V SA/Wa 794/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-11-20
NSArolnictwoŚredniawsa
środki unijneARiMRorganizacja producentówowoce i warzywacofnięcie uznaniarozporządzenie 2017/891rozporządzenie 1308/2013kontrolanieprawidłowościśrodki naprawcze

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę organizacji producentów owoców i warzyw na decyzję o cofnięciu jej uznania, stwierdzając naruszenie kluczowych wymogów unijnych i krajowych.

Sprawa dotyczyła skargi G. Sp. z o.o. na decyzję Prezesa ARiMR o cofnięciu uznania organizacji producentów owoców i warzyw. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że organizacja naruszyła kluczowe wymogi unijne i krajowe dotyczące m.in. sprzedaży produktów od członków, struktury własnościowej i demokratycznej odpowiedzialności. Pomimo okresu zawieszenia, organizacja nie podjęła skutecznych środków naprawczych, co uzasadniało cofnięcie jej uznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę G. Sp. z o.o. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) o cofnięciu uznania organizacji producentów owoców i warzyw. Spółka została pierwotnie uznana za organizację w 2013 r., jednak kontrola ARiMR wykazała szereg nieprawidłowości, w tym rozbieżności w listach członków, niezgodności w danych rejestrowych, brak sprzedaży produktów od członków organizacji w wymaganym procencie, a także braki w umowie spółki dotyczące finansowania, sprawozdawczości i zasad głosowania. Organ I instancji wezwał spółkę do usunięcia naruszeń, wyznaczając 3-miesięczny termin. Spółka podjęła jedynie częściowe działania, nie usuwając wszystkich wskazanych nieprawidłowości. W konsekwencji, uznanie organizacji zostało zawieszone, a następnie cofnięte. Sąd administracyjny, analizując stan faktyczny i prawny, uznał decyzję Prezesa ARiMR za prawidłową. Stwierdzono, że spółka nie spełniła kluczowych wymogów określonych w rozporządzeniach unijnych (m.in. art. 11 ust. 2 i art. 17 rozporządzenia 2017/891) oraz przepisach krajowych, dotyczących m.in. proporcji sprzedaży produktów od członków i struktury własnościowej. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące procedury wydania decyzji przez organ I instancji w czasie, gdy akta znajdowały się w sądzie, uznając, że organ mógł działać na podstawie posiadanych odpisów. W rezultacie, skarga została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, cofnięcie uznania jest zasadne, ponieważ organizacja nie spełniła kluczowych wymogów prawnych dotyczących m.in. sprzedaży produktów od członków i struktury własnościowej, co stanowiło podstawę do cofnięcia uznania zgodnie z przepisami UE i krajowymi.

Uzasadnienie

Organizacja nie podjęła skutecznych środków naprawczych w okresie zawieszenia, co skutkowało naruszeniem kryteriów uznania określonych w rozporządzeniach UE i krajowych. Wartość sprzedaży produktów od członków była niższa od wymaganej, a umowa spółki zawierała nieprawidłowe zapisy dotyczące struktury własnościowej i głosowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie 2017/891 art. 11 § ust. 2

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/891

Wartość produktów sprzedanych przez członków organizacji musi być wyższa od wartości produktów sprzedanych przez producentów niebędących członkami organizacji. W przypadku organizacji producentów owoców i warzyw, udział produktów od członków w sprzedaży ogółem nie może być niższy niż określony próg.

rozporządzenie 2017/891 art. 59 § ust. 3

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/891

Jeżeli kryteria uznania nie zostały spełnione do końca okresu zawieszenia, państwo członkowskie wycofuje uznanie od dnia, w którym kryteria przestały być spełniane, lub od daty stwierdzenia naruszenia.

rozporządzenie MRiRW z dnia 19 września 2013 r. art. 3 § ust. 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 września 2013 r.

Żaden członek organizacji ani inna osoba nie może posiadać więcej niż 49% udziałów lub akcji, ani dysponować więcej niż 20% głosów na zgromadzeniu wspólników/walnym zgromadzeniu, także pośrednio.

rozporządzenie 2017/891 art. 17

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/891

Kryterium demokratycznej odpowiedzialności organizacji producentów, które wymaga spełnienia określonych warunków w umowie spółki dotyczących struktury własnościowej i głosowania.

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 151

Pomocnicze

rozporządzenie 2017/891 art. 59 § ust. 1

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/891

rozporządzenie 2017/891 art. 59 § ust. 4

Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/891

rozporządzenie 1308/2013 art. 153 § ust. 2 lit. b

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013

Umowa spółki musi zawierać zobowiązanie członków do wpłacania składek na finansowanie organizacji.

rozporządzenie 1308/2013 art. 153 § ust. 2 lit. a

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013

Umowa spółki musi zawierać procedurę określania, przyjmowania i zmiany przepisów dotyczących sprawozdawczości produkcyjnej, wprowadzania do obrotu i ochrony środowiska.

rozporządzenie 1308/2013 art. 153 § ust. 2 lit. f

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013

Umowa spółki musi zawierać zasady opracowania budżetu.

ustawa o organizacji rynków art. 2 § ust. 1 pkt 4 lit. b

Ustawa z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu

p.p.s.a. art. 64 b § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 61 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 3 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) – c) oraz pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niespełnienie przez organizację kluczowych wymogów prawnych dotyczących sprzedaży produktów od członków i struktury własnościowej. Brak podjęcia skutecznych środków naprawczych w wyznaczonym terminie i w okresie zawieszenia. Prawidłowość procedury wydania decyzji przez organ I instancji pomimo braku oryginałów akt.

Odrzucone argumenty

Zarzut wadliwości decyzji organu I instancji z powodu wydania jej w czasie, gdy akta znajdowały się w sądzie. Zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego dotyczących sporządzenia uzasadnienia decyzji. Zarzut braku podstaw prawnych do cofnięcia uznania.

Godne uwagi sformułowania

Wartość produktów sprzedanych wyprodukowanych przez członków organizacji jest wyższa od wartości sprzedaży produktów pochodzących od producentów niebędących członkami organizacji. Żaden z członków, udziałowców lub akcjonariuszy (...) nie może posiadać więcej niż 49% udziałów lub akcji (...) i nie może dysponować więcej niż 20% głosów (...). Organizacja nie przestrzegała i nie spełniła kryterium uznania związanego z wymogami uznania - art. 11 ust. 2 rozporządzenia 2017/891.

Skład orzekający

Andrzej Kania

sprawozdawca

Bożena Zwolenik

członek

Dariusz Czarkowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów UE dotyczących organizacji producentów owoców i warzyw, w szczególności wymogów dotyczących sprzedaży produktów od członków, struktury własnościowej i demokratycznej odpowiedzialności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów UE i krajowych dotyczących sektora owoców i warzyw.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak rygorystyczne są wymogi dotyczące organizacji producentów rolnych w UE i jakie mogą być konsekwencje ich niespełnienia. Jest to przykład praktycznego zastosowania prawa unijnego w rolnictwie.

Organizacjo, spełnij unijne wymogi, bo stracisz wszystko!

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 794/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-11-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /sprawozdawca/
Bożena Zwolenik
Dariusz Czarkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 705/21 - Wyrok NSA z 2025-02-26
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dariusz Czarkowski, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uznania organizacji producentów owoców i warzyw oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez Grupę Producentów "[...]" Sp. z o. o. w K. (dalej: Strona, Spółka, Grupa lub Skarżąca) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR lub organ odwoławczy) z [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR lub organ I instancji) z [...] listopada 2019 r. nr [...] o cofnięciu Spółce uznania organizacji producentów owoców i warzyw od 22 czerwca 2018 r.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.
Decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] Spółka została uznana za organizację producentów owoców i warzyw w grupie produktów: "owoce'’ "warzywa’’ i ,,inne’’.
W dniach od 15 lutego 2018 r. do 22 czerwca 2018 r. w Grupie została przeprowadzona przez ARiMR kontrola spełniania warunków uznania za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. Z ww. czynności kontrolnych został sporządzony Raport z kontroli uznania/spełnienia warunków uznania organizacji producentów owoców i warzyw nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r.
W wyniku analizy raportu z kontroli spełniania kryteriów uznania przez Grupę Dyrektor ARiMR wystosował Wezwanie nr 1 do usunięcia naruszeń z dnia 26 września 2018 r., w którym wskazał następujące nieprawidłowości:
1. lista członków organizacji wskazana w raporcie jest odmienna od listy członków zgłoszonych w Rejestrze prowadzonym przez Prezesa ARiMR oraz od listy członków zgłoszonych w Systemie ewidencji producentów ZSZiK;
2. rozbieżności dotyczące osób uprawnionych do reprezentacji spółki zawarte w Krajowym Rejestrze Sądowym a danymi zawartymi w Rejestrze prowadzonym przez Prezesa ARiMR;
3. w Krajowym Rejestrze Sądowym nie został zgłoszony akt notarialny Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. dotyczący zmiany umowy spółki;
4. brak oświadczeń wszystkich członków o nieprzynależności członków do innej organizacji producentów (podczas kontroli udostępniono 123 oświadczenia);
5. brak sprzedaży produktów z grupy produktów ze względu, na które organizacja została uznana przez wszystkich członków organizacji (w 2017 r. 69 członków organizacji prowadziło dostawy);
6. wartość produktów sprzedanych wyprodukowanych przez członków w 2017 r. wynosiła 4 947 356,88 zł natomiast wyprodukowanych przez innych producentów (niebędących członkami OP) wynosiła 17 169 824,23 zł - wynika z tego, iż udział wyprodukowanych przez członków produktów w sprzedaży ogółem wynosi 22,37 %. W związku z powyższym został naruszony art. 11 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2017/891 z dnia 13 marca 2017 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw, uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do kar, które mają być stosowane w tych sektorach, a także zmieniającego rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 543/2011 (Dz. Urz. UE L 138 z 25.05.2017, str. 4 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie 2017/891);
7. w umowie spółki brak stosownych zapisów:
a) brak jest zobowiązania członków do wpłacania składek potrzebnych do finansowania organizacji producentów, wynikającego z art. 153 ust. 2 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz. U. L 347 z 20.12.2013, s. 671 z poźn. zm.; dalej: rozporządzenie 1308/2013);
b) brak procedury określania, przyjmowania i zmiany przepisów przyjętych przez organizację dotyczących sprawozdawczości produkcyjnej, wprowadzania do obrotu i ochrony środowiska wynikającego z art. 153 ust. 2 lit. a rozporządzenia 1308/2013;
c) brak zasad opracowania budżetu wynikającego z art. 153 ust. 2 lit. f rozporządzenia 1308/2013 - powyższe zasady były wpisane w umowie spółki Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., jednakże zapis ten został usunięty w umowie spółki Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r.;
d) brak zapisów wynikających z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 września 2016r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków wstępnego uznawania grup producentów owoców i warzyw, uznawania organizacji producentów owoców i warzyw i ich zrzeszeń oraz warunków i wymagań, jakie powinny spełniać plany dochodzenia do uznania (Dz. U. z 2016 r. poz. 1463);
e) w § 19 umowy spółki Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. zawarty jest nieprawidłowy zapis dotyczący dysponowania głosami, wg. którego cyt.: "w Zgromadzeniu Wspólników na jeden udział przypada jeden głos";
8. na podstawie listy członków Organizacji (załącznik nr 25) podczas kontroli, nie zostały przedstawione umowy przekazania/sprzedaży udziałów osób: R. G., M. G., M. J., G. K., R. K., A.K., R. M., P. S. i T. Z.
W związku z powyższym na podstawie art. 59 ust. 1 oraz ust. 4 rozporządzenia 2017/891 Dyrektor ARiMR w dniu 26 września 2018 r. wezwał Grupę do wprowadzenia następujących środków naprawczych w odniesieniu do wykrytych nieprawidłowości:
1. zaktualizowania listy członków organizacji w Rejestrze prowadzonym przez Prezesa ARiMR oraz w krajowym systemie ewidencji producentów w biurze powiatowym ARiMR (zgodnie z siedzibą organizacji);
2. zaktualizowania listy osób uprawnionych do reprezentowania spółki zgodnie z Krajowym Rejestrem Sądowym;
3. przesłania dowodu potwierdzającego zgłoszenie w KRS aktu notarialnego Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] marca 2015 r.;
4. przesłania oświadczeń członków o nieprzynależności członków do innej organizacji producentów, które nie zostały przedstawione podczas kontroli;
5. zastosowania sankcji zgodnie z zapisami ujętymi w umowie spółki wobec członków, którzy nie wypełnili nałożonych obowiązków oraz wyjaśnienia czy w kolejnym roku (2018) członkowie wytwarzali i sprzedawali do organizacji produkty z grupy produktów ze względu, na które organizacja została uznana. Do wyjaśnień należało dołączyć dokumenty potwierdzające sprzedaż;
6. udokumentowania np. wyciągami faktur, że wartość sprzedaży produktów pochodzących od członków organizacji jest wyższa od wartości sprzedaży produktów pochodzących od producentów niebędących członkami organizacji;
7. wprowadzenia do umowy spółki zobowiązania członków do wpłacania składek potrzebnych do finansowania organizacji producentów, wynikających z art. 153 ust. 2 lit. b rozporządzenia 1308/2013 oraz wprowadzenia poprawnych zapisów do umowy spółki;
8. przesłania dokumentów potwierdzających nabycie udziałów w organizacji producentów.
Ponadto w ww. wezwaniu Grupa została poinformowana, iż zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 września 2013 r. w sprawie warunków wstępnego uznawania grup producentów owoców i warzyw, uznawania organizacji producentów owoców i warzyw i ich zrzeszeń oraz warunków i wymagań, jakie powinny spełniać plany dochodzenia do uznania (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1823; dalej: rozporządzenie wykonawcze) cyt. ,,(...) żaden z członków, udziałowców lub akcjonariuszy, zwanych dalej "członkami organizacji", ani żadna inna osoba nie może posiadać więcej niż 49% udziałów lub akcji na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu i nie może dysponować więcej niż 20% głosów na zgromadzeniu wspólników, walnym zgromadzeniu albo walnym zebraniu członków organizacji (...)’’.
Grupa była zobowiązana do wprowadzenia powyższych środków naprawczych w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania do usunięcia naruszeń oraz przekazania dokumentów potwierdzających ich usunięcie.
W odpowiedzi na powyższe Grupa w dniu 30 października 2018 r. przesłała wniosek dotyczący aktualizacji danych celem zmiany danych teleadresowych oraz osób uprawnionych do reprezentacji Spółki zgodnie z KRS. Jednocześnie Strona nie złożyła innych dokumentów potwierdzających usunięcie pozostałych naruszeń.
W wyniku wszczętego postępowania administracyjnego w sprawie zawieszenia uznania organizacji producentów owoców i warzyw, w dniu [...] lutego 2019 r. Dyrektor ARiMR decyzją nr [...] zawiesił uznanie organizacji producentów owoców i warzyw.
W następstwie rozpatrzenia odwołania wniesionego od powyższego rozstrzygnięcia Prezes ARiMR wydał decyzję w dniu [...] marca 2019 r. nr [...], którą uchylił w całości decyzję organu I instancji i orzekł o zawieszeniu Spółce uznania organizacji producentów owoców i warzyw na okres 5 miesięcy.
Grupa nie podjęła w okresie zawieszenia środków naprawczych określonych w powyższej decyzji Prezesa ARiMR w związku z czym w dniu 16 lipca 2019 r. Dyrektor ARiMR wystosował do Grupy zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia uznania Grupy za organizację producentów owoców i warzyw.
Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Dyrektor ARiMR orzekł o cofnięciu Grupie uznania organizacji producentów owoców i warzyw od dnia 22 czerwca 2018 r.
Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Prezes ARiMR decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] uchylił decyzję Dyrektora ARiMR w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W dniu 22 października 2019 r. Strona złożyła sprzeciw na powyższą decyzję Prezesa ARiMR do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1958/19 Wojewódzki Sąd
Administracyjny w Warszawie oddalił sprzeciw Strony.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania w dniu [...] listopada 2019 r. Dyrektor ARiMR wydał decyzję nr [...] o cofnięciu Grupie uznania organizacji producentów owoców i warzyw od 22 czerwca 2018 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z [...] listopada 2019 r., Prezes ARiMR powołał mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa krajowego i unijnego. Wskazał, że okres zawieszenia dla Grupy został ustalony w ostatecznej i prawomocnej decyzji Prezesa ARiMR nr [...] z [...] marca 2019 r. i wyniósł 5 miesięcy (liczony od dnia odebrania przez Stronę decyzji - 4 kwietnia 2019 r.), czyli do dnia 4 września 2019 r. Zaznaczył, że istotnym jest to czy do końca okresu zawieszenia Strona wprowadziła wskazane w powyższej decyzji środki naprawcze, a co za tym idzie czy do końca okresu zawieszenia zostały spełnione kryteria uznania.
Prezes ARiMR przypomniał, że organ I instancji wezwał Grupę wezwaniem z 26 września 2018 r. do wprowadzenia środków naprawczych w odniesieniu do wykrytych nieprawidłowości. Wskazał, że w ww. wezwaniu organ I instancji wyznaczył Stronie 3 miesięczny termin od dnia doręczenia wezwania do wprowadzenia środków naprawczych oraz przekazania dokumentów potwierdzających usunięcie naruszeń. Ponadto Strona została pouczona, że nieusunięcie stwierdzonych naruszeń we wskazanym terminie skutkować będzie wydaniem decyzji o zawieszeniu uznania zgodnie art. 59 ust. 2 rozporządzenia 2017/891. Wezwanie zostało doręczone Stronie w dniu 9 października 2018 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 30 października 2018 r. Grupa przesłała wniosek dotyczący aktualizacji danych celem zmiany osób uprawnionych do reprezentacji zgodnie z KRS oraz danych teleadresowych. W ww. wniosku aktualizacyjnym Spółka wpisała jako dane osób uprawnionych do reprezentowania A. W. - pełniącego funkcję Prezesa Zarządu oraz J. L. - pełniącego funkcję członka Zarządu. Jednocześnie Strona nie złożyła żadnych innych dokumentów potwierdzających usunięcie pozostałych naruszeń.
Organ odwoławczy wskazał, opierając się na przekazanych przez Stronę Informacji o zakresie działalności za rok 2017, że wartość produktów sprzedanych wyprodukowanych przez członków Organizacji w 2017 r. wyniosła 4 947 356,88 zł, natomiast wyprodukowanych przez innych producentów (niebędących członkami Organizacji) wynosiła 17 169 824,23 zł. Powyższa informacja za rok 2017 została podpisana przez Prezesa Zarządu - Pana A. W. oraz przez członka Zarządu – Pana J. L. Ponadto, po dokonaniu analizy informacji zawartych w raporcie z kontroli uznania w Organizacji nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., organ odwoławczy stwierdził, iż wartość produktów sprzedanych wyprodukowanych przez członków Organizacji w 2017 r. wynosiła 4 947 356,88 zł, natomiast wartość sprzedaży produktów ogółem w 2017 r. (nie wliczając sprzedaży paragonowej wynosiła 22 117 181,11 zł (17 169 824,23 zł – wartość sprzedaży produktów od producentów niebędących członkami Organizacji). Z tego wynika, iż udział wyprodukowanych przez członków Organizacji produktów w sprzedaży ogółem
wynosi 22,37 %.
Prezes ARiMR powołał art. 11 ust. 1 rozporządzenia 2017/891, który stanowi -
działalność główna organizacji producentów jest związana z koncentracją podaży i wprowadzaniem do obrotu produktów swoich członków, w odniesieniu do których jest uznana. (...) Organizacje producentów przechowują przez co najmniej pięć lat rejestry, w tym dokumenty księgowe, w których wykazuje się, że organizacja producentów zajmowała się koncentracją podaży i wprowadzała do obrotu produkty swoich członków, co stanowiło podstawę jej uznania. Przytoczył treść ust. 2 powyższego przepisu zgodnie z którym organizacja producentów może sprzedawać produkty pochodzące od producentów niebędących członkami organizacji producentów ani zrzeszenia organizacji producentów, jeżeli została uznana w odniesieniu do tych produktów i pod warunkiem że wartość ekonomiczna tej działalności jest niższa od wartości jej produkcji sprzedanej obliczonej zgodnie z art. 22.
Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że w preambule 7 do rozporządzenia 2017/891 ustawodawca unijny wskazał, iż "Chociaż działalność główna organizacji producentów polega na koncentracji podaży i wprowadzaniu do obrotu produktów jej członków, w odniesieniu do których dana organizacja została uznana, w niektórych przypadkach jej członkowie będący producentami powinni mieć możliwość sprzedaży pewnego odsetka swojej produkcji poza organizacją producentów, w przypadku gdy organizacja producentów udzieli na to zezwolenia i gdy jest to zgodne z warunkami państwa członkowskiego i organizacji producentów. Całkowity odsetek sprzedaży poza organizacją producentów nie powinien przekraczać określonego maksymalnego poziomu." Wyjaśnił ponadto, że wartość produkcji sprzedanej danej organizacji zgodnie z art. 22 ust. 1 rozporządzenia 2017/891 oblicza się na podstawie produkcji samej organizacji producentów oraz jej członków będących producentami i obejmuje ona wyłącznie produkcję tych owoców i warzyw, w odniesieniu do których organizacja producentów została uznana. Wartość produkcji sprzedanej może obejmować owoce i warzywa, które nie muszą być zgodne z normami handlowymi, jeżeli normy te nie mają zastosowania.
Biorąc powyższe pod uwagę, oraz fakt że Grupa nie zastosowała się do wskazanego w "Wezwaniu nr 1 do usunięcia naruszenia" z dnia 26 września 2018 r. środka naprawczego (udokumentowania, np. wyciągami faktur, że wartość sprzedaży produktów pochodzących od członków Organizacji jest wyższa od wartości sprzedaży produktów pochodzących od producentów niebędących członkami Organizacji) do końca okresu zawieszenia uznania, organ odwoławczy stwierdził, że Organizacja nie przestrzega kryterium uznania związanego z wymogami uznania - art. 11 ust. 2 rozporządzenia 2017/891.
Organ odwoławczy wziął również pod uwagę "Informację o zakresie działalności za rok 2018 r." przesłaną przez Organizację, stosownie do art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji rynków, z dnia 1 października 2019 r. do Dyrektora ARiMR z której wynika, że wartość produktów sprzedanych wyprodukowanych przez członków Organizacji w 2018 r. wyniosła 6 294 768,21 zł, natomiast wyprodukowanych przez innych producentów (niebędących członkami Organizacji) wynosiła 11 920 036,51 zł. Zatem udział wyprodukowanych przez członków Organizacji produktów w sprzedaży ogółem wynosi 34,56 %. W związku z powyższym w 2018 r. Organizacja również nie przestrzegała i nie spełniła kryterium uznania związanego z wymogami uznania - art. 11 ust. 2 rozporządzenia 2017/891.
Następnie organ odwoławczy stwierdził, że Grupa nie spełniła kryterium uznania – art. 17 rozporządzenia 2017/891 "Demokratyczna odpowiedzialność organizacji producentów". Po przytoczeniu treści powyższego przepisu wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego podmiot zrzeszający producentów owoców i warzyw może zostać uznany za organizację producentów owoców i warzyw, jeżeli spełni pozostałe warunki określone w art 152, art. 153, art. 154 ust. 1 oraz art. 160 rozporządzenia 1308/2013 oraz warunek, o którym mowa w § 1 pkt 4 lit. f tiret pierwsze-trzecie i piąte - statut albo umowa tego podmiotu, oprócz wymagań określonych w odrębnych przepisach, zawiera ponadto zasady i warunki sprzedaży owoców i warzyw z grupy lub grup produktów, ze względu na które podmiot wnioskuje o wstępne uznanie, wytworzonych przez członków tego podmiotu określające wymóg dokumentowania wyłącznie fakturami sprzedaży, której wartość stanowi podstawę do wyliczenia wysokości pomocy finansowej z wyłączeniem możliwości sprzedaży tych owoców i warzyw:
- członkom tego podmiotu,
- spółce cywilnej lub spółce osobowej, w której członek lub członkowie tego podmiotu uczestniczą jako wspólnicy
- spółce kapitałowej lub spółdzielni, w której członek lub członkowie tego podmiotu posiadają co najmniej 50% udziałów lub akcji lub dysponują co najmniej 50% głosów,
- współmałżonkowi członka tego podmiotu.
Ponadto § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego stanowi, że podmiot zrzeszający producentów owoców i warzyw może zostać uznany za organizację producentów owoców i warzyw, jeżeli żaden z członków, udziałowców’ lub akcjonariuszy, zwanych dalej "członkami organizacji", ani żadna inna osoba nie może
posiadać więcej niż 49 % udziałów lub akcji na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu i nie może dysponować więcej niż 20% głosów na zgromadzeniu wspólników, walnym zgromadzeniu albo walnym zebraniu członków organizacji, także pośrednio
1) przez:
a) dysponowanie bezpośrednio lub pośrednio większością głosów na zgromadzeniu wspólników, walnym zgromadzeniu albo walnym zebraniu członków organizacji, także jako zastawnik albo użytkownik, bądź w zarządzie innej osoby prawnej będącej
członkiem organizacji, także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
b) uprawnienie do powoływania lub odwoływania większości członków zarządu innej
osoby prawnej będącej członkiem organizacji, także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
c) uprawnienie do powoływania lub odwoływania większości członków organu nadzoru innej osoby prawnej będącej członkiem organizacji, także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
2) gdy :
a) członkowie zarządu członka organizacji stanowią więcej niż połowę członków zarządu innej osoby prawnej będącej członkiem organizacji lub
b) bezpośrednio łub pośrednio dysponuje więcej niż 49% udziałów lub posiada więcej niż 20% głosów w spółce osobowej będącej członkiem organizacji, także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub wywiera decydujący wpływ na działalność innego członka organizacji, w szczególności na podstawie umów.
Prezes ARiMR przypomniał, że Strona w wezwaniu do usunięcia naruszeń z dnia 26 września 2018 r. została poinformowana, że w umowie Spółki brak jest stosownych zapisów:
a) brak jest zobowiązania członków do wpłacania składek potrzebnych do finansowania organizacji producentów, wynikającego z art. 153 ust. 2 lit. b rozporządzenia (UE) nr 1308/2013;
b) brak procedury określania, przyjmowania i zmiany przepisów przyjętych przez organizację dotyczących sprawozdawczości produkcyjnej, wprowadzania do obrotu i ochrony środowiska wynikającego z art. 153 ust. 2 lit. a rozporządzenia (UE) nr 1308/2013;
c) brak zasad opracowania budżetu wynikającego z art. 153 ust. 2 lit. f rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 - powyższe zasady były wpisane w umowie spółki Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., jednakże zapis ten został usunięty w umowie spółki Repertorium [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r.;
d) brak zapisów wynikających z rozporządzenia MRiRW z dnia 19 września 2013 r.
Od dnia 15 października 2016 r. nastąpiła zmiana § 1 pkt 4 lit. f oraz § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MRiRW z dnia 19 września 2013 r. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MRiRW z dnia 19 września 2013 r., podmiot zrzeszający producentów owoców i warzyw może zostać uznany za organizację producentów owoców i warzyw, jeżeli spełni pozostałe warunki określone w art. ł52, art. 153, art. 154 ust. 1 oraz art. 160 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz, Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 671, z pożn. zm.) oraz warunek, o którym mowa w § 1 pkt 4 lit. f tiret pierwsze-trzecie i piąte,
e) w § 19 umowy spółki Repertorium A nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. zawarty jest nieprawidłowy zapis dotyczący dysponowania głosami: Zgromadzeniu Wspólników na jeden udział przypada jeden głos, który jest niezgodny z § 3 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 19 września 2013 r.
W raporcie z kontroli uznania w Organizacji nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. kontrolerzy ustalili ,,iż przedmiotowy warunek nie jest spełniony z uwagi na to, że trzech członków posiada więcej niż 20 % udziałów tj: [...] -34 %, [...] sp. z o.o. -23 % oraz [...] Sp. j. - 25 %. Ponadto ustalono, że podczas Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 24.08.2017 r. członkowie: [...] sp. z o.o. oraz [...] udzielili pełnomocnictwa Panu M. K., wspólnikowi [...] sp. j. do wykonywania prawa głosu we wszystkich posiadanych przez mocodawcę udziałów Spółki."
Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, Strona naruszyła i nie spełniła kryterium uznania - art. 17 rozporządzenia Komisji nr 2017/891 ,,Demokratyczna odpowiedzialność organizacji producentów'', poprzez naruszenie i niespełnienie warunków uznania wynikających z § 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 19 września 2013 r. Strona nie złożyła dokumentów potwierdzających usunięcie ww. naruszeń. Na podstawie odpisu aktualnego z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień 6 lutego 2020 r. organ odwoławczy ustalił, że ostatnia zmiana w umowie Spółki była dokonana w dniu [...] grudnia 2015 r. Rep. [...] nr [...], co potwierdza brak wprowadzenia przez Organizację zmian do umowy Spółki.
W skardze wniesionej na powyższą decyzję Prezesa ARiMR do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zw. z art. 54 § 2 w zw. z art. 64 b § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256; dalej: k.p.a.) poprzez wydanie przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego decyzji o cofnięciu Grupie uznania pomimo, iż w dniu wydania decyzji ten organ nie dysponował aktami postępowania administracyjnego;
2. art. 59 ust. 3 rozporządzenia 2017/891 poprzez cofnięcie Grupie uznania pomimo braku podstaw prawnych;
3. art. 103 k.p.a. oraz art. 8 i 11 k.p.a. poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia decyzji w sposób wymagany przez art. 103 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) oraz pkt 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga jest niezasadna.
W sprawie niesporne jest, że na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora ARiMR nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. i o orzeczeniu o zawieszeniu uznania organizacji producentów owoców i warzyw Grupie zostało zawieszone uznanie organizacji producentów owoców i warzyw na okres 5 miesięcy od daty doręczenia tej decyzji. Zatem okres zawieszenia dla Grupy został ustalony w decyzji Prezesa ARiMR nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. i wyniósł 5 miesięcy (liczony od dnia odebrania przez Stronę decyzji - 4 kwietnia 2019 n), czyli do dnia 4 września 2019 r. Powodem zawieszenia uznania organizacji producentów owoców i warzyw było nie wprowadzenie przez Skarżącą środków naprawczych w terminie wyznaczonym przez organ I instancji w wezwaniu do usunięcia naruszenia z 26 września 2018 r. opisanym szczegółowo w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy.
Wobec nie podjęcia przez Skarżącą środków naprawczych w okresie zawieszenia uznania zasadnym było wszczęcie postępowania w zakresie cofnięcia uznania Grupy za organizację producentów owoców i warzyw.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 935; dalej: ustawa o organizacji rynków), w zakresie określonym przepisami Unii Europejskiej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, zadania i kompetencje właściwego organu państwa członkowskiego wykonuje dyrektor oddziału regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w tym dokonuje powiadomień, przekazuje informacje oraz wydaje decyzje w sprawach zawieszenia albo cofnięcia uznania organizacji producentów i ich zrzeszeń.
Stosownie do art. 59 ust. 3 rozporządzenia 2017/891 jeżeli kryteria nie zostały spełnione do końca okresu zawieszenia wyznaczonego przez właściwy organ państwa członkowskiego, państwo członkowskie wycofuje uznanie od dnia, w którym kryteria uznania przestały być spełniane, a jeżeli nie jest możliwe zidentyfikowanie tego dnia, od daty stwierdzenia naruszenia. (...)
Opierając się na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy jak również stanie prawnym, organy orzekające w sprawie zasadnie cofnęły Skarżącej uznanie organizacji producentów owoców i warzyw. Skarżąca złożyła w ramach środków naprawczych jedynie wnioski dotyczące aktualizacji danych celem zmiany danych teleadresowych oraz osób uprawnionych do reprezentacji Spółki zgodnie z KRS. Ponadto z przesłanej w dniu 1 października 2019 r. Informacji o zakresie działalności za rok 2018 r. wynika, iż wartość produktów sprzedanych wyprodukowanych przez członków w 2018 r. wyniosła 6 294 768,21 zł natomiast wyprodukowanych przez innych producentów (niebędących członkami) wynosiła 11 920 036,51 zł - wynika z tego, iż udział wyprodukowanych przez członków produktów w sprzedaży ogółem wynosi 34,56 %. Tym samym organy prawidłowo wskazały, że w 2018 roku także został naruszony art. 11 ust. 2 rozporządzenia 2017/891. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, wbrew stanowisku Skarżącej, organy orzekające w sprawie zasadnie zastosowały art. 59 ust. 3 rozporządzenia 2017/891.
Zdaniem Sądu niezasadny okazał się również zarzut skargi dotyczący wydania przez organ I instancji decyzji z [...] listopada 2019 r. o cofnięciu uznania organizacji producentów owoców i warzyw bez posiadania akt sprawy, które w związku z wniesieniem sprzeciwu na decyzję Dyrektora ARiMR z [...] września 2019 r. nr [...] (uchylającą decyzję Dyrektora ARiMR z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o cofnięciu uznania organizacji producentów owoców i warzyw) zostały przekazane wraz ze sprzeciwem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 64 b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W związku z powyższym, stosownie do art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Co do zasady zatem, ostateczna decyzja administracyjna zaskarżona sprzeciwem podlega wykonaniu, o ile nie dojdzie do wstrzymania jej wykonania (art. 61 § 2 i § 3 p.p.s.a). Poza tym jak słusznie zauważył organ odwoławczy, odnosząc się do omawianej kwestii, decyzja kasacyjna, wydawana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, jako nie zawierająca rozstrzygnięcia merytorycznego, nie kwalifikuje się do wstrzymania jej wykonalności. W tej sytuacji organ I instancji mógł przystąpić do ponownego orzekania w sprawie cofnięcia uznania organizacji producentów owoców i warzyw w oparciu np. o posiadane odpisy czy też poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie z akt administracyjnych. Skarżąca nie wykazała natomiast w żaden sposób by brak oryginałów akt administracyjnych w dacie wydawania przez organ I instancji decyzji, tj. w dniu [...] listopada 2019 r. doprowadził do jakiejkolwiek wadliwości tej decyzji. Zauważyć przy tym należy, że WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1958/19 oddalił sprzeciw Skarżącej wniesiony na decyzję Prezesa ARiMR z [...] września 2019 r.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i tym samym doprowadzić do uwzględnienia skargi. Organ odwoławczy odniósł się do głównego zarzutu odwołania dotyczącego orzekania bez akt sprawy w sposób wystarczający do uznania tego zarzutu za nieuzasadniony. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. zawiera wskazanie faktów, które organ odwoławczy uznał za udowodnione oraz dowodów na których się oparł, a także wyjaśnia podstawy prawne decyzji i obszernie przytacza przepisy prawa zarówno unijnego jak i krajowego mające znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca nie przedstawiła natomiast argumentów i dowodów przemawiających przeciwko zastosowaniu instytucji cofnięcia uznania organizacji producentów owoców i warzyw na gruncie prawidłowo ustalonego i w istocie nie spornego stanu faktycznego. Przeprowadzone postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zgodne było z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, jak również z zasadami prowadzenia postępowania dowodowego, ocena zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie była w żadnym razie dowolna.
Wobec powyższego, jak również nie znajdując innych podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI