V SA/WA 705/24

V SA/Wa 705/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Michał Sowiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Asesor WSA - Bożena Dąbkowska-Mastalerek, , Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 grudnia 2023 r. nr DZP-52/2023 w przedmiocie kary pieniężnej za stwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostało postępowanie zakończone decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: "Prezes Urzędu" lub "Prezes UOKiK") z dnia 21 grudnia 2023 r. nr DZP-52/2023 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za stwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Działając w oparciu o treść art. 13c ust. 2 i art. 13e ust. 2 w związku z art. 13b ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1790); dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych", "Ustawa Zatorowa" lub "Ustawa", Prezes UOKiK w dniu 16 grudnia 2020 r., wszczął postępowanie w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (dalej: "Spółka", "Skarżąca", "Strona postępowania" lub "Strona"), obejmujące okres lipiec, sierpień, wrzesień 2020 roku, tj. trzy kolejne miesiące, przypadające w okresie 2 lat przed dniem wszczęcia postępowania ("okres objęty postępowaniem").
Prezes Urzędu działając w oparciu o treść art. 74 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1689); dalej: "ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów" lub "u.o.k.i.k." oraz art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775); dalej: "k.p.a.", w piśmie z 11 października 2023 r. przedstawił Skarżącej zarzut nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, poprzez wskazanie świadczeń pieniężnych, które Prezes Urzędu uznał za niespełnione lub spełnione po terminie w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r.
Skarżąca pismem z dnia 2 listopada 2023 r. odniosła się do zarzutów przedstawionych w piśmie Prezesa Urzędu z dnia 11 października 2023 r.
Prezes Urzędu Decyzją z 21 grudnia 2023 r. nr DZP-52/2023 (tom. XLVII, k. 13727-13868) wraz z załącznikami nr 1-45 (tom XLVIII, k. 13870-14326, tom. XLIX, k. 14327-14626) na podstawie art. art. 13v ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych (Dz. U. poz. 2414): stwierdził nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. przez Spółkę, to jest działanie naruszające zakaz, o którym mowa w art. 13b ust. 1 i ust. 2 Ustawy; nałożył na Spółkę administracyjną karę pieniężną w wysokości 3 071 338,72 zł płatną do budżetu państwa; na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 13h Ustawy Zatorowej oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 13q Ustawy Zatorowej obciążył Spółkę kosztami niniejszego postępowania w wysokości 1.117,00 zł; zobowiązał Spółkę do zwrotu Prezesowi Urzędu kosztów postępowania w terminie 14 dni od dnia, w którym rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów stanie się ostateczne.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zgodnie z treścią art. 13b ust. 1 Ustawy, zakazane jest nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmioty, o których mowa w art. 2, niebędące podmiotami publicznymi.
Stosownie do art. 13b ust. 2 Ustawy, określającego znamiona deliktu administracyjnego, nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmiot, o którym mowa w art. 2, niebędący podmiotem publicznym, ma miejsce w przypadku, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2 000 000 złotych. W odniesieniu do postępowań wszczynanych w latach 2020 i 2021, nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych ma miejsce, gdy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wyniesie co najmniej 5 000 000 zł - stosownie do treści art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. poz. 1649, z późn. zm.).
W treści art. 4 pkt 1 Ustawa wskazuje, że transakcja handlowa oznacza umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. Umowy te (transakcje handlowe), posiadają zatem następujące cechy: są umowami odpłatnymi; przedmiotem umów jest dostawa towarów lub świadczenie usług; stronami tych umów są podmioty, o których mowa w art. 2 Ustawy; zostały zawarte w związku z prowadzoną przez te podmioty działalnością.
Świadczenia pieniężne, w rozumieniu Ustawy stanowią wynagrodzenie za dostawę towaru lub świadczenie usług w transakcjach handlowych.
Dla stwierdzenia, czy doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez Stronę postępowania, w toku niniejszego postępowania niezbędne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia poniższych przesłanek: posiadanie przez Stronę postępowania statusu przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 Ustawy; zawieranie transakcji handlowych w rozumieniu art. 4 pkt 1 Ustawy w związku z prowadzoną przez strony tych umów działalnością; nadmierne opóźnianie się przez Stronę postępowania ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem - stosownie do art. 13b Ustawy; posiadanie przez Stronę postępowania, statusu podmiotu niebędącego podmiotem publicznym.
Prezes Urzędu ustalił, że Spółka nie posiada statusu mikroprzedsiębiorcy, małego przedsiębiorcy lub średniego przedsiębiorcy w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.6.2014, str. 70); dalej: "Załącznik nr I do Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014", o którym mowa w art. 4 pkt 5 Ustawy. Powyższe daje podstawę do stwierdzenia, że jest ona dużym przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 6 Ustawy. Dokonując tych ustaleń Prezes Urzędu oparł się na informacjach uzyskanych od Strony i złożonym przez nią oświadczeniu, uznając je za wiarygodne.
Po dokonaniu opisanych w uzasadnieniu wyłączeń i weryfikacji zebranego w sprawie materiału dowodowego, Prezes Urzędu ustalił, że w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. Strona postępowania nie spełniła lub spełniła po terminie świadczenia pieniężne (dalej: "zakwestionowane świadczenia pieniężne"), które zostały wyszczególnione w opracowanych na potrzeby niniejszego dokumentu tabelach zebranych w poszczególnych grupach, przy czym: tabele z grupy A zawierają zakwestionowane świadczenia pieniężne, w których faktury były wystawione w walucie PLN; tabele z grupy B zawierają zakwestionowane świadczenia pieniężne, w których faktury były wystawione w walucie EUR, GBP, NOK, CZK, USD, DKK, RON, SEK, SHF, JPY, HUF; tabele z grupy C zawierają zakwestionowane świadczenia pieniężne, wynikające z wystawienia faktur dwuwalutowych, tj. część netto wyrażona w walucie EUR, GBP, USD, natomiast część dotycząca podatku VAT wyrażona w PLN.
Prezes Urzędu ustalił, że suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez Spółkę w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., wyniosła 573 281 829,41 złotych, a zatem przekracza próg ustawowy, o którym mowa wart. 13b ust. 2 Ustawy w zw. z art. art. 14 ust. 2 ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych.
W ocenie Prezesa Urzędu, w niniejszej sprawie zachodzą kumulatywnie wszystkie przesłanki dla stwierdzenia, że Strona postępowania nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., tj.: posiadała status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 Ustawy, zawierała transakcje handlowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 Ustawy, w związku z prowadzoną przez strony umów działalnością, nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem (stosownie do art. 13b ust. 1 i 2 Ustawy), nie posiada statusu podmiotu, będącego podmiotem publicznym.
W związku z powyższym, w ocenie Prezesa UOKiK, sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia, że w okresie objętym postępowaniem Strona naruszyła zakaz ustawowy, o którym mowa wart. 13b ust. 1 Ustawy, a zatem popełniła delikt administracyjny polegający na nadmiernym opóźnianiu się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.
Po przeanalizowaniu twierdzeń Spółki i przedstawionych przez nią dowodów, Prezes Urzędu nie dostrzegł podstaw do przyjęcia, aby w sprawie zachodziły przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary lub jej obniżenia.
Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 13v ust. 6 Ustawy, Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli wartość niespełnionych lub spełnionych po terminie przez stronę postępowania świadczeń pieniężnych, za które obliczono by jednostkowe kary, jest równa lub mniejsza od wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez tę stronę postępowania w okresie objętym postępowaniem.
W ślad za pismem z dnia 19 lutego 2021 r. Strona postępowania wniosła o odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za nadmierne opóźnianie się w spełnianiu świadczeń pieniężnych na podstawie art. 13v ust. 6 Ustawy, wskazując jednocześnie, że wartość należności przeterminowanych w okresie objętym postępowaniem w rozumieniu art. 13v ust. 6 Ustawy wynosi 751 392 193,22 zł. Ponadto, wskazała, że "nie generuje zatorów lecz sama jest ich ofiarą", a poprzez swoje finansowanie bankowe płaci dostawcom szybciej, aniżeli sama otrzymuje swoje należności, przyczyniając się tym samym do zmniejszenia zatorów płatniczych i przyspieszenia obiegu pieniądza w gospodarce. Swoje stanowisko Strona podtrzymała w piśmie z dnia 4 marca 2021 r., wskazując, że w jej ocenie wartość świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie w okresie objętym postępowaniem wynosi 715 356 719,77 zł, natomiast wartość świadczeń pieniężnych niespełnionych lub spełnionych przez Spółkę po terminie w okresie objętym postępowaniem wynosi 594 633 573,83 zł.
Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, ustalono, że suma wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych oraz otrzymanych po terminie przez Stronę w okresie objętym postępowaniem wyniosła 408 441 982,18 PLN i tym samym, jest niższa od ustalonej sumy wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez Stronę w tym samym okresie. Ustalona wartość odnosi się do dokumentów sprzedaży zidentyfikowanych w przekazanych przez Stronę plikach JPK_VAT w ewidencji sprzedaży oraz w oparciu o dokumenty przekazane przez kontrahentów Strony w ślad za pismami z dnia 7 lutego 2022 r., 10 lutego 2022 r., 11 lutego 2022 r., 11 kwietnia 2022 oraz 13 stycznia 2023 r., dla których Prezes Urzędu zidentyfikował otrzymanie przez Stronę świadczenia pieniężnego.
Wobec tego, suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez Stronę postępowania, za które obliczono by jednostkowe kary, jest większa od sumy wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych oraz otrzymanych po terminie przez Stronę w okresie objętym postępowaniem.
W świetle powyższych ustaleń, dokonanych w oparciu o przedstawiony przez Stronę materiał dowodowy uzupełniony w toku postępowania o materiał dowodowy otrzymany od kontrahentów Strony, na rzecz których w badanym okresie Strona świadczyła usługi, Prezes Urzędu nie stwierdził podstaw do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o treść art. 13v ust. 6 Ustawy.
Zgodnie z art. 13v ust. 7 Ustawy, w przypadku, gdy do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
Organ zaznaczył, że Strona postępowania wniosła o odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o art. 13 ust. 7 Ustawy dopiero w piśmie z dnia 2 listopada 2023 r. w odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa UOKiK wraz z uzasadnieniem postawionego zarzutu z dnia 11 października 2023 r. Dlatego też, zarówno na etapie zawiadomienia, jak i decyzji, Prezes UOKiK zbadał i dokonał analizy przesłanek odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej pod kątem ww. przepisu Ustawy, konfrontując je z twierdzeniami podniesionymi przez Stronę w ww. piśmie.
Zdaniem Prezesa Urzędu, wbrew twierdzeniom Spółki, wskazać należy, że, opóźnienia w płatnościach na rzecz jej kontrahentów w miesiącach: lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. były skutkiem wprowadzenia przez ustawodawcę w początkowym etapie pandemii oraz zarząd Spółki ograniczeń służących zapobieganiu rozprzestrzeniania się wirusa COVID-19, tenże okres postępowania, a więc miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. to czas, w którym epidemia COVID-19 nie miała już charakteru zdarzenia nagłego, czy też nieprzewidywalnego i niemożliwego do przewidzenia. Przedsiębiorcy mieli już bowiem znaczny czas na dostosowanie sposobu prowadzenia działalności gospodarczej do nowych realiów rynkowych. Tym samym, Prezes UOKiK stoi na stanowisku, że COVID-19 w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. nie był już zdarzeniem wyczerpującym znamiona siły wyższej.
Ograniczenia wywołane stanem epidemii nie są nową, ani też nagłą okolicznością w miesiącach: lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. Wynika to z faktu, że już od dnia 14 do dnia 20 marca 2020 r. na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz.U. z 2020 r. poz. 433). Z kolei, od dnia 20 marca 2020 r. obowiązuje stan epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. z 2020 r. poz. 490). Skoro zatem odstąpienie od wymierzenia kary w oparciu o art. 13c ust. 7 Ustawy następuje, gdy do opóźnienia się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych dochodzi na skutek działania siły wyższej, tj. gdy pomiędzy zdarzeniem, mającym charakter siły wyższej a nadmiernym opóźnianiem się w spełnianiu świadczeń pieniężnych zachodzi związek przyczynowo - skutkowy, to należy uznać, w świetle argumentacji i dowodów przedstawionych przez Spółkę, że w okresie objętym niniejszym postępowaniem stan epidemii istniał już od dłuższego czasu. Dlatego też, w ocenie Prezesa Urzędu, należy przyjąć, że stan epidemii nie stanowi siły wyższej, która zaistniała nagle i uniemożliwiła Spółce w sposób niekontrolowany dochowanie należytej staranności przy regulowaniu płatności na rzecz jej kontrahentów.
W pismach z 12 maja 2021 r. oraz z 17 sierpnia 2023 r. Spółka podniosła, iż w jej ocenie zachodzą przesłanki uprawniające Prezesa UOKiK do odstąpienia od wymierzonej kary, o których mowa zarówno w art. 13v ust. 6, jak i art. 13v ust. 8 Ustawy, tj. przewaga należności nad zobowiązaniami oraz inny uzasadniony przypadek. Z kolei, w piśmie z dnia 2 listopada 2023 r. w odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa UOKiK wraz z uzasadnieniem postawionego zarzutu z dnia 11 października 2023 r. Strona podtrzymała swój wniosek o uznanie art. 9 ust. 1 Ustawy za przepis wymuszający swoje zastosowanie przy ustalaniu terminów płatności w transakcjach ujętych w Tabeli nr 2 z kontrahentami wskazanymi w pkt. 11.1. petitum pisma Spółki z 12 maja 2021 r., a tym samym - wniosek o odstąpienie od wymierzenia kary na podstawie art. 13v ust.8 Ustawy.
Skarżąca wskazała bowiem, że Ustawa nie znajduje zastosowania do kontraktów eksportowych i kontraktów realizowanych z zastosowaniem prawa obcego, przez co niemożliwe może stać się zastosowanie w niniejszej sprawie art. 13v ust. 6 Ustawy. Stąd też, w jej ocenie, uzasadnione jest domaganie się przez nią odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o art. 13v ust. 8 Ustawy.
Zdaniem Prezesa Urzędu, pierwotna argumentacja Spółki dotycząca odstąpienia od wymierzenia kary w oparciu o art. 13v ust. 6 Ustawy, a to w następstwie uznania art. 9 ust. 1 Ustawy za przepis wymuszający swoje zastosowanie, w istocie ma na celu uzasadnienie wniosku Strony o odstąpienie od wymierzenia kary w oparciu o art. 13v ust. 8 Ustawy. Ostatecznie, Prezes Urzędu stwierdził, że Spółka wnosi o odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 8 Ustawy, poprzez uznanie art. 9 ust. 1 Ustawy za przepis wymuszający swoje zastosowanie (w oparciu o art. 9 Rzym I) przy obliczaniu terminów płatności należności dla ustalenia spełnienia przesłanki z art. 13v ust. 6 Ustawy i przyjęcie, że termin zapłaty rozpoczyna swój bieg po upływie 30 dni od dnia otrzymania towaru lub wykonania usługi.
W piśmie z 2 listopada 2023 r. w odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa UOKiK wraz z uzasadnieniem postawionego zarzutu z 11 października 2023 r. Spółka podniosła także, że nie zgadza się ze stanowiskiem Prezesa UOKiK, iż będąc dużym przedsiębiorcą od lat działającym na rynku nie jest stroną słabszą w ww. transakcjach i dokonała wyboru prawa obcego jako właściwego dla ww. transakcji korzystając ze swobody umów.
Zdaniem Skarżącej, jako podmiot prywatny, jest ona stroną słabszą w ww. transakcjach z kontrahentami należącymi do struktury publicznej. W tym celu wyjaśniła, że w realizacji umów w ramach zamówień publicznych zasada swobody umów podlega ograniczeniu.
Ponadto, Spółka ponownie nie zgodziła się z twierdzeniem Prezesa Urzędu co do uznania przepisu art. 9 ust. 1 Ustawy jako przepisu wymuszającego swoje zastosowanie za zbyt daleko idącą ingerencję w przepisy państwa, w którym ma nastąpić lub nastąpiło wykonanie zobowiązań wynikających z ww. transakcji. W jej ocenie, wolą polskiego ustawodawcy było przyznanie art. 9 ust. 1 Ustawy międzynarodowej skuteczności, a to z tego powodu, iż zgodnie z art. 2 pkt 7 Ustawy przepisy ustawy zatorowej znajdują zastosowanie w transakcjach, których stronami są przedsiębiorcy z państw członkowskich UE, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej. Po raz kolejny Skarżąca wskazała, że brak uznania art. 9 ust. 1 Ustawy za przepis wymuszający swoje zastosowanie doprowadzi do sytuacji, w której dopuszczalne będzie zastrzeżenie terminu na badanie towaru przekraczającego 30 dni od daty dostarczenia towaru, a co za tym idzie - dojdzie do wydłużenia umownego terminu płatności, a transakcje te zostaną uznane za spełnione w terminie i nieuwzględnione przy obliczaniu sumy należności przeterminowanych w okresie objętym postępowaniem na potrzeby stwierdzenia wystąpienia przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary określonej w art. 13v ust. 6 Ustawy.
Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że przepis wymuszający swoje zastosowanie musi oddziaływać ogólnie, w stosunku do wszystkich potencjalnych adresatów normy prawnej. Takiego wniosku nie można oczywiście utożsamiać ze skutkiem czynności w konkretnym stanie faktycznym, gdyż można stwierdzić, że skutki czynności stron konkretnego stosunku prawnego powstają w szczególności poza terytorium państwa, którego przepis ma być zastosowany. W takim przypadku można dojść do zupełnie odwrotnego wniosku, a mianowicie, iż przepis, który ze względu na jego cel jest jednoznacznie normą wymuszającą swoje zastosowanie, traci swój wymuszający charakter, jeżeli skutki konkretnych czynności stron stosunku prawnego powstają wyłącznie bądź też przeważnie poza terytorium tego państwa. Przepis wymuszający swoje zastosowanie w zasadzie charakteryzuje się tym, że powinien mieć na celu ochronę określonych dóbr publicznych (w najszerszym tego słowa znaczeniu - podstawowych reguł zachowania), i to zawsze i we wszystkich okolicznościach.
Mając na względzie powyższe, w ocenie Prezesa, za zasadne należy uznać stwierdzenie, że koncepcja przepisów wymuszających stanowi przejaw unilateralnej metody rozstrzygania kolizji praw, zaś przepisy te same wyznaczają zakres swojego zastosowania i wynika on z ich treści i (lub) celu. Przepisy wymuszające mają, co do zasady, pierwszeństwo przed prawem właściwym, korygując skutki jego zastosowania, a decyzja sądu co do ich zastosowania lub uwzględnienia zależy od oceny okoliczności konkretnego przypadku. Przepisy wymuszające to normy, których nie dotyczy zwyczajny proces poszukiwania prawa właściwego i znajdują one zastosowanie bez względu na legis causae. Funkcjonują poza jego zakresem, na innych zasadach. Przynależą do prawa publicznego, a nie prawa prywatnego, chronią interesy wspólne (państwowe) w sposób bezpośredni (niem. Eingriffsnormen, fr. lois de police de direction) - nie zaś interesy prywatne jednostek, choćby pośrednio realizowały one także interesy zbiorowe określonych grup społecznych (niem. Sonderprivatrecht, fr. lois de police de protection). Do pierwszej kategorii zalicza się m.in. przepisy antymonopolowe
Jednocześnie, Prezes Urzędu podkreślił, że zakwalifikowanie polskich przepisów imperatywnych do kategorii przepisów nadrzędnych (wymuszających swoje zastosowanie) nie powinno być dokonywane zbyt pochopnie. Artykuł 8 ust. 1 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe wymaga bowiem stanowczo, aby taka kwalifikacja wynikała w sposób niewątpliwy z treści lub celów odnośnych przepisów. Przy analizie celów należy z kolei zwrócić uwagę zwłaszcza na cechy wskazane w art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Rzym I, a więc rozważyć, czy przestrzeganie analizowanych przepisów stanowi istotny element ochrony interesów publicznych naszego państwa, takich jak organizacja polityczna, społeczna lub gospodarcza. Ustalenie, że dany przepis imperatywny ma na celu przede wszystkim ochronę interesu publicznego, przemawiać będzie silnie za jego charakterem wymuszającym (nadrzędnym), zwłaszcza wtedy, gdy tylko przyznanie mu takiego charakteru zapewni temu przepisowi maksymalną skuteczność w stosunkach obrotu międzynarodowego.
Spółka domagała się w postępowaniu odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o art. 13v ust. 8 Ustawy. Jednakże, jak podkreślił Prezes UOKiK, co do zasady, to indywidualne ustalenia stron transakcji handlowej dotyczące terminu zapłaty określają, kiedy dłużnik będzie popadał w stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Z kolei, w toku prowadzonego postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, Prezes Urzędu ustala datę wymagalności świadczenia pieniężnego poszczególnej transakcji handlowej, przyjmując, co do zasady, termin płatności ustalony przez strony takiej transakcji (o ile mieści się on w ramach zakreślonych art. 7 i art. 13 ustawy).
W konkluzji, w ocenie Prezesa Urzędu, wniosek w przedmiocie uznania art. 9 ust. 1 Ustawy za przepis wymuszający swoje zastosowanie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślono, że dla możliwości zakwalifikowania ww. przepisu, jako wymuszającego swoje zastosowanie, konieczne jest dokonanie oceny, czy jego przestrzeganie spełnia wymogi istotności w kontekście ochrony interesów publicznych Rzeczpospolitej Polskiej. Jednocześnie, nie można pomijać, że postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych są postępowaniami prowadzonymi w interesie publicznym, który to interes dotyczy ogółu. Z kolei, jego naruszenie następuje wówczas, gdy zagrożony jest interes ogólnospołeczny. Nie ulega wątpliwości, że delikt administracyjny, jakim jest nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych jest deliktem rzutującym na szerszy krąg podmiotów, a ponadto, negatywnie wpływa na gospodarkę. Podkreślenia wymaga, że z mocy przepisów prawa, popełnienie deliktu administracyjnego wiąże się z ryzykiem poniesienia odpowiedzialności prawnej. Przy czym, na kanwie przepisów Ustawy odpowiedzialność ta materializuje się poprzez nałożenie administracyjnych kar pieniężnych na strony postępowań w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Nie sposób jednak upatrywać się w tej formie funkcji wyłącznie represyjnej, czy też fiskalnej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że piętnowanie przez ustawodawcę, a w konsekwencji organy regulacyjne, poszczególnych zachowań (w tym poprzez system kar administracyjnych) spełnia funkcję informacyjno-edukacyjną (zwłaszcza poprzez prawny obowiązek publikowania wydanych przed Prezesa Urzędu decyzji administracyjnych), jak również funkcję prewencyjną. O ile, z perspektywy stron prewencja indywidualna ma wymiar jednostkowy, o tyle już funkcja prewencji generalnej wpływa na nieograniczony krąg podmiotów, które mogą dopuszczać się popełnienia danego deliktu administracyjnego, co z kolei wpływa na kwestie gospodarcze.
Prezes UOKiK wyjaśnił, iż wniosek Strony oparty jest na ochronie własnego interesu, zwłaszcza, że jak sama wskazała, system oferowania towarów i usług wpisuje się w przyjęty u Spółki "model biznesowy", a który to "model biznesowy" ma wpływ w wymiarze gospodarczym na interes indywidualny Strony - nie zaś interes publiczny. Prezes Urzędu podtrzymał, że gdyby przyjąć i uznać w niniejszym postępowaniu art. 9 st. 1 Ustawy za przepis wymuszający swoje zastosowanie, wówczas Spółka, bazując m.in. na swoim "modelu biznesowym", mogłaby uniknąć odpowiedzialności prawnej z tytułu nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, które niewątpliwie miało miejsce.
Odnosząc się zaś do kwestii terminów dotyczących badania towarów, bezsprzecznie, z treści art. 9 ust. 1 Ustawy wynika, że terminy te nie mogą przekroczyć 30 dni, licząc od dnia otrzymania towaru lub usługi.
Prezes Urzędu zgodził się ze Spółką, która wskazała, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 4 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz. Urz. UE L 48 z 23.2.2011, str. 1); dalej: "Dyrektywa", w przypadku, gdy przewidziano procedurę przyjęcia lub weryfikacji, za pomocą której ma zostać potwierdzana zgodność towarów lub usług z umową, państwa członkowskie zapewniają, aby maksymalny czas trwania tej procedury nie przekraczał 30 dni kalendarzowych od daty otrzymania towarów lub usług, chyba że w umowie wyraźnie ustalono inaczej i pod warunkiem że nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela w rozumieniu art. 7.
Prezes UOKiK wyjaśnił, iż polski ustawodawca skorzystał z uprawnienia, jakie zostało przewidziane w art. 12 ust. 3 ww. Dyrektywy, zgodnie z którą państwa członkowskie mogły utrzymać lub wprowadzić w życie przepisy, które są korzystniejsze dla wierzyciela niż przepisy niezbędne do spełnienia wymogów niniejszej dyrektywy.
Prezes Urzędu stanął na stanowisku, że tak opisane rozbieżności pomiędzy regulacjami przyjętymi w poszczególnych krajach członkowskich pozostają bez wpływu na kwestię konkurencyjności, czy też dywersyfikowanie statusów poszczególnych przedsiębiorców w kontekście tego, czy są "eksporterami", czy też nie. Jednocześnie, wymaga podkreślenia, że mając świadomość potencjalnych rozbieżności, należy przyjąć, iż Strona postępowania, prowadząc działalność gospodarczą jako podmiot profesjonalny, godzi się na nie. Tym samym, Spółka, jako profesjonalny przedsiębiorca występujący w obrocie, podejmuje ryzyko gospodarcze i przez pryzmat swojego "modelu biznesowego" kształtuje swoją pozycję na rynku. Okoliczności te, w ocenie Prezesa UOKiK, nie mogą jednak stanowić przesłanek do tego, aby w indywidualnej sprawie Strony, Prezes Urzędu mógł, kierując się interesem publicznym, przychylić się do wniosku Spółki.
Prezes Urzędu wyjaśnił, że nie może ingerować w treść zawartych przez Stronę umów i zgodnie z jej oczekiwaniami, skrócić terminy badania towaru do 30 dni. Zwłaszcza, że takiej ingerencji ze strony Prezesa UOKiK nie było w stosunku do kontrahentów krajowych. Gdyby bowiem - zgodnie z oczekiwaniami Strony postępowania - skrócić terminy badania towaru określone w umowach z kontrahentami zagranicznymi do 30 dni, zgodnie z brzmieniem art. 9 ust. 1 Ustawy, taki sam zabieg należałoby zastosować w stosunku do umów zawartych przez Spółkę z kontrahentami krajowymi. Tymczasem, w przypadku kontrahentów krajowych, Prezes Urzędu pozostawił tę kwestię do regulacji stronom umów, które w sposób swobodny i nieskrępowany ustaliły wiążącą je treść. W ocenie Prezesa UOKiK, działanie, którego domaga się Strona postępowania, stanowiłoby niedopuszczalną ingerencję w treść umów stron.
Z powyższych względów, Prezes Urzędu nie uznał treści art. 9 ust. 1 Ustawy za przepis, o którym mowa w art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Rzym I.
W skardze na powyższą decyzję Spółka zarzuciła naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 7 k.p.a., w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, poprzez:
a. naruszenie zasady bezpośredniości postępowania dowodowego i oparcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w głównej mierze na zestawieniach transakcji handlowych realizowanych przez Skarżącą w okresie objętym niniejszym postępowaniem, tj. tzw. Tabeli nr i 1 Tabeli nr 2, zawierających dane wtórne z systemu księgowego skarżącej, przygotowanych przez Skarżącą na wezwania Prezesa UOKiK, nie zaś na dokumentach źródłowych, w tym w szczególności dokumentach umów;
b. brak ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla oceny, czy Skarżąca w okresie objętym postępowaniem nadmiernie opóźniała się w płatnościach w transakcjach handlowych, tj.: umownych terminów płatności, statusów dostawców, dat dostaw towarów/wykonania usług, rodzaju faktur wystawianych przez dostawców, terminów na weryfikację zgodności towaru lub usługi z umową, istnienia istoty i treści umowy, dat zawarcia transakcji handlowych, prawa właściwego dla transakcji handlowych;
co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało nałożeniem na Skarżącą administracyjnej kary pieniężnej, pomimo braku wyjaśnienia czy Skarżąca w okresie objętym postępowaniem nadmiernie opóźniała się w płatnościach w transakcjach handlowych;
2. art. 8 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, poprzez wezwanie Skarżącej do przekazania informacji w sprawie poprzez wypełnienie tabeli Microsoft Excel, tj. tzw. Tabeli nr 1, która wprowadzała w błąd i wymuszała podawanie niewłaściwych danych, np. daty zakupu zamiast daty zawarcia umowy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ podanie przez Skarżącą danych w Tabeli nr 1 w sposób narzucony przez Prezesa UOKiK skutkowało nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego w niniejszej sprawie;
3. art. 8 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej i art. 13f ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Ustawy Zatorowej, poprzez:
a. zobowiązanie Skarżącej do opracowania zestawień danych dotyczących transakcji handlowych realizowanych w okresie objętym postępowaniem, w szczególności tzw. Tabeli nr 1, Tabeli nr 2 i tabeli dotyczącej kompensat, w sytuacji, w której art. 13f ust. 1 Ustawy Zatorowej nie uprawnia Prezesa UOKiK do żądania od przedsiębiorcy przedłożenia opracowań, którymi przedsiębiorca nie dysponuje;
b. brak poinformowania Skarżącej o celu przedłożenia informacji ujętych w Tabeli nr 1 wbrew art. 13f ust. 2 pkt 2 Ustawy Zatorowej, w szczególności, poprzez zatajenie, że prawdziwym celem zbierania informacji było, aby udzielone informacje stanowiły jedyny dowód w postępowaniu dotyczący kluczowych okoliczności, który ma zastąpić zebranie i ocenę dowodów bezpośrednich,
c. wykorzystanie przymusowego położenia Skarżącej, polegającego na tym, że zgodnie z pouczeniami zawartymi w wezwaniach Prezesa UOKiK do opracowania przez Skarżącą ww. zestawień, brak ich przedłożenia w wyznaczonym przez Prezesa UOKiK terminie, mógł skutkować nałożeniem na Skarżącą sankcji w wysokości 50.000.000 EUR;
d. dopuszczenie w. zestawień jako dowodów, pomimo że zostały one pozyskane w sposób sprzeczny z prawem;
co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie zostały oparte, wobec pominięcia dokumentów źródłowych, na dowodach wytworzonych i pozyskanych w sposób sprzeczny z prawem;
4. art. 8 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, poprzez brak wskazania w uzasadnieniu Decyzji dowodów, na podstawie których Prezes UOKiK ustalił: (i) datę wystawienia dowodu zakupu, (ii) datę wpływu dowodu zakupu, (iii) kwotę świadczenia pieniężnego, (iv) umowny termin płatności oraz (v) datę zapłaty dla każdego świadczenia pieniężnego, które zostało przez Prezesa UOKiK uznane za spełnione z opóźnieniem lub niespełnione w okresie objętym postępowaniem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkuje brakiem możliwości dokonania kontroli instancyjnej Decyzji;
5. art. 13v ust. 1 Ustawy Zatorowej, poprzez wydanie Decyzji nakładającej na Skarżącą administracyjną karę pieniężną, pomimo braku jednoznacznego ustalenia, wskutek wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, czy w okresie objętym postępowaniem Skarżąca nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało nałożeniem na Skarżącą administracyjnej kary pieniężnej, pomimo braku podstaw do jej nałożenia;
6. art. 108a ust. 1a, ust. 3 i ust. 7 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług ("Ustawa VAT"), art. 13v ust. 1 i 2 Ustawy Zatorowej, art. 2 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy, poprzez wymierzenie Skarżącej jednostkowych kar pieniężnych w sytuacjach, w których termin płatności dla transakcji handlowych rozliczanych w mechanizmie podzielonej płatności liczony był od daty wystawienia faktury, a brak dokonania płatności przez Skarżącą w terminie wynikał z braku doręczenia przez dostawcę faktury, tj. z okoliczności, niezależnych od Skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało wymierzeniem Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w zawyżonej wysokości;
7. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych ("Nowelizacja Ustawy Zatorowej z 4 listopada 2022 r."), art. 13b ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U.2023.1790, Znowelizowana Ustawa Zatorowa), art. 13b ust. 1 i 2 Ustawy Zatorowej, art. 13v ust. 1 i 2 Ustawy Zatorowej, poprzez wymierzenie Skarżącej jednostkowych kar pieniężnych w odniesieniu do świadczeń pieniężnych w walutach obcych, w sytuacji gdy przepisy Ustawy Zatorowej nie regulowały kursu walutowego, według którego powinna być wyliczona wartość świadczeń pieniężnych w walutach obcych na potrzeby ustalenia wystąpienia nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych oraz na potrzeby wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej za nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało wymierzeniem Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w zawyżonej wysokości;
8. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 81a § 1 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, poprzez przyjęcie, że nie występował bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy: (i) przeszkodami w terminowym spełnianiu świadczeń pieniężnych, spowodowanymi ograniczeniami związanymi z pandemią COVID-19, na początkowym etapie jej rozwoju, a (ii) opóźnieniami Skarżącej w płatnościach w transakcjach handlowych w okresie objętym postępowaniem, ponieważ Skarżąca nie udowodniła ww. związku przyczynowo skutkowego, w sytuacji gdy Prezes UOKiK był zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia, czy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 7 Ustawy Zatorowej, a w przypadku braku możliwości usunięcia wątpliwości co do tego, czy takie przesłanki wystąpiły, rozstrzygnąć je na korzyść Skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało brakiem odstąpienia od wymierzenia Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 7 wzgl. ust. 8 Ustawy Zatorowej;
9. art. 13v ust. 7 Ustawy Zatorowej, poprzez brak odstąpienia od wymierzenia Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej z powodu braku ustalenia przez Prezesa UOKiK, na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, że do nadmiernego opóźniania się przez Skarżącą ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych w okresie objętym postępowaniem doszło na skutek działania siły wyższej w postaci COVID-19, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało wymierzeniem Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej pomimo istnienia podstaw do odstąpienia od jej nałożenia;
10. art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) ("Rozporządzenie Rzym I"), poprzez brak uznania art. 9 ust. 1 Ustawy Zatorowej jako przepisu wymuszającego swoje zastosowanie przy ustalaniu: (i) terminów na badanie zgodności towaru z umową, zastrzeżonych w kontraktach z odbiorcami Skarżącej oraz (ii) terminów płatności świadczeń pieniężnych należnych Skarżącej w okresie objętym niniejszym postępowaniem, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało brakiem odstąpienia od nałożenia na Skarżącą administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 6 Ustawy Zatorowej;
11. art. 13v ust. 8 Ustawy Zatorowej, poprzez brak odstąpienia od wymierzenia Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej za nadmierne opóźnianie się w spełnianiu świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, pomimo zaistnienia uzasadnionych przyczyn, przejawiających się w fakcie, że Skarżąca nie jest źródłem zjawiska zatorów płatniczych, a ich ofiarą, a formalny brak podstaw do odstąpienia przez Prezesa UOKiK od nałożenia na Skarżącą administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 6 Ustawy Zatorowej, wynikał ze: (i) specyfiki branży, w której Skarżąca prowadzi swoją działalność, (ii) słabszej pozycji rynkowej Skarżącej względem jej odbiorców, należących do struktury publicznej, (iii) różnic w implementacji przepisów Dyrektywy w porządkach prawnych poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej, a także (iv) okoliczności związanych z COVID-19, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało nałożeniem na Skarżącą administracyjnej kary pieniężnej, pomimo spełnienia przesłanek do odstąpienia od jej nałożenia;
12. art. 189d pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, poprzez brak uwzględnienia przy wymierzaniu Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej okoliczności popełnienia przez Skarżącą deliktu nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, tj. w szczególności faktu, że Skarżąca nie jest źródłem zjawiska zatorów płatniczych, a ich ofiarą, a formalny brak podstaw do odstąpienia przez Prezesa UOKiK od nałożenia na Skarżącą administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 6 Ustawy Zatorowej, wynikał ze: (i) specyfiki branży, w której Skarżąca prowadzi swoją działalność, (ii) słabszej pozycji rynkowej Skarżącej względem jej odbiorców, należących do struktury publicznej, (iii) różnic w implementacji przepisów Dyrektywy w porządkach prawnych poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej, a także (iv) okoliczności związanych z COVID-19, (v) braku doręczenia/opóźnień w doręczaniu Skarżącej faktur płatnych w mechanizmie podzielonej płatności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało wymierzeniem Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w wysokości nieadekwatnej do stopnia naruszenia art. 13b ust. i 2 Ustawy Zatorowej;
13. art. 189c k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, z art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. ("Konstytucja RP"), art. 8 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, art. 49 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej ("KPP UE"), poprzez wymierzenie Skarżącej jednostkowych kar pieniężnych za opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, które składają się na administracyjną karę pieniężną wymierzoną Skarżącej w Decyzji, przy zastosowaniu stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w dacie wydania Decyzji, tj. 16,75 % w stosunku rocznym zamiast przy zastosowaniu stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w czasie popełnienia przez Skarżącą deliktu administracyjnego, tj. w miesiącach lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., 10,1 % w stosunku rocznym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało wymierzeniem Skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w zawyżonej wysokości.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o:
1. stwierdzenie nieważności zaskarżonej Decyzji w całości, jako wydanej bez podstawy prawnej w zakresie nałożenia kary pieniężnej w odniesieniu do świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych oraz jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa poprzez zastosowanie kary obowiązującej w dacie wydania Decyzji, a nie popełnienia czynu oraz naruszeniem zasady oficjalności w postępowaniu dowodowym;
2. względnie uchylenie zaskarżonej Decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się przez Skarżącą ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. w części, w jakiej Sąd uzna prowadzenie postępowania za bezprzedmiotowe, w tym w odniesieniu do świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych wobec braku określenia w ustawie sposobu wyliczenia kar jednostkowych za opóźnienia w spełnianiu tych świadczeń.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 31 października 2024 r. Spółka przedstawiła następujące dodatkowe zarzuty i argumenty uzasadniające skargę:
a. naruszenie art. 1 ust. 1 Ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: UOKiK) w zw. z art. 1 ust. 1 i motywem 36 Dyrektywy oraz w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP, poprzez wydanie zaskarżonej Decyzji przez organ, który nie posiadał do tego kompetencji, co jest wynikiem niespełnienia przesłanki interesu publicznego, która aktualizuje kompetencje Prezesa UOKiK do nakładania kar na podstawie Ustawy Zatorowej.
b. naruszenie art. 4 pkt 1 Ustawy Zatorowej, poprzez brak zastosowania i zamiast tego przyjęcie, że transakcją handlową nie jest umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usług, lecz sama czynność powodująca obowiązek podatkowy w zakresie podatku od towarów i usług (VAT) skutkująca obowiązkiem wystawienia faktury VAT, co skutkowało uproszczonym przyjęciem, że każda faktura wymieniona w wypełnionej przez Skarżącą Tabeli nr 1 jest transakcją handlową w rozumieniu Ustawy Zatorowej.
c. naruszenie art. 13b ust. 1 Ustawy Zatorowej w zw. z art. 7 ust. 2 i art. 7 ust. 2a Ustawy Zatorowej oraz art. 155 § 2 k.c. i art. 487 § 2 k.c., poprzez przyjęcie, że w świetle tych przepisów deliktem podlegającym administracyjnej karze jest kwalifikowana tylko kwotowo forma opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego z ominięciem okoliczności dotyczących wykonania umowy przez wierzyciela, a termin zapłaty określony w umowie nie może przekraczać 60 dni od daty doręczenia faktury, z pominięciem okoliczności, czy, kiedy oraz w jakiej części dostawa towaru lub usługi została dokonana (doszło do przejścia własności rzeczy na nabywcę - art. 155 § 2 KC), podczas gdy przepis art. 7 ust. 2 i art. 7 ust. 2a Ustawy Zatorowej mówi o "fakturze lub rachunku potwierdzającym dostawę towaru lub usługi".
d. naruszenie art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. ("Konstytucja RP"), art. 20, art. 22, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także naruszenie art. 7 ust. 1 zd. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 49 ust. 1 zd. 2 i ust. 3 Karty Praw Podstawowych w zw. z art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP, art. 189c k.p.a. oraz naruszenie art. 8 ust. 1 Dyrektywy, w zw. z art. 13v ust. 2 Ustawy Zatorowej w związku z art. 13q Ustawy Zatorowej, poprzez brak działania Prezesa UOKiK na podstawie i w granicach wyznaczonych tymi przepisami, czego skutkiem było nałożenie na Skarżącą kary pieniężnej, której wysokość została arbitralnie określona przez Prezesa UOKiK, w oparciu o współczynnik dowolnie ustalony przez inny organ administracyjny dla okresu, który nastąpił po popełnieniu rzekomego deliktu w sytuacji, w której art. 13v ust. 2 Ustawy Zatorowej: zawiera formułę wyliczenia kary pieniężnej, która nie pozwala na określenie wysokości kary pieniężnej, względnie wysokość kary nie jest określona ustawą, skoro konieczny do jej ustalenia zmienny współczynnik ustalany jest w drodze uchwały Rady Polityki Pieniężnej Narodowego Banku Polskiego, publikowanej w Dzienniku Urzędowym NBP, natomiast ustalenie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych następuje w drodze obwieszczenia Ministra Rozwoju i Technologii, który sam określa datę publikacji takiego obwieszczenia w Monitorze Polskim, względnie zawiera formułę wyliczenia kary pieniężnej skutkującą nałożeniem kary według jej wysokości obowiązującej w dacie nałożenia kary, a nie popełnienia czynu, tj. przy zastosowaniu przepisów określających wysokość stawki odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązujących w dacie wydania Decyzji (16,75% w stosunku rocznym, zamiast względniejszych przepisów obowiązujących w dacie popełnienia zarzucanego deliktu, tj. 10,1%), względnie przewiduje nakładanie kary ustalanej w sposób sztywny jako sztywnego wyniku działań matematycznych, niezależnie od okoliczności sprawy, w tym stopnia zawinienia sprawcy;
e. naruszenie art. 7 i art. 10 Konstytucji, art. 1, art. 2 § 1 i § 3 oraz art. 189 k.p.c., jak również art. 6, art. 10, art. 28 i art. 97 ust. 1 pkt 4) k.p.a. oraz art. 58 § 3 k.c., poprzez brak zastosowania i stwierdzenie przez Prezesa UOKiK nieważności elementów stosunków zobowiązaniowych, z pominięciem obowiązku uprzedniego zawieszenia postępowania i bez zapewnienia stronom relewantnych umów (kontrahentom Skarżącej) możliwości wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ich praw i obowiązków wynikających z tych umów, w sytuacji, w której Prezes UOKiK: nie posiada kompetencji do ustalenia treści stosunku cywilnoprawnego, w tym orzekania o ważności lub nieważności elementów stosunków cywilnoprawnych, gdyż wyłączną kompetencję do czynienia ustaleń w tym zakresie - zgodnie z art. 10 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1, art. 2 § 1 i § 3 oraz art. 189 k.p.c. - posiadają sądy powszechne, przed wydaniem Decyzji był zobowiązany zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a., do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny zagadnienia wstępnego w postaci ustalenia, czy przedmiotowe elementy stosunków zobowiązaniowych są nieważne, orzekając o nieważności relewantnych elementów stosunków zobowiązaniowych rozstrzygnął o prawach i obowiązkach kontrahentów Skarżącej, którzy nie byli stronami postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej Decyzji, orzekając o nieważności relewantnych elementów stosunków zobowiązaniowych, nie ustalił, czy dana czynność zostałaby dokonana bez postanowień dotkniętych nieważnością (art. 58 § 3 k.c.), przyjmował nieważność poszczególnych postanowień umów, bez zebrania materiału dowodowego (dokumentów umów) i bez zapoznania się z ich treścią;
f. naruszenie art. 12 w zw. z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (dalej: Rozporządzenie Rzym I), poprzez pominięcie tego przepisu w całości i stosowanie przepisów Ustawy Zatorowej do wykładni, oceny wykonania zobowiązań z umów, skutków niewykonania zobowiązań i nieważności umów z pominięciem przepisów prawa właściwego, w tym mających zastosowanie w danym kraju przepisów stanowiących implementację Dyrektywy (zatorowej) i przez to uznanie przepisów Ustawy Zatorowej jako przepisów wymuszających swoje zastosowanie.
W piśmie procesowym z 20 listopada 2024 r. Prezes UOKiK ustosunkował się do dodatkowych zarzutów Skarżącej wnosząc o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że Prezes UOKiK nie naruszył przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 13f ust. 1 Ustawy Zatorowej w toku postępowania podmioty, o których mowa w art. 2, także w przypadku gdy nie są stronami transakcji handlowej, są obowiązane do przekazywania koniecznych informacji i dokumentów na żądanie Prezesa Urzędu. W art. 13f ust. 2 wskazano, iż żądanie, o którym mowa w ust. 1, powinno zawierać: wskazanie zakresu informacji; wskazanie celu żądania; wskazanie terminu udzielenia informacji; określenie struktury i formatu przekazywanych danych oraz sposobu ich przekazania, pouczenie o sankcjach za nieudzielenie informacji lub za udzielenie informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd. Ponadto, zgodnie z art. 13f ust. 3 każdy ma prawo składania, na piśmie, z własnej inicjatywy lub na prośbę Prezesa Urzędu, wyjaśnień dotyczących istotnych okoliczności sprawy.
Regulacja zawarta w art. 13f ust. 1 i 2, w zakresie w jakim przyznaje Prezesowi Urzędu szczególne uprawnienia w zakresie doboru i gromadzenia materiału dowodowego koniecznego do załatwienia sprawy administracyjnej, jest wzorowana na analogicznej instytucji przewidzianej w przepisie art. 50 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym celem przepisu art. 50 ust. 1 u.o.k.i.k., jest ochrona interesu publicznego rozumianego jako uzyskanie przez organ rzetelnych i prawdziwych informacji, uznanego przez ustawodawcę jako ważny interes, o czym świadczy wysokość kary przewidzianej w przepisie art. 106 ust. 2 u.o.k.i.k. (v. wyrok SA w Warszawie z 4 lipca 2014 r., sygn. akt VI ACa1629/13, LEX nr 1548571).
Zgodnie z art. 13g ust. 1 Ustawy Zatorowej Prezes Urzędu może w toku postępowania żądać od podmiotów, o których mowa w art. 2, także w przypadku gdy nie są stronami transakcji handlowej, prowadzących księgi podatkowe przy użyciu programów komputerowych, przekazania całości lub części tych ksiąg oraz dowodów księgowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznych nośnikach danych, w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, o której mowa w art. 193a § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, z późn. zm.); dalej "O.p.", wskazując rodzaj ksiąg podatkowych oraz okres, którego dotyczą. Zgodnie zaś z art. 193 § 1 i 2 O.p. księgi podatkowe prowadzone rzetelnie i w sposób niewadliwy stanowią dowód tego, co wynika z zawartych w nich zapisów. Księgi podatkowe uważa się za rzetelne, jeżeli dokonywane w nich zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty. Spełnienie tej przesłanki (łącznie z brakiem wystąpienia nieprawidłowości ksiąg o czym mowa § 3 tego przepisu), powoduje, że księgi podatkowe korzystają ze szczególnej mocy dowodowej.
Istotne jest przy tym w sprawie, że Skarżąca nie twierdziła, że przekazane przez nią księgi podatkowe w istocie zawierały zapisy niezgodne z rzeczywistością, przeto że nie stanowią dowodu tego, co wynika z zawartych w niej zapisów.
Ponadto, kompetencja Prezesa do określenie struktury i formatu przekazywanych danych oraz sposobu ich przekazania powiązana jest systemowo z unormowaniem zawartym w art. 13c ust. 3 Ustawy Zatorowej, zgodnie z którym wszczęcie postępowania poprzedza przeprowadzana przez Prezesa Urzędu analiza prawdopodobieństwa nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Analiza ta obejmuje identyfikację obszarów, w których ryzyko powstawania takiego opóźniania się jest największe, w szczególności analiza ta uwzględnia szacowaną wartość świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez dany podmiot i liczbę wierzycieli, którzy takich świadczeń od tego podmiotu nie otrzymali lub otrzymali je po terminie. Analiza ta opiera się na danych uzyskanych przez Prezesa Urzędu od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, który, zgodnie z art. 299f § 1 O.p. przekazuje Prezesowi Urzędu informację o ustaleniu prawdopodobieństwa wystąpienia opóźnień w spełnianiu przez podmiot obowiązany do przesyłania, bez wezwania organu podatkowego, danych wynikających z ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, świadczeń pieniężnych w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, wynikających z faktur otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, za który to prawdopodobieństwo zostało ustalone, zwane dalej "prawdopodobieństwem wystąpienia opóźnień".
Zgodnie z art. 299f § 2 O.p. prawdopodobieństwo wystąpienia opóźnień uznaje się za ustalone, jeżeli suma wartości świadczeń pieniężnych niezapłaconych prze dany podmiot w terminie 60 dni od dnia otrzymania faktury wynosi w okresie kolejnych 3 miesięcy co najmniej 2 000 000 zł. W § 4 wskazano, iż informacja o ustaleniu prawdopodobieństwa wystąpienia opóźnień obejmuje dane identyfikujące podmiot oraz inne dane w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia analizy prawdopodobieństwa, o której mowa w art. 13c ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 2013 r., o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w tym dane wynikające z przesyłanych przez podatników ewidencji, o których mowa w art. 109 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, z informacji i zestawień, o których mowa w art. 119zq, oraz z Centralnego Rejestru Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników. Szczegółowy zakres danych określa porozumienie, o którym mowa w § 9.
Istotne jest również, że zgodnie z art. 193a O.p. § 1 w przypadku prowadzenia ksiąg podatkowych przy użyciu programów komputerowych, organ podatkowy może żądać przekazania całości lub części tych ksiąg oraz dowodów księgowych za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznych nośnikach danych, w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, o której mowa w § 2, wskazując rodzaj ksiąg podatkowych oraz okres, którego dotyczą. Struktura logiczna postaci elektronicznej ksiąg podatkowych oraz dowodów księgowych, z uwzględnieniem możliwości wytworzenia jej z programów informatycznych używanych powszechnie przez przedsiębiorców oraz automatycznej analizy danych, jest dostępna w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Rodzaj danych przekazywanych przez Spółkę w Tabeli nr 1 i nr 2 oraz ich struktura i format jest zatem ściśle powiązany z rodzajem, strukturą i formatem danych podatkowych przekazywanych przez Skarżącą Szefowi KAS oraz znajdujących się w księgach podatkowych Spółki oraz przekazywanych Prezesowi Urzędu przez Szefa KAS.
Nieuprawnione jest zatem stwierdzenie Skarżącej, że dane do wypełnienia w Tabeli nr 1 wprowadzały w błąd i wymuszały na Stronie podawanie niewłaściwych danych. Dane przekazane przez Spółkę podlegają zestawieniu i weryfikacji z danymi zawartymi w plikach JPK_VAT, JPK_WB, księgach rachunkowych (JPK_KR), ewidencji rozrachunków z dostawcami oraz otrzymanymi od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.
Organ zasadnie podniósł również, iż w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego w głównej mierze opiera się na informacjach uzyskiwanych od stron prowadzonych postępowań, które są najlepiej zorientowane i posiadają najlepszą wiedzę we wszelkich kwestia dotyczących ich działalności. W orzecznictwie antymonopolowym wskazuje się, że Prezes Urzędu może żądać od przedsiębiorcy będących w jego posiadaniu danych i informacji rzeczywiście niezbędnych do wykorzystywania ich na potrzeby wydania decyzji administracyjnej. Podkreśla się, że w pierwszej kolejności Prezes Urzędu może domagać się informacji objętych obowiązującą sprawozdawczością finansowo-księgową. Nie może natomiast wymagać od Strony, aby ta tworzyła opracowania lub inne analizy nie przewidziane w obowiązujących przepisach (v. wyrok Sądu Antymonopolowego z 6 września 1993 r., sygn. akt XVII Amr 22/93, Wokanda 1994/2/54).
Należy zauważyć, iż zgodnie ze stosowanym w spornym postępowaniu odpowiednio, na podstawie art. 13h Ustawy Zatorowej, art. 74 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu, wydając decyzję kończącą postępowanie, uwzględnia tylko te zarzuty, do których strony mogły się ustosunkować. Regulacja ta związana jest z modelem postępowania dowodowego w postępowaniu zatorowym, który uwzględnia szczególne obowiązki podmiotów, do których skierowano żądanie przekazania koniecznych informacji i dokumentów, stanowiąc dodatkową gwarancję procesową stron co do ich udziału w postępowaniu administracyjnym i wpływu na jego wynik.
Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej.
W ocenie Sądu, sposób gromadzenia materiału dowodowego i jego weryfikacja na podstawie dowodów w postaci plików "JPK_VAT" i "JPK_WB", mających postać elektronicznych ksiąg podatkowych i dowodów księgowych w strukturze logicznej w pełni realizuje zasadę szybkości i prostoty postępowania. Informacje przekazane przez Skarżącą, wtedy gdy były sprzeczne z danymi zawartymi w plikach "JPK_VAT" i "JPK_WB" lub budziły wątpliwości z innych powodów, za każdym razem były weryfikowane w oparciu dane zawarte w dokumentach źródłowych - w skanach faktur, potwierdzeniach przelewu, wyciągach z ksiąg rachunkowych, umowach, dokumentach dot. potrąceń umownych i potrąceń ustawowych. W sytuacji, gdy podane przez Skarżącą umowne terminy zapłaty nie budziły wątpliwości organu, nie było potrzeby ich dalszej weryfikacji.
W zakresie transakcji symetrycznych Prezes Urzędu nie ingerował w umowne terminy zapłaty także wtedy gdy przekraczały one termin 60 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi.
Natomiast w wypadku transakcji asymetrycznych dokonywanych z podmiotami MŚP (tom XLVII, k. 13786), Prezes Urzędu ingerował w umowne terminy zapłaty, gdy przekraczały one termin 60 dni, liczony od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, a to z uwagi na bezwzględny zakaz ustalania w umowie dłuższych terminów wynikający z art. 7 ust. 2a Ustawy Zatorowej. W takich wypadkach, na podstawie art. 13 ust. 2 Ustawy Zatorowej, prawidłowo przyjmowany był maksymalny, ustawowy, 60-dniowy termin zapłaty liczony od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi albo od dnia otrzymania przez dłużnika towaru lub usługi (art. 7 ust. 4 Ustawy Zatorowej). Maksymalny termin zapłaty dla każdego ze świadczeń pieniężnych wynikających z transakcji handlowych zawartych po dniu 1 stycznia 2020 r. w relacjach asymetrycznych (tom XLVII, k. 13786, k. 13843 i verte) Prezes Urzędu ustalił na podstawie dat wpływu faktur wskazanych przez Skarżącą w ostatecznej Tabeli nr 1 zweryfikowanych w plikach JPK_VAT lub potwierdzonych dokumentem źródłowym oraz dat dostawy towaru potwierdzonych dokumentami dostawy przekazanymi w toku postępowania przez Stronę lub jej kontrahentów (tom XLVII, k. 13843 i verte).
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał zatem na prawidłowe ustalenie umownych terminów zapłaty wszystkich świadczeń pieniężnych objętych kontrolowanym postępowaniem.
Sąd podziela stanowisko organu, iż w postępowaniu zatorowym nie jest rozstrzygany spór cywilny. Przedmiotem takiego postępowania jest ustalenie, czy Strona postępowania nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem, a contrario, czy terminowo regulowała świadczenia pieniężne wynikające z transakcji handlowych w rozumieniu art. 4 pkt 1 Ustawy Zatorowej. Skarżąca jako przedsiębiorąca musi wiedzieć jakie są ustalone z jej udziałem umowne terminy zapłaty, gdyż w oparciu o owe terminy dokonywane są płatności, wyliczane jest opóźnienie w spełnieniu świadczeń pieniężnych, zamieszczane są dane w księgach rachunkowych i podatkowych, czy też składane jest ministrowi właściwemu do spraw gospodarki sprawozdanie, o którym mowa w art. 13a Ustawy Zatorowej. Prezes Urzędu mógł zatem oprzeć ustalenia w zakresie umownych terminów zapłaty na informacjach pozyskanych bezpośrednio od Spółki.
Odnośnie kwestii badania terminów na weryfikacje towarów lub usług należ wskazać, że pismami z dnia 31 maja 2023 r. organ wezwał kontrahentów do przekazania informacji, czy umowa przewidywała badanie towaru, a jeżeli tak do przekazania dokumentów potwierdzających datę zakończenia badania towaru, ponadto w tabeli przekazanej do kontrahentów stanowiącej załącznik nr 1 do wezwania z 31 maja 2023 r. Prezes Urzędu zamieścił kolumnę "Data zakończenia badania towaru lub usługi (w przypadku gdy umowa przewidywała badanie towaru)", którą kontrahent Spółki był zobowiązany wypełnić (tom XLVII, k. 13859 verte).
Nieuprawniony jest zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej.
Organ wyjaśnił, że budowa "Tabeli nr 1" została oparta o strukturę pliku "JPK_VAT". Poszczególne kolumny Tabeli nr 1 odpowiadają odpowiednim pozycjom w pliku "JPK_VAT" i dzieje się to m.in. w kolumnie nr 3, 4 ,5 i 6 Tabeli nr 1. Przy weryfikacji poszczególnych struktur logicznych Prezes Urzędu posiłkował się informacjami zamieszczonymi w BIP w broszurze informacyjnej dotyczącej struktury JPK_VAT (3) wersja_2018_02_14. W broszurze wskazano, że data zakupu to data wystawienia dowodu zakupu, z kolei data wpływu to data wpływu dowodu zakupu o ile jest inna niż data zakupu, w przypadku tożsamej daty zakupu i daty wpływu można pozostawić puste pole (pole opcjonalne). Przyjęcie powyższej metody budowy Tabeli było zasadne celem ułatwienia Skarżącej, jak i Prezesowi Urzędu interpretacji zawartych w niej danych, mając na względzie, że w prowadzonym postępowaniu kluczową okolicznością wymagająca ustalenia jest termin zapłaty (a w konsekwencji wynikająca z niego data wymagalności) danego świadczenia pieniężnego (art. 13b ust. 2, art. 13v ust. 1, 2 i 6 Ustawy Zatorowej), nie zaś data zawarcia takiej transakcji handlowej.
Odnośnie do transakcji handlowych zawartych przed 1 stycznia 2020 r. Prezes Urzędu na podstawie dokumentów zamówień ustalił daty zawarcia transakcji handlowych, i w przypadku transakcji zawartych przed 1 stycznia 2020 r. ustalił, że w relacjach handlowych obowiązują terminy zapłaty wynikające np. z zawartej umowy, zamówienia czy też wprost z faktury (tom XLVII, k. 13859 verte). Oznacza to, że dla transakcji handlowych zawartych przed 1 stycznia 2020 r., potwierdzonych wystawionymi przed 1 stycznia 2020 r. zamówieniami obowiązuje termin zapłaty zgodny z umową, bowiem zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. poz. 1649) do transakcji handlowych w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 10 zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Innymi słowy terminy zapłaty wynikające z transakcji handlowych zawartych przed 1 stycznia 2020 r. nie były skracane do 60 dni, nawet w przypadku, gdy ustalony w nich termin zapłaty przekraczał 60 dni.
Jeżeli zaś chodzi o zarzut dotyczący braku zawarcia w "Tabeli nr 1" kolumny dotyczącej daty dostawy towaru, to ustalenia w tym zakresie dokonywane były na podstawie dokumentów i informacji uzyskiwanych od kontrahentów Skarżącej, w każdym wypadku, gdy było to konieczne z punktu widzenia art. 7 ust. 2a w z wz. z art. 13 ust. 2 Ustawy Zatorowej.
Odnosząc się do zarzutu braku ustalenia daty dostawy towaru należy wyjaśnić że fakt dostawy towaru lub zrealizowania usługi oraz fakt doręczenia faktury VAT (o których mowa w art. 7 ust. 2 i 2a i 4 Ustawy Zatorowej) lub też okoliczność przejścia własności rzeczy oznaczonej co do gatunku zgodnie z art. 155 § 2 k.c., nie stanowi warunku rozpoczęcia biegu umownego terminu zapłaty określonego w zawartej przez Skarżącą transakcji handlowej (chyba, że strony konkretnej transakcji handlowej dokonały właśnie takich ustaleń), a w konsekwencji warunku bez którego nie może dojść do opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Wyjątek stanowi tu sytuacja, w której ustalony przez strony transakcji handlowej termin zapłaty dłuższy niż 60 dni, jako niezgodny z postanowieniami art. 7 ust. 2a Ustawy Zatorowej, został skrócony do ustawowego terminu 60 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, albo liczonych zgodnie z art. 7 ust. 4 lub art. 9 ust. 2 Ustawy Zatorowej (art. 13 ust. 2 Ustawy).
Sąd, w świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, podziela stanowisko Prezesa UOKiK, że Skarżąca znała zakres informacji, jaki ma podać uzupełniając Tabelę nr 1 i była wielokrotnie wzywana do złożenia wyjaśnień odnośnie pojawiających się wątpliwości i rozbieżności dotyczących poszczególnych transakcji handlowych. W wezwaniach zawarto prawidłowe pouczenie o możliwości nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w przypadku udzielenia informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd. Niesporne jest, iż z treści wezwań wynikało, że informacje przekazywane przez Skarżącą w wypełnionej Tabeli nr 1 będą stanowić istotny materiał dowodowy.
Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej i art. 13f ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Ustawy Zatorowej.
Należy wyjaśnić, iż żądanie przekazania przez Spółkę koniecznych informacji i dokumentów w określonej strukturze i formacie znajduje swoje oparcie w treści art. 13f ust. 1 i ust. 2 Ustawy Zatorowej. Informacje o ilości oraz szczegółach poszczególnych transakcji handlowych zawieranych przez Skarżącą zawarte w "Tabelach" stanowiły okoliczności istotne z punktu widzenia prowadzonego postępowania. Należało więc je uznać za informacje konieczne, które były w posiadaniu Skarżącej. Podane przez Skarżącą umowne terminy zapłaty są oświadczeniem wiedzy i jako takie stanowią podstawę czynienia ustaleń faktycznych. Skarżąca wyjaśniła w skardze, że dane wyekstrahowane z systemów księgowych były ręcznie weryfikowane przez jej pracowników oraz uzupełniane o dane z dokumentów źródłowych. Wynika z tego, że Skarżąca przekazywała Prezesowi Urzędu dane sprawdzone i zweryfikowane z dokumentami źródłowymi, przeto dane te były jak najbardziej miarodajne do czynienia ustaleń faktycznych. Wskazać również należy, iż pouczenie Skarżącej o sankcjach za nieudzielenie informacji lub za udzielenie informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd stanowiło ustawowy obowiązek organu (art. 13f ust. 2 pkt 5 Ustawy Zatorowej), zaś sama sankcja przewidziana została w art. 13t ust. 1 Ustawy.
Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej.
Organ wyjaśnił w odpowiedzi na skargę, że w uzasadnieniu Decyzji w pkt. IV. Ustalenia faktyczne i prawne - naruszenie zakazu przez Stronę wymieniono cały szereg dowodów stanowiących podstawę czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. Materiał dowodowy stanowiły zatem tabelarycznie informacje, uzyskane od Strony postępowania o zawieranych przez nią transakcjach handlowych, w których występuje jako dłużnik zobowiązany do spełnienia świadczenia pieniężnego, oraz uzgadnianych przez nią terminach zapłaty świadczeń pieniężnych wymagalnych w okresie objętym postępowaniem, a także datach i sposobach ich zapłaty, które to informacje zostały zbiorczo określone jako "Ostateczna Tabela nr 1", na którą składają się tabele przekazane za pismami z 19 lutego 2021 r. oraz 21 czerwca 2021 r. oraz plikach przekazanych za pismem z 28 kwietnia 2023 r. stanowiących uzupełnienie Tabeli nr 1 o transakcje nie ujawnione w pierwotnej Tabeli nr 1, jak również informacji zawartych w tabelach przekazanych w toku postępowania korygujących pierwotne terminy zapłaty, przekazanych za pismami z 18 października 2021 r., 5 stycznia 2023 r. 17 marca 2023 r. oraz 31 marca 2023 r.
Z kolei, w stosunku do występowania przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary, o której mowa w art. 13v ust. 6 Ustawy, punkt wyjścia analizy materiału dowodowego stanowiły ujęte tabelarycznie informacje uzyskane od Strony postępowania o zawieranych przez nią transakcjach handlowych, w których występuje jako wierzyciel uprawniony do otrzymania świadczenia pieniężnego oraz uzgadnianych przez nią terminach zapłaty świadczeń pieniężnych wymagalnych w okresie objętym postępowaniem, a także datach i sposobach otrzymania zapłaty, które to informacje zostały przekazane do postępowania w ślad za pismem Spółki z 21 czerwca 2021 r. Prezes Urzędu dokonał analizy opierając się na informacjach uzyskanych w tym zakresie od kontrahentów Strony.
Prezes UOKiK dokonał ustaleń co do istnienia i wysokości świadczeń pieniężnych, w oparciu o dane zawarte w ewidencji podatkowej zawierającej dane niezbędne do prawidłowego sporządzenia deklaracji podatkowej oraz informacji podsumowującej. Obowiązek prowadzenia ewidencji wynika z art. 109 ust. 3 ustawy o VAT. Ewidencja powinna zawierać w szczególności dane niezbędne do określenia przedmiotu i podstawy opodatkowania, wysokości kwoty podatku należnego, korekt podatku należnego, kwoty podatku naliczonego obniżającej kwotę podatku należnego, korekt podatku naliczonego, kwoty podatku podlegającej wpłacie do urzędu skarbowego lub zwrotowi z tego urzędu, a także inne dane służące identyfikacji poszczególnych transakcji, w tym numer, za pomocą którego kontrahent jest zidentyfikowany na potrzeby podatku VAT lub podatku od wartości dodanej.
Ewidencja VAT została ujęta w postaci elektronicznej jako Jednolity Plik Kontrolny zawierający struktury logiczne określające układ konkretnych informacji wewnątrz pliku (dalej JPK_VAT). W oparciu o dane zawarte w JPK_VAT_Zakup oraz informacje przedstawione przez Spółkę w Ostatecznej Tabeli nr 1 Prezes Urzędu stwierdził, że Skarżąca zawierała z kontrahentami umowy, których przedmiotem była odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usług, z których wynikał obowiązek spełnienia przez nią świadczeń pieniężnych stwierdzonych w wystawionych fakturach VAT. Powyższe Prezes UOKiK ustalił w oparciu o zapisy dotyczące dowodów zakupu - faktur VAT wskazanych w Ostatecznej Tabeli nr 1, które występowały również w księgach podatkowych w JPK_VAT_Zakup. Prezes Urzędu dokonał również ustaleń, co do wysokości świadczeń pieniężnych do których zapłaty zobowiązana była Strona, w ten sposób, że zweryfikował wartość zobowiązania przedstawioną w Ostatecznej Tabeli nr 1 z obliczoną kwotą wartości brutto wynikającą z dowodu zakupu w JPK_VAT_Zakup. Pozostałe kryteria, na podstawie których Prezes Urzędu ustalił istnienie zobowiązań Spółki, to nr NIP dostawcy a także data wystawienia dowodu zakupu podana w Ostatecznej Tabeli nr 1, tożsame z nr NIP dostawcy i z datą wystawienia dowodu zakupu zawartą w plikach JPK_VAT_Zakup. W zakresie, w jakim poszczególne świadczenia pieniężne nie znalazły dokładnego odzwierciedlenia w JPK_VAT_Zakup, Prezes Urzędu wzywał w toku postępowania o wyjaśnienie braków lub nieścisłości oraz przesłanie dokumentów źródłowych odnoszących się do tychże świadczeń - wystawionych lub otrzymanych przez Stronę faktur VAT, rachunków, umów oraz innych dokumentów źródłowych - i w oparciu o te dowody ustalał okoliczności odnoszące się do tychże świadczeń pieniężnych. Świadczenia pieniężne nieznajdujące odzwierciedlenia w JPK_VAT_Zakup, mogą obejmować m.in. świadczenia pieniężne zwolnione z podatku VAT - gdyż ewidencja zakupu VAT ze względu na swoje funkcje i cele - nie zawiera przebiegu wszystkich zdarzeń gospodarczych, lecz tylko tych, które mają wpływ na rozliczenie podatku VAT.
Prezes Urzędu ustalał również stan faktyczny - odnoszący się do spełnienia świadczeń pieniężnych przelewem - na podstawie plików na żądanie w strukturze logicznej JPK_WB. Struktura JPK_WB dotyczy wyciągu z rachunku bankowego, prowadzonego na podstawie umowy. Ustalenie okoliczności odnoszących się do spełnienia świadczenia pieniężnych przelewem opierało się przede wszystkim na danych z wyciągów bankowych zapisanych w strukturze logicznej JPK_WB odnoszących się do elementu Wyciąg Wiersza: DataOperacji, KwotaOperacji, przy równoczesnym porównaniu ich z informacjami przekazanymi przez Spółkę w Ostatecznej Tabeli nr 1 wskazującymi na wysokość przelewu oraz datę zapłaty. W przypadku dokonania zapłaty przelewem bankowym, za datę zapłaty świadczenia pieniężnego Prezes Urzędu przyjął datę ustaloną na podstawie danych zawartych w plikach JPK_WB (DataOperacji). w przypadku rozbieżności między kwotami lub datami przelewu wskazanymi przez Spółkę w Ostatecznej Tabeli nr 1, a tymi wynikającymi z JPK_WB, Prezes Urzędu wzywał w toku postępowania do uzupełnienia braków oraz wyjaśnienia nieścisłości, a także do przesłania dokumentów źródłowych potwierdzających spełnienie tych świadczeń - potwierdzeń przelewu, wyciągów z ksiąg rachunkowych - i w oparciu o te dokumenty oraz wyjaśnienia, ustalał okoliczności odnoszące się do spełnienia tych świadczeń pieniężnych (m.in. sposób spełnienia, wysokość i datę spełnienia świadczenia pieniężnego).
Z przedstawionych przez Skarżącą informacji wynikało, że w odniesieniu do części transakcji handlowych rozliczenia stron zostały dokonane w drodze potrąceń lub z udziałem faktora. W tych przypadkach, Prezes Urzędu dokonał ustaleń co do wysokości i dat spełnienia świadczeń pieniężnych w oparciu o inne dowody, aniżeli pliki JPK_WB przedstawione przez Spółkę, np. w oparciu o oświadczenia o potrąceniach.
W ocenie Sądu, Prezes UOKiK w sposób niewadliwy dokonał weryfikacji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez porównanie poszczególnych pozycji dotyczących w szczególności: daty wystawienia faktury/rachunku, wartości świadczeń pieniężnych zastrzeżonych, jako wynagrodzenie za dostawę towaru lub świadczenie usług, uzgodnionych terminów zapłaty, oraz wysokości i dat spełnionych (jak i niespełnionych) świadczeń pieniężnych, w zakresie informacji uzyskanych od Spółki z danymi zawartymi w prowadzonej ewidencji podatkowej (w plikach JPK_VAT), w wyciągach bankowych (w plikach JPK_WB) oraz w dokumentach źródłowych - w skanach faktur, potwierdzeniach przelewu, wyciągach z ksiąg rachunkowych, umowach, dokumentach dot. potrąceń umownych i potrąceń ustawowych.
Mając na względzie powyższe ustalenia, niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 13v ust. 1 Ustawy Zatorowej. Niesporne jest bowiem, że suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez Skarżącą w okresie lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., wyniosła 573 281 829,41 złotych, a zatem ponad stokrotnie przekracza próg ustawowy, o którym mowa w art. 13b ust. 2 Ustawy Zatorowej w zw. z art. art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych.
Za nietrafny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 108a ust. 1a, ust. 3 i ust. 7 ustawy VAT, art. 13v ust. 1 i 2 Ustawy Zatorowej, art. 2 pkt 4 w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy.
Organ trafnie zauważył, że Skarżąca w trakcie postępowania nie wskazała konkretnych transakcji handlowych, dla których umowny termin zapłaty liczony był od daty wystawienia faktury i paralelnie opóźnienie w zapłacie było spowodowane brakiem doręczenia przez dostawcę faktury.
Istotne jest również, że Prezes Urzędu nie posiada kompetencji organu podatkowego uprawnionego do kontroli, czy dana faktura winna być uregulowana za pomocą mechanizmu podzielonej płatności, stosownie do art. 108a ust. 1a ustawy VAT, dlatego to Skarżąca powinna wykazać przypadki objęte omawianym zarzutem skargi. Skoro na podstawie art. 108a ust. 1a ustawy VAT podatnicy przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem przekracza kwotę 15 000 zł lub jej równowartość wyrażoną w walucie obcej, są obowiązani zastosować mechanizm podzielonej płatności, toteż umowny termin zapłaty liczony od daty wystawienia faktury powinien być ukształtowany z uwzględnieniem warunków wynikających z tego przepisu. W przypadku opóźnień w doręczeniu faktur, spowodowanych przez dostawców Skarżącej, które uniemożliwiły jej spełnienie świadczeń pieniężnych w umownych terminach zapłaty, Skarżąca powinna takie świadczenia wyraźnie wskazać i opisać w trakcie postępowania, czego jednak nie uczyniła.
Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej, art. 3 ust. 6 Nowelizacji Ustawy Zatorowej z 4 listopada 2022 r., art. 13b ust. 3 Znowelizowanej Ustawy Zatorowej, art. 13b ust. 1 i 2 Ustawy Zatorowej, art. 13v ust. 1 i 2 Ustawy Zatorowej.
Art. 2 pkt 7 Ustawy Zatorowej nakłada na Prezesa UOKiK obowiązek objęcia postępowaniem transakcji handlowych, których stroną są m.in. przedsiębiorcy z państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym i Konfederacji Szwajcarskiej, czyli także tych transakcji handlowych, w których świadczenia pieniężne mogą być - i często są - wyrażone w walucie obcej. Wobec brzmienia art. 3 ust. 6 ww. ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych (Dz. U. poz. 2414), w którym wskazano, że do postępowań w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, brak było innej podstawy dla przeliczania świadczeń z walut obcych na złotówki niż art. 10 ust. 1a Ustawy Zatorowej, która to norma prawna pozwalała na wypełnienie luki w ustawie przez organ w procesie stosowania prawa, z uwagi na konieczność prawidłowego zastosowania w sprawie art. 13b ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 7 Ustawy Zatorowej. Delikt administracyjny został bowiem określony art. 13b ust. 1 i ust. 2 Ustawy Zatorowej poprzez kwotę wyrażoną w złotych. W konsekwencji dla ustalenia, czy Skarżąca złamała zakaz nadmiernego opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem wymaganym było ustalenie w złotówkach wartości wszystkich świadczeń pieniężnych, w tym tych które wyrażone były w walutach obcych - tj. EUR, GBP, USD, CHF, CZK, DKK, HUF, JPY, NOK, RON, SEK. Tak rozumiana norma prawna wywiedziona została w drodze szerokiej wykładni systemowej i celowościowej art. 10 ust. 1a Ustawy Zatorowej.
Za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 81a § 1 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej oraz art. 13v ust. 7 Ustawy Zatorowej.
W piśmiennictwie wskazuje się, że siła wyższa jako podstawa odstąpienia od wymierzenia kary znajdzie zastosowanie jedynie wówczas, gdy nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych było wynikiem zdarzenia kwalifikowanego jako działanie siły wyższej, co oznacza, że do opóźnień takich nie doszłoby, gdyby nie nastąpienie zdarzenia (por. K. Kozień "Traktowanie pandemii wywołanej chorobą covid-19 jako siły wyższej w kontekście zobowiązań umownych oraz biegu terminu przedawnienia w polskim prawie cywilnym", Acta Universitatis Lodziensis, Folia Iuridica 97,2021). Podmiot zainteresowany musi wykazać zatem, że zaistniał związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem siły wyższej, a niewykonaniem zobowiązania.
W doktrynie i orzecznictwie podnosi się, że dla stwierdzenia w określonym stanie faktycznym adekwatnego związku przyczynowego należy:
1) ustalić, czy zdarzenie stanowi warunek konieczny wystąpienia szkody (test conditio sine qua non). W tym celu należy zbadać, czy niewystąpienie zdarzenia powodowałoby, że szkoda także nie wystąpiłaby. Analizie poddawana jest dana, indywidualna sytuacja, a w szczególności konkretny skutek (szkoda),
2) ustalić, czy szkoda jest normalnym następstwem tego zdarzenia (selekcja następstw). W tym celu zbadać, czy ograniczenia możliwości wykonania zobowiązań pieniężnych w terminie jest normalnym następstwem siły wyższej (por. Z. Banaszczyk (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2011, art. 361, nb 7–8; M. Kaliński, Szkoda na mieniu..., s. 386 i n.; A. Koch, Związek przyczynowy..., s. 68 i n).
W rozpoznawanej sprawie konieczne zatem było ustalenie, czy opóźnianie w płatnościach w okresie objętym postępowaniem, zdefiniowane w art. 13b ust. 2 Ustawy, którego dopuściła się Skarżąca, zostało spowodowane przez epidemię, tj. jej negatywne konsekwencje uniemożliwiły wywiązywanie się w terminie ze zobowiązań pieniężnych, Skarżącej, co doprowadziło do opóźnień w rozmiarze kwalifikowanym jako nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.
Sąd podkreśla, że ciężar wykazania powyższych okoliczności spoczywa na podmiocie, który się na siłę wyższą powołuje.
Sąd podzielił stanowisko organów, że Skarżąca nie wykazała takich okoliczności, poza powołaniem się na stan epidemii nie wykazała istnienia związku przyczynowo-skutkowego epidemii COVID-19 we wskazanym wyżej okresie z nadmiernym opóźnianiem się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.
Pandemia COVID-19 zaczęła się na początku 2020 r., natomiast nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez Spółkę dotyczy okresu lipiec – wrzesień 2020 r., w którym epidemia COVID-19 nie miała już charakteru zdarzenia nagłego, czy też nieprzewidywalnego i niemożliwego do przewidzenia. Przedsiębiorcy mieli już bowiem znaczny czas na dostosowanie sposobu prowadzenia działalności gospodarczej do nowych realiów rynkowych.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych Rzym I (Dz. Urz. UE L 177 z 4.7.2008, str. 6); dalej: "Rozporządzenie Rzym I".
W ocenie Skarżącej, uznanie art. 9 ust. 1 Ustawy Zatorowej jako przepisu wymuszającego swoje zastosowanie, przy ustalaniu spełnienia przesłanki z art. 13v ust. 6 Ustawy Zatorowej, było konieczne dla zapewnienia równych zasad konkurencji pomiędzy przedsiębiorcami. Jeżeli odbiorcami Skarżącej byliby przedsiębiorcy mający siedzibę w Polsce, to nie byłoby możliwe zastrzeżenie terminu na odbiór towaru dłuższego niż 30-dni licząc od dostawy towaru. Wszelkie postanowienia przewidujące dłuższy termin byłyby nieważne. Terminy płatności należności na rzecz Skarżącej rozpoczęłyby bieg znaczniej szybciej, tj. z momentem upływu 30-dniowego terminu na badanie towaru. Znaczna część należności Skarżącej byłaby więc wymagalna w okresie objętym postępowaniem i zostałaby wzięta pod uwagę przez Prezesa UOKiK przy ustalaniu spełnienia przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary z art. 13v ust. 6 Ustawy Zatorowej. Tymczasem tylko z tego względu, że odbiorcami Skarżącej są przedsiębiorcy z innych państw członkowskich Unii Europejskiej i w świetle porządku prawnego państw ich siedziby dopuszczalne było zastrzeżenie terminu na odbiór towaru dłuższego niż 30 dni, należności te nie były wymagalne w okresie objętym postępowaniem i nie mogły być uwzględnione przy badaniu spełnienia przesłanki z art. 13v ust. 6 Ustawy Zatorowej.
Należy w powyższym kontekście uznać zasadność twierdzeń Prezesa UOKiK, iż swoboda umów jest fundamentalną dla prawa prywatnego zasadą, związaną z liberalnym postulatem ograniczenia ingerencji państwa w stosunki prawne między jednostkami. Przepis art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rzym I wskazuje, że umowa podlega prawu wybranemu przez strony, zaś wybór prawa jest dokonany wyraźnie lub w sposób jednoznaczny wynika z postanowień umowy lub okoliczności sprawy. Ponadto, strony mogą dokonać wyboru prawa właściwego dla całej umowy lub tylko dla jej części.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Rzym I Przepisy wymuszające swoje zastosowanie to przepisy, których przestrzeganie uważane jest przez państwo za tak istotny element ochrony jego interesów publicznych, takich jak organizacja polityczna, społeczna lub gospodarcza, że znajdują one zastosowanie do stanów faktycznych objętych ich zakresem bez względu na to, jakie prawo jest właściwe dla umowy zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Definicję przepisów wymuszających swoje zastosowanie możemy znaleźć m.in. w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 23 listopada 1999 r. w sprawie Arblade (C-369/96 i C-374/96), gdzie wskazano, iż są to regulacje, których istnienie uzasadnione jest względami interesów publicznych i które znajdują zastosowanie wobec wszystkich osób fizycznych i prawnych znajdujących się na obszarze właściwości państwa ich wydania. Zalicza się do nich np. przepisy dewizowe, ograniczenia importowe i eksportowe, regulacje antymonopolowe i przewozowe, jak również prawa pracy i ubezpieczeń. Przepisy wymuszające swoje zastosowanie to zatem takie przepisy, które regulują podstawowe zasady danej instytucji czy obrotu prawnego i które odnoszą się do zachowania struktury organizacji państwa, społeczeństwa i gospodarki. Podstawową cechą przepisu wymuszającego swoje zastosowanie powinna być zatem ochrona dobra publicznego lub interesu prawnego. Jednocześnie, przepis ten musi być na tyle decydujący, że ustawodawca krajowy niezależnie od prawa właściwego określonego na podstawie normy kolizyjnej, przyznaje mu międzynarodowy zakres obowiązywania (skuteczność międzynarodową).
Należy podkreślić, iż zgodnie z motywem 37 preambuły Rozporządzenia Rzym I względy interesu publicznego uzasadniają przyznanie sądom państw członkowskich możliwości odwoływania się, w wyjątkowych okolicznościach, do stosowania wyjątków opartych na klauzuli porządku publicznego i przepisach wymuszających swoje zastosowanie. Pojęcie "przepisów wymuszających swoje zastosowanie" należy odróżnić od sformułowania "przepisy, których nie można wyłączyć w drodze umowy", a wykładnia tego pojęcia powinna być bardziej restryktywna. Również TSUE wskazuje na konieczność takiej interpretacji art. 9 Rozporządzenia Rzym I, aby nie kolidował on z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego i gwarantował zachowanie swobód (czyli optuje za ścisłą, wąską interpretacją i co za tym idzie wąskim zastosowaniem).
Prezes Urzędu prawidłowo uznał zatem, że art. 9 Rozporządzenia Rzym I może znaleźć zastosowanie do ochrony doniosłych interesów państwa, które tylko pośrednio wiążą się z interesami konsumentów lub pracowników (np. w przypadku embargo na dostawę określonych produktów konsumenckich, ograniczenia cen lub stawek za świadczenie określonych wyrobów lub usług, redukcji zarobków pracowników sektora publicznego z uwagi na kłopoty finansowe państwa itp.). To samo można odnieść do innych kategorii słabszych kontrahentów, dla ochrony których nie stworzono szczególnych mechanizmów kolizyjnych (np. przedstawicieli handlowych), jeżeli przepisy chroniące ich interesy indywidualne są także postrzegane jako realizacja kluczowych interesów publicznych.
Zasadne jest, w powyższym kontekście, stanowisko organu, iż co do zasady, to indywidualne ustalenia stron transakcji handlowej dotyczące terminu zapłaty określają, kiedy dłużnik będzie popadał w stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Z kolei, w toku prowadzonego postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, Prezes Urzędu ustala datę wymagalności świadczenia pieniężnego poszczególnej transakcji handlowej, przyjmując, co do zasady, termin płatności ustalony przez strony takiej transakcji (o ile mieści się on w ramach zakreślonych art. 7 i art. 13 Ustawy). Natomiast wniosek Spółki oparty jest na ochronie własnego interesu, zwłaszcza, że system oferowania towarów i usług wpisuje się w przyjęty "model biznesowy", który ma wpływ w wymiarze gospodarczym na interes indywidualny Spółki - nie zaś interes publiczny.
Wskazać również należy, iż zgodnie z art. 3 ust. 4 Dyrektywy w przypadku, gdy przewidziano procedurę przyjęcia lub weryfikacji, za pomocą której ma zostać potwierdzana zgodność towarów lub usług z umową, państwa członkowskie zapewniają, aby maksymalny czas trwania tej procedury nie przekraczał 30 dni kalendarzowych od daty otrzymania towarów lub usług, chyba że w umowie wyraźnie ustalono inaczej i pod warunkiem że nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela w rozumieniu art. 7.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 Ustawy Zatorowej jeżeli strony transakcji handlowej przewidziały w umowie zbadanie towaru lub usługi celem potwierdzenia zgodności towaru lub usługi z umową, ustalony w umowie termin tego badania nie może być rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela i nie może przekraczać 30 dni, licząc od dnia otrzymania towaru lub usługi.
Ustawodawca krajowy skorzystał zatem z uprawnienia przewidzianego w art. 12 ust. 3 Dyrektywy, zgodnie z którym państwa członkowskie mogły utrzymać lub wprowadzić w życie przepisy, które są korzystniejsze dla wierzyciela niż przepisy niezbędne do spełnienia wymogów niniejszej dyrektywy.
Należy zauważyć, iż w motywie 5 preambuły Dyrektywy wskazano, iż przedsiębiorstwa powinny mieć możliwość prowadzenia swojej działalności na rynku wewnętrznym na warunkach zapewniających, aby operacje transgraniczne nie pociągały za sobą większego ryzyka niż sprzedaż krajowa. Jeśli istniałyby zasadniczo różne zasady stosowane do operacji krajowych i transgranicznych, mogłoby dojść do zniekształcenia konkurencji. Jednocześnie jednak, w motywie 26 doprecyzowano, iż aby osiągnięcie celów niniejszej dyrektywy nie zostało zagrożone, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby w transakcjach handlowych maksymalny czas trwania procedury przyjęcia lub weryfikacji nie przekraczał co do zasady 30 dni kalendarzowych. Powinna jednak istnieć możliwość przedłużania procedury weryfikacji poza 30 dni kalendarzowych, na przykład w przypadku szczególnie złożonych umów, gdy jest to wyraźnie uzgodnione w umowie, w jakiejkolwiek dokumentacji przetargowej i jeżeli nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela.
Z uwagi na powyższe, zasadne jest stwierdzenie Prezesa UOKiK, iż skoro przepisy Dyrektywy dopuszczają ustalenie przez strony transakcji handlowej terminu na badanie zgodności towaru lub usługi z umową dłuższego niż 30 dni, a strony transakcji handlowej ustaliły taki dłuższy termin, który jest jednocześnie zgodny z prawem obcego państwa, któremu umowa podlega, to Prezes Urzędu zobowiązany jest honorować zgodny z prawem obcym i Dyrektywą termin na badanie zgodności towaru lub usługi.
Niesporne jest przy tym, że w kontrolowanej sprawie organ oceniał terminowość otrzymywania przez Skarżącą świadczeń pieniężnych wynikających z transakcji handlowych poddanych prawu obcemu, wyłącznie pod kątem dotrzymania umownego terminu zapłaty uzgodnionego przez strony. Prawidłowo zaś Prezes Urzędu, z uwagi na brak kognicji w tym zakresie, nie oceniał zgodności ustalonych przez strony terminów zapłaty z konkretnym prawem obcym, któremu poddany został stosunek umowny, jak również z prawem polskim.
Nieuprawniony jest zarzut naruszenia art. 13v ust. 8 Ustawy Zatorowej.
W ocenie Spółki, źródłem zatorów płatniczych w stanie faktycznym niniejszej sprawy, są nadmiernie wydłużone terminy płatności należności na rzecz Skarżącej. Ze względu jednak na różnice w implementacji Dyrektywy w różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej, terminy te formalnie są zgodne z prawem. Dodatkowo, chociaż płatności należności na rzecz Skarżącej, ze względu na okoliczności związane z COVID-19, zostały dokonane znacznie później, niż zakładano przy zawieraniu kontraktów z odbiorcami Skarżącej, to formalnie płatności te nie mogą zostać uznane za opóźnione. Warunki płatności zostały bowiem tak ukształtowane, że termin płatności rozpoczyna bieg dopiero z momentem dokonania odbiorów pojazdów.
Sąd podzielił stanowisko organu, iż stosowanie przez Skarżącą w kontraktach zagranicznych umownych terminów zapłaty należności na rzecz Skarżącej dłuższych niż wynika to z Ustawy Zatorowej ale jednocześnie zgodnych z przepisami prawa obcego, pod które podlegają umowy z odbiorcami zagranicznymi nie może uzasadniać odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 8 Ustawy Zatorowej. Fakt, że kontrahenci Skarżącej ze względu na okoliczności związane z COVID-19 opóźniali się wobec niej z odbiorem pojazdów, co z kolei miało wpływ na początek biegu umownego terminu zapłaty, ale jednocześnie nie miało wpływu na opóźnienie zapłaty, ponieważ warunki zapłaty zostały tak ukształtowane, że termin płatności rozpoczynał bieg dopiero z momentem dokonania odbiorów pojazdów, nie może uzasadniać zastosowania art. 13v ust. 8 Ustawy Zatorowej. Jak bowiem przyznaje Skarżąca warunki umów, które podlegają pod prawo obce zostały przez nią zaakceptowane, a co więcej, wynikające z COVID-19 opóźnienie w odbiorze pojazdów - z uwagi na przyjęte w umowach warunki zapłaty - nie skutkowało opóźnieniem w zapłacie na rzecz Skarżącej.
Należy podkreślić, iż uzasadniony przypadek, o którym mowa art. 13v ust. 8 Ustawy Zatorowej nie obejmuje sytuacji, w których Skarżąca z formalnego punktu widzenia otrzymała świadczenia pieniężne w umówionym terminie, choć później niż zakładała. Skarżąca nie powoływała się przy tym na okoliczność, że wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej niosłoby ryzyko wyeliminowania jej z obrotu gospodarczego lub w sposób istotny wpłynęłoby na jej sytuację finansową, co doprowadziłoby do dalszego spowolnienia obrotu gospodarczego i pogłębienia trudności z płynnością finansową kolejnych podmiotów.
Nietrafny jest zarzut naruszenie art. 189d pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 13q Ustawy Zatorowej.
Zgodnie z art. 13q Ustawy Zatorowej w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, z wyłączeniem przepisu art. 31. W art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a. wskazano, iż w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.
Przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej zostały zawarte w przepisie art. 189d k.p.a. Przepis ten jednakże nie znajduje zastosowania do administracyjnej kary pieniężnej wymierzanej na podstawie przepisów Ustawy Zatorowej z uwagi na wyłączenie zawarte w art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a. Przepisy Ustawy Zatorowej w sposób kompleksowy regulują przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej w wypadku stwierdzenia nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania (art. 13v ust. 2-3 i 5 Ustawy Zatorowej) oraz przesłanki odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej (art. 13v ust. 6-8 Ustawy Zatorowej).
Na aprobatę nie zasługuje zarzut nieprawidłowego wymierzenia Skarżącej jednostkowych kar pieniężnych za opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, które składają się na administracyjną karę pieniężną wymierzoną Skarżącej w Decyzji, przy zastosowaniu stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w dacie wydania Decyzji, tj. 16,75 % w stosunku rocznym, zamiast przy zastosowaniu stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w czasie popełnienia przez Skarżącą deliktu administracyjnego, tj. w miesiącach lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., 10,1 % w stosunku rocznym.
Prezes Urzędu zasadnie wywiódł, że zgodnie z zasadą interpretatio cessat in claris, brak jest podstaw do przyjęcia innej wykładni art. 13v ust. 2 w zw. z art. 11b i art. 11c Ustawy Zatorowej w zakresie wyrażenia "odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalone na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej" niż wykładnia językowa, która pozwala na jednoznaczne odczytanie znaczenia tej normy prawnej. Wykładnia literalna ewokuje zaś wniosek, że norma prawna zawarta w tym przepisie dotyczy wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązujących w dniu wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej.
Przepis art. 13v Ustawy Zatorowej, zwierający wzór wyliczania jednostkowych kar za każde niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, obowiązywał i w dacie wystąpienia stanu niezgodnego z prawem, za który nałożono na Skarżącą karę administracyjną i w dacie wydania zaskarżonej Decyzji. Elementem tego wzoru są odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego obowiązującej albo w dniu 1 stycznia albo w dniu 1 lipca danego roku i dziesięciu punktów procentowych. W konsekwencji w czasie wydania zaskarżonej Decyzji i w czasie naruszenia prawa obowiązywała ta sama ustawa, co czyni bezzasadnym zarzut naruszenia art. 189c k.p.a. (por.: wyrok WSA w Warszawie z 14 marca 2023 r., sygn. akt. V SA/Wa 805/22).
Nietrafny jest zarzut wydania zaskarżonej decyzji przez organ, który nie posiadał do tego kompetencji, co jest wynikiem niespełnienia przesłanki interesu publicznego, która aktualizuje kompetencje Prezesa UOKiK do nakładania kar na podstawie Ustawy Zatorowej.
Organ prawidłowo przywołał podstawę prawną prowadzenia postępowań zatorowych wobec przedsiębiorców mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej czyli takich, które składają sprawozdania ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, sprawozdanie o stosowanych przez te podmioty w poprzednim roku kalendarzowym terminach zapłaty w transakcjach handlowych oraz co do których Szef Krajowej Administracji Skarbowej przekazuje Prezesowi Urzędu informacje o ustaleniu prawdopodobieństwa wystąpienia opóźnień w spełnianiu przez podmiot obowiązany do przesyłania, bez wezwania organu podatkowego, danych wynikających z ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, świadczeń pieniężnych w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, wynikających z faktur otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, za który to prawdopodobieństwo zostało ustalone.
Nieuprawniony jest zarzut przyjęcia, że transakcją handlową nie jest umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usług, lecz sama czynność powodująca obowiązek podatkowy w zakresie podatku od towarów i usług (VAT) skutkująca obowiązkiem wystawienia faktury VAT.
Należy podkreślić, iż Spółka zobowiązana była do wskazania w Tabeli nr 1 zestawienia transakcji handlowych zgodnie z objaśnieniami i zasadami wskazanymi w wezwaniu z 18 grudnia 2020 r. oraz świadczeń pieniężnych wymagalnych po 1 stycznia 2020 r. i nie później niż 30 września 2020 r.
Świadczenia o charakterze pieniężnym niestanowiące wynagrodzenia za dostarczone towary lub wykonane usługi w transakcjach handlowych w rozumieniu art. 4 pkt 1a Ustawy, w tym m.in. kary umowne, kaucje, faktury zaliczkowe itp. prawidłowo zostały wyłączone z zakresu postępowania - załącznik nr 25 do Decyzji (Tabela D1). Świadczenia, których termin zapłaty przypadał przed 1 stycznia 2020 r., zostały wyłączone od rozstrzygania - załącznik nr 26 do Decyzji (Tabela D2). Z kolei świadczenia, które stały się wymagalne po okresie objętym postępowaniem, tj. te których termin zapłaty przypadał po 30 września 2020 r. zostały wyłączone od rozstrzygania w załączniku nr 29 do Decyzji (Tabela D5).
W wypadku transakcji asymetrycznych, Prezes Urzędu, także na podstawie przekazanych przez Skarżącą i kontrahentów umów oraz zamówień, jak również danych w formie tabelarycznej, w tym w formie elektronicznej zawierających zarówno nr zamówienia, jak i datę zamówienia lub nr umowy, prawidłowo ustalił daty zawarcia transakcji handlowych i w przypadku transakcji zawartych przed 1 stycznia 2020 r. nie stosował terminów maksymalnych z art. 7 ust 2a w zw. z art. 13 ust. 2 Ustawy Zatorowej.
Organ zasadnie podniósł przy tym, że Skarżąca nie wskazuje żadnego świadczenia, za które obliczono jednostkową karę pieniężną, które nie wynikałoby z transakcji handlowej.
Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 13b ust. 1 Ustawy Zatorowej w zw. z art. 7 ust. 2 i art. 7 ust. 2a Ustawy Zatorowej oraz art. 155 § 2 k.c. i art. 487 § 2 k.c.
Zgodnie z treścią art. 13b ust. 2 Ustawy Zatorowej, w brzmieniu obwiązującym w okresie od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 7 grudnia 2022 r., nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych ma miejsce w przypadku, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2 000 000,00 zł. W odniesieniu do postępowań wszczynanych w latach 2020 i 2021 - stosownie do treści art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych - nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych ma miejsce w przypadku, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wyniesie co najmniej 5 000 000,00 zł.
W art. 13b ust. 2 Ustawy Zatorowej wskazano sumę wartości wymagalnych świadczeń pieniężnych, co potwierdza nowelizacja Ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. Ustawą tą m.in. doprecyzowano definicję nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez określenie, że sumowaniu podlegają jedynie wymagalne w okresie objętym postępowaniem świadczenia pieniężne (w których minął termin ich zapłaty i które w okresie objętym postępowaniem zostały spełnione z opóźnieniem lub w okresie objętym postępowaniem nie zostały spełnione mimo upływu terminu zapłaty), a nie wszystkie świadczenia pieniężne niespełnione (np. w których wysokość świadczenia pieniężnego jest określona, jest ono jeszcze niespełnione, ale jednocześnie nie minął jeszcze termin zapłaty), co błędnie mogłoby sugerować obecne brzmienie definicji. Zmiana ta ma charakter czysto techniczny i precyzujący ewentualne wątpliwości interpretacyjne, które były zgłaszane przez przedsiębiorców.
Należy zauważyć, iż zgodnie z licznymi przepisami Ustawy Zatorowej termin zapłaty w transakcjach handlowych jest określony w umowie przez jej strony (np.: art. 5, art. 6, art. 7 ust. 2-3a, ust. 4, art. 13 ust. 2 Ustawy Zatorowej) albo wynika z art. 13 ust. 2 w zw. z art. 7 ust. 2 i ust. 2a Ustawy zatorowej (termin maksymalny). Natomiast jeżeli strony nie przewidziały w umowie terminu zapłaty zastosowanie znajdzie art. 455 k.c., zgodnie z którym, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Termin zapłaty w takim przypadku określa zachowanie wierzyciela, polegające na wezwaniu dłużnika do spełnienia świadczenia pieniężnego np. poprzez doręczenie mu faktury lub rachunku, w których wskazano termin płatności. Dłużnik po otrzymaniu wezwania powinien spełnić świadczenie pieniężne we wskazanym terminie, ponieważ wezwanie przekształca zobowiązanie bezterminowe w zobowiązanie terminowe.
Jak wynika z powyższych przepisów opóźnianie się ze spełnianiem konkretnego, wymagalnego świadczenia pieniężnego ma miejsce w przypadku, gdy nie zostanie ono w ogóle spełnione lub zostanie spełnione ale po terminie zapłaty określonym w umowie bądź wezwaniu do zapłaty albo po maksymalnym terminie wynikającym z Ustawy Zatorowej. Natomiast do sankcjonowanego Ustawą nadmiernego opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych dojdzie dopiero wtedy, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości wymagalnych świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie zapłaty określonym w umowie lub wezwaniu do zapłaty albo po maksymalnym terminie wynikającym z Ustawy wyniesie - w przypadku postępowań w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, wszczynanych w latach 2020 i 2021 - co najmniej 5 000 000,00 zł.
Reasumując, art. 13b ust. 1-2 Ustawy Zatorowej spełnia wymóg określoności czynu podlegającego administracyjne karze pieniężnej, albowiem wiadomo czym jest "opóźnianie się" i "nadmiernego opóźniania się" ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.
Innym zagadnieniem pozostaje natomiast kwestia czy wzajemne świadczenie dostawcy zostało spełnione. Co do zasady faktura potwierdza dokonanie dostawy towaru lub wykonanie usługi. Z art. 488 § 2 k.c. wynika natomiast prawo powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego. Wywodzony z tego prawa zarzut niewykonania świadczenia wzajemnego, który służy realizacji uprawnienia (tzw. exceptio non adimpleti contractus), przysługuje każdej ze stron stosunku prawnego; jest to zarzut przejściowy (dylatoryjny). Jeżeli zatem Spółka korzystała z zarzutu odnośnie świadczeń pieniężnych wskazanych w Tabeli nr 1 to winna te świadczenia wyraźnie wskazać, czego nie uczyniła.
Natomiast w wypadku gdy strony umówiły się, że świadczenie pieniężne dłużnika ma być spełnione wcześniej niż wzajemne świadczenie wierzyciela, dłużnik nie spełniając świadczenia pieniężnego w umownym terminie opóźnia się w płatności tego świadczenia, nie wykonując tym samym swoich obowiązków w związku z terminami zapłaty w transakcjach handlowych. W konsekwencji takie opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych mogą negatywnie wpływać na konkurencyjność przedsiębiorstw, w szczególności MŚP, a tym samym negatywnie oddziaływać na właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Gdyby zaś przyjąć, że w takiej sytuacji dłużnik nie opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, to konsekwentnie należałby przyjąć, że Ustawa określa także szczególne uprawnienia dłużnika w związku z terminami zapłaty w transakcjach handlowych, albowiem przyznaje mu prawo do wstrzymania się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego do czasu otrzymania od wierzyciela świadczenia wzajemnego, pomimo, że zgodnie z umową dłużnik zobowiązany był do wcześniejszego świadczenia. Oznaczałaby to przyznanie dłużnikowi w obrocie profesjonalnym znacznie lepszej pozycji względem wierzyciela niż czynią to przepisy Kodeksu cywilnego (art. 476, art. 481 § 1 i § 2) i jednocześnie ustawową ingerencję w swobodę umów z uszczerbkiem dla wierzyciela. Wniosków takich nie sposób jednak wywieść ani z treści art. 1 ani całości regulacji Ustawy Zatorowej, także w kontekście rezultatu, który ma być osiągnięty zgodnie z Dyrektywą (art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej).
Nietrafny jest zarzut braku analizy czy dostawa towarów została zrealizowana oraz kiedy.
Prezes Urzędu prowadząc postępowanie wyjaśniające wezwał 76 kontrahentów, w stosunku do których Spółka w Ostatecznej Tabeli nr 1 wskazała termin zapłaty w dniach 60 dni lub dłuższy do podania daty zawarcia umowy, terminu płatności wg umowy, daty dostawy. W tym bowiem wypadkach mogło dojść do przekroczenia maksymalnego terminu zapłaty określonego w art. 7 ust. 2a Ustawy.
Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 6 ustawy VAT faktura powinna zawierać datę dokonania lub zakończenia dostawy towarów lub wykonania usługi (data sprzedaży), więc co do zasady dokumentuje dostawę towarów lub świadczenie usługi. Zgodnie z zasadą ogólną wyrażoną w obowiązującym od dnia 1 stycznia 2014 r. art. 19a ust. 1 ustawy VAT, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi lub otrzymania części lub całości zapłaty przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi.
W myśl art. 106j ust. 1 ustawy VAT fakturę korygującą wystawia się m.in. w przypadku, gdy stwierdzono pomyłkę w jakiejkolwiek pozycji faktury. Ustawodawca nie uczynił przy tym żadnych zastrzeżeń co do charakteru tych pomyłek, mogą to więc być - co do zasady - wszelkie możliwe pomyłki.
Skoro faktura została wprowadzona do obrotu prawnego, ale nie doszło do dostawy, to dokumentuje ona zdarzenie, do którego nie doszło. Dokument taki nie może więc pozostać w obrocie gospodarczym. W takim przypadku możliwe jest jedynie wystawienie faktury korygującej "do zera" (stosownie do art. 106j ust. 1 pkt 5 ustawy VAT - stwierdzenie pomyłki w jakiejkolwiek pozycji faktury), co musi znaleźć odzwierciedlenie w badanych przez Prezesa plikach JPK_VAT lub ewidencji rozrachunków z dostawcami.
Niesporne jest, że Prezes Urzędu wezwał Skarżącą do wykazania wszystkich nieujawnionych dotychczas faktur korygujących (pkt 225 str. 92 Decyzji), a Spółka przekazała informacje odnośnie nieujawnionych dotychczas korekt, które zostały uwzględnione w stanie faktycznym. Spółka za pismem z 14 kwietnia 2023 r. potwierdziła, że "w uzupełnieniu Tabeli nr 1 Strona ujawniła również korekty faktur".
W związku z powyższym, Prezes Urzędu zasadnie uznał, że ujęte w Ostatecznej Tabeli nr 1 faktury potwierdzają dostawę towaru/wykonanie usługi, skoro zostały ujęte w plikach JPK_VAT i zgodnie z art. 106j ust. 1 ustawy VAT i nie wystawiono do nich faktury korygującej "do zera".
W przekazanej Pierwotnej Tabeli nr 1 Spółka w kolumnie "Uwagi" wskazała na inne przypadki w tym "nieukończoną dostawę". Prezes Urzędu zasadnie wezwał Skarżącą w toku postępowania do wyjaśnień oraz przekazania dokumentów potwierdzających wskazaną w kolumnie Uwagi okoliczność i na podstawie przekazanych dokumentów wyłączył te świadczenia z postępowania.
Kwestia przejścia prawa własności przedmiotu transakcji handlowej na nabywcę nie jest warunkiem dokonania transakcji handlowej. Skoro jednak faktury potwierdzały dostawę towaru to doszło do przejścia prawa własności na nabywcę. Natomiast zastrzeżenie prawa własności do czasu uiszczenia ceny również nie zmienia charakteru prawnego transakcji handlowej.
Za niezasadny Sąd uznał zarzut dotyczący sposobu wyliczenia kary przyjętego w zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 13v ust. 2 Ustawy zatorowej, dodanym ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. poz. 1649), w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 grudnia 2022 r., odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, stanowiące jeden z elementów wzoru służącego do obliczenia jednostkowej kary pieniężnej, ustalane są na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej. W przepisie tym chodzi o ustalenie wysokości odsetek w rozumieniu w art. 4 pkt 3 lit. a i lit. b Ustawy Zatorowej, czyli o ustalenie ich wartości (stopy) procentowej na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej.
Wysokość odsetek zależna jest natomiast od tego jaka stopa referencyjna NBP obowiązuje w dniu 1 stycznia oraz w dniu 1 lipca określonego roku kalendarzowego (art. 11b Ustawy). A zatem, w zależności od tego, czy decyzja o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej jest wydawana w pierwszym, czy drugim półroczu, do ustalenia wysokości (wartości procentowej) odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych będzie miała zastosowanie stopa referencyjna NBP obwiązująca odpowiednio w dniu 1 stycznia albo w dniu 1 lipca danego roku kalendarzowego.
Prezes Urzędu trafnie zauważył, iż zawarte w art. 13v ust. 2 Ustawy wyrażenie "odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalone na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej" należy odczytywać łącznie z treścią art. 11b Ustawy, który stanowi o ustaleniu wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych przy zastosowaniu stopy referencyjnej NBP obowiązującej albo w dniu 1 stycznia albo w dniu 1 lipca roku kalendarzowego. Art. 13v ust. 2 Ustawy zatorowej stanowi zatem o wysokości (wartości procentowej) odsetek ustawowych, ustalonej w oparciu o sumę stopy referencyjnej NBP obowiązującej albo w dniu 1 stycznia albo w dniu 1 lipca danego roku kalendarzowego w zależności od daty wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej i dziesięciu punktów procentowych (art. 4 pkt 3 lit. b w zw. z art. 11 b Ustawy). Określenie "OU" użyte w art. 13v ust. 2 Ustawy, czyli odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalone na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej, nie powinno być zatem rozumiane jako suma skapitalizowanych odsetek wyrażona kwotowo.
Mechanizm ustalania wysokości odsetek ustawowych odwołuje się do obiektywnego czynnika jakim jest stopa referencyjna NBP i jednocześnie w art. 11b Ustawy wskazano dni i okresy miarodajne dla ustalenia i obowiązywania wysokości tej stopy. Ustawowego charakteru odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych nie zmienia fakt, że koniecznym elementem ustalenia ich wysokości jest, określana przez Radę Polityki Pieniężnej (dalej "RPP"), stopa referencyjna NBP, która ulega fluktuacji. Na podstawie art. 227 ust. 2 Konstytucji RP jednym z konstytucyjnych organów NBP jest RPP, która m.in. ustala wysokość stóp procentowych stosowanych przez NBP (art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim). Jedną ze stóp procentowych NBP jest stopa referencyjna, która określa minimalną cenę, po jakiej bank centralny organizuje operacje otwartego rynku na rynku międzybankowym. Operacje te polegają na zakupie bądź sprzedaży przez bank centralny krótkoterminowych papierów wartościowych w celu przywrócenia równowagi na rynku. Stopa referencyjna w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b Dyrektywy 2011 /7/UE - w odniesieniu do Polski - oznacza zatem stopę referencyjną NBP.
Przyjęcie takiego sposobu ustalania wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych jest uzasadnione ich konstrukcją, koniecznością implementacji przez ustawodawcę krajowego przepisów Dyrektywy 2011/7/UE oraz potrzebą uwzględnienia ciągłych zmian warunków gospodarczych, które znajdują odbicie m.in. w wysokości (poziomie procentowym) stopy referencyjnej NBP. Rozwiązanie to wyklucza uznaniowość organu w zakresie wysokości jednostkowych kar pieniężnych, a tym samym w zakresie wysokości administracyjnej kary pieniężnej.
Należy zauważyć, że mechanizm ustalania wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, jak i odsetek "kodeksowych" został wprowadzony ustawą z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1830). Celem tego rozwiązania było utrzymanie w polskim prawie spójności systemowej w zakresie naliczania odsetek w obrocie cywilnoprawnym poprzez przyjęcie jednego mechanizmu naliczania tych odsetek, zarówno w transakcjach w obrocie profesjonalnym, jak również w obrocie nieprofesjonalnym i w transakcjach z udziałem konsumentów.
Nietrafny jest zarzut braku zastosowania i stwierdzenie przez Prezesa UOKiK nieważności elementów stosunków zobowiązaniowych, z pominięciem obowiązku uprzedniego zawieszenia postępowania i bez zapewnienia stronom relewantnych umów (kontrahentom Skarżącej) możliwości wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ich praw i obowiązków wynikających z tych umów.
Odnosząc się do uwagi wstępnej dotyczącej braku zebrania materiału dowodowego w postaci umów i zaniechania ustalenia treści i charakteru tych umów i ustalenia stanu faktycznego wskazać należy, iż Prezes UOKiK trafnie przyjął, że wszelkie składane przez Spółkę na piśmie wyjaśnienia, oświadczenia, tym dane zawarte w Tabeli nr 1 i Tabela nr 2 stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. i jako takie podlegają ocenie Prezesa Urzędu, na zasadach i w trybie przewidzianym w przepisach k.p.a. Dane zawarte w Tabeli nr 1 oraz 2 i przekazane w strukturze tabelarycznej w formie elektronicznej, stanowią oświadczenie Strony, które dotyczy faktów i podlegają ocenie przez organ, w taki sam sposób jak dane zawarte w innych dokumentach. Jeżeli dane podane przez Skarżącą w formie tabelarycznej po ich weryfikacji przez Prezesa budziły wątpliwości były konfrontowane z dodatkowym materiałem dowodowym.
Stosownie do art. 13a Ustawy Zatorowej Skarżąca była zobowiązana do przekazania, drogą elektroniczną, ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, w terminie do dnia 31 stycznia 2021 r., sprawozdania o stosowanych przez nią w poprzednim roku kalendarzowym (2020 r.) terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Sprawozdanie to zawiera m.in. dane o: wartości świadczeń pieniężnych otrzymanych w poprzednim roku kalendarzowym w terminie określonym w umowie oraz wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych w poprzednim roku kalendarzowym w terminie określonym w umowie; wartości świadczeń pieniężnych spełnionych w poprzednim roku kalendarzowym w terminie określonym w umowie oraz wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych w poprzednim roku kalendarzowym w terminie określonym w umowie. Natomiast zgodnie z art. 13z ust. 1 Ustawy ten, kto wbrew obowiązkowi, o którym mowa w art. 13a ust. 1, nie przekazuje w terminie sprawozdania, o którym mowa w tym przepisie, podlega karze grzywny.
W świetle powyższych regulacji, Skarżąca najpóźniej w dniu 31 stycznia 2021 r. dysponowała danymi pozwalającymi jej w sposób prawidłowy wypełnić Tabelę nr 1 i Tabelę nr 2 w zakresie dotyczącym roku 2020. Skarżąca znała umowne terminy zapłaty, daty otrzymania albo spełnienia świadczeń pieniężnych oraz ich wartość, ale także poddała te dane koniecznej weryfikacji i opracowaniu. Dane na podstawie, których Skarżąca złożyła ww. sprawozdanie ministrowi właściwemu do spraw gospodarki powinny być, co do zasady, tożsame z danymi przekazanymi Prezesowi Urzędu oraz być zgodne z danymi zawartymi w umowach, księgach rachunkowych oraz plikach JPK_VAT i JPK_WB.
Innymi słowy, Spółka najpóźniej w dacie złożenia sprawozdania była ustawowo zobowiązana posiadać pełne, rzetelne i zweryfikowane dane dotyczące wszystkich świadczeń pieniężnych wymagalnych po dniu 1 stycznia 2020 r. i podlegających badaniu na potrzeby ustalenia, czy w okresie objętym postępowaniem, doszło do nadmiernego opóźniania się przez Stronę z ich spełnianiem. Dane te powinny być zgodne z danymi zawartymi w Tabeli nr 1 przekazanymi Prezesowi Urzędu w dniu 19 lutego 2021 r., w dniu 21 czerwca 2021 r., w dniu 28 kwietnia 2023 r.
Należy zauważyć, iż terminy płatności zawarte są w rozrachunkach przekazanych przez Spółkę. Terminy wskazane w Tabeli nr 1 podlegały kontroli Prezesa UOKiK. Spółka przed przekazaniem ich organowi powinna je zweryfikować z posiadanymi umowami, dokumentami księgowymi takimi jak np. faktury, zapisami w swoich księgach rachunkowych oraz z danymi przekazanymi w trybie art. 13a Ustawy Zatorowej, drogą elektroniczną, ministrowi właściwemu do spraw gospodarki.
Istotne w kontrolowanej sprawie jest, że Skarżąca, ani w toku postępowania administracyjnego, ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nie wskazała ani jednego świadczenia pieniężnego, za które obliczono jednostkową karę, w zakresie którego podała Prezesowi nierzetelne dane.
Odnosząc się do zarzutu braku kompetencji Prezesa Urzędu do ustalenia treści stosunku cywilnoprawnego, w tym orzekania o ważności lub nieważności elementów stosunków cywilnoprawnych oraz braku zawieszenia postępowanie na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a., do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny zagadnienia wstępnego w postaci ustalenia, czy relewantne elementy stosunków zobowiązaniowych są nieważne, należy zauważyć, iż w kontrolowanej sprawie organ nie orzeka o ważności, czy nieważności umów cywilno-prawnych.
W wypadku transakcji handlowych, w których wierzycielem był mikroprzedsiębiorca, mały przedsiębiorca albo średni przedsiębiorca i jednocześnie, w których terminy płatności były dłuższe niż maksymalny termin 60 dni wynikający z art. 7 ust. 2a Ustawy Zatorowej, ustalając okres opóźnienia Prezes UOKiK prawidłowo przyjmował termin wynikający z art. 7 ust. 2a i ust. 4 w zw. z art. 13 ust. 2 pkt 2 Ustawy Zatorowej. Przepis art. 13 ust. 2 pkt 2 Ustawy wyraźnie bowiem wskazuje, że w takich wypadkach należy zamiast terminu umownego naruszającego ustawę zastosować termin ustawowy, którego początek wyznacza zdarzenie określone ustawą (liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, albo liczonych zgodnie z art. 7 ust. 4 lub art. 9 ust. 2).
Prezes UOKiK wyjaśnił przy tym, iż zastosowanie art. 7 ust. 2a w zw. z art. 13 ust. 2 pkt 2 Ustawy Zatorowej miało miejsce jedynie w wypadku transakcji zawartych z 20 kontrahentami krajowymi, mającym status MŚP. Jedynie w wypadku 2 kontrahentów spośród owych 20 termin zapłaty liczony był od daty dostawy towaru, ponieważ faktury zostały doręczone przed dostawą towaru. Natomiast w wypadku transakcji handlowych w relacjach symetrycznych (wierzyciel był dużym przedsiębiorcą) Prezes Urzędu przyjmował termin zapłaty ustalony przez strony i nie stosował terminu zapłaty z art. 7 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 2 pkt 1 Ustawy Zatorowej, podobnie jak w wypadku wszystkich transakcji handlowych zawartych na prawie obcym.
W sprawie brak było zatem podstaw do zawieszenia postępowanie na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a., gdyż nie występowało w niej zagadnienie wstępne w postaci ważności wszystkich zakwestionowanych przez organ postanowień umownych. Jak prawidłowo ustalił organ, liczba kontrahentów wobec których Spółka opóźniała się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych wynosi 1572 (452 kontrahentów zagranicznych, 1120 krajowych), w tym 20 kontrahentów krajowych należący do sektora MŚP, w przypadku których zastosowano ustawowy termin zapłaty zgodnie z art. 7 ust. 2a w zw. z art. 13 ust. 2 Ustawy Zatorowej.
W toku postępowania pozyskano również zestawienia w formie tabelarycznej, przekazywane zarówno przez Spółkę, jak również jej dostawców w formie załącznika elektronicznego bądź w formie papierowej, potwierdzające zarówno nr umowy, datę zawarcia umowy, nr zamówienia, datę zamówienia, datę dostawy towaru/wykonania usługi, datę wpływu faktury, uzgodniony termin zapłaty, w sumie dla około 4 300 świadczeń.
Należy zaznaczyć, iż wyjaśnienia zawarte w pkt 243 Decyzji, na który powołuje się Skarżąca dotyczą jedynie sytuacji, gdy wraz z dowodem zakupu Spółka przekazała Ogólne Warunki Sprzedaży kontrahenta (dalej OWS), co wskazywało, że w takiej sytuacji nie znajdują zastosowania Ogólne Warunki Umów Zakupu [...] S.A. (dalej "OWUZ [...]"), które Spółka przedłożyła bez wskazania których transakcji dotyczą. Prezes Urzędu nie ingerował w treść umów, a jedynie przyjął na korzyść Spółki terminy zapłaty z OWS (k. 4437 tom XXII).
Niezasadny jest zarzut braku weryfikacji obowiązywania tych umów w kontekście stosowanych przez Spółkę Ogólnych Warunków Zakupu przekazanych w toku postępowania wraz z pismem z 28 kwietnia 2023 r. Spółka ograniczyła się jedynie do przekazania OWUZ [...], nie wskazując przy tym umów, w przypadku których miałyby obowiązywać OWUZ [...], i nie przedstawiając tych umów Prezesowi Urzędu oraz nie wskazała świadczeń, co do których miałyby zastosowanie OWUZ [...]. Jednocześnie Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów na okoliczność ich treści i tym samym treści stosunków prawnych zawieranych z kontrahentami (pkt 241 Decyzji, k. 4405-4415 tom XXII).
Podkreślić należy, że Prezes Urzędu prawidłowo wezwał 63 kontrahentów (pkt 76-82 Decyzji) "do wyjaśnienia czy do zawartej pomiędzy Wzywaną a Stroną postępowania umowy, w zakresie ustalania terminów zapłaty, mają zastosowanie Ogólne Warunki Umów Zakupu [...] sp. z o.o. z siedzibą w B.". Następnie organ zweryfikował zgromadzone w toku postępowania umowy oraz wyjaśnienia kontrahentów w zakresie obowiązywania OWUZ [...] przy ustalaniu terminu zapłaty, co zostało zaprezentowane w pkt 242, 243 Decyzji.
W toku postępowania dane przekazane przez Spółkę Tabeli nr 1 zestawiono z danymi zawartymi w plikach JPK_VAT, czyli ewidencją zakupu VAT (pkt 206-207 str. 83 Decyzji), na podstawie których potwierdzono następujące dane wskazane w Tabeli nr 1: nazwę wystawcy, adres wystawcy, numer NIP lub inny numer służący identyfikacji podatkowej wystawcy, numer dowodu zakupu, datę wystawienia dowodu zakupu, datę wpływu dowodu zakupu, kwotę netto, kwotę podatku naliczonego, nazwę wystawcy faktury, datę wystawienia faktury. W przypadku, gdy dane świadczenie nie zostało ujęte w plikach JPK_VAT Prezes Urzędu dokonywał ustaleń w zakresie, zarówno istnienia, jak i wysokości świadczenia na podstawie innych dokumentów, tj. skanów faktur, rachunków, not odsetkowych. Następnie dane wskazane w Tabeli nr 1 zestawiono z plikami JPK_WB stanowiącymi dowód, który wystawia bank, ewentualnie pochodzi z sytemu finansowo- księgowego banku (pkt 212 str. 85 Decyzji), na podstawie których potwierdzono następujące dane: nazwę podmiotu będącego stroną operacji, datę operacji, kwotę operacji, walutę operacji, tytuł operacji.
Powyższe potwierdza dokonanie weryfikacji przez Prezesa Urzędu, zarówno w zakresie wartości spełnionego świadczenia pieniężnego, jak również daty spełnienia przelewem świadczeń pieniężnych opisanych przez Spółkę w Tabeli nr 1. W przypadku braku potwierdzenia spełnienia świadczenia w plikach JPK_WB Prezes Urzędu w toku postępowania dodatkowo wzywał Spółkę do przekazania dokumentów potwierdzających spełnienie świadczenia, np. potwierdzeń przelewów, wyciągów bankowych i na tej podstawie stwierdzał czy doszło do opóźnienia w spełnieniu świadczenia.
W przypadku spełnienia świadczeń w innej formie niż przelew, np. w formie kompensaty Prezes Urzędu w toku postępowania wzywał Skarżącą do przekazania stosownych dokumentów potwierdzających spełnienie świadczeń we wskazanej przez Stronę formie, np. oświadczenia o kompensacie i na podstawie przedłożonych dokumentów dokonywał oceny, czy Spółka spóźniała się ze spełnianiem świadczenia pieniężnego. W zakresie potwierdzenia terminów zapłaty. Prezes Urzędu zestawił dane zawarte w Ostatecznej Tabeli nr 1 z danymi zawartymi w ewidencji rozrachunków z dostawcami Spółki (pkt 215 str. 86 Decyzji), przekazanymi za pismem z 5 stycznia 2023 r. (k. 4228 tom XXI Decyzji), na podstawie których potwierdzono następujące dane: nazwę kontrahenta, numer dowodu zakupu, wysokość zobowiązania wynikającego z dowodu zakupu, walutę dowodu zakupu, termin zapłaty, formę spełnienia, datę zapłaty. Spółka przekazała ewidencję rozrachunków z dostawcami za pismem z dnia 5 stycznia 2023 r. Są to zatem dane, na podstawie których Spółka złożyła sprawozdanie o terminach zapłaty za rok 2020 r.
Jak ustalił Prezes UOKiK, dane te nie budzą wątpliwości, co do wskazanych w rozrachunkach z dostawcami terminów zapłaty, czyli są wiarygodne i na ich podstawie - w zestawieniu z danymi z Tabeli nr 1 - organ był uprawniony do czynienia ustaleń faktycznych w zakresie umownych terminów zapłaty obowiązujących w relacja handlowych Spółki z jej dostawcami.
Co istotne przy tym, w przypadku zidentyfikowania rozbieżności pomiędzy terminami wskazanymi w ewidencji rozrachunków z dostawcami, a terminami wskazanymi w Ostatecznej Tabeli nr 1, Prezes Urzędu wzywał zarówno Spółkę, jak również jej dostawców o dokumenty i wyjaśnienia.
Natomiast w przypadku, wskazania przez Spółkę, że termin zapłaty nie wynikał z umowy, a wprost z wystawionej faktury (pkt 239, str. 104-105 Decyzji) oraz terminy zapłaty wskazane w Ostatecznej Tabeli nr 1 różniły się od terminów zapłaty wskazanych w ewidencji rozrachunków z dostawcami (np. tabela str. 263 Decyzji), Prezes Urzędu prawidłowo dokonał ustaleń na podstawie przekazanych przez Spółkę za pismem z 19 maja 2023 r. skanów faktur.
Nieuprawniony jest zarzut naruszenia art. 12 w zw. z art. 4 ust. 1 Rozporządzenia Rzym I.
Odnosząc się do kwestii umów z zagranicznymi dostawcami Prezes UOKiK wyjaśnił, że nie badał zgodności umów zawartych z podmiotami zagranicznymi z Ustawą zatorową, w tym nie badał, czy terminy zapłaty w transakcjach handlowych podlegających pod prawo państw członkowskich Unii Europejskiej nie naruszają art. 7 ust. 2 i ust. 2a Ustawy. Prezes Urzędu wezwał Spółkę do przekazania umów zawartych z podmiotami zagranicznymi jedynie w celu sprawdzenia, czy terminy zapłaty podane przez Stronę w Tabeli nr 1 i jednocześnie niezgodne z danymi zawartym w rozrachunkach mają odzwierciedlenie w umowach. W zawiadomieniu z 11 października 2023 r. wskazano, że "Prezes Urzędu oczekuje również, że Strona skoryguje przekazane wcześniej informacje, o ile uległy zmianie oraz uzupełni materiał dowodowy w zakresie, w jakim nie będzie zgadzał się z przedstawionymi ustaleniami (...)." Niesporne jest w sprawie, iż Prezes Urzędu tylko w zakresie umownych terminów zapłaty sprawdzał postanowienia umowne, działając tym samym na korzyść Strony. Ustalił bowiem krótszy okres opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych przez Spółkę, niż wynikało to z danych przekazanych przez Stronę lub stwierdził brak opóźnienia w spełnieniu świadczeń (spełnienie świadczeń w terminie). Co istotne, Spółka nie wskazała żadnego świadczenia oraz nie przedstawiła żadnej umowy, w przypadku której, zdaniem Skarżącej, organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
-----------------------
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
tel. +48 22 55 60 511
211