V SA/Wa 911/19

V SA/Wa 911/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Zwolenik
Marek Krawczak /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosława Pindelska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 319/20 - Wyrok NSA z 2024-03-08
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant st. specjalista - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu spłaty oraz rozłożenia na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. G. (dalej jako: "Skarżący" lub "Strona") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") z dnia (...) lipca 2018 r. o odmowie odroczenia terminu spłaty oraz rozłożenia na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji nr (...) z dnia (...) października 2015 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w wysokości 8 652,44 zł powiększonej o odsetki oraz koszty upomnienia, w zakresie rozłożenia na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z (...) października 2011 r. nr (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. (dalej: "Kierownik ARiMR") przyznał skarżącemu pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 r. (dalej także płatności ONW) w łącznej wysokości 8.652,44 zł.
Po wznowieniu postepowania Kierownik ARiMR decyzją z (...) sierpnia 2012r. nr (...) uchylił w całości swoją decyzję z (...) października 2011 r. nr (...) oraz odmówił skarżącemu przyznania płatności ONW – Nizinne strefa I oraz II i nałożył sankcję. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w W. (dalej: "Dyrektor ARiMR") z (...) lutego 2013 r. nr (...). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku rozpoznania skargi strony wyrokiem z 19 września 2013 r. (sygn. akt V SA/Wa 870/13) skargę oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną skarżącego wyrokiem z 26 lutego 2015 r., II GSK 119/14 oddalił skargę kasacyjną.
Następnie pismem z (...) lipca 2014 r. organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW przyznanych na mocy decyzji nr (...) z (...) października 2011 r. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Kierownik ARiMR decyzją z (...) września 2014 r. nr (...), ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ONW, wskazując, że jest to kwota płatności uzyskanych na mocy decyzji nr (...) z (...) października 2011 r. w łącznej wysokości 8.652,44 zł.
W wyniku rozpoznania odwołania strony organ II instancji decyzją z (...) października 2014 r. nr (...) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wskazana w zawiadomieniu z (...) lipca 2014 r. decyzja nr (...) z (...) października 2011 r. nie funkcjonuje w obrocie prawnym, gdyż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. w sprawie beneficjenta nie wydał wskazanego rozstrzygnięcia. Również na jej podstawie nie zostały wypłacone skarżącemu nienależnie pobrane płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 maja 2017r., V SA/Wa 266/15 skargę oddalił.
Pismem z (...) listopada 2014 r., nr (...) Kierownik ARiMR ponownie wszczął postępowanie i decyzją nr (...) z (...) stycznia 2015 r. ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości 8.652,44 zł.
W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor ARiMR postanowieniem nr (...) z dnia (...) sierpnia 2015 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu wskazano, że wadliwie uznano za doręczone skarżącemu pismo informujące o wszczęciu postępowania. W wyniku rozpoznania skargi WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 20 października 2016 r. V SA/Wa 4253/15 uchylił ww. postanowienie z dnia (...) sierpnia 2015 r.
W międzyczasie Kierownik ARiMR ponownie wszczął postępowanie zawiadomieniem z dnia (...) września 2015r., nr (...) i decyzją z dnia (...) października 2015 r., nr (...) ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2011 w wysokości 8.652,44 zł.
Wobec wniesienia odwołania i złożenia skargi na ww. postanowienie z dnia (...) sierpnia 2015 r., Dyrektor ARiMR zawiesił postępowanie administracyjne. Po wpływie do organu wyroku WSA w Warszawie z 20 października 2016r. Dyrektor ARiMR decyzją z (...) lutego 2017r. uchylił decyzję Kierownika ARiMR z (...) stycznia 2015r., nr (...) i umorzył postępowanie organu I instancji wszczęte zawiadomieniem z (...) listopada 2014r., nr (...). Decyzja została doręczona 9 marca 2017r. Strona nie skorzystała z prawa wniesienia skargi.
Następnie Dyrektor ARiMR w dniu (...) kwietnia 2017r. podjął z urzędu postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji Kierownika ARiMR z (...) października 2017r. i decyzją z (...) maja 2017 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W międzyczasie w dniu (...) czerwca 2015 r. do Centrali ARiMR wpłynęło pismo skarżącego datowane na dzień (...) czerwca 2015 r., zatytułowane: "Wniosek o rozłożenie na raty zaległości wraz z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę i wstrzymaniem wykonania decyzji" które zostało przekazane do Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w W. (działającego z upoważnienia Prezesa ARiMR), celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością.
Strona na podstawie art. 64 § 2 k.p.a, wezwaniem nr (...) z dnia (...) sierpnia 2015 r. została zobowiązana do sprecyzowania zakresu żądania, poprzez m.in. precyzyjne wskazanie kwoty w ramach konkretnej decyzji administracyjnej, w zakresie której skarżący żąda częściowego umorzenia należności. Dodatkowo poinformowano stronę, że decyzja dotycząca przedmiotowej sprawy (nr (...) z (...) stycznia 2015r.) nie weszła do obrotu prawnego z uwagi na nieprawidłowo wszczęte postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu.
W odpowiedzi na wezwanie strona udzieliła odpowiedzi, w tym m.in. wobec powyższej informacji organu nie zawnioskowała o umorzenie należności ONW za 2011 określonych decyzją Kierownika ARiMR (...) z dnia (...) stycznia 2015r.
Prezes ARiMR decyzją nr (...) z (...) października 2015 r. odmówił umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji nr (...), nr (...), nr (...), nr (...), nr (...), nr (...) i nr (...) oraz odsetek od tych należności. Natomiast decyzją z (...) sierpnia 2016 r. Prezes ARiMR odmówił rozłożenia na raty w części spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2007-2011 oraz płatności ustalonych z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2007-2010, jednak w wyniku odwołania, decyzją z (...) listopada 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwój Wsi uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Mając na uwadze wytyczne zawarte ww. decyzji wezwano skarżącego do wskazania za jakie lata w ramach płatności bezpośrednich oraz ONW, strona wnioskuje o częściowe rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych płatności.
W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia (...) grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego), Skarżący wniósł pisemne wyjaśnienia w których wskazał, iż podtrzymuje wniosek o częściowe umorzenie zobowiązań w ten sposób, że od każdej kwoty należnej za lata 2007-2012 wnosi o umorzenie 40 % należności głównej oraz całości naliczonych odsetek. W pozostałej części wniósł o rozłożenie na raty.
Postanowieniem z dnia (...) stycznia 2017r., nr (...) zawiesił postępowanie w sprawie częściowego umorzenia, umorzenia odsetek oraz częściowego rozłożenia na raty nienależnie pobranych płatności ONW za 2011 r. do czasu ostatecznego zakończenia postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika ARiMR z (...) października 2015r., nr (...). W związku z wydanie decyzji przez Dyrektora ARiMR z (...) maja 2017r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika ARiMR z (...) października 2015r. organ postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2017r. podjął zawieszone postępowanie.
Decyzją z dnia (...) sierpnia 2017 r. nr (...) Prezes ARiMR odmówił umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych na mocy decyzji nr (...) z dnia (...) października 2015 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w wysokości 40 % ustalonej kwoty oraz o odmowie umorzenia odsetek naliczanych od kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy ww. decyzji nr (...) decyzji.
W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego decyzją z dnia (...) listopada 2017 r. Minister utrzymał w mocy ww. akt administracyjny.
Następnie, wezwaniem nr (...) z dnia (...) lutego 2018 r. zobowiązano Stronę do uzupełnienia wniosku o rozłożenie na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonej na mocy decyzji nr (...) z dnia (...) października 2015 r.
Z uwagi na bezskuteczny upływ terminu do uzupełnienia wniosku o rozłożenie na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonej na mocy decyzji nr (...) z dnia (...) października 2015 r. wniosek Skarżącego w części dotyczącej rozłożenia na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonej na mocy ww. decyzji, na podstawie pisma z dnia (...) kwietnia 2018 r. pozostawiono bez rozpatrzenia.
W związku z faktem, iż Skarżący nie uregulował przedmiotowych należności, w dniu (...) maja 2018 r. wystosowano również upomnienie zobowiązujące do uregulowania należności pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
W nawiązaniu do otrzymanego upomnienia, Skarżący pismem z dnia (...) czerwca 2018 r. zwrócił się z prośbą o odroczenie terminu spłaty należności do dnia 31 grudnia 2019 r. oraz rozłożenie spłaty należności na kwartalne raty po 900 zł. We wniosku Strona wskazała, że nie osiąga stałych dochodów ani świadczeń z ubezpieczenia rolników, a jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz córki w kwocie 500 zł miesięcznie (zadłużenie (...) zł). Ponadto Strona wskazała, że informacje o stanie majątkowym znajdują się we wniosku złożonym 2 lata temu. a dotyczącym umorzenia części należności.
Prezes ARiMR decyzją nr (...) z dnia (...) lipca 2018 r. odmówił odroczenia terminu spłaty oraz rozłożenia na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji z dnia (...) października 2015 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w wysokości 8 652,44 zł powiększonej o odsetki oraz koszty upomnienia, w zakresie rozłożenia na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności.
Organ I instancji przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1687) i wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające odroczenie terminu spłaty oraz rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji z dnia (...) października 2015 r. Dokonana analiza sytuacji Strony pozwoliła, zdaniem organu administracji, stwierdzić, że brak jest realnych możliwości wywiązania się ze spłaty zaległości w zaproponowanym przez Stronę systemie na podstawie wniosku z dnia (...) czerwca 2018 r.
Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji Skarżący skierował do Ministra odwołanie od ww. decyzji. W odwołaniu Strona wskazała, że organ posłużył się informacją o stanie majątkowym sprzed 2 lat znajdują się we wniosku o umorzenie części należności.
W toku postępowania odwoławczego Minister zwrócił się do Strony o informacje o obecnej sytuacji dochodowej i majątkowej Strony, w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, zgodnie z wnioskiem Strony zawartym w odwołaniu.
W dniu (...) października 2018 r. pełnomocnik Strony poinformował, że Strona:
złoży do akta sprawy dokumenty, w szczególności dotyczące udzielenia wsparcia finansowego przez członków rodziny,
jest gotowa ustanowić hipotekę na rzecz ARiMR,
złożyła w agencji nieruchomości zlecenie sprzedaży nieruchomości, których jest współwłaścicielem.
W piśmie z dnia (...) listopada 2018 r. pełnomocnik Strony wyjaśnił, że w skład majątku Strony (współwłasność w częściach ułamkowych wraz z byłą żoną) wchodzi: gospodarstwo rolne, dom w S. oraz mieszkanie w W.. Z pisma pełnomocnika wynika również, że Strona osiąga dochody z prowadzonego samodzielnie gospodarstwa rolnego (od śmierci w grudniu 2017 r. dotychczasowego dzierżawcy) w wysokości ok. 1 000 - 2 000 zł miesięcznie. Ponadto, załączono fotokopię oświadczenia Pani B. G. {matki Strony) dotyczącego "zamiaru" wspomożenia syna w spłacie zobowiązania w kwocie 200 - 250 zł miesięcznie. Wnioskodawca zaproponował rozłożenie zaległej należności na miesięczne raty po 300 zł. Strona nie wskazała, że nadal domaga się odroczenia terminu spłaty.
Przy piśmie z dnia (...) listopada 2018 r. pełnomocnik Strony załączył fotokopie dwóch umów zlecenia "o pośrednictwo w sprzedaży" dwóch nieruchomości zawartych z pośrednikiem oraz wyjaśnił, że domaga się obecnie rozłożenia spłaty należności na 48 miesięcznych rat. Strona nie odniosła się do żądania odroczenia terminu spłaty.
W związku z powyższym. Minister pismem z dnia (...) listopada 2018 r. zwrócił się do pełnomocnika Strony o wyjaśnienie zakresu żądania. Ponadto, organ II instancji zawrócił się o udzielenie wyjaśnień, czy Strona będzie obsługiwać spłatę rat z dochodów z pracy w gospodarstwie rolnym.
W piśmie z dnia (...) listopada 2018 r. pełnomocnik Strony wyjaśnił, że Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne (po śmierci w grudniu 2017 r. dotychczasowego dzierżawcy) pomimo uznania "za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do października 2019 r." i będzie je prowadzić, jeżeli nie zostanie jej przyznane prawo do renty rolniczej.
Ponadto, pełnomocnik Strony wyjaśnił, że Strona "cofa wniosek o odroczenie terminu spłaty". Strona obecnie domaga się obecnie rozłożenia spłaty należności na miesięczne raty po 300 zł, ewentualnie wnosi o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej celem ustalenia warunków układu ratalnego. Ponadto załączono fotokopie oferty pracy z dnia (...) czerwca 2017 r. (propozycja pracy od dnia (...) lipca 2017 r.).
Decyzją z dnia (...) marca 2019 r. Minister od decyzji Prezesa ARiMR nr (...) z dnia (...) lipca 2018 r. w zakresie w jakim decyzja ta dotyczy odmowy odroczenia terminu spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji nr (...) z dnia (...) października 2015 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w wysokości 8 652,44 zł powiększonej o odsetki oraz koszty upomnienia, na skutek cofnięcia w tym zakresie odwołania przez Stronę.
Jednocześnie zaskarżaną decyzją Ministra z dnia (...) marca 2019 r. utrzymano w mocy decyzji organu I instancji nr (...) z dnia (...) lipca 2018 r. w zakresie rozłożenia na raty spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności.
Pismem z dnia (...) kwietnia 2019 r. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję organu II instancji. Organowi odwoławczemu zarzucił naruszenie:
- art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez uznanie, iż uzupełnienie braków poprzez złożenie podpisu na piśmie nastąpiło dopiero z datą (...) października 2015 r. i od tej daty wywierało skutki w sytuacji gdy organ w ogóle nie wezwał mnie do uzupełnienia braków pisma poprzez jego podpisanie.
- art. 7 i 7 a kpa poprzez:
nie przeprowadzenie wnioskowanych dowodów w szczególności dowodów z przesłuchania świadków B. G., A. K.,
brak podjęcia realnych prób rozwiązania sprawy przez faktyczne zbadanie jego zdolności płatniczych poprzez ustalenie, iż przedmiotem wniosku było 100% zobowiązania powiększonego o koszty upomnienia i odsetek oraz opłat egzekucyjnych w sytuacji gdy wniosek dotyczył 40% kwoty głównej
błędną ocenę znaczenia oświadczenia pani A. K. oraz matki i siostry skarżącego skutkującą odmową uznania ww. oświadczeń dla oceny wniosku
brak wskazania w postępowaniu dowodowym znaczenia oświadczenia mojej siostry o możliwości wsparcia mnie w spłacie zobowiązania.
- art. 8 k.p.a. poprzez nie wskazaniu jakie znaczenie dla oceny sprawy i możliwości spłat ratalnych zobowiązania było ustalenie z jakiego tytułu moja matka gotowa byłaby pokrywać koszty rat w przypadku uwzględnienia mojego wniosku, czym organ naruszył zasadę bezstronności i równości stron
- art. 9 k.p.a. poprzez nie poinformowanie mnie jakie znaczenie dla rozpoznania mojego wniosku miałaby podstawa prawna deklaracji mojej matki i siostry
- art. 10 k.p.a. poprzez brak powiadomienia mnie o możliwości zapoznania się z aktami, która to pozwoliłaby przy równoczesnym stawiennictwie wyjaśnić zakres wątpliwości organu co do pochodzenia środków od rodziny i możliwości zarobkowych.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwana dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa powołanych przez organy administracyjne.
Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej: "u.f.p."), zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 u.f.p. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1687 ze zm.).
Zgodnie z § 7 tego rozporządzenia, w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, właściwy organ agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika. Wniosek, o którym mowa w § 7 rozporządzenia, zawiera w szczególności: imię, nazwisko, miejsce zamieszkania i adres dłużnika, kwotę zadłużenia w podziale na poszczególne składniki, informację o aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika, w tym o jego zobowiązaniach, podanie przyczyn ubiegania się o odroczenie terminu spłaty całości albo części należności, albo rozłożenie spłaty całości lub części należności na raty, proponowane terminy i kwoty spłaty oraz źródła pokrycia zadłużenia (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). W przypadku, gdy wniosek nie spełnia wymagań, o których mowa w ust. 1, prezes agencji płatniczej wzywa pisemnie dłużnika do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania (ust. 2 ). Jeżeli dłużnik nie dokona ww. czynności w określonym terminie, wniosek pozostawia się bez rozpatrzenia, o czym dłużnik jest powiadamiany na piśmie (ust. 3 ).
Jak wynika z treści § 8 rozporządzenia, warunkiem koniecznym wniosku o rozłożenie na raty wymaganej należności jest zaproponowanie przez dłużnika terminu i kwoty spłaty zadłużenia. Organ w decyzji rozstrzygającej taki wniosek ustosunkowuje się więc do możliwości rozłożenia wymaganej należności na raty w wysokościach i terminach określonych przez dłużnika. Należy mieć przy tym na uwadze, iż rozstrzygnięcie podejmowane w trybie § 7 ww. rozporządzenia podejmowane jest na zasadzie uznania administracyjnego.
Z treści ww. przepisu wynika bowiem, że organ rozpatrując wniosek "może" odroczyć termin spłaty należności lub rozłożyć spłatę należności na raty. Organ nie ma zatem obligatoryjnego obowiązku udzielania określonych w nim ulg (odroczenia terminu spłaty, rozłożenia na raty). Uznaniowość ta nie oznacza jednak dowolności, gdyż organ przy rozpatrywaniu wniosku związany jest rygorami procedury administracyjnej. Rozstrzygnięcie musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy właściwie, w oparciu o prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny sprawy, oceniły wniosek Skarżącego o zastosowanie przedmiotowej ulgi w spłacie nienależnie pobranych płatności.
Z treści materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że w skład majątku Strony wchodzi (współwłasność w częściach ułamkowych z byłą żoną): gospodarstwo rolne, dom w S. oraz mieszkanie w W..
W toku postępowania toczącego się przed organem II instancji uzupełniono materiał dowodowy, na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., zwracając się o poinformowanie o aktualnej sytuacji dochodowej i majątkowej Strony, w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, zgodnie z wnioskiem Strony zawartym w odwołaniu.
Skarżący złożył do akt sprawy fotokopie dwóch umów zlecenia zawartych z pośrednikiem "o pośrednictwo w sprzedaży" dwóch nieruchomości. Jednakże jak słusznie zauważył organ odwoławczy umowy te nie wpływają na wysokość dochodów Strony, a świadczą jedynie o woli ich sprzedaży, która to umowa sprzedaży nie została zawarta. Ponadto, wskazane przez stronę skarżącą nieruchomości nie stanowią wyłącznej własności wnioskodawcy.
Odnośnie uzyskiwanych dochodów (które miałyby umożliwić spłatę zadłużenia w ratach) Sąd zauważa, iż pismem z dnia (...) lutego 2019 r. pełnomocnik Skarżącego poinformował, że wydzierżawił on gospodarstwo rolne A. K.. W piśmie nie podano jednak wysokości kwoty czynszu dzierżawnego, ani na jak długo umowa została zawarta. Nie przekazano również umowy. Organ odwoławczy nie posiadał zatem informacji o wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu przez Stronę.
Słusznie stwierdził zatem Minister, iż brak poinformowania organu o wysokości kwoty czynszu dzierżawnego, ani o długości okresu na jaki została zawarta umowa dzierżawy, pozbawia organ odwoławczy możliwości ustalenia wysokości dochodów uzyskiwanych przez Stronę. Istotne przy tym jest, że czynsz dzierżawny, to jedyny regularny dochód ujawniony przez Skarżącego w postępowaniu. Skarżący bowiem nie zadeklarował żadnych innych dochodów, lokat pieniężnych, ani majątku ruchomego.
W ocenie Sądu, zgodzić należy się z twierdzeniem organu, iż złożona w toku postępowania odwoławczego fotokopia oświadczenia B. G. (matki Skarżącego) dotycząca "zamiaru" wspomożenia syna w spłacie zobowiązania w kwocie 200 - 250 zł miesięcznie, nie może mieć wpływu na ustalenie wysokości dochodów Strony, ponieważ brak jest pewności co do realizacji obietnicy zawartej w oświadczeniu.
Ponadto abstrakcyjna możliwość zawarcia umowy o pracę na podstawie oferty pracy z dnia (...) czerwca 2017 r. złożonej do akt sprawy nie może mieć wpływu na ustalenie wysokości dochodów Strony, ponieważ nie została zawarta umowa o pracę. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w piśmie z dnia (...) lutego 2019 r. Skarżący poinformował, że oferta pracy złożona przez Panią A. K. "oznacza wyłącznie gotowość zatrudnienia" Strony, natomiast umowa pracy nie została zawarta.
Należy zauważyć, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że Skarżący ma zaległości z tytułu niezapłaconych alimentów na rzecz córki w wysokości (...) zł, co sam podkreślił w złożonym wniosku z dnia (...) czerwca 2018 r. Ponadto Skarżący wskazał, że jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz córki w kwocie (...) zł miesięcznie. Dodatkowo w aktach sprawy znajduje się informacje o braku bieżącego regulowania przez Skarżącego zobowiązań finansowych.
W pełni zatem uzasadnione jest stwierdzenie, iż Strona nie obsługuje istniejących już zobowiązań.
Sąd podziela ocenę organów, że również deklaracja Strony, że jest gotowa ustanowić hipotekę na rzecz ARiMR nie może mieć wpływu na ustalenie sytuacji majątkowej, ponieważ ustanowienie hipoteki nie zwiększa bieżących dochodów dłużnika.
Przytoczone przez organy w zaskarżonych decyzjach wydatki miesięczne, które Skarżący przeznacza na utrzymanie oraz jego obciążenie finansowe wskazują, zdaniem Sądu, iż nie będzie miał on możliwości realizacji zobowiązania zgodnie z wnioskiem z dnia (...) czerwca 2018 r., zmodyfikowany w trakcie postepowania odwoławczego.
W skardze również sam Skarżący podkreślił, iż nie mając środków na życie nie może choćby w części osiągać dochodu pokrywającego koszty leczenia i życia.
W sytuacji braku stałych źródeł dochodów, otrzymywaniu wsparcia finansowego od matki oraz mało prawdopodobnych źródeł pokrycia zadłużenia, zaproponowana przez Skarżącego forma spłaty należności nie będzie możliwa do zrealizowania.
Jak słusznie wskazały organy, udzielona ulga w spłacie zadłużenia musi być możliwa do wykonania przez dłużnika i dostosowana do jego możliwości finansowych, bowiem ustalenie wysokości rat w kwotach niemożliwych do zapłacenia przez dłużnika stwarzałoby wyłącznie iluzję uwzględnienia wniosku.
Rozłożenie na raty obowiązku spłaty nienależnie pobranych płatności musi opierać się przede wszystkim na istnieniu przesłanek dających uzasadnione przypuszczenie, że Strona będzie miała realne szanse spłacić zobowiązanie wedle ustalonych rat. Ponadto, w orzecznictwie sądowym podkreślono, że stosowanie instytucji rozłożenia na raty należności powinno sprzyjać ich realizacji, wobec czego stwierdzenie braku realnej możliwości wywiązania się strony z tych zobowiązań uniemożliwia zastosowanie takiej ulgi (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 1998 r., sygn. akt I SA/Po 1111/97).
Z akt sprawy wynika ponadto, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej KRUS z dnia (...) października 2016 r. Skarżący został uznany "za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do października 2019 r.". Jednocześnie, jak wynika z zawiadomienia z dnia (...) maja 2018 r. przed Sądem Okręgowym w P. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych toczy się sprawa z wniosku strony skarżącej przeciwko Prezesowi KRUS o prawo do renty rolniczej w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym. Takie świadczenie przysługuje rolnikowi lub domownikowi, który jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Strona jest przekonana, że rozstrzygnięcie sporu nastąpi na jej korzyść, a uzyskana renta umożliwi jej obsługę zadłużenia. Na rozprawie w dniu (...) października 2018 r. Skarżący wniósł również o odroczenie rozprawy z uwagi na fakt, iż będzie miał komisję lekarską dnia (...) listopada 2019 r., a to będzie wpływało na stan faktyczny i finansowy w sprawie.
Oddalając na rozprawie sądowej 11 października 2019 r. wniosek o odroczenie rozprawy Sąd kierował się treścią art. 109 i 110 p.p.s.a. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Ponadto rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron (art. 110).
Z powyższych regulacji wynika, że odroczenie rozprawy może nastąpić tylko z uwagi na zaistnienie wymienionych w cytowanych przepisach przesłanek. Ponadto Sąd wyjaśnia, że w świetle przedstawionych wyżej okoliczności fakt, iż Skarżący będzie miał komisję lekarską w dniu (...) listopada 2019 r. nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Przede wszystkim należy wskazać, że sąd administracyjny kontrolując działanie administracji publicznej kieruje się kryterium legalności, co oznacza, że istotne są stan prawny i faktyczny z chwili podjęcia przez organ administracji zaskarżonych aktów. Ewentualne orzeczenie zapadłe w przyszłości nie wpłynie w żaden sposób na wysokość dochodów Skarżącego ustalonych w trakcie zakończonego już postępowania administracyjnego.
Sąd zauważa, iż przesłanki § 7 wskazanego wyżej rozporządzenia (względy społeczne lub gospodarcze) mają charakter indywidualny a ich stwierdzenie pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezes ARiMR. Organ administracyjny ma więc pełną swobodę w podejmowaniu rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie co nie oznacza oczywiście całkowitej dowolności wydawanych rozstrzygnięć. Negatywna ocena rozstrzygnięć uznaniowych musiałaby jednak wiązać się z brakami w zakresie ich uzasadnienia, bądź też z takimi uzasadnieniami, które w żaden sposób nie przystawałyby do realiów konkretnej sprawy. Z sytuacją, o której mowa, nie mamy jednak do czynienia w sprawie niniejszej. Ocena organu zawarta w uzasadnieniach wydanych decyzji jest bowiem kompletna i poprzedzona została prawidłowo prowadzonym postępowaniem wyjaśniającym.
Oceniając natomiast zasadność argumentów skargi pod kątem braku przeprowadzenia rozprawy administracyjnej przez Ministra, to należy stwierdzić, że zgodnie z art. 89 § 1 i 2 k.p.a., organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa. Organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Zdaniem Sądu w sprawie nie zaszły przesłanki uzasadniające przeprowadzenie rozprawy, ani obligatoryjne ani fakultatywne, gdyż zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na podjęcie merytorycznego - negatywnego - rozstrzygnięcia. Samo wyznaczenie rozprawy nie przyspieszyłoby, ani nie uprościłoby postępowania.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż "uzupełnienie braków poprzez złożenie podpisu na piśmie nastąpiło dopiero z datą (...) października 2015 r. i od tej daty wywierało skutki w sytuacji gdy organ w ogóle nie wezwał Skarżącego do uzupełnienia braków pisma poprzez jego podpisanie". Powyższa kwestia nie była przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie, zakończonej wydaniem zaskarżonych decyzji przez organ I i II instancji w przedmiocie rozłożenia spłaty należności. Organ I instancji, zgodnie z sugestią Skarżącego zawartą w piśmie z dnia (...) czerwca 2018 r., wykorzystał jedynie informacje o stanie majątkowym Skarżącego znajdujące się we wniosku złożonym kilka lata temu, a dotyczącym umorzenia części należności, które to dane zostały następnie zaktualizowane w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego.
Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze sąd stwierdza, że w sprawie organy administracyjne nie naruszyły art. 7 i 8 k.p.a.
Sąd zauważa również, że organ odwoławczy nie odniósł się do wniosków dowodowych przedstawionych w odwołaniu. Wnioski dowodowe dotyczyły m.in. przesłuchania świadków w osobie matki i siostry na okoliczność udzielenia Skarżącemu wsparcia finansowego celem podołania obowiązkom spłat ratalnych. Sąd podkreśla, że celem Skarżącego było rozszerzenia postępowania wyjaśniającego, to jednak zgromadzony materiał dowodowy w pełni pozwalał na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia. Zatem mimo formalnego braku odniesienia się do po wyższego, zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonych skutków.
Zasadny jest zarzut skargi naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez odstąpienie przez organy od powiadomienia go o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji. Jednakże zarzut ten nie mógł doprowadzić do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd może uchylić decyzję, jeśli stwierdzi takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak więc zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek tylko wtedy, jeżeli strona wykaże, że zarzucane uchybienie wpłynęło na treść rozstrzygnięcia. Warunkiem sine qua non uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest bowiem wykazanie, że takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (patrz: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r. sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005, z. 4, poz. 66, wyrok NSA z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1098/10, LEX nr 786594 i z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006/6/157). Skarżący nie wykazał, że taka sytuacja zaistniała, gdyż oprócz podnoszonego zarzutu nie wykazała jakiegokolwiek związku między tym zarzutem a treścią decyzji. Strona nie wykazała jakiej konkretnie czynności procesowej, której nie mogła z tego powodu podjąć.
Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Żaden z zarzut skargi nie jest skuteczny na tyle, by doprowadził do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.
Z wyłożonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.