V SA/WA 873/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-08-29
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiZUSumorzenieważny interes stronyzaległościegzekucjainwalidasytuacja materialna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek, uznając, że organ nie zbadał wystarczająco ważnego interesu strony.

Skarżący, inwalida III grupy z zadłużeniem z tytułu składek z lat 90., wnioskował o umorzenie należności z uwagi na trudną sytuację materialną i brak środków do życia. ZUS i Prezes ZUS odmówili umorzenia, uznając, że kwota świadczenia po potrąceniach jest wystarczająca. Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności brak wyczerpującego zbadania sytuacji materialnej skarżącego i jego wydatków.

Sprawa dotyczyła skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami. Skarżący, inwalida III grupy, prowadził działalność gospodarczą do 1994 r., a zadłużenie powstało w latach 1993-1994. Wskazywał na upływ okresu przedawnienia, swoją trudną sytuację materialną (emerytura, brak majątku, mieszkanie u siostry) i konieczność pokrycia kosztów leczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, a kwota świadczenia po potrąceniach egzekucyjnych (438,05 zł miesięcznie) jest wystarczająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał tę decyzję w mocy, nie znajdując podstaw do umorzenia ze względu na ważny interes strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie faktycznej wysokości wydatków skarżącego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a także nie odniosły się do wszystkich podniesionych przez niego argumentów. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy ma obowiązek merytorycznej oceny sprawy i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, a nie tylko kontroli decyzji organu I instancji. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez Prezesa ZUS, który ma uwzględnić wskazania sądu dotyczące ustalenia wydatków skarżącego i oceny jego ważnego interesu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie zbadał wystarczająco dokładnie sytuacji materialnej strony i jej wydatków, co uniemożliwiło prawidłową ocenę, czy opłacenie należności pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie wysokości miesięcznych wydatków skarżącego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także nie odniósł się do wszystkich podniesionych przez niego argumentów. Brak ten uniemożliwił prawidłową ocenę, czy zachodzi przesłanka ważnego interesu strony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (23)

Główne

Ustawa o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw art. 17

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 83 § 1 pkt 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.a. art. 154

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dochodzenia do prawdy materialnej - obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa.

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na jej prawa i obowiązki.

k.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji, w tym wskazanie faktów, dowodów i przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom.

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

k.p.a. art. 180 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Stosowanie przepisów k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § 1

Określa przypadki uzasadniające umorzenie należności ze względu na ważny interes strony, w tym pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców

Ordynacja podatkowa art. 247 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewystarczające zbadanie sytuacji materialnej skarżącego i jego wydatków przez organ odwoławczy. Naruszenie przez organ odwoławczy zasady prawdy obiektywnej i obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego. Niewystarczające uzasadnienie decyzji organu odwoławczego.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów ZUS i Prezesa ZUS o wystarczalności świadczenia skarżącego na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdzenie braku całkowitej nieściągalności należności.

Godne uwagi sformułowania

Sąd dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie przeanalizował argumentów skarżącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy nie ma charakteru kontrolnego lecz jest działaniem merytorycznym i jest ono takim samym aktem stosowania prawa jak rozstrzygnięcie organu I instancji. Dla prawidłowego wyjaśnienia czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych konieczne jest ustalenie wysokości stałych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego.

Skład orzekający

Andrzej Kania

sprawozdawca

Joanna Zabłocka

przewodniczący

Jolanta Bożek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty rozpatrywania wniosków o umorzenie należności składkowych przez ZUS, obowiązki organu odwoławczego w zakresie merytorycznego badania sprawy i uzasadniania decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby fizycznej, inwalidy, z zadłużeniem z lat 90. Interpretacja przepisów dotyczących ważnego interesu strony.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego i dokładne zbadanie sytuacji strony, nawet w przypadku zaległości składkowych. Podkreśla ludzki wymiar spraw i potrzebę uwzględniania indywidualnej sytuacji.

Czy ZUS może odmówić umorzenia długu, ignorując dramatyczną sytuację finansową dłużnika?

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 873/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /sprawozdawca/
Joanna Zabłocka /przewodniczący/
Jolanta Bożek
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Izabela Kucharczyk-Szczerba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...)listopada 2006 r.nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z (...) listopada 2006 r., nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu--), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr (...) z (...) maja 2006 r. odmawiającą A. B. umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Pracy a także na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami naliczonymi od powyższych należności.
Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.
W dniu (...) lutego 2006 r. (data wpływu do organu) A. B. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w S., Inspektoratu w M. o umorzenie należności składkowych. W uzasadnieniu powołał się na upływ okresu przedawnienia wnioskowanych należności ponieważ dotyczą one prowadzonej do 1994 r. działalności gospodarczej. Stwierdził nadto, że jest inwalidą III grupy oraz, że otrzymywana kwota z tytułu emerytury, po dokonaniu potrąceń na poczet zaległości składkowych, nie wystarcza na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych i pokrycie kosztów leczenia.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z (...) maja 2006 r., nr (...), po rozpatrzeniu powyższego wniosku, odmówił A. B. umorzenia należności z tytułu składek (konto (...)), za okres 04/94 r. - 08/94 r., na ubezpieczenia społeczne w kwocie 8.676,19 zł., na Fundusz Pracy w kwocie 650,71 zł., oraz z tytułu odsetek w kwocie 23.460,00 zł., a także należności z tytułu składek (konto (...)), za okres 12/93 r. - 02/94 r., 07/94 r. - 08/94 r., na ubezpieczenia społeczne w kwocie 5.768,60 zł. i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 452,66 zł. oraz z tytułu odsetek w kwocie 27.877,00 zł.
W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s--. oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.).
Uzasadniając decyzję organ podał, że A. B. prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji i handlu artykułami spożywczymi w okresie od (...).06.1992 r. do (...).08.1994 r. Zadłużenie powstałe z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy okresu od 12/93 - 08/94. Dłużnik w 1993 r. uległ wypadkowi doznając trwałego kalectwa, otrzymuje emeryturę i rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy w kwocie [...] zł. brutto. Bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu wskutek wszczęcia egzekucji ze świadczenia emerytalno - rentowego z którego dokonywane są potrącenia w kwocie 438,05 zł. Organ ustalił ponadto, że A.B. zatrudniony jest od 10/2005 na 1/8 etatu w (...). w W(...) i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł. oraz, że dłużnik jest na utrzymaniu siostry u której mieszka w W. A. B. posiada zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego w kwocie 6.000,00 zł. i jest współwłaścicielem działki rolnej.
Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wymienił sytuacje w których występuje, zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 u.s.u.s, całkowita nieściągalność należności uzasadniająca umorzenie należności a także przypadki uzasadniające umorzenie należności ze względu na ważny interes strony, które zdefiniowane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141 poz. 1365). Zdaniem organu okoliczności sprawy nie uzasadniają umorzenia należności. Prowadzenie działalności wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów ale również z ryzykiem ponoszenia strat a przedsiębiorca ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek. W ocenie Zakładu A. B. nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby jego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych zobowiązany otrzymuje świadczenie w kwocie około [...] zł. netto.
A. B. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu decyzją z (...) lipca 2006 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja ta została następnie uchylona w trybie art. 154 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako: ,, k.p.a." - decyzją Prezesa Zakładu z (...) października 2006 r. uznającą, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony został z zachowaniem wymaganego terminu.
Prezes Zakładu ponownie rozpatrując środek odwoławczy decyzją, z (...) listopada 2006 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) maja 2006 r. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu powtórzył ustalenia organu I instancji w zakresie stanu faktycznego sprawy, przytoczył również powołane w decyzji Zakładu przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ zaznaczył, że A. B. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podniósł okoliczności nieznanych uprzednio, a mających wpływ na ocenę zasadności odmowy umorzenia. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Podkreślił, że ze świadczeń należnych A. B. prowadzona jest skuteczna egzekucja administracyjna w kwocie 438,05 zł. miesięcznie, brak jest zatem całkowitej nieściągalności należności. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia ważnego interesu A. B., który po potrąceniach egzekucyjnych dysponuje kwotą [...] zł. zabezpieczającą niezbędne potrzeby życiowe.
Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu, A. B. wniósł 30 grudnia 2006 r. (data nadania pocztowego) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podnosząc zarzut naruszenia obowiązującego prawa, w szczególności art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów wykonawczych, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi A. B. podał, że zaprzestanie prowadzenia w 1994 r. działalności gospodarczej spowodowane zostało utratą płynności finansowej a zadłużenie tej działalności doprowadziło skarżącego do utraty nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym w K. i pozostania bez środków do życia. Jest inwalidą III grupy i mieszka u siostry, która sama jest chora i w niedostatku. Otrzymywana przez skarżącego, po potrąceniach egzekucyjnych, kwota około [...] zł. miesięcznie jest oczywiście niewystarczająca na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania oraz kosztów leczenia. Skarżący podkreślił, że nie posiada żadnego majątku i oszczędności a działka rolnicza w K. nie przynosi żadnego dochodu. Końcowo zaznaczył, że nie jest w stanie opłacić zadłużenia, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki w szczególności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia najniezbędniejszych potrzeb życiowych - co uzasadnia zdaniem skarżącego umorzenie należności składkowych na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.--. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy do kompetencji organów.
Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wymagało wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.
Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
Warunkiem koniecznym wydania poprawnej decyzji administracyjnej jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Organy administracji są zobowiązane do podporządkowania się regułom prawa procesowego, które przewidują cały ciąg czynności, jakie należy podjąć od chwili wszczęcia postępowania w sprawie do chwili podjęcia rozstrzygnięcia. Z omawianej zasady wynika dla organów prowadzących postępowanie obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego do wszystkich czynności procesowych wykonywanych przez te organy w toku postępowania administracyjnego. Organy administracyjne stosując prawo procesowe winny przestrzegać wszelkich wynikających z niego zasad i reguł prowadzenia postępowania.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jak również Prezes Zakładu winni przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 k.p.a.). W trakcie prowadzonego postępowania każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewnić jej czynny udział w postępowaniu (art. 9 i art. 10 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że A. B. prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji i handlu artykułów spożywczych do (...) sierpnia 1994 r. w trakcie której zatrudniał pracowników. Zadłużenie powstałe z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy okresu od 12/93 - 08/94 prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Ze świadczenia emerytalno-rentowego skarżącego prowadzona jest egzekucja należności składkowych.
Zgodnie z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm.) Zakład może umarzać należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r. - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Przepisy wymienionej ustawy nie precyzują okoliczności decydujących o zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego. Zostały one określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) stanowiącym, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Prezes Zakładu stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzi przesłanka ważnego interesu uznając, że pozostająca po potrąceniach egzekucyjnych do dyspozycji skarżącego kwota ([...] zł.) zabezpiecza niezbędne potrzeby życiowe skarżącego, który mieszka u siostry i korzysta z pomocy siostry oraz dysponuje majątkiem w postaci działki rolnej.
Organ odwoławczy nie przeanalizował argumentów skarżącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dlatego też przedwcześnie przyjął, że pozostają one bez wpływu na ocenę przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Skarżący wskazał, że wprawdzie mieszka u siostry w W., jednakże nie może korzystać z jej pomocy. Siostra jak podał skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł oraz wymaga rehabilitacji. Prezes Zakładu nie odniósł się także do twierdzeń skarżącego wskazujących na brak możliwości zbycia działki, której jest współwłaścicielem oraz na brak przychodów z tej nieruchomości. Działanie organu II instancji (w rozpatrywanej sprawie Prezesa Zakładu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do którego, na mocy art. 83 ust. 4 u.s.u.s.., stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego) nie ma charakteru kontrolnego lecz jest działaniem merytorycznym i jest ono takim samym aktem stosowania prawa jak rozstrzygnięcie organu I instancji. Na merytoryczną stronę rozstrzygnięcia organu odwoławczego zwrócił uwagę Sąd Najwyższy, który w uchwale stwierdził, iż chodzi o to by, "przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony" (uzasadnienie uch. SN z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 82). Podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, nie ocenione przez organ odwoławczy, mogą mieć istotne znaczenie dla wyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącego a w konsekwencji ustalenia czy w sprawie skarżącego występuje przesłanka ważnego interesu, umożliwiająca umorzenie należności składkowych.
Poza sporem pozostaje to, że otrzymywana przez skarżącego, po potrąceniach egzekucyjnych, kwota świadczenia emerytalno -rentowego wynosi około [...] zł. miesięcznie. Sprzeciw skarżącego wywołuje twierdzenie organu, że kwota ta jest wystarczająca na zaspokojenie potrzeb życiowych. Dla prawidłowego wyjaśnienia czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) konieczne jest ustalenie wysokości stałych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego na zaspokojenie tych potrzeb. Wśród nich są wydatki na leki, żywność, mieszkanie i inne niezbędne do egzystencji. Warto wspomnieć, że skarżący jest inwalidą III grupy w związku z tym ponoszone przez niego wydatki na leki mogą być znaczące. Sam fakt zamieszkania przez skarżącego u siostry nie musi oznaczać, że skarżący z tego tytułu nie ponosi wydatków. Organy nie przeprowadziły jednak, żadnego postępowania wyjaśniającego tym zakresie, nie zgromadziły dowodów potwierdzających wysokość wydatków skarżącego, a ich twierdzenie o posiadaniu przez skarżącego wystarczającej ilości środków jest nieuzasadnione. Nie ustalony został zatem stan faktyczny sprawy w zakresie ponoszonych przez skarżącego wydatków niezbędnych do zaspokojenia potrzeb życiowych. Dopiero porównanie wysokości otrzymywanego miesięcznego dochodu skarżącego oraz wydatków na zaspokojenie potrzeb życiowych pozwoliłoby ocenić, czy w rozpatrywanej sprawie otrzymywana miesięcznie kwota jest wystarczająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb a w konsekwencji czy w sprawie występuje ważny interes skarżącego.
Sposób przeprowadzenia postępowania przez Prezesa Zakładu wskazuje na naruszenie zasady prawdy obiektywnej (materialnej) polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jak również art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ odwoławczy naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Prezes Zakładu nie dopełnił także wymogów art. 107 § 3 k.p.a. zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wątpliwości Sądu nie budzą natomiast, niekwestionowane w sprawie, ustalenia organu orzekającego, że w sytuacji skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, która umożliwiałaby umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. w związku z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Uchylenie zaskarżonej decyzji sprawia, że sprawa rozpatrywana będzie przez Prezesa Zakładu, który zobowiązany będzie do uwzględnienia wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku. W szczególności obowiązkiem organu będzie ustalenie wysokości miesięcznych wydatków A. B. (koniecznych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych), porównanie ich z dochodami skarżącego a następnie ocena czy w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu, umożliwiająca umorzenie należności z tytułu składek. Zasady prowadzenia postępowania odwoławczego wymagają - co warto ponownie podkreślić - nie tylko dokonania kontroli postępowania organu I instancji (Zakładu) i ustosunkowania do wszystkich podnoszonych przez Skarżącego okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy ale także obligują organ odwoławczy do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego (w razie potrzeby jego uzupełnienia w dopuszczalnym zakresie). Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję, powinno być zawarte w decyzji - jej uzasadnieniu co jest szczególnie istotne w sytuacji decyzji o charakterze uznaniowym. Uwzględniając, że zadłużenie składkowe skarżącego dotyczy okresu 12/94-08/94 oraz kierując się zasadą przekonywania zawartą w art. 11 k.p.a. Prezes Zakładu winien również wyjaśnić, z powołaniem właściwych przepisów, dlaczego w przedmiotowej sprawie należności nie uległy przedawnieniu.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. W przedmiocie braku możliwości wykonania uchylonej decyzji, do czasu uprawomocnienia się wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI