIF w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na złożone skargi, GIF wniósł o ich oddalenie.
W pismach z 6 i 14 listopada 2023 r. spółka przedstawiła dodatkową bardzo szeroką argumentację w sprawie, wnosząc o odrzucenie obu skarg, względnie o ich oddalenie. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie dowodu ze statutu [...] na okoliczność tego, że czynność polegająca na wniesieniu przez [...] skargi na decyzję GIF przenoszącą na spółkę zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej nie mieści się w zakresie statutowej działalności tej organizacji, co oznacza, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona przez podmiot nieuprawniony i powinna zostać odrzucona.
Spółka wniosła także o skierowania pytania prawnego do TK, w zakresie zgodności art. 99 ust. 3a upf z art. 2, art. 8, art. 20, art. 22 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji. W tym zakresie spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu: Ekspertyzy Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych Wydział Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, na okoliczność uzasadnionych wątpliwości co do konstytucyjności przepisów antykoncentracyjnych upf.
Pismem z 10 listopada 2023 r. do udziału w postępowaniu zgłosił się [...] (dalej: [...] ), przedstawiając swoje stanowisko w sprawie, wnosząc jednocześnie o oddalenie obu skarg.
W toku rozprawy z 17 listopada 2023 r. sąd dopuścił [...] do udziału w postępowaniu oraz oddalił wnioski spółki. Ponadto sąd połączył sprawy o sygnaturach akt: V SA/Wa 920/23 i V SA/Wa 921/23 do łącznego rozpoznania i wyrokowania oraz prowadzić dalej sprawę pod sygnaturą akt: V SA/Wa 920/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skargi nie zasługują na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności sąd odniósł się do wniosku spółki o odrzucenie obu skarg. Spółka podniosła bowiem, że [...] i [...] nie posiadają legitymacji procesowej, a w związku z tym nie została spełniona przesłanka skutecznego wniesienia skargi, polegająca na istnieniu związku między ustawowymi celami działania tych organizacji, a interesem prawnym spółki, wynikającym z objętej skargą decyzji.
Sąd tego stanowiska spółki nie podziela.
Zgodnie z art. 50 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: ppsa) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. W doktrynie przyjmuje się, że organizacje społeczne to takie grupy podmiotów (osób fizycznych i prawnych), które związane są wspólnym celem i stałą więzią organizacyjną, które nie wchodzą w skład aparatu państwowego i nie są zarazem spółkami prywatnymi (por. E. Smoktunowicz, Prawo administracyjne. Pojęcia, instytucje, zasady w teorii i orzecznictwie, Warszawa 2000, s. 20).
Pojęcie "organizacji społecznej" – tożsame zarówno na gruncie art. 31 § 1 kpa, jak i art. 50 § 1 ppsa, należy interpretować szeroko. W przepisach tych chodzi bowiem o każdy przejaw zorganizowanej działalności określonej grupy społecznej,
w tym także grupy zawodowej, działającej w formie samorządu reprezentującego interesy jego członków. Uprawnione jest zatem twierdzenie, że nie tylko [...] ale także [...] jest organizacją społeczną, w rozumieniu cytowanych przepisów.
W sprawie spełniony został także wymóg, aby postępowanie administracyjne, w którym udział brały [...] i [...] , nie dotyczyło praw i obowiązków odnoszących się do nich samych, lecz by wiązało się z prawami i obowiązkami innej osoby. Postępowanie ma bowiem dotyczyć praw i obowiązków innego podmiotu, wobec którego – jak w badanej sprawie – prowadzone było przez organ postępowanie w przedmiocie przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej w trybie przepisów ustawy Prawo farmaceutyczne.
Jeżeli chodzi o [...] , to wskazać trzeba, iż cele statutowe samorządu zawodowego aptekarzy zostały określone w akcie rangi ustawowej, a głównym, konstytucyjnym celem działalności samorządu aptekarskiego jest sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu farmaceuty. Z kolei zawód ten może być wykonywany m.in. w aptece ogólnodostępnej, na prowadzenie której wymagane jest zezwolenie właściwego wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego.
Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Zawód farmaceuty jest bez wątpienia zawodem zaufania publicznego, a główny cel działalności samorządu aptekarskiego został określony w przytoczonym art. 17 ust. 1 Konstytucji RP i jest nim właśnie sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu farmaceuty. Zostało to potwierdzone w art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1850, który wskazuje, że zadaniem samorządu aptekarskiego jest w szczególności sprawowanie pieczy i nadzoru nad wykonywaniem zawodu. Z kolei zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o izbach aptekarskich, zadaniem samorządu aptekarskiego jest w szczególności współdziałanie z organami administracji publicznej, związkami zawodowymi i samorządami zawodowymi oraz innymi organizacjami społecznymi w sprawach związanych z wykonywaniem zawodu i innych dotyczących farmacji, a mających wpływ na ochronę zdrowia publicznego. Według art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o izbach aptekarskich zadaniem samorządu aptekarskiego jest reprezentowanie zawodu aptekarza i jego interesów. Z uregulowaniem tym koresponduje art. 7 ust. 2 pkt 11 ustawy o izbach aptekarskich, zgodnie z którym zadania wymienione w art. 7 ust. 1 ustawy o izbach aptekarskich wykonuje samorząd aptekarski poprzez występowanie w obronie interesów indywidualnych i zbiorowych członków izb aptekarskich. Samorząd aptekarski jest zatem upoważniony do podejmowania różnego rodzaju działań w sprawach dotyczących konkretnych członków korporacji zawodowej, jak i w sprawach dotyczących izby jako takiej, o ile tylko zagrożony lub naruszony zostanie interes, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 i w art. 7 ust. 2 pkt 11 ustawy o izbach aptekarskich.
Przedmiotem postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga [...] ,
było przeniesienie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Zgodnie z art. 86 ust. 1 upf, w aptece, jako placówce ochrony zdrowia publicznego, osoby uprawnione świadczą usługi farmaceutyczne. Wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronę zdrowia publicznego i obejmuje udzielanie wszystkich usług farmaceutycznych będących przedmiotem działalności aptek. Oczywistym jest, że działalność apteki, jak i wykonywanie zawodu farmaceuty mieści się w kompetencjach nadzorczych samorządu aptekarskiego. W ramach sprawowanej pieczy mieści się także udział na prawach strony w postępowaniach: zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki przy przejęciu spółki dysponującej zezwoleniem na prowadzenie apteki (por. postępowania w sprawach o sygn. akt VI SA/Wa 425/16, VI SA/Wa 128/16, VI SA/Wa 3197/15).
Zatem cel istnienia samorządu aptekarskiego uzasadnia nie tylko jego wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej ale także możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego niekorzystnej dla tego samorządu zawodowego decyzji administracyjnej. Oznacza to, że postępowanie w takiej sprawie, którego prowadzenie należy do kompetencji organu nadzoru farmaceutycznego, jest zbieżne z celami statutowymi przypisanymi [...].
Sąd wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny pozytywnie rozpatruje wnioski samorządu aptekarskiego o dopuszczenie do udziału w postepowaniu sądowo-administracyjnym w charakterze uczestnika postępowania – w sprawach dotyczących przeniesienia zezwoleń na prowadzenie apteki ogólnodostępnej – przyjmując, że za dopuszczeniem samorządu aptekarskiego przemawia interes publiczny (por. np. postanowienie NSA z 4 października 2022 r. sygn. akt II GSK 1756/21).
Odnosząc się natomiast do zarzutu braku legitymacji [...] do udziału
w przedmiotowym postępowaniu, to wskazać trzeba, iż cele statutowe [...] zostały określone w § 6 statutu. Określono w nim, że podstawowymi celami statutowymi Związku są: 1) reprezentowanie interesów pracodawców aptekarskich zrzeszonych
w związku wobec związków zawodowych, organów władzy i administracji rządowej oraz organów samorządu terytorialnego, 2) kształtowanie dobrych praktyk związanych z zatrudnieniem w polskich aptekach, 3) podejmowanie działań na rzecz rozwoju rynku usług farmaceutycznych świadczonych w aptekach prowadzonych przez pracodawców aptekarskich.
Z kolei z § 8 statutu wynika że cele i zadania związku są realizowane poprzez: 1) prezentowanie opinii w sprawach związanych z zawodami medycznymi wykonywanymi w aptekach ogólnodostępnych prowadzonych przez pracodawców aptekarskich, 2) występowanie do organów władzy publicznej samorządów zawodów medycznych i organizacji farmaceutycznych w sprawach dotyczących pracodawców aptekarskich.
Skoro celami [...] są zgodnie z § 6 pkt 1 i 3 statutu: reprezentowanie interesów pracodawców aptekarskich zrzeszonych w Związku wobec związków zawodowych, organów władzy i administracji rządowej oraz organów samorządu terytorialnego; podejmowanie działań na rzecz rozwoju usług farmaceutycznych świadczonych w aptekach prowadzonych przez pracodawców aptekarskich, a także skoro skarżąca powoływała się, m.in. na konieczność zapewnienia prawidłowej wykładni przepisów antykoncentracyjnych i związanych z tym zagrożeń, które m.in. stanowiły podstawę prac legislacyjnych, to powyższe wpisuje się w zakres postępowania. Sąd zauważa, że [...] nie reprezentuje wyłącznie swoich partykularnych interesów, ale interes społeczny, zapewnienia bowiem szerszą kontrolę zarówno nad działaniami organów procedujących w sprawach antykoncentracyjnych, jak również motywuje do badania zaistnienia określonych stosunków pomiędzy podmiotami funkcjonującymi na reglamentowanym rynku farmaceutycznym. Tak więc dopuszczenie [...] do postępowania administracyjnego, a tym samym umożliwienie jej złożenia skargi do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie organu kończące to postępowanie, może przyczynić się do zapewnienia szerszej kontroli administracji publicznej. Bez znaczenia przy tym jest to, iż postępowanie administracyjne dotyczyło praw konkretnej strony, gdyż każde pojedyncze postępowanie może mieć pośredni wpływ na prawa szerszej grupy podmiotów, w szczególności innych przedsiębiorców tego samego sektora. W szczególności jego wynik może mieć charakter prewencyjny wobec podmiotów wprowadzających praktyki związane z koncentracją rynku albo przyczynić się do utrwalenia określonej praktyki wykładni i stosowania przepisów. Obie te sytuacje powinny spowodować jak najszerszą dostępność podmiotów do udziału w tego rodzaju postępowaniach, w celu rozważenia zarówno przez organy, jaki i następnie sądy wszystkich stanowisk, często ze sobą sprzecznych. Ograniczenie udziału w postępowaniu natomiast będzie powodowało, że tylko część argumentów będzie zaprezentowana, co nie będzie służyło kontroli konkretnego rozstrzygnięcia.
Z tych samym przyczyn sąd dopuścił do udziału w postępowaniu sądowo-administracyjnym [...] , co do którego udziału spółka nie złożyła jednak żadnych zastrzeżeń.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, czy na skutek zawartej przez spółkę umowy franczyzy, a także umów dodatkowych – w szczególności umowy ramowej pożyczki, umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw oraz umowy o świadczenie usług wspierających działalność apteczną, pomiędzy spółką (franczyzobiorcą) a [...] (franczyzodawcą), ta pierwsza stała się członkiem grupy kapitałowej w rozumieniu przepisów art. 4 pkt 14 uokk, której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne, a tym samym czy zaszły przesłanki negatywne do przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, określone w art. 99 ust. 3a upf.
Oceniając tak zarysowane pole sporu, sąd w pierwszej kolejności ustosunkuje się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Konieczność takiego podejścia do oceny zaskarżonej decyzji wynika z tego, że przepisy materialne określają podmiotowe oraz przedmiotowe ramy postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 104a ust. 1 upf organ zezwalający przenosi zezwolenie, o którym mowa w art. 99 ust. 1, na rzecz podmiotu, który nabył całą aptekę ogólnodostępną, w rozumieniu art. 551 kc, od podmiotu, na rzecz którego zostało wydane zezwolenie, jeżeli: 1) nabywca apteki spełnia wymagania, o których mowa w art. 99 ust. 3, 3a, 4-4b i art. 101 pkt 2-5 oraz przyjmuje w pisemnym oświadczeniu wszystkie warunki zawarte w zezwoleniu; 2) adres prowadzenia apteki nie ulega zmianie.
Podstawą odmowy przeniesienia zezwolenia w badanej sprawie był przepis
art. 99 ust. 3a pkt 3 upf, w myśl którego zezwolenia, o którym mowa w ust. 1,
nie wydaje się, jeżeli wnioskodawca, wspólnik lub partner spółki będącej wnioskodawcą jest członkiem grupy kapitałowej w rozumieniu uokk, której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne.
Jak słusznie zauważono w wyrokach z 14 maja 2021 r. sygn. akt: VI SA/Wa 886/20 oraz z 28 stycznia 2021 r. sygn. akt: VI SA/Wa 707/20, ten antykoncentracyjny przepis odwołuje się do unormowania art. 4 pkt 14 uokk, definiującego pojęcie grupy kapitałowej jako "wszystkich przedsiębiorców, którzy są kontrolowani w sposób bezpośredni lub pośredni przez jednego przedsiębiorcę, w tym również tego przedsiębiorcę". Przejęcie kontroli to także pojęcie należące do języka prawnego, bo zdefiniowane w art. 4 pkt 4 uokk. Po myśli tego przepisu przejęcie kontroli polega na wszelkich formach bezpośredniego lub pośredniego uzyskania przez przedsiębiorcę uprawnień, które osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na innego przedsiębiorcę lub przedsiębiorców. Jak wskazano w tych orzeczeniach "wywieranie decydującego wpływu" należy do sformułowań niedookreślonych, które wypełniane są treścią w procesie wykładni. Do uprawnień silniejszego gospodarczo przedsiębiorcy, które tworzą tego rodzaju zależności zaliczono w art. 4 pkt 4 lit. a-f uokk tylko przykładowo dysponowanie decydującym prawem głosu w organach zarządzających innym przedsiębiorcą, powoływanie lub odwoływanie większości członków jego zarządu lub rady nadzorczej, obsadzanie większości członków zarządu takiego przedsiębiorcy, dysponowaniem całym bądź częścią mienia innego przedsiębiorcy oraz zawarcie umowy zarządzania innym przedsiębiorcą lub przekazywanie mu zysku. Powyższy katalog nie jest wyczerpujący i podlega on uzupełnieniu, w zależności od znamion konkretnego przypadku i sytuacji rynkowej. Antykoncentracyjna funkcja wskazanego przepisu służyć ma zabezpieczeniu rynku leków i produktów leczniczych przed takimi powiązaniami pomiędzy przedsiębiorcami, które mogłyby wpływać na dostęp do tych produktów i kształtowanie ich cen.
W orzecznictwie (por. wyrok z 21 października 2020 r. sygn. akt: VI SA/Wa 929/20) podnosi się także, iż w odniesieniu do przesłanki "wywierania decydującego wpływu" zarysowały się w piśmiennictwie dwa poglądy. Zgodnie z pierwszym przesłankę tę należy rozumieć, jako oddziaływanie na wszystkie istotne aspekty funkcjonowania przedsiębiorcy zarówno o charakterze wewnętrznym, jak np. organizacja przedsiębiorcy, jak i o charakterze zewnętrznym, jak np. działalność przedsiębiorcy na rynku, w tym podejmowanie decyzji operacyjnych i strategicznych (ujęcie szerokie) - zob. K. Kohutek, w: Kohutek, Sieradzka, OKiKU. Komentarz, s. 128 i n.; Modzelewska-Wąchal, Ustawa, s. 59. Zgodnie z drugim możliwość wywierania decydującego wpływu należy zasadniczo odnosić do "spraw najważniejszych, rozstrzygających o funkcjonowaniu i rozwoju kontrolowanego przedsiębiorcy" (ujęcie wąskie) - E. Stawicki, w: Stawicki, Stawicki, OKiKU. Komentarz, s. 101.
Niezależnie od przyjmowanego poglądu, w piśmiennictwie panuje zgodność co do tego, że dla przyjęcia istnienia (stwierdzenia posiadania) "kontroli" nie jest konieczne, aby decydujący wpływ odnosił się do bieżącego zarządzania przedsiębiorstwem. Chodzi tu raczej o wpływ na zachowania przedsiębiorcy jako uczestnika procesów rynkowych, i oddziaływanie na te jego zachowania, które mają wpływ na konkurencję.
Uzyskanie decydującego wpływu na działalność innego przedsiębiorcy może mieć dowolne źródło, o ile skutkiem jest wskazany wpływ. Art. 4 pkt 4 uokk mówi o uzyskaniu "uprawnień" pozwalających na wywieranie decydującego wpływu na innego przedsiębiorcę lub przedsiębiorców. Uprawnienia, o których mowa w art. 4 pkt 4 uokk, przedsiębiorca przejmujący kontrolę może nabyć zarówno w drodze czynności prawnych lub faktycznych, które sam podejmuje (np. nabycie akcji), jak i w rezultacie działań podmiotów trzecich, przy jego całkowitej bezczynności (np. nabycie akcji przez przedsiębiorcę od niego zależnego). W świetle art. 4 pkt 4 uokk dla przyjęcia występowania (posiadania) "kontroli" wystarcza istnienie samej "możliwości" wywierania decydującego wpływu na działania innego przedsiębiorcy czy przedsiębiorców, a nie to, czy wpływ ten jest faktycznie wywierany. Bez znaczenia dla przyjęcia istnienia kontroli w rozumieniu art. 4 pkt 4 uokk jest zakres swobody, jaki przedsiębiorca dominujący pozostawia kontrolowanym przez siebie przedsiębiorcom w odniesieniu do ich zachowań rynkowych. Jednakże możliwość wywierania takiego wpływu musi być rzeczywista (por. komentarz do art. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów red. Skoczny 2014, wyd. 2).
W związku z powyższym sąd podziela stanowisko spółki zawarte w pismach
z 6 i 14 listopada 2023 r., że o przejęciu kontroli w rozumieniu art. 99 ust. 3a pkt 3 upf w zw. z art. 4 pkt 4 i art. 4 pkt 14 uokk można by mówić dopiero
w sytuacji, gdyby franczyzodawca mógł za spółkę podejmować kluczowe decyzje biznesowe (np. o zakończeniu działalności lub o zmianie profilu tej działalności bądź
o jej ekspansji). Zdaniem sądu nie są to kwestie bieżącego zarządzania przedsiębiorstwem, tak jak np. rekrutowanie pracowników i czynności, przy których franczyzodawca zgodnie z zawartą umową franczyzy i umowami dodatkowymi, udziela spółce wsparcia. Nie jest to też kwestia dostarczenia środków finansowania w formie pożyczki, tym bardziej, iż w świetle zawartych umów między spółką a [...] , nawet w przypadku zakończenia współpracy między nimi, spółka nadal posiada zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej i może kontynuować prowadzenie apteki, tyle że już nie w ramach franczyzy, a pod własną firmą.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie sądu, zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i błędne zastosowanie art. 99 ust. 3a pkt 3 upf w zw. z art. 4 pkt 4 i pkt 14 uokk w zw. z art. 104a ust. 1 pkt 1 upf nie są zasadne.
Sąd za chybione uznaje także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa.
Na wstępie stwierdzić należy, że obowiązkiem organu administracji, wynikającym z zawartej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej, jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie obywateli do władz publicznych. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa). Wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego oznacza konieczność ustosunkowania się przez organ do wszystkich dowodów zebranych w sprawie. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na dyspozycję art. 80 kpa, który nakazuje ocenę poszczególnych dowodów w kontekście całości materiału dowodowego. Zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, sąd uznał, że wbrew zarzutom skarg, stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, na podstawie należycie zgromadzonego materiału dowodowego, który został poddany obiektywnej oraz wnikliwej ocenie.
Odnośnie zarzutu niewystarczających ustaleń w zakresie sytuacji finansowej spółki, zwłaszcza w kontekście przytoczonych przez [...] orzeczeń TSUE,
to sąd wskazuje, że zapadły one w innych stanach faktycznych. Wyrok TSUE
z 25 marca 2021 r. C-152/19 P dotyczył bowiem nadużycia pozycji dominującej na słowackim rynku usług szerokopasmowego dostępu do Internetu a wyrok TSUE
z 27 stycznia 2021 r. C-595/18 P - europejskiego rynku kabli elektrycznych.
Odpowiadając natomiast na zarzuty skarżących odnośnie nieustalenia przez organ sytuacji finansowej spółki oraz jej wspólników, wysokości świadczeń, do których spółka zobowiązała się na rzecz franczyzodawcy, czy też kosztów i przychodów prowadzenia apteki ponoszonych i uzyskiwanych przez podmiot, od którego zezwolenie zostało przeniesione, to sąd podziela stanowisko spółki oraz GIF, iż w realiach niniejszej sprawy wszelkie okoliczności faktyczne wymagane do wydania decyzji dotyczącej przeniesienia zezwolenia, zostały ustalone prawidłowo.
Po pierwsze, spółka oświadczyła, w piśmie z 23 grudnia 2022 r.,
iż przedkłada wszystkie umowy łączące ją z [...] . Takie oświadczenie, któremu organ odwoławczy dał wiarę, było wystarczające i nie było dalszych podstaw do poszukiwania innych kontraktów łączących te strony, w szczególności, jak chcą tego skarżący, przesłuchiwania świadków.
Po drugie, z punktu widzenia przesłanki przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej i przesłanki przejęcia kontroli w sposób pośredni lub bezpośredni (wywierania decydującego wpływu) na franczyzobiorcę przez franczyzodawcę, to organ zobowiązany był przede wszystkim do zbadania zawartej umowy franczyzy i z nieobowiązkowych umów towarzyszących, bowiem to właśnie one wytyczają ramy podjętej współpracy i tym samym stanowią podstawę faktycznych stosunków miedzy stronami. Nie oznacza to jednak, że organ w sposób nieuzasadniony zaniechał dalszych czynności w sprawie. Okoliczność ewentualnego zadłużenia spółki nie świadczy bowiem o istnieniu kontroli, a ocena tego, czy pożyczka może zostać spłacona nie należy do organu w postępowaniu o przeniesienie zezwolenia. Ponadto ocena faktycznych możliwości płatniczych franczyzobiorcy na dzień wydania decyzji byłaby również przedwczesna, m.in. z uwagi na fakultatywny i ramowy charakter pożyczki. Sąd podziela stanowisko organu, że powyższa ocena mogłaby zostać dokonana tylko, jeśli z zawartych umów wynikałaby rażąca niewspółmierność świadczeń, prowadząca do oczywistego pozbawienia strony możliwości uzyskania środków na jej spłatę, gdyż taka mogłaby świadczyć o kontroli.
W niniejszej sprawie, takie okoliczności nie występują. Znamienne jest również i to, na co zwrócił uwagę GIF, że wysokość przychodów i kosztów przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie była organowi znana i nie mogła być znana, gdyż apteka nie może funkcjonować do czasu wydania (przeniesienia) zezwolenia.
Po trzecie, wbrew zarzutom skarżących, organ w sposób wystarczający ocenił powiązania pomiędzy franczyzobiorcą oraz franczyzodawcą, co wynika wprost
z zebranego przez organ materiału dowodowego - przede wszystkim w postaci oświadczeń wspólników spółki, załączonych do wniosku oraz dokumentacji wytworzonej w systemie KRS Beck, obrazującej powiązania wspólników tej spółki z innymi osobami prawnymi działającymi na rynku, jak też z odpisu KRS tej spółki i informacji znanych z urzędu organowi w postaci nienałożenia wskazanych uprzednio kar administracyjnych.
Mając powyższe na uwadze, nie można zarzucić zaskarżonej decyzji naruszenia wskazanych w skardze art. 77 § 1, art. 80 ani art. 7 kpa. W tej sprawie ciężar dowodu w zakresie zbadania przesłanki ustanowionej w art. 99 ust. 3a pkt 3 upf spoczywał w pełnym zakresie na organach prowadzących postępowanie, z którego obowiązku, organ odwoławczy w pełni się wywiązał. Obowiązkiem organu było bowiem zbadanie, czy pomiędzy wnioskodawcą a [...] zachodzą formy zależności, które mogłyby świadczyć o sprawowaniu nad nią bezpośredniej bądź pośredniej kontroli przez jednego przedsiębiorcę. Przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia fakty nie budzą wątpliwości.
Zasadniczy trzon powyższych ustaleń stanowiły dowody z dokumentów,
w postaci umów kształtujących relacje gospodarcze i finansowe pomiędzy spółką, będącą franczyzobiorcą a [...] , będącą franczyzodawcą. Do tych umów należy zaliczyć: porozumienie z 20 stycznia 2023 r., umowę franczyzy z 20 stycznia 2023 r. wraz z załącznikami oraz Księgą Standardów [...] , umowę o świadczenie usług wspierających działalność apteczną z 20 stycznia 2023 r. wraz
z załącznikami, aneks nr 1 z 20 stycznia 2023 r. do umowy ramowej pożyczki wraz ze zmienioną i ujednoliconą wersją umowy ramowej pożyczki, aneks nr 2 z
20 stycznia 2023 r. do umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw, umowę powierzenia przetwarzania danych osobowych z 13 września 2019 r.
Przed dokonaniem analizy poszczególnych zapisów tych umów należy jednak przypomnieć, że podstawą odmownej decyzji organu I instancji były zupełnie inne dokumenty, a mianowicie: umowa franczyzy z 4 maja 2021 r., umowa ramowa pożyczki z 4 maja 2021 r. wraz z załącznikiem, umowa zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 4 maja 2021 r. wraz z załącznikami, umowa zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 26 września 2019 r. wraz z załącznikami, umowa o świadczenie usług wspierających działalność apteczną z 4 maja 2021 r. wraz z załącznikami, porozumienie zawarte pomiędzy spółką a [...] z 4 maja 2021 r., jak też porozumienie trójstronne z 26 września 2019 r. w sprawie umowy faktoringu. Należy również zaznaczyć, iż decyzja odmowna zapadła nie tylko wobec negatywnej oceny przekazanej przez spółkę dokumentacji ale przede wszystkim wobec niedostarczenia całości tej dokumentacji (spółka przesłała jedynie jej część zasłaniając się tajemnicą handlową) pomimo wielokrotnych wezwań spółki ze strony WIF. Pamiętać także trzeba, iż spółka przedmiotowe umowy w pełnym kształcie dostarczyła dopiero w toku postępowania odwoławczego. Dopiero wtedy też, GIF mógł zbadać zgodność tych umów z przesłanką przeniesienia zezwolenia określoną w art. 99 ust. 3a pkt 3 upf. Organ ten zakwestionował jednak, w trybie art. 79a kpa, zapisy niektórych z umów, wskazując, iż łącznie mogą one potencjalnie stanowić o przynależności strony (jako podmiotu kontrolowanego) do grupy kapitałowej prowadzącej więcej niż 4 apteki ogólnodostępne, a w konsekwencji - skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Jednocześnie organ odwoławczy enumeratywnie wskazał poszczególne zapisy tych umów.
W związku z powyższym należało więc dokonać analizy każdej z umów przedłożonych ostatecznie przed GIF, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy spółka dokonała zmian tych umów, zgodnie z wezwaniem GIF, a także wpływu poszczególnych zarzutów skarżących na możliwość przejęcia kontroli przez franczyzodawcę nad franczyzobiorcą.
Odnośnie porozumienia z 20 stycznia 2023 r., to pozostaje ono obojętne na kwestię zależności pomiędzy stronami, gdyż wynika z niego jedynie tyle, że ich intencją było zastąpienie postanowień umowy franczyzy oraz umowy oświadczenie usług wspierających działalność apteczną zawartych 4 maja 2021 r. przez odpowiednio umowę franczyzy oraz umowę o świadczenie usług wspierających działalność apteczną zawarte 20 stycznia 2023 r.
Dokonując oceny umowy franczyzy z 20 stycznia 2023 r., sąd nie dostrzegł w niej zapisów, które mogłyby świadczyć o kontroli franczyzodawcy nad franczyzobiorcą. Jak słusznie zauważył GIF, już w samej preambule (pkt 1 i 2) podkreślono, że w ramach tej umowy franczyzobiorca jest niezależnym przedsiębiorcą, który prowadzi we własnym imieniu i na własny rachunek działalność apteczną, a intencją stron jest zachowanie tej niezależności. Kwestia ta została również podkreślona w § 3 ust. 1 umowy, w której wyraźnie akcentuje się, iż nie rodzi ona między stronami stosunku zależności żadnego rodzaju, ani nie może prowadzić w sposób pośredni, ani bezpośredni, do ich wzajemnej kontroli. Przedmiotem umowy (§ 2 ust. 1) jest przede wszystkim udzielenie franczyzobiorcy przez franczyzodawcę prawa do wykorzystania znaków towarowych i know-how oraz zobowiązanie się przez franczyzobiorcę wobec franczyzodawcy do wypłaty wynagrodzenia. Dalsze postanowienia umowne zawierają zarówno zapisy odnośnie najważniejszych aspektów działalności aptecznej franczyzobiorcy, w ramach których franczyzodawca zobowiązuje się udzielić mu wsparcia (§ 5) – z tym zastrzeżeniem, iż o uzyskaniu tego wsparcia decyduje samodzielnie franczyzobiorca, jak też szczegółowe obowiązki, które musi wypełnić franczyzobiorca wobec franczyzodawcy w ramach tej działalności (§ 6). Podkreślono przy tym, iż obowiązki wynikające z franczyzy, wykonywane są w taki sposób, że nie mogą powodować posiadania decydującego wpływu na prowadzoną działalność gospodarczą przez franczyzobiorcę, który w takim przypadku ma prawo do odmowy wykonania zobowiązania. Umowa określa także zasady poufności (§ 7) pomiędzy stronami oraz uprawnia franczyzodawcę do nabycia w ramach pierwszeństwa przedsiębiorstwa prowadzonego przez franczyzobiorcę, w sytuacji gdyby zadecydował on zakończyć działalność apteczną (§ 8), z tym jednak zastrzeżeniem, iż o cenie takie zbycia decyduje wyłącznie franczyzobiorca, co powoduje, iż franczyzodawca nie może przejąć tego przedsiębiorstwa poniżej ceny rynkowej, a konkretniej – poniżej ceny ustalonej samodzielnie przez franczyzobiorcę. Umowa (§ 9) przyznaje również obu stronom prawo rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym po wezwaniu do zaniechania lub usunięcia naruszeń, a dodatkowo franczyzodawcy prawo do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym w ściśle określonych przez tą umowę przypadkach najbardziej rażących działań ze strony franczyzodawcy, co jednak nie wiąże się z koniecznością natychmiastowej spłaty pożyczki, która staje się wymagalna dopiero po upływie kilku miesięcy.
Sąd stwierdza, że umowa ta wpisuje się w pełni we wzorzec typowej umowy franczyzy i wbrew zarzutom skarżących nie zawiera żadnych postanowień umownych, które mogłyby świadczyć o stosunku zależności pomiędzy stronami.
Jednocześnie, w zakresie wątpliwości GIF wyrażonych w piśmie z 5 stycznia 2023 r. co do pewnych postanowień poprzedniej umowy franczyzy
z 4 maja 2021 r., które mogły świadczyć o przynależności spółki (jako podmiotu kontrolowanego) do grupy kapitałowej prowadzącej więcej niż 4 apteki ogólnodostępne, to obecna umowa franczyzy z 20 stycznia 2023 r. rozwiała te wątpliwości, poprzez zmianę odpowiednich zapisów umowy (pkt 1, 3 i 5 wezwania) albo poprzez ich zupełne wykreślenie (pkt 2, 4 i 6 wezwania).
Dokonując oceny drugiej z umów objętych porozumieniem, tj. umowy
o świadczenie usług wspierających działalność apteczną z 20 stycznia 2023 r.,
to zdaniem sądu, również i ona nie świadczy o istnieniu stosunku zależności pomiędzy stronami. Umowę tą należy bowiem oceniać w powiązaniu z § 6 ust. 1 lit. b) umowy franczyzy, zgodnie z którym franczyzobiorca zobowiązuje się wobec franczyzodawcy do zapewnienia wysokiej jakości usług wspierających działalność apteczną rozumianej jako obsługa księgowa, kadrowa i organizacyjno-prawna, samodzielnie lub według własnego wyboru franczyzobiorcy, z tym jednak zastrzeżeniem, iż podmiotami trzecimi mogą być jedynie te o uznanej renomie i dające gwarancję należytego wykonywania nałożonych na nie obowiązków. Tym samym zawarcie przedmiotowej umowy pozostaje wyłączną decyzją franczyzobiorcy. Dobrowolność zawarcia umowy o świadczenie usług wspierających oraz pełna swoboda powierzenia określonych w niej usług wynika również z samej preambuły (pkt V) tej umowy oraz z jej poszczególnych zapisów, które mieszczą się we wzorcach typowych umów dotyczących usług HR czy też wsparcia zapewnianego przez funkcjonujące na rynku kancelarie prawne oraz biura rachunkowe.
Co istotne, w zakresie oceny ewentualnego zaistnienia stosunku zależności pomiędzy stronami, to jak wynika z pkt 3.2. tej umowy, jeśli zakres żądania wykracza poza realne potrzeby strony żądającej, lub powoduje nadmierne pozyskiwanie danych
o stronie zobowiązanej, wówczas może nastąpić odmowa udostępnienia danych. Wykonywanie usług objętych umową odbywa się za wynagrodzeniem (pkt 4 umowy) oraz obowiązkiem zwrotu kosztów związanych z jej realizacją (pkt 5 umowy). Ponadto, umowa może zostać wypowiedziana za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec pełnego miesiąca kalendarzowego (pkt 8.2. umowy), a strony zobowiązały się również do zachowania w tajemnicy wszelkich informacji dotyczących warunków tej umowy (pkt 9.1) oraz niewykorzystywania ich w celach innych niż wykonanie umowy (pkt 9.4.2). Sąd podziela stanowisko GIF, iż oceniając tą umowę
i rozpatrując ją przez pryzmat wcześniejszych zobowiązań spółki, nie można uznać,
że umowa ta kreuje "kontrolę" nad franczyzobiorcą czy stosunek "zależności" pomiędzy przedsiębiorcami.
Odnosząc się natomiast do umowy ramowej pożyczki z 4 maja 2021 r. oraz umowy zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw z 4 maja 2021 r.,
to wskazać trzeba, iż 20 stycznia 2023 r. strony zawarły dwa aneksy, z których wynika, iż ich intencją było zastąpienie z tym dniem obu umów, których teksty jednolite zostały załączone do tych aneksów.
Analizując więc umowę ramową pożyczki z 4 maja 2021 r. (w formie ujednoliconej aneksem z 20 stycznia 2023 r.), to już z samej jej preambuły wynika, że po pierwsze ma ona związek z zawartą pomiędzy stronami umową franczyzy
(pkt III), a po drugie ma ona charakter fakultatywny, zgodnie z wolą pożyczkobiorcy, który nie mógł lub nie chciał uzyskać wsparcia finansowego z innych źródeł - przy czym świadczenie to jest wypłacane przez pożyczkodawcę wyłącznie na cele związane
z prowadzeniem działalności aptecznej (pkt VI i VII), co też zostało powtórzone w § 1 tej umowy. Pożyczka jest wypłacana na wniosek pożyczkobiorcy (§ 2 i 3) w ramach określonego w umowie limitu na cele związane z działalnością apteczną, który to pożyczkodawca ma prawo zweryfikować, co wydaje się zrozumiałe jeśli przyjąć,
iż pożyczka jest wypłacana w ramach korzystnego dla franczyzobiorcy oprocentowania. W umowie określono zarówno oprocentowanie tej pożyczki (§ 4), jak i termin i warunki jej spłaty (§ 5). Pożyczka jest zabezpieczona poprzez ustanowienie zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw oraz zobowiązanie się pożyczkobiorcy do złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 5 kpc (§ 6) oraz zawiera zapisy związane z jej zwrotem - zarówno w przypadku rozwiązania umowy franczyzy za wypowiedzeniem, jak też bez wypowiedzenia (§ 7), a także dodatkowe zobowiązania ze strony franczyzobiorcy w celu zabezpieczenia jej spłaty (§ 8).
Sąd uznaje zatem, że przedmiotowa umowa nie świadczy o istnieniu stosunku zależności pomiędzy stronami, a została zawarta – czemu nie zaprzecza sama spółka – przede wszystkim ze względu na nieznacznie niższe niż rynkowe oprocentowanie (poniżej stopy depozytowej NBP) oraz szereg ułatwień formalnych związanych z tym, iż samej pożyczki udziela bezpośrednio franczyzodawca a nie instytucja bankowa niezwiązana zupełnie z działalnością apteczną prowadzoną przez pożyczkobiorcę. Tym samym sąd podziela stanowisko GIF, iż preferencyjna linia kredytowa oprocentowana w ww. sposób nie stanowi o przejęciu kontroli nad franczyzobiorcą, lecz o tym, iż franczyzodawca stara się stworzyć instrument wsparcia, który nakierowany jest na zachęcenie potencjalnych franczyzobiorców właśnie do tej, a nie innej franczyzy. GIF trafnie zauważył, że pozostałe warunki umowy pożyczki nie świadczą o kontroli nad pożyczkobiorcą, przewidują bowiem obiektywnie uzasadnione celem umowy prawa i obowiązki stron, co powoduje, że sama wysokość oprocentowania, w tym stanie faktycznym, nie może stanowić o przejęciu kontroli nad przedsiębiorcą. Podzielić także trzeba stanowisko GIF, iż pożyczka ma charakter nieobowiązkowy i jest udzielona na preferencyjnych warunkach, pełniąc tym samym rolę instrumentu ułatwiającego wykonywanie czy realizowanie umowy franczyzowej, a nie instrumentu, który prowadzi do przejęcia kontroli przez franczyzodawcę. Ponadto, spółka mimo, że zobowiązuje się do przekazywania rocznych i kwartalnych informacji o stanie przedsiębiorstwa, które w istocie pozwalają ocenić pożyczkobiorcy sytuację finansową pożyczkobiorcy, może odmówić przekazania danych "wrażliwych".
Reasumując, sąd uznał, że postanowienia umowy nie mogą być uznane jako bezpośrednio kreujące stosunek zależności czy kontroli, a w zakresie wątpliwości GIF wyrażonych w piśmie z 5 stycznia 2023 r. co do pewnych postanowień poprzedniej umowy ramowej pożyczki z 4 maja 2021 r., które mogły świadczyć
o przynależności strony (jako podmiotu kontrolowanego) do grupy kapitałowej prowadzącej więcej niż 4 apteki ogólnodostępne, spółka w zaktualizowanej umowie ramowej pożyczki w pełni rozwiała te wątpliwości, albo poprzez zmianę odpowiednich zapisów umowy (pkt 7 i 9 wezwania), albo poprzez ich zupełne wykreślenie (pkt 8 wezwania).
Oceniając natomiast umowę zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw
z 4 maja 2021 r., w formie ujednoliconej aneksem z 20 stycznia 2023 r., sąd wskazuje, że jest ona typowym zabezpieczeniem stosowanym w celu zapewnienia spłaty udzielonej pożyczki. Również i w tym przypadku, na skutek wątpliwości GIF wyrażonych w piśmie z 5 stycznia 2023 r. co do pewnych postanowień poprzedniej umowy zastawu z 4 maja 2021 r., spółka rozwiała te wątpliwości, albo poprzez zmianę odpowiednich zapisów umowy (pkt 10 i 12 wezwania), albo poprzez ich wykreślenie (pkt 11 wezwania), co znaczenie miało szczególnie w zakresie możliwości ustanowienia zastawu na rzeczach przyszłych nabytych ze środków finansowych, które nie pochodziły z pożyczki.
Sąd podziela stanowisko GIF, zgodnie z którym odnosząc się do relacji kontraktowych, wykreowanych przez powyższą umowę, nie sposób uznać,
że sama przez się stanowi ona narzędzie służące przejęciu kontroli nad zobowiązanym z dokumentów związanych z franczyzą. Umowa określa sposoby zabezpieczenia pożyczki przez zaspokojenie się ze zbioru rzeczy i praw, a wymienia w sposób jasny poszczególne sposoby zaspokojenia się wierzyciela. Jednocześnie daje dłużnikowi "narzędzia" służące respektowaniu jego praw w trakcie egzekucji, m.in. poprzez sporządzenie wyceny przez osobę o kwalifikacjach zawodowych, przy określeniu podejmowanych czynności.
Sąd jeszcze raz podkreśla, iż na skutek zmian dokonanych po wezwaniu GIF z 5 stycznia 2023 r., o ile do majątku dłużnika trafią przedmioty nabyte z innych środków, aniżeli pochodzących z pożyczki udzielonej przez franczyzodawcę, to nie stanowią one "automatycznie" elementów zbioru objętego zastawem rejestrowym. Rację przyznać należy GIF, że to rozwiązanie potwierdza, iż umowa ta nie stanowi o kontroli [...] nad dłużnikiem.
Odnosząc się natomiast do ostatniej obowiązującej pomiędzy stronami umowy
z 13 września 2019 r. o powierzeniu przetwarzania danych osobowych, to zgodzić się trzeba z GIF, że jest to umowa dotycząca przetwarzania danych osobowych, które udostępniane są w związku z wykonywaniem umowy z 20 stycznia 2023 r.
o świadczeniu usług wspierających, mając charakter jedynie "techniczny", bowiem
w ramach usług wspierających zachodzi konieczność przetwarzania danych osobowych, m.in. pracowników, czy kandydatów na pracowników, jak też kontrahentów.
Sąd wskazuje, że w wyrokach z 17 października 2022 r., w sprawach o sygn. akt II GSK 1971/21, II GSK 2505/21 i II GSK 1756/21, NSA uznał w stosunku do [...] występowanie stanu kontroli nad franczyzobiorcami. Słusznie jednak zwrócił uwagę GIF, że miało to miejsce na gruncie innych umów franczyzy i umów jej towarzyszących. Relacje te kształtowane są natomiast między stronami na zasadzie swobody umów i należy brać pod uwagę wszelkie zmiany jakie w nich zachodzą na przestrzeni czasu.
Zdaniem sądu GIF prawidłowo, na skutek ponownej analizy zawartych umów, w tym pod kątem przyjętego w ww. wyrokach stanowiska odnoszącego się do poszczególnych postanowień umownych wskazał stronie, które postanowienia, w jego ocenie, samodzielnie lub łącznie mogły nadal świadczyć o przejęciu kontroli nad tą spółką. W odpowiedzi na powyższe stanowisko wnioskująca spółka przedstawiła zmienione umowy, zgodnie z zastrzeżeniami przedstawionymi przez GIF.
Podsumowując tak ukształtowane stosunki prawne związane z przedmiotową franczyzą, zarówno przez pryzmat konkretnych zapisów umów, jak i ich całokształtu, jednocześnie uwzględniając pozostały materiał dowodowy, sąd podzielił stanowisko GIF, że nie można stwierdzić istnienia "kontroli" czy kreowania "zależności". Postanowienia umów, w kształcie dokonanym po korekcie z 20 stycznia 2023 r. na skutek wezwania GIF z 5 stycznia 2023 r., nie pozwalają na stworzenie także w przyszłości stosunku kontroli, czy zależności, w rozumieniu przepisów uokk, pomiędzy franczyzobiorcą a franczyzodawcą. Podmioty te na skutek wzajemnych powiązań nie są zależne i nie tworzą grupy kapitałowej, w uprzednio wskazanym rozumieniu tego pojęcia (a więc w zakresie kontroli nad najważniejszymi aspektami funkcjonowania spółki).
Analizując akta sprawy sąd nie dostrzegł również, wbrew zarzutom [...] , aby postępowanie administracyjne było prowadzone w sposób przewlekły, zwłaszcza,
że przez dłuższy okres było ono zawieszone na skutek złożonego przez spółkę wniosku, co tym samym świadczy o bezzasadności zarzutów naruszenia art. 35 § 1 w zw. z art. 36 w zw. z art. 12 kpa.
Ustosunkowując się do wniosku o skierowanie skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego zgodnie z art. 193 Konstytucji, w zakresie zgodności art. 99 ust. 3a upf. z art. 2, art. 8, art. 20, art. 22 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, to sąd nie dostrzegł wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP tego przepisu, a tym samym wniosek oddalił. W tym stanie rzeczy, sąd za bezprzedmiotowe uznał również przeprowadzenie dowodu z dokumentu: Ekspertyzy Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych Wydział Zarządzania UW, na okoliczność uzasadnionych wątpliwości co do konstytucyjności przepisów antykoncentracyjnych upf, i na podstawie art. 106 § 3 ppsa, wniosek dowodowy oddalił.
W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 151 ppsa, obie skargi oddalił.