V SA/Wa 752/20

V SA/Wa 752/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /przewodniczący/
Bożena Zwolenik /sprawozdawca/
Jadwiga Smołucha
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 930/21 - Wyrok NSA z 2025-03-26
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w upadłości z/s w [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Syndyka masy upadłości Grupy Producentów Owoców i Warzyw [...] Sp. z o.o. w upadłości (dalej: "Skarżący", "Strona") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes ARiMR", "organ II instancji") z [...] stycznia 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor OR ARiMR") z [...] września 2019 r. nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.
W dniu [...] grudnia 2009 r. Marszałek Województwa [...] wydał decyzję nr [...] o wstępnym uznaniu Grupy Producentów Owoców i Warzyw [...] Sp. z o.o. (dalej: "GPOiW", "Grupa") za grupę producentów dla grupy produktów: owoce, warzywa, inne. Wobec powyższego Grupa składała wnioski o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z utworzeniem grupy producentów i prowadzeniem działalności administracyjnej oraz o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie części kwalifikowanych kosztów inwestycji ujętych w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania. Następnie, na podstawie decyzji z [...] marca 2015 r. nr [...], [...] września 2015 r. nr [...] oraz z [...] lutego 2016 r. nr [...] Grupie została wypłacona pomoc finansowa w wysokości [...] zł.
W dniu [...] lipca 2017 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął raport końcowy z dochodzenia Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) nr [...] z którego wynikało, że umyślne działania Grupy miały na celu uzyskanie nienależnych korzyści finansowych. Ponadto w dniach 23 października - 16 listopada 2018 r. w siedzibie Grupy została przeprowadzona kontrola, w wyniku której stwierdzono, że wszystkie inwestycje zrealizowane przez Grupę w ramach realizacji planu dochodzenia do uznania, tj. od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. zostały zbyte/udostępnione w związku z tym Grupa nie ma możliwości wykorzystywania ich zgodnie z przeznaczeniem.
- W dniu [...] września 2019 r. Dyrektor OR ARiMR wydał decyzję o wskazanym wyżej numerze, w której ustalił kwotę nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw w wysokości [...] . Powyższe rozstrzygnięcie zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Prezesa ARiMR z [...] stycznia 2020 r.
Organ II instancji wskazał, że Grupę - zarejestrowaną [...] listopada 2009 r. - utworzyło 5 członków, tj.: [...], R.O., I.O., G.K., M.G., w celu dostosowania produkcji rolnej do warunków rynkowych, poprawy efektywności gospodarowania, obniżenia kosztów produkcji i stabilizacji cen produkcji. Prezes ARiMR zauważył, że zgodnie z oświadczeniem zawartym w planie dochodzenia do uznania, w roku 2008 członkowie Grupy: I.O., M.G. oraz G.K. nie produkowali warzyw, ponieważ nie prowadzili gospodarstw rolnych. Numery indentyfikacyjne producenta rolnego zostały im nadane w 2009 r. i od tego czasu prowadzą gospodarstwa rolne. Natomiast M.G. i G.K. mogli wykazać się produkcją warzyw w 2009 r. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że ww. nie prowadzili produkcji w latach poprzedzających utworzenie Grupy. M.G. i G.K. złożyli bowiem wnioski o płatności bezpośrednie dopiero w 2010 r. Zatem dopiero od roku 2010 można potwierdzić, że byli producentami produktu, w ramach którego Grupa została wstępnie uznana. Następnie, organ II instancji zauważył, że I.O. jest żoną S.O.. Z akt sprawy wynika, że ww. w dniu [...] października 2009 r. podpisali umowę rozdzielności majątkowej. W dniu podpisania umowy o rozdzielności majątkowej I.O. został nadany numer identyfikacyjny i dopiero od tego dnia mogła samodzielnie prowadzić gospodarstwo rolne. Mając na uwadze powyższe Prezes ARiMR zwrócił uwagę, że zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 września 2013 r. w sprawie warunków wstępnego uznawania grup producentów owoców i warzyw, uznawania organizacji producentów owoców i warzyw i ich zrzeszeń oraz warunków i wymagań, jakie powinny spełniać plany dochodzenia do uznania (Dz. U. z 2017 r., poz. 1823) zmienionego rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 569), dalej: "rozporządzenie o wstępnym uznaniu" członkowie Grupy muszą być producentami jednego produktu rolnego lub grupy produktów. Jednocześnie Grupa musi spełniać cele określone w planie dochodzenia do uznania wpisujące się w treść art. 122 rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych ("rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku") (DZ.U.UE.L.2007.299.1, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 1234/2007") zaś wszyscy członkowie Grupy, przed jej utworzeniem, powinni byli prowadzić działalność w zakresie w jakim Grupa została wstępnie uznana. Tymczasem ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynika aby wszyscy członkowie Grupy byli producentami w dniu wstępnego uznania Grupy za grupę producentów owoców i warzyw. Ponadto podkreślono, że istotą pomocy było zrzeszenie niezależnych producentów działających na rynku w zakresie produkcji rolnej, którzy w celu uzyskania odpowiedniej pozycji na rynku mogą łączyć się w Grupy producenckie. W przedmiotowym przypadku nie można mówić o niezależnych od siebie rolnikach gdy tuż przed wpisem Grupy do KRS ([...] listopada 2009 r.) I.O. oraz [...] podpisali umowę o ustaleniu rozdzielności majątkowej ([...] października 2009 r.), a zatem do [...] października 2009 r. prowadzili wspólne gospodarstwo rolne, zaś M.G. oraz G.K. prowadzenie działalności gospodarczej mogą potwierdzić dopiero od 2010 r. W ocenie Prezesa ARiMR brak prowadzenia działalności w zakresie w jakim Grupa została utworzona, przez 3 z 5 członków Grupy dowodzi, że w istocie chodziło nie o samą produkcję i możliwość współpracy podmiotów tworzących Grupę w ramach wspólnego działania określonego w treści planu dochodzenia do uznania wpisującego się w art. 122 rozporządzenia 1234/2007, ale o stworzenie sztucznych warunków umożliwiających uzyskanie płatności finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów. Nie jest bowiem możliwym dostosowanie produkcji i ustabilizowanie cen w sytuacji, gdy taka produkcja nie była wcześniej prowadzona. Jednocześnie zaznaczono, że podpisanie umowy o ustaleniu rozdzielności majątkowej przez I.O. oraz S. O. było działaniem świadomym, mającym na celu ominięcie limitu określonego w § 1 rozporządzenia o wstępnym uznaniu, który stanowi, że podmiot zrzeszający producentów owoców i warzyw może zostać wstępnie uznany za grupę producentów owoców i warzyw, jeżeli jest utworzony przez co najmniej 5 producentów. Bez ustalenia rozdzielności majątkowej ww. prowadziliby jedno gospodarstwo rolne i tylko jedno z nich mogłoby się wykazać numerem producenta i wstąpić do Grupy. Mając na uwadze powyższe Prezes ARiMR stwierdził, że w roku 2009 oraz na dzień utworzenia Grupy 3 członków Grupy nie było producentami produktu w ramach, którego Grupa została utworzona, co oznacza działanie sprzecznie z celami prawa unijnego i jest podstawą do zastosowania art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom ) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (DZ.U.UE.L.1995.312.1), dalej: "rozporządzenie nr 2988/95", który stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznanie się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji odniósł się do argumentacji odwołania, wskazując że nie zgadza się z zarzutami w nim zawartymi.
Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła skargę, w której zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:
a) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1) art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a.", poprzez nieuwzględnienie przepisów dotyczących przedawnienia, wynikających z tego rozporządzenia, i błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie roszczenia o zwrot kwot pobranych środków finansowych i tym samym utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji;
2) art. 115 ust. 1 lit. b oraz art. 123 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. - polegające na błędnym zastosowaniu ww. przepisów w niniejszej sprawie a niezastosowaniu art. 59, ewentualnie art. 60 w zw. z art. 79 pkt 3 w zw. z art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 2017/891 z dnia 13 marca 2017 r., w sytuacji gdy z przepisów przejściowych rozporządzenia nr 2017/891 wynika, że od 1 czerwca 2017 r. art. 115 ust. 2 rozporządzenia nr 543/2011 nie obowiązuje, a zamiast niego zastosowanie winien znaleźć art. 59 ww. rozporządzenia nr 2017/891, czym organ dodatkowo doprowadził do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji wydanej bez podstawy prawnej - art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.;
3) art. 115 ust. 1 lit. b rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. - poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie miało miejsce oszustwo w rozumieniu tego przepisu;
4) art. 59 rozporządzenia nr 2017/891 - poprzez jego niezastosowanie;
5) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 2988/95 - poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie miało miejsce stworzenie sztucznych warunków przez GPOIW [...] Sp. z o.o. w celu uzyskania płatności;
6) § 1 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 1 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 lit a) rozporządzenia z dnia 12 lipca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania pomocy finansowej wstępnie uznanej grupie producentów owoców i warzyw oraz wykazu kwalifkowanych kosztów inwestycji ujętych w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania - poprzez jego zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie doszło do zbycia inwestycji w warunkach uzasadniających zwrot kwoty pomocy finansowej przyznanej na inwestycję;
7) art. 71 ust. 1 i 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 - poprzez ich nieuwzględnienie i tym samym pominięcie, iż w niniejszej sprawie zaprzestanie działalności i wydzierżawienie przedsiębiorstwa GPOIW [...] Sp. z o.o. miało miejsce w związku z upadłością tej spółki i nastąpiło już po ogłoszeniu upadłości, co powoduje wyłączenie obowiązku zwrotu kwoty pomocy finansowej;
b) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy;
art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji;
art. 6, 7, 8 § 1 i 16 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 2 Konstytucji - poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz pewności prawa, skutkujące doprowadzeniem do faktycznego uchylenia praw Strony wynikających z ostatecznej decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], w sprawie wstępnego uznania grupy producentów owoców i warzyw;
art. 107 § 3 K.p.a. - poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej skarżonej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, oraz nie odniesienie się do wszystkich zarzutów odwołania od decyzji Organu I instancji;
art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, tj. decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...].12.2009 r.( nr [...], w sprawie wstępnego uznania grupy producentów owoców i warzyw;
art. 7, 7a § 1, 75 § 1 i 77 § 1 K.p.a. - poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
art. 80 K.p.a. - poprzez przyjęcie, że doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego oraz brak wprowadzenia do materiału dowodowego niniejszej sprawy dokumentów i wyjaśnień złożonych przez Grupę [...] czerwca 2015 r. i [...] czerwca 2015 r., jak również brak przesłuchania w charakterze świadków nabywców produktów rolnych wytworzonych przez członków Grupy.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Oceniając wydane w sprawie rozstrzygniecie przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2020 r. o numerze wskazanym wyżej, oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] września 2019 r. o numerze wskazanym wyżej, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów, nie naruszają przepisów postępowania administracyjnego ani stosownych i w decyzjach tych wskazanych norm prawa materialnego krajowego i wspólnotowego.
Skarga jest nieuzasadniona.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, tj. decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], w sprawie wstępnego uznania grupy producentów owoców i warzyw Sąd stwierdza, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia.
Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów owoców i warzyw. Inny jest zatem przedmiot niniejszego postępowania. Inne są podstawy prawne uznania za organizację producentów owoców i warzyw, a inne w przypadku ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy finansowej dla wstępnie uznanej grupy producentów. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się podstaw stwierdzenia nieważności.
Zadania i właściwość jednostek organizacyjnych i organów w zakresie określonej przepisami Unii Europejskiej organizacji rynków owoców i warzyw określa ustawa z dnia 19 grudnia 2003 r, o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu (Dz. U. z 2019 r., poz. 935), dalej: "ustawa o rynkach owoców i warzyw" (art. 1 ust. 1 lit. a).
Jak wynika z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019 r., poz. 1505), dalej: "ustawa o ARiMR", ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na;
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej,
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych i wydania decyzji jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, tj. ARiMR (art. 29 ust. 2 powołanej ustawy).
Zgodnie z art. 103 a ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (Dz.U..UE.L.2007.299.1, ze zm.), dalej: "rozporządzenie nr 1234/2007", oraz art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o rynkach owoców i warzyw, pomoc finansowa jest udzielana wstępnie uznanym grupom producentów owoców i warzyw na pokrycie kosztów związanych z utworzeniem grupy producentów i prowadzeniem działalności administracyjnej oraz na pokrycie części kwalifikowanych kosztów inwestycji ujętych w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania.
Jednocześnie, zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1), dalej: "rozporządzenie nr 2988/95", nie przyznaje się lub wycofuje grupom korzyści w sytuacji, gdy zostało przez organ stwierdzone stworzenie przez podmiot sztucznych warunków w celu uzyskania tych korzyści.
Sąd podziela stanowisko organu, iż stwierdzenie, że działania Grupy wskazują na stworzenie sztucznych warunków, mających na celu wyłącznie uzyskanie pomocy finansowej, może mieć miejsce nie tylko na etapie wypłaty tych środków ale również w późniejszym okresie.
W rozpoznawanej sprawie, Grupa została wstępnie uznana za grupę producentów dla grup produktów owoce, warzywa i inne. Z Planu Dochodzenia do Uznania wynika, że celem Grupy było dostosowanie produkcji rolnej do warunków rynkowych, w szczególności w zakresie jakości i ilości, poprawa efektywności gospodarowania, obniżenia kosztów produkcji i stabilizacja cen produktów.
Na podstawie złożonych wniosków Grupie została wypłacona pomoc finansowa w wysokości [...] zł, w tym: [...] zł - [...] marca 2015 r., [...] - [...] września 2015 r., [...] zł - [...] lutego 2016 r.
W dniach 23 października - 16 listopada 2018 r. w siedzibie Grupy przeprowadzono kontrolę, w wyniku której stwierdzono m.in., że wszystkie inwestycje zrealizowane przez Grupę w ramach realizacji planu dochodzenia do uznania, tj. od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. zostały zbyte/udostępnione innym podmiotom. Grupa nie ma zatem możliwości wykorzystywania ich zgodnie z przeznaczeniem.
Ustalenia te potwierdziły informacje zawarte w raporcie końcowym z dochodzenia Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) nr [...] .
Odpowiadając na zawarte w skardze zarzuty Sąd wskazuje, że są one niezasadne. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo. Wbrew zarzutom skargi organy obydwu instancji prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy.
Jak wynika z § 1 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania pomocy finansowej wstępnie uznanej grupie producentów owoców i warzyw oraz wykazu kwalifikowanych kosztów inwestycji ujętych w zatwierdzonym planie dochodzenia do uznania (Dz. U. 2018 r., poz. 938, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie z dnia 12 lipca 2013 r.", jeżeli przed upływem okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 3:
1) nastąpi zbycie budynków, budowli, narzędzi, maszyn, urządzeń lub samochodów ciężarowych, grupa zwraca kwotę pomocy finansowej przyznanej na inwestycję w wysokości 100% tej pomocy zwiększoną o odsetki, o których mowa w art. 123 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw (Dz. Urz. UE L 157 z 15.06.2011, str. 1, z późn. zm.), lub
2) inwestycja zostanie udostępniona w przypadkach innych niż określone w ust. 3 lub inwestycja będzie wykorzystywana niezgodnie z przeznaczeniem, grupa zwraca kwotę pomocy finansowej przyznanej na inwestycję w wysokości:
a) 100%, 80%, 60%, 40% i 20% tej pomocy odpowiednio w pierwszym, drugim, trzecim, czwartym i piątym roku okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 3 lit. a, w którym stwierdzono naruszenie warunku nieudostępnienia inwestycji lub jej wykorzystywanie niezgodnie z przeznaczeniem,
b) 100%, 90%, 80%, 70%, 60%, 50%, 40%, 30%, 20% i 10% tej pomocy odpowiednio w pierwszym, drugim, trzecim, czwartym, piątym, szóstym, siódmym, ósmym, dziewiątym i dziesiątym roku okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 3 lit. b i c, w którym stwierdzono naruszenie warunku nieudostępnienia inwestycji lub jej wykorzystywanie niezgodnie z przeznaczeniem
- zwiększoną o odsetki, o których mowa w art. 123 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 543/2011 z dnia 7 czerwca 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do sektora owoców i warzyw oraz sektora przetworzonych owoców i warzyw.
Bezsporne w sprawie jest, że w dniu [...] września 2018 r. pomiędzy Syndykiem masy upadłościowej spółki GPOiW [...] sp. z o. o. w upadłości, a przedsiębiorstwem działającym pod firmą [...] Sp.z o. o. została zawarta umowa dzierżawy, co potwierdza fakt udostępnienia innemu podmiotowi inwestycji zrealizowanych przez Skarżącą w ramach PDU.
Jak wynika ze sporządzonego przez Wojewódzki Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych w [...] protokołu kontroli "[...]" planowej o nr referencyjnym [...] przeprowadzonej w podmiocie GPOiW [...] Sp. z o.o. w restrukturyzacji wraz z aneksem, inspektorzy stwierdzili nieprawidłowość polegającą na niezgodnym z przepisami korzystaniu z inwestycji zakupionych w ramach mechanizmu "Pomoc finansowa dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw" (str. 16 protokołu). Ustalono m.in., że skrzyniopalety zakupione przez Grupę w ramach realizacji PDU, przekazane były i wykorzystywane przez osobę trzecią, niezwiązaną z Grupą.
Sąd wskazuje, że postanowieniem z [...] września 2019 r. organ I instancji poinformował Skarżącą o dopuszczeniu dowodów zebranych w innych postępowaniach, w których Grupa była stroną, m.in. ww. protokołu. Strona nie skorzystała z prawa zapoznania się z aktami sprawy.
Ponadto, jak wynika z akt sprawy, w toku postępowania ustalono, że w 2009 r. oraz na dzień utworzenia Grupy trzech członków Grupy nie było producentami produktu w ramach, którego Grupa została utworzona. Stanowi to naruszenie § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków wstępnego uznawania grup producentów owoców i warzyw, zgodnie z którym członkowie Grupy muszą być producentami jednego produktu rolnego lub grupy produktów, a także rozporządzenia nr 1234/2007, zgodnie z którym wszyscy członkowie Grupy przed jej utworzeniem powinni byli prowadzić działalność w zakresie w jakim Grupa została wstępnie uznana.
Trzech z pięciu członków Grupy: I.O., M.G., G.K. w 2008 r. nie produkowało warzyw, ponieważ w tamtym czasie nie prowadzili gospodarstw rolnych. Numery indentyfikacyjne producenta rolnego zostały im nadane w 2009 r. i od tego czasu prowadzą gospodarstwa rolne. Jednocześnie jedynie M.G. i G.K. mogą wykazać się produkcją warzyw w 2009 r. (numer indentyfikacyjny producenta rolnego został nadany: M. G. w dniu [...] maja 2009 r., G. K. w dniu [...] kwietnia 2009 r, I. O. w dniu [...] października 2009 r.). Żaden z ww. członków Grupy w 2008 r. i 2009, nie składał wniosków o płatności obszarowe.
Zasadnie zatem organ uznał, że ww. osoby nie prowadziły produkcji rolnej w latach poprzedzających utworzenie Grupy. M. G., G. K. oraz I. O. dopiero w 2010 r. złożyli wnioski o płatności bezpośrednie. Zatem dopiero od 2010 r. można potwierdzić, iż byli producentami produktu, w ramach którego Grupa została wstępnie uznana.
Istotne w sprawie jest również to, iż I.O. jest żoną członka Grupy – S. O.. Z akt sprawy wynika, że ww. Małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej w dniu [...] października 2009 r. Zatem dopiero od tego dnia I.O. mogła być samodzielnym producentem.
Przebieg podejmowanych przez członków Grupy działań, w tym m.in. podział gospodarstwa małżeństwa O. i rozpoczęcie przez I. O. działalności, w zakresie w jakim Grupa została uznana, tuż przed utworzeniem Grupy wskazuje na świadome obejście prawa.
Tym samym w całości należy zgodzić się z argumentacją organu odwoławczego wskazującą, że struktura organizacyjna Grupy, jak i poszczególnych jej członków oraz ewidentne powiązania osobowo-kapitałowe ułatwiły członkom Grupy porozumienie w zakresie obejścia przepisów prawa. Chronologia zdarzeń poprzedzająca utworzenie Grupy wykazuje, że zamiarem członków Grupy było jedynie otrzymanie pomocy w ramach działania Grupy Producentów Owoców i Warzyw. Celem tych działań było ominięcie przepisów prawa w zakresie minimalnego limitu członków w Grupie, a w konsekwencji uzyskanie nienależnych płatności. Grupa nie osiągnęła określonego w Planie Dochodzenia do Uznania celu polegającego na centralizacji sprzedaży. Podział jednego gospodarstwa rolnego na dwa, spowodował efekt przeciwny - decentralizację produkcji i sprzedaży.
Oprócz wyżej wskazanych powiązań kapitałowo-osobowych, także pozostałe ustalenia ewidentnie wskazują, że Strona w sposób sztuczny stworzyła określony stan faktyczny, którego celem było uzyskanie pomocy.
W latach 2010-2012 Grupa dokonywała sprzedaży produktów nabytych od swoich członków do podmiotu Firma Handlowa [...] [...], czyli do jednego ze swoich członków. Dopiero w drugim półroczu 2012 r. Grupa sprzedała swoje produkty innym podmiotom. Z protokołu kontroli "[...]" wynika, że w trakcie kontroli krzyżowej w podmiocie Zrzeszenie Producentów Owoców i Warzyw [...] we [...] ustalono, iż Zrzeszenie dokonało zakupu owoców i warzyw od Skarżącej i po zakupie odsprzedało je z zyskiem do F.H.[...] [...]. W badanym okresie nie potwierdzono płatności za zakupione przez F.H.[...] [...] owoce i warzywa na kwotę [...] zł. W odniesieniu do transakcji sprzedaży owoców i warzyw do PPHU [...] również ustalono, że nabyte od Skarżącej owoce i warzywa sprzedawane były następnie F.H.[...] [...]. Kontrolujący stwierdzili, że w badanym okresie PPHU [...] Zrzeszenie Producentów Owoców i Warzyw [...] pełniły rolę pośrednika w sprzedaży owoców i warzyw pomiędzy Skarżącą, a F.H.[...] [...] ( str. 7 protokołu i następne).
Sąd wskazuje, że obowiązujące przepisy wymagają, aby Grupa sprzedawała produkty na rynek osobom trzecim, a nie obrotu produktami pomiędzy osobami powiązanymi osobowo lub kapitałowo. Tylko sprzedaż na rynek powoduje zwiększenie wpływów finansowych Grupy. Pomoc finansowa z PROW ma na celu uzyskanie lepszych warunków w relacjach handlowych z osobami trzecimi, które wykorzystują rozdrobnienie polskiego rolnictwa w celu jednostronnego dyktowania warunków drobnym producentom rolnym.
Sąd zwraca uwagę, że sztuczność stworzenia warunków do uzyskania płatności polega na tym, że pozornie podjęte działanie mieści się w granicach prawa, jednakże celem takiego działania jest tylko chęć uzyskania płatności. Działanie takie natomiast nie ma żadnego uzasadnienia ekonomicznego, oprócz chęci otrzymania pomocy. Istotna dla oceny jest nie tylko więź prawna, ekonomiczna, czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także wskazówki świadczące o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami, co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Zdaniem Sądu, działania podjęte przez Grupę dowodzą, że Skarżąca wypełniła, zarówno obiektywny warunek wskazujący na stworzenie sztucznych warunków do otrzymania pomocy, poprzez utworzenie Grupy niezgodnie z celami wskazanymi w art. 122 rozporządzenia 1234/2007, jak również warunek subiektywny poprzez widoczny zamiar uzyskania korzyści (płatności) sprzecznych z celami systemu.
Słusznie organ odwoławczy wyjaśnił, że członkostwo w grupie producentów rolnych nie jest obowiązkiem, a wszystkie warunki i zobowiązania wynikające z tego członkostwa, prowadzące do uzyskania płatności z tytułu pomocy finansowej, członkowie grupy przyjmują dobrowolnie. Kluczowym warunkiem jednakże jest spełnianie celów określonych zarówno w prawie unijnych jak i krajowym. Sama pomoc finansowa jest udzielana wówczas, gdy grupa nie tylko jest zarejestrowana, ale także funkcjonuje zgodnie z celami, dla których została utworzona.
Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko organu, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały osiągnięte cele określone w Planie Dochodzenia do Uznania wpisujące się w treść art. 122 rozporządzenia 1234/2007.
Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu przedawnienia Sąd wskazuje, że podstawowym aktem prawnym na poziomie unijnym, regulującym instytucję przedawnienia dochodzenia zwrotu nieprawnie pobranego wsparcia finansowego, jest rozporządzenie nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, co na wstępie wyklucza odwołanie się do regulacji krajowej, w sprawach do których rozporządzenie to ma zastosowanie.
W myśl tego rozporządzenia w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem (art. 1 ust. 1 i 2).
Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 rozporządzenia. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany w ust. 1 (art. 3 ust. 1 i 3).
W art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 postanowiono, iż w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.
Wykładnię powyższego przepisu przeprowadził ostatnio Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r. o sygn. akt C-436/15 (polskie tłumaczenie wyroku dostępne w Systemie LEX). Trybunał zauważył, iż wobec braku definicji pojęcia "programu wieloletniego" w rozporządzeniu Rady (WE) nr 2988/95, należy określić zakres tego pojęcia przy uwzględnieniu znaczenia każdego z terminów wchodzących w jego skład, kontekstu w jakim pojęcie to jest użyte, a także celów uregulowania odnoszącego się do tego pojęcia (punkt 45). W tym względzie, jeśli chodzi przede wszystkim o użyte terminy, należy zaznaczyć, że termin "program" ma szeroki zakres i że terminy "program" i "projekt" mogą być używane zamiennie w rozumieniu art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia (punkt 46). Tak więc pojęcie "programu wieloletniego" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, stanowi pojęcie przekrojowe, mogące występować we wszystkich dziedzinach objętych politykami Unii, o ile ma miejsce wykorzystania środków budżetowych Unii (punkt 47). W związku z tym nie ma potrzeby ustalania ścisłego związku terminologicznego między tym pojęciem a pojęciami stosowanymi w różnych instrumentach ustanawiających różne fundusze przyznające pomoc finansową (punkt 48). Co się tyczy następnie kontekstu, w jaki wpisuje się to pojęcie oraz celów rozpatrywanego unormowania, po pierwsze [...] celem rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 jest przeciwstawianie się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym Unii (punkt 49). Po drugie art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie owego rozporządzenia jest częścią całości przepisów wskazanych w art. 3 ust. 1 mających na celu, jak wynika z pierwszego akapitu tego ustępu, określenie zasad przedawnienia postępować mających zastosowanie do nieprawidłowości określonych w art. 1 ust. 1 owego rozporządzenia, które odnoszą się do naruszenia przepisu prawa Unii wynikającego z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego powodującego lub mogącego spowodować szkodę w ogólnym budżecie Unii lub w budżetach przez nią zarządzanych (punkt 50).
Ponadto, odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu", Trybunał podniósł, iż rozporządzenie Rady (WE) nr 2988/95 nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenie programu", ponieważ [...] moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60). Ustalenie momentu "ostatecznego zakończenie programu" w celu stosowania zasady przedawnienia właściwej dla "programów wieloletnich", przewidzianej w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, zależy zatem od przepisów, które normują każdy program wieloletni (punkt 61). W celu ustalenia momentu "ostatecznego zakończenie programu" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, należy uwzględnić cel terminu przedawnienia, o którym mowa w owym przepisie. Przedawnienie przewidziane bowiem w owym przepisie pozwala po pierwsze zagwarantować, że dopóki program nie jest ostatecznie zakończony, dopóty właściwy organ może nadal podejmować czynności w sprawie nieprawidłowości, których dopuszczono się w ramach wykonywania tego programu, w celu ułatwienia ochrony interesów finansowych Unii. Po drugie celem tego przepisu jest zapewnienie pewności prawa dla podmiotów gospodarczych. Podmioty te powinny być bowiem w stanie określić, które z dokonywanych przez nie czynności można uznać za ostateczne, a które mogą być jeszcze przedmiotem dochodzenia (punkt 62). Ze względu na ten podwójny cel, aby określić datę "ostatecznego zakończenie programu", do której biegnie okres przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, należy uwzględnić dzień zakończenia danego "programu wieloletniego" (punkt 63). Po upływie nieprzekraczalnego terminu określonego przez Komisję dla zakończenia prac i dokonania płatności z tytułu związanych z tymi pracami wydatków kwalifikowalnych, projekt taki należy uznać za ostatecznie zakończony w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, bez uszczerbku dla ewentualnego przedłużenia na mocy nowej decyzji Komisji w tym zakresie (punkt 66).
W ocenie Sądu, skoro płatności dla Skarżącej były realizowane w ramach programu wieloletniego w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95, to okres przedawnienia zwrotu środków udzielonych Skarżącej, biegnie do ostatecznego zakończenia programu. Pomoc dla grup producentów owoców i warzyw finansowana jest w ramach Wspólnej Polityki Rolnej z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji, a zatem 4 letni okres przedawnienia liczony jest od 2018 r.
Wobec powyższego, Sąd podziela stanowisko organu, iż przedawnienie w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Jednocześnie Sąd nie uznał za zasadne uwzględnienie zawartych w skardze wniosków dowodowych. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu zgłoszone wnioski dowodowe nie były niezbędne do wyjaśnienia sprawy i z tego względu nie zasługiwały na uwzględnienie.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że zarzuty te stanowią w rzeczywistości polemiką z ustaleniami organu i nie zasługują na uwzględnienie.
Sąd nie stwierdził żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Organy administracyjne oceniły cały zgromadzony materiał dowodowy. Ocena zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji zawierającym wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów którym dał wiarę, a także podstawę prawną z przytoczeniem przepisów prawa. Organy nie naruszyły przy tym zasady legalności działania i zasady zaufania do organów państwa (art. 6 i 8 K.p.a.).
Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1, art. 80 K.p.a. Wbrew zarzutom Skarżącej organ II instancji właściwie ustalił stan faktyczny w odniesieniu do sztucznie stworzonych warunków w celu uzyskania pomocy oraz wskazał mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa krajowego i unijnego. Dokonując ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Prezes ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco wyjaśnił podjęte rozstrzygnięcie opierając argumentację na zgromadzonym materiale dowodowym. Nie naruszył tym samym również art. 80 K.p.a.
W tym stanie rzeczy, uznając decyzję za prawidłową, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.