I SA/Sz 329/23

I SA/Sz 329/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Jolanta Kwiecińska /sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Wiesława Achrymowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
art. 24 ust. 4 i 5, ust. 5f, art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 1a pkt 2, art. 26 § 5, art. 59 § 1, art. 29 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
art. 1 pkt 9
Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
art. 11 pkt 1
Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.35.2023.2 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
M. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] (dalej: "Organ odwoławczy") z [...] kwietnia 2023 r., [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] (dalej: "Organ egzekucyjny") z [...] marca 2023 r. znak: [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]
Stan faktyczny i prawny przedstawia się następująco.
Organ egzekucyjny wszczął wobec Strony postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych o numerach od [...]
do [...] wystawionych [...] sierpnia 2013 r. (wówczas na nazwisko H. ). Postępowanie egzekucyjne skierował do wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Bank S.A. i [...] grudnia 2022 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku prowadzonego przez ten bank.
Strona, w reakcji na ww. zajęcie, [...] stycznia 2023 r. złożyła do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] pismo, zawierające żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego a także uchylenia zajętych rachunków bankowych i zdjęcie wszystkich zajęć z nieruchomości. Skarżąca podniosła, że należności z tytułu składek, które objęto zajęciem rachunku bankowego uległy przedawnieniu podobnie jak odsetki za zwłokę, które ulegają wcześniejszemu przedawnieniu. Wskazała także, że nigdy nie otrzymała tytułów wykonawczych, które powołano w zawiadomieniu o zajęciu.
W dniu [...] marca 2023 r. Organ egzekucyjny wydał postanowienie znak: [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] Natomiast pismem z [...] marca 2023 r. Skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie.
Zaskarżonym do tutejszego Sądu postanowieniem z [...] kwietnia 2023 r. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie i wskazał w nim, że zarówno z postanowienia a także dokumentów załączonych do akt tej sprawy wynika, że:
1) kwestionowane należności objęte tymi tytułami wykonawczymi dotyczą składek za okres od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r.;
2) Skarżąca jako osoba prowadząca działalność była płatnikiem składek, zaewidencjonowanym pod nr [...], działalność prowadziła
z przerwami, od [...] września 2006 r. do [...] czerwca 2010 r. Z mocy prawa, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.1998.137.887 j.t. ze zm., dalej: "u.s.u.s") na Stronie jako płatniku składek ciążył obowiązek opłacenia należności z tytułu składek, oraz składanie w powyższym zakresie dokumentów zgłoszeniowych rozliczeniowych;
3) Organ egzekucyjny w związku z ujawnieniem na koncie Skarżącej stanu należności - zawiadomieniem z [...] marca 2013 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie, zdrowotne oraz Fundusz Pracy zawierających się w okresie od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r. Zawiadomienie o wszczęciu tego postępowania zostało wysłane na adres: ulica [...], [...] i odebrane [...] marca 2013 r. osobiście przez Skarżącą;
4) po zakończeniu postępowania, Organ egzekucyjny decyzją z [...] maja 2013 r.
nr [...] - wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s. - określił wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie, zdrowotne oraz Fundusz Pracy zawierających
się w okresie od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r. Decyzja została wysłana
na adres ulica [...], [...], za pośrednictwem operatora Poczta Polska i wróciła jako niepodjęta w terminie po dwukrotnym awizowaniu w dniach [...] maja 2013 r. i [...] maja 2013 r. Została uznana za doręczoną w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Decyzja jest prawomocna i wykonalna, nie złożono bowiem od niej odwołania do właściwego sądu z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, nie zmieniono jej również, ani nie uchylono z urzędu;
5) wobec braku wykonania należności wynikających z tej decyzji, Organ egzekucyjny [...] sierpnia 2013 r. wystawił tytuły wykonawcze od [...] do [...] wystawionych [...] sierpnia 2013 r. i skierował je do wykonania w trybie egzekucyjnym. Tytuły wykonawcze wysłane zostały na adres [...] i zostały odebrane [...] września 2013 r. przez małżonka M. H., jako dorosłego domownika (adres, pod który kierowano korespondencję jest tożsamy z adresem wskazanym pismem z [...] stycznia 2023 r.).
Organ odwoławczy wskazał, że podstawą dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym należności jest prawomocna decyzja ZUS z [...] maja 2013 r.
nr [...] obejmująca nieopłacone przez Stronę składki
na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres
od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r.
Organ odwoławczy stwierdził, że Oorgan egzekucyjny prawidłowo uznał, że wniosek Strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego podlega rozpatrzeniu na podstawie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2019.1438, dalej: "u.p.e.a.") w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r.
Ponadto w uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że w kwestii zarzutu przedawnienia tych należności, Organ egzekucyjny trafnie wskazał, że z dniem [...] stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U.2011.232.1378 j.t., dalej: "u.r.o.o.p.") zmieniającego treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s., skrócony został z 10 do 5 lat okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne.
Organ odwoławczy uznał, że skoro bieg przedawnienia spornych należności składkowych rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., przy rozstrzygnięciu
tej sprawy należało uwzględnić art. 27 ustawy zmieniającej, regulujący przepisy przejściowe. Wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.
Jak dalej wskazał Organ odwoławczy, organ rentowy z urzędu wszczął [...] marca 2013 r. postepowanie, którego przedmiot objęty został normą art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
W tym zakresie wystosowano do strony zawiadomienie z [...] marca 2013 r. o wszczęciu postepowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek
na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy zawierających się w okresie od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r. Zawiadomienie to wysłano na adres [...] i odebrane [...] marca 2013 r. osobiście przez Stronę. Po zakończeniu ww. postępowania [...] maja 2013 r. organ rentowy wydał decyzję, którą wysłano na ww. adres za pośrednictwem operatora Poczta Polska jednak przesyłka zawierająca decyzję wróciła jako niepodjęta w terminie po dwukrotnym awizowaniu [...] maja 2013 r. i [...] maja 2013 r. Przesyłka ta została uznana za doręczoną w trybie tzw. doręczenia zastępczego [...] czerwca 2013 r. Decyzja powyższa pozostaje prawomocna od [...] lipca 2013 r. – nie złożono bowiem od niej odwołania do właściwego sądu z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych jak i nie została ona ani zmieniona, ani uchylona z urzędu.
Organ odwoławczy stwierdził, że skoro składki za okres od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r., nie uległy przedawnieniu do 20 lipca 2011 r., tj. wejścia w życie art. 24 ust. 5f u.s.u.s., stąd przy ocenie przedawnienia należy uwzględnić okres zawieszenia spowodowany prowadzonym postępowaniem w przedmiocie określenia wysokości należności składkowych. Zatem bieg 5 letniego terminu przedawnienia liczony
od 1 stycznia 2012 r. uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. od [...] marca 2013 r. - dnia w którym organ rentowy zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania. Stan zawieszenia trwał do [...] lipca 2013 r. tj. uprawomocnienia ww. decyzji. Następnie do nieprzedawnionych należności składkowych organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych [...] sierpnia 2013 r. i doręczonych [...] września 2013 r.
W ocenie Organu odwoławczego bezsprzeczne zatem było, że termin przedawnienia należności za okres od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r. nie upłynął do dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, i to zdarzenie na nowo zawiesiło bieg terminu ich przedawnienia w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Zdaniem Organu do chwili obecnej należności za ten okres nie przedawniły i nie rozpoczął się dalszy bieg terminu przedawnienia.
Dodatkowo Organ odwoławczy odnosząc się do kwestii zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości KW nr [...] poinformował, że w toku tego postępowania zakresem wyjaśnienia objął pozostałe zaległości, tj. te objęte wpisem hipoteki na tej nieruchomości. Tych należności nie objęto zajęciem
rachunku bankowego z [...] grudnia 2022 r. Ustalił mianowicie, że przed Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] było prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] marca 2012 r. (ZUS mylnie podał [...] marca 2013 r.) o numerach: [...] i do czterech z nich zostało zakończone zapłatą.
Jak dalej wskazał Organ odwoławczy aaktualnie w egzekucji pozostaje jeden tytuł nr [...] a nie jak podał Zakład Ubezpieczeń Społecznych
w zaskarżonym postanowieniu. W ramach wyjaśnień udzielonych w toku tego postępowania z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych [...] Organ odwoławczy ustalił, że do wyegzekwowania z tego tytułu pozostaje składka za [...] w kwocie [...]zł. W ocenie Organu odwoławczego należność nie jest przedawniona, bowiem wszczęcie postępowania egzekucyjnego w marcu 2012 r. zawiesiło bieg terminu przedawniania i nie biegnie ono dalej do chwili obecnej. Uregulowanie należności objętej tym tytułem stanowić będzie podstawę do wykreślenia hipoteki. W tym zakresie Organ odwoławczy wskazał, że nie jest jednak właściwym organem.
Jednocześnie Organ odwoławczy wyjaśnił, że skoro Strona posiada nieruchomość KW nr [...], to nie sposób zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. stanowiącym o bezskuteczności egzekucji z uwagi na brak majątku.
W skardze wywiedzionej na ww. postanowienie Organu odwoławczego
z [...] kwietnia 2023 r., Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.:
a) art. 59 § 1 ust. 1 u.p.e.a. w zw. z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie skutkujące brakiem umorzenia egzekucji pomimo nieuprawnionego zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Skarżącej, albowiem zgodne z dyspozycją art. 24 ust. 5 u.s.u.s., po upływie przedawnienia egzekucja może nastąpić tylko ze składników majątkowych zabezpieczonych hipoteką;
b) art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy egzekucja prowadzona jest od kilku lat, a nadal należności nie zostały wyegzekwowane,
a czynności egzekucji wskazują na brak majątku lub źródła dochodu zobowiązanej, co przesądza o jej bezskuteczności.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że Organ nie powinien dokonywać zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zawiadomieniem z [...] grudnia 2022 r. Należy bowiem bezsprzecznie uznać, że termin przedawnienia należności minął w 2017 r. Wobec powyższego należności mogą być aktualnie egzekwowane jedynie z przedmiotu hipoteki i to w wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W innym wypadku roszczenie de facto nigdy nie uległoby przedawnieniu i generowałoby w sposób nieskończony odsetki, czego nie da się pogodzić chociażby z zasadami współżycia społecznego.
Skarżąca dodała, że egzekucja prowadzona jest od kilku lat a nadal należności
nie zostały wyegzekwowane. Czynności egzekucji (saldo niesłusznie zajętego konta bankowego) wskazują na brak majątku lub źródła dochodu zobowiązanej, co przesądza o bezskuteczności dalszej egzekucji.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym
na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 t.j.; dalej: "P.p.s.a.").
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do Skarżącej
na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr od [...]
do [...] wystawionych [...] sierpnia 2013 r. (odebrane przez dorosłego domownika [...] września 2013 r. k – 11 akt admin.), które obejmują zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych), ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2009 r. do maja
2010 r.
Organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a., a które uzasadniałyby umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do Skarżącej. Jak bowiem wskazał Organ niezasadny jest zarzut przedawnienia należności objętych postępowaniem egzekucyjnym. Wobec Skarżącej wszczęto bowiem zawiadomieniem z [...] marca 2013 r., odebranym przez Skarżącą osobiście, postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r. Po zakończeniu postępowania, Organ decyzją z [...] maja 2013 r. określił Skarżącej wysokość należności z tego tytułu. Decyzja ta została uznana za doręczoną w trybie tzw. doręczenia zastępczego w dniu [...] czerwca 2013 r. Decyzja pozostaje prawomocna od [...] lipca 2013 r. Jak bowiem wskazał Organ Skarżąca decyzji tej nie zaskarżyła jak również nie została ona ani uchylona, ani zmieniona
z urzędu. Powyższe stanowiło pierwszą czynność egzekucyjną zmierzającą
do wyegzekwowania należności z tytułu składek i skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.
Następnie do nieprzedawnionych należności składkowych organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych [...] sierpnia 2013 r. i doręczonych [...] września 2013 r. (doręczenie pełnoletniemu domownikowi – k. 11 akt admin). Jak wskazał organ termin przedawnienia pozostaje zawieszony do zakończenia postępowania egzekucyjnego, które nadal jest w toku. Nie ma zatem znaczenia podnoszony przez Skarżącą fakt braku podejmowania przez organ innych czynności egzekucyjnych i subiektywne przekonanie Skarżącej o przedawnieniu należności. Ponadto w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Organ skierował zajęcie do wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Bank S.A. Organ wskazuje również, że skoro Skarżąca pozostaje właścicielką nieruchomości KW nr [...], to nie sposób zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a.
Skarżąca z kolei stoi na stanowisku, że objęte postępowaniem należności uległy przedawnieniu zaś po upływie terminu przedawnienia egzekucja może nastąpić tylko ze składników majątkowych zabezpieczonych hipoteką, stosownie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., a zatem spełniona została przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. Ponadto w ocenie Skarżącej czynności egzekucyjne wskazują na brak majątku lub źródła dochodu Skarżącej, co przesądza o jej bezskuteczności.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia nie stwierdził naruszenia przepisów ani prawa materialnego, ani postępowania skutkujących koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem skargi jest postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny
są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo
iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
W ślad za dotychczasowym orzecznictwem zaznaczyć należy, że przepis
art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. dotyczy sytuacji trojakiego rodzaju. Po pierwsze, dotyczy okoliczności, gdy obowiązek nie jest wymagalny, co oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Po drugie, komentowany przepis dotyczy sytuacji, gdy obowiązek został umorzony lub wygasł z innego powodu, co oznacza, że obowiązek powstał i nie został wykonany, ale z innych powodów przestał istnieć przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na przykład dojdzie do wygaśnięcia obowiązku z innego powodu, jeżeli została uchylona decyzja,
na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy Po trzecie, komentowany przepis dotyczy sytuacji, gdy obowiązek nie istniał, tj. nie powstał przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (wyroki NSA z: 6 lipca 2010 r., II FSK 360/09; 15 września 2010 r., II FSK 701/09; wyrok WSA w Łodzi z 20 lipca 2022 r., I SA/Łd 429/22).
Ponadto jak stanowi art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna
z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Przy czym Sąd zauważa, że jedynym warunkiem skorzystania z przewidzianego w art. 59 § 2 u.p.e.a. uznania jest stwierdzenie, że w dacie wydania postanowienia
o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, brak jest możliwości uzyskania danych kwot - tak w chwili obecnej jak i - z uwagi na przyczyny takiej niemożności - w dającej
się widzieć przyszłości.
Zgodnie z kolei z art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Nie jest kwestią sporną w niniejszej sprawie, że [...] marca 2013 r. ZUS wystawił wobec Skarżącej tytuły wykonawcze o numerach od [...]
do [...] na podstawie ostatecznej ww. decyzji z [...] maja 2013 r. stwierdzającej, że Skarżąca jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek
na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres
od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r., tj. obejmujące okresy objęte postępowaniem egzekucyjnym, którego umorzenia organ odmówił zaskarżony postanowieniem. Ponadto - jak wynika z akt sprawy - zawiadomienie z [...] marca 2013 r. o wszczęciu postępowania zakończonego wydaniem ww. decyzji doręczone zostało skutecznie Skarżącej [...] marca 2013 r. (k.1-3 akt adm.) zaś ww. decyzja została skutecznie doręczona Skarżącej w trybie tzw. doręczenia zastępczego (k. 10-7 akt adm.). Skarżąca nie kwestionuje, że ww. decyzja stała się ostateczna. Sąd wskazuje również, że jak wynika z akt sprawy, ww. tytuły wykonawcze doręczone zostały Skarżącej [...] września 2013 r. (k. 11 akt admin.).
Kwestia sporna w sprawie dotyczy prawidłowości stwierdzenia przez Organ,
że należności objęte wystawionymi tytułami (o numerach od [...]
do [...] nie uległy przedawnieniu jak i prawidłowości uznania
przez Organ, że egzekucja ww. należności nie jest bezskuteczna. Tytuły wykonawcze obejmują zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych), ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2009 r. do maja 2010 r.
Powołując się na art. 32 u.s.u.s. Sąd wskazuje na odpowiednie zastosowanie
w sprawie do składek na ubezpieczenia zdrowotne przepisów dotyczących składek
na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie zaś z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia
2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2022.2561 t.j.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Kwestia przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne za sporny okres uregulowana była w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zgodnie z jego brzmieniem nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw - art. 1 pkt 9 (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.
Mając na uwadze, że bieg przedawnienia spornych należności składkowych rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., przy rozstrzygnięciu tej sprawy należało uwzględnić art. 27 ustawy zmieniającej, regulujący przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r.
Mając na uwadze powyższe zasadnie przyjęły organy, że skoro należności Skarżącej nie przedawniły się przed 1 stycznia 2012 r. to objęte zostały 5 - letnim okresem przedawnienia liczonym od 1 stycznia 2012 r.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że na bieg terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i nast. u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., III FSK 3443/21).
Rozważając kwestię braku przedawnienia zaległości składkowych organ w swojej decyzji wskazuje na zawieszenie biegu terminów przedawnienia.
Wobec powyższego wskazać należy, że stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
(w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. do 1 stycznia 2022 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym ww. brzmienie tego przepisu zmieniło się na mocy ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw - art. 24 ust. 5b u.s.u.s. otrzymał nowe następujące brzmienie - bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Wskazać należy, że według art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Natomiast zgodnie z art. 1a pkt 12 u.p.e.a., ilekroć w ustawie mowa jest o środku egzekucyjnym, to (w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych) rozumie się przez to egzekucję między innymi: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych,
z weksla, z ruchomości, z nieruchomości oraz z innych wymienionych w ustawie składników majątku. Pojęcie czynności egzekucyjnej oraz środka egzekucyjnego wskazuje, że zastosowanie środka egzekucyjnego oraz dokonanie pierwszej czynności egzekucyjnej odbywa się zawsze w ramach postępowania egzekucyjnego, a więc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym rozróżnić wszczęcie egzekucji administracyjnej od wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie egzekucji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., następuje co do zasady z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i odbywa się w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego ma miejsce z chwilą złożenia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. W przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu, jego wszczęcie nastąpi z chwilą pierwszego aktu procesowego organu (czynności procesowej) lub pierwszej czynności egzekucyjnej rozumianej jako działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Odnosząc powyższe rozważania do treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s., trzeba
w pierwszej kolejności zauważyć, że przepis ten nie daje w swojej warstwie językowej wystarczających wskazówek do stwierdzenia, kiedy najwcześniej może dojść do podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, ani czyja to może być czynność. Według wymienionego przepisu, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z treści tego przepisu można wnosić, że czynność ta nie musi być czynnością organu egzekucyjnego, egzekutora lub poborcy skarbowego,
a nawet nie musi być to czynność dokonana po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Mogłaby to więc być czynność wierzyciela dokonana nawet przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że za czynności zmierzające
do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości sądu, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego np. wierzytelności z rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych; podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (por. wyrok NSA z 9 lutego 2022 r., I GSK 1210/21, wyrok WSA w Gdańsku z 12 lipca 2017 r., I SA/Gd 737/17; wyrok WSA w Szczecinie
z 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16).
Z kolei w myśl dodanego od 20 lipca 2011 r. art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej (ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. Nr 138 poz. 808) art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne, nieopłaconych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia; w takich przypadkach okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust. 5f w brzmieniu nadanym niniejsza ustawą, uwzględnia się również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Mając na uwadze powyższe regulacje prawne, Sąd uznał za zasadne stanowisko Organów, zgodnie z którym w rozpoznawanej sprawie, przy ocenie przedawnienia, należy uwzględnić okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z po pierwsze wszczęciem i prowadzeniem postępowania w przedmiocie określenia Skarżącej wysokości należności składkowych i po drugie w związku z wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego.
Zasadnie zatem wskazał Organ, że bieg 5 letniego terminu przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. uległ zawieszeniu na podstawie ww. przepisów od dnia, w którym Organ zawiadomił Skarżącą o wszczęciu powyżej wskazanego postępowania w sprawie określenia Skarżącej wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy (14 marca 2013 r. data "Zawiadomienie o wszczęciu postępowania" i [...] marca 2013 r. jego doręczenia – k.1-3 akt adm.) i trwał do [...] lipca 2013 r., tj. uprawomocnienia tej decyzji (k.7-10 akt adm.). Ponadto – jak wynika z akt sprawy - w stosunku do Skarżącej, na podstawie ww. decyzji, wszczęto postepowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych [...] sierpnia 2013 r. tytułów wykonawczych nr j.w., które skutecznie doręczono Skarżącej [...] września 2013 r.
(k. 24-11 akt admin.).
Skoro zatem – jak zasadnie wskazał organ – należności za okres od kwietnia
2009 r. do maja 2010 r. nie uległy przedawnieniu do dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zaś wszczęcie postępowania egzekucyjnego skutkowało kolejnym zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ww. należności Skarżącej i jest ono nadal w toku – to tym samym bezzasadne okazały się zarzuty skargi w tym zakresie. Nie sposób bowiem uznać – jak tego chce Skarżąca – że doszło do przedawnienia należności objętych ww. postępowaniem egzekucyjnym, o umorzenie którego Skarżąca wnosiła. Choć Sąd zauważa, że okres prowadzonego przez Organ postępowania egzekucyjnego jest bardzo długi, to jednak zgodnie z ww. przepisami pozostaje to bez wpływu na skuteczność zawieszenia terminu przedawnienia w rozpoznawanej sprawie, które nadal trwa.
Sąd podziela również ustalenia Organu o braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., stanowiącym
o bezskuteczności egzekucji z uwagi na brak majątku, gdyż jak wynika z uzasadnienia postanowienia Skarżąca posiada nieruchomość KW nr [...] i faktu tego nie kwestionuje również w przedmiotowym postępowaniu.
W ocenie Sądu zasadnym było również objęcie przez Organ odwoławczy wyjaśnieniami pozostałych zaległości Skarżącej, tj. objętych wpisem hipoteki
na ww. nieruchomości Skarżącej i nie objętych zajęciem rachunku bankowego
z [...] grudnia 2022 r. Sąd wskazuje, że jak wynikało z ustaleń Organu przed Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] było prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] marca 2012 r.
(ZUS mylnie podał [...] marca 2013 r.) o numerach: [...]
i do czterech z nich zostało zakończone zapłatą. W egzekucji pozostaje jeden tytuł
nr [...], do wyegzekwowania z którego pozostaje składka za [...]
kwocie [...]zł. Jak wskazał Organ, a czego Skarżąca nie kwestionuje
w przedmiotowym postępowaniu, należność ta nie jest przedawniona, bowiem wszczęcie postępowania egzekucyjnego w marcu 2012 r. zawiesiło bieg terminu przedawniania i nie biegnie ono dalej do chwili obecnej. Uregulowanie należności objętej tym tytułem stanowić będzie podstawę do wykreślenia hipoteki.
W konsekwencji zarzuty skargi okazały się niezasadne, brak było podstaw
do umorzenia ww. postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku
do Skarżącej, przy czym argumentacja Organu w przedstawionym wyżej zakresie znajduje oparcie w aktach sprawy i nie jest dowolna.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.
Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.